Klimaatvisie Ridderkerk .pdf

30

Erasmus Universiteit Rotterdam. Gedurende vijf jaar doet de Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoek naar gedragsbeïnvloeding. Het onderzoek kijkt naar beweegredenen van mensen om duurzaam gedrag te vertonen en bepaald hoe hierop kan worden ingespeeld en wat daarmee de meest effectieve manier om onze samenleving te bereiken.

Financieringsarrangementen Een belangrijk voorwaarde om de doelen te behalen is betaalbaarheid. Hiervoor zijn (Rijks)financieringsmogelijkheden (subsidies, garanties, leningen) onontbeerlijk. Deze zijn nu nog te beperkt aanwezig en zonder deze arrangementen zijn de ambities (zoals 1,5 miljoen woningen in Nederland van het aardgas af te halen voor 2030) niet haalbaar. Gemeenten hebben deze zorg geuit tijdens de stemming over het nationale Klimaatakkoord en hebben daarom drie randvoorwaarden aan de uitvoering van het nationale Klimaatakkoord gesteld: 1.

Gemeenten en hun partners krijgen de juiste bevoegdheden om hun regierol ook daadwerkelijk te kunnen uitvoeren.

2.

Het tempo waarin gemeenten met de uitvoering aan de slag kunnen, is afhankelijk van de mate waarin de energietransitie haalbaar en betaalbaar is voor de samenleving. De gemeenten staan voor een zorgvuldig proces.

3.

Gemeenten krijgen een vergoeding voor de toename in hun uitvoeringslasten.

Ook in deze Klimaatvisie is het streven naar acceptabele kosten en baten daarom een belangrijk uitgangspunt. Dit om betaalbaarheid van alle maatregelen te kunnen waarborgen. Betaalbaarheid vraagt om een passende en eerlijke verdeling van de kosten voor zowel de ontwikkeling – zodat investeerders kunnen worden aangetrokken – als betaalbaarheid voor de (eind)gebruiker. Er zijn op dit gebied nog veel vragen te beantwoorden, zoals of het vergelijk met ‘niet-meer-dan-anders’ principe leidend blijft, of dat er additionele kosten zijn. Rol gemeente Het is van belang dat er inzicht komt in de verschillende mogelijkheden die onze inwoners en ondernemers (nodig gaan) hebben om maatregelen te financieren. Zo zijn er een aantal gemeentelijke financieringsmogelijkheden, een aantal mogelijkheden via de SVN maar ook op landelijk niveau zijn er, al dan niet, commerciële mogelijkheden. Voorbeelden waar we nu gebruik van maken zijn: (1) Regeling Reductie Energieverbruik (RRE subsidie) van het Rijk waarmee verschillende acties zijn uitgezet, zoals het inzetten van de WoonWijzerWagen, het aanbieden van een maatwerk WoonWijzerBox en het inzetten van energiecoaches. Daarbij hebben we een Stimuleringsregeling Duurzaamheid zodat non-profitorganisatie, VvE’s en particuliere woningeigenaren een lening kunnen aanvragen voor energiebesparende maatregelen.

En tot slot doen we onderzoek naar een financiële verduurzamingsregeling van Woonpas: De Gemeentelijke Verduurzaming Regeling (GVR). Doelstellingen

Rol gemeente

Samen met de Erasmus Universiteit Rotterdam voeren we tussen 2021 en 2026 een

Regisserend

onderzoeks-programma uit naar gedragsverandering.

Stimulerend

Het programma rond Natuur- en Milieueducatie wordt geïntensiveerd en breed

Stimulerend

aangeboden aan de samenleving.

De diverse bestaande financieringsarrangementen worden geëvalueerd en er wordt

Regisserend

ingezet op transparante mogelijkheden tot financiering, zowel vanuit de markt als vanuit de overheid.

31

5. Samenvatting doelstellingen In het uitvoeringsprogramma, dat met de definitieve versie van deze klimaatvisie aan de raad zal worden aangeboden, werken we de doelstellingen uit deze klimaatvisie verder uit in strategie, actie en tijdplanning. Ook de benodigde financiële middelen en dekking brengen we daarbij in beeld. Hieronder een overzicht van de thema’s en bijbehorende doelstellingen uit deze klimaatvisie.

Thema

Opwekking

Doelstellingen

• Samen met 23 gemeenten, regionale waterschappen, provincie, netbeheerder Stedin en kennispartijen stellen we de Regionale Energie Strategie (RES) op en voeren we deze uit voor zover het aansluit bij onze lokale (ruimtelijke mogelijkheden. • In 2023 zijn de daken van ons eigen bestaand vastgoed voorzien van zonnepanelen. Uitgangspunt is dat het economisch en technisch haalbaar is. • 40% van de bedrijfsdaken dat geschikt is voor zonneopwek wordt benut in 2030. • We stimuleren de plaatsing van zonnepanelen door ondernemers zodat 40% van de geschikte daken benut is voor zonneopwek in 2030.

Besparing

• In 2030 zijn er geen woningen meer met een energielabel E, F en G. • In 2050 heeft onze woningvoorraad gemiddeld een energielabel B met als minimum label C. • Vóór 1-1-2023 voldoen kantoorgebouwen tenminste aan energielabel C. • Vóór 1-1-2030 voldoen kantoorgebouwen tenminste aan energielabel A. • Vóór 1-1-2030 verduurzamen we de vastgoedportefeuille van de gemeente naar het economisch en maatschappelijk meest verantwoorde energielabel met als minimum label C. • We activeren inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties om zoveel mogelijk om energie te besparen, zodat de energievraag is gedaald met 30% t.o.v. 2020.

Warmte

• In de periode 2021 – 2030 worden de wijkplannen opgesteld aan de hand van de warmtevisie. • Op 1 januari 2030 is 20% van de bebouwde omgeving aardgasvrij. • Op 1 januari 2050 is de gehele gebouwde omgeving voorzien van een fossielvrije warmtebron.

Opslag

• Vóór 1-1-2029 zijn de kaders voor de ruimtelijke inpassing van lokale opslagmogelijkheden opgenomen in ruimtelijk plannen. • Voor 2025 zijn de auto’s van de BAR-organisatie en de werk gerelateerde mobiliteit

32

Thema

Mobiliteit

Doelstellingen

van de BAR-organisatie, inclusief het wagenpark (afvalwagens) van de NV BAR Afvalbeheer, elektrisch. • We verduurzamen mobiliteitsbewegingen door het activeren van inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. • Voor 2025 is er een dekkend net van elektrische oplaadpalen. • Voor 2025 wordt in de haven groene walstroom aangeboden.

• In 2050 is onze lokale samenleving volledig circulair ingericht.

Circulaire samenleving

• In 2021 wordt een plan circulaire samenleving ter besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraad. • We beperken voedselverspilling naar maximaal 10 kg voedsel per huishouden per jaar in 2050 door het activeren van inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. • We gebruiken / kopen lokale producten door het activeren van inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. • We verduurzamen voedingspatronen door het activeren van inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties.

Klimaatadaptatie

• In 2021 is de klimaatadaptatiestrategie vastgesteld door de gemeenteraad. • Vanaf 2021 handelen we waterrobuust en klimaatbestendig. • In 2050 zijn we waterrobuust en klimaatbestendig ingericht.

Bodem en ondergrond

• Daar waar bodemverontreiniging leidt tot actuele risico’s voor mens of milieu, worden zo spoedig mogelijk maatregelen getroffen om deze risico’s weg te nemen. • Grondverzet is zodanig gereguleerd dat de bodemkwaliteit aansluit bij de functie. • De ondergrond wordt duurzaam benut, bijvoorbeeld bij het opwekken van bodemenergie. • Duurzaam bodemgebruik wordt bevorderd bij ruimtelijke ordening en inrichting, het natuurbeheer en het waterbeheer. • Inwoners en bedrijven hebben gemakkelijk toegang tot betrouwbare bodeminformatie.

Lucht

• Uitvoeren acties Actieplan Luchtkwaliteit. • Luchtkwaliteit tijdig betrekken in het ruimtelijke ordeningsproces, om knelpunten te voorkomen en/of op te lossen.

33

Thema

Geluid

Doelstellingen

• Verminderen aantal geluidgehinderden door het uitvoeren van de maatregelen in het Actieplan geluid en het uitvoeren en afhandelen sanering A- en B-lijst. • De akoestische kwaliteit aan laten sluiten bij de gebiedsfunctie en de belevingswaarde van de bewoners en gebruikers van dat gebied. • Het plaatsen van geluidsschermen langs de A16/A15.

Externe veiligheid

• Risico’s van risicodragende activiteiten zo veel mogelijk minimaliseren en de handhaving van alle risicodragende activiteiten uitvoeren op een verantwoord niveau. Risicodragende activiteiten binnen de invloed van woongebieden hebben de hoogste prioriteit. • Door externe veiligheid tijdig te betrekken in het ruimtelijke ordeningsproces, worden risicovolle situaties voorkomen en/of opgelost. • Inwoners en bedrijven hebben gemakkelijk toegang tot betrouwbare informatie over milieu gerelateerde risico’s. Door open en heldere risicocommunicatie wordt de zelfredzaamheid van inwoners verbeterd. • Anticiperen bij rampbestrijding.

Communicatie en educatie

• Samen met de Erasmus Universiteit Rotterdam voeren we tussen 2021 en 2026 een onderzoeksprogramma uit naar gedragsverandering. • Het programma rond Natuur- en Milieueducatie wordt geïntensiveerd en breed aangeboden aan de samenleving.

Financierings arrangementen

• De diverse bestaande financieringsarrangementen worden geëvalueerd en er wordt ingezet op transparante mogelijkheden tot financiering, zowel vanuit de markt als vanuit de overheid.

Bijlage 1. De relevante beleidsdocumenten die gekoppeld zijn aan deze klimaatvisie zijn hieronder opgesomd en beschikbaar voor de raadsleden via het Raadsinformatiesysteem: • Actieplan Geluid 2019-2023 • Geluidbelastingkaarten 2017-2022 • Actieplan Luchtkwaliteit 2018-2022 • Visie Externe Veiligheid (2012) • Bodemkwaliteitskaart (2019) • Bodemkwaliteitskaart PFAS (2021) • Nota Bodembeheer (2015) • Beleidsuitgangspunten Bomen en zonnepanelen gemeente Ridderkerk (2016) • Beleidsplan van Afval naar grondstoffen (2019) • Mobiliteitsplan Ridderkerk (2020) • Groenvisie Ridderkerk (2020) • Ruimtelijke verkenning zonne-energie infrastructuur en buitengebied Ridderkerk (2020) • Warmtevisie Ridderkerk (2020)

35

Bijlage 2. Duurzame Ontwikkelingsdoelen De VN heeft 17 duurzame ontwikkelingsdoelen benoemd. Deze zijn gekoppeld aan de thema’s. Op die manier laten we zien aan welk ontwikkelingsdoel de thema’s bijdragen. Van de zeventien doelen is een aantal van toepassing op deze visie. Onderstaand zijn de zeventien doelen weergegeven met daarbij een korte beschrijving van de relatie die bestaat met deze klimaatvisie.

Ontwikkelingsdoel

Relatie met klimaatvisie

Relatie met specifieke thema’s

Zorg voor het voorkomen van energiearmoede.

Door voedselverspilling te reduceren wordt bijgedragen aan de doelstelling.

Circulaire samenleving

Klimaatadaptie en beperking van voedselverspilling draagt bij aan een goede gezondheid en het gevoel van welbevinden. Met name de beperking van warmtestress geeft een bewezen verbetering op de gezondheid.

Duurzame opwekking van elektriciteit, circulaire samenleving, klimaatadaptatie, bodem & ondergrond, lucht, geluid en externe veiligheid

Niet van toepassing op de klimaatvisie

Niet van toepassing op de klimaatvisie

Niet van toepassing op de klimaatvisie

36

Ontwikkelingsdoel

Relatie met klimaatvisie

Relatie met specifieke thema’s

Zowel opwekking als besparing dragen bij aan dit doel.

Opwekking van duurzame elektriciteit, besparing en bodem en ondergrond.

Bij uitvoering van de klimaatvisie is nadrukkelijk aandacht voor economische groei. Weliswaar op andere terreinen dan de huidige economie, maar de uitvoering van de klimaatvisie genereert (ook lokaal) nieuw werk.

Circulaire samenleving

Door het inzetten op de opgave ontstaat een impuls in innovatie en andersoortige infrastructuur zoals digitalisering en plaats onafhankelijk werken.

Duurzame opwekking van elektriciteit, circulaire samenleving, klimaatadaptatie, bodem & ondergrond, lucht, geluid en externe veiligheid

Bij de energietransitie wordt nadrukkelijk gestuurd op het voorkomen en beperken van ongelijkheid in de maatschappij. Er mag geen energie-armoede ontstaan.

Besparing en warmte

Onze gemeente ontwikkelt zich in de komende jaren naar een duurzame gemeente, niet alleen op technisch gebied maar ook in de samenleving.

Opwekking van duurzame elektriciteit, besparing, warmte, mobiliteit, klimaatadaptatie, bodem & ondergrond, lucht, geluid en externe veiligheid

Door in te zetten op een circulaire samenleving ontstaat een verantwoorde keten van productie, consumptie en hergebruik en biedt dit kansen voor mensen met achterstand op de arbeidsmarkt.

besparing, opslag, mobiliteit, circulaire samenleving, bodem & ondergrond en externe veiligheid

Vrijwel alle onderwerpen hebben direct invloed op het tegengaan van de klimaatverandering.

37

Ontwikkelingsdoel

Relatie met klimaatvisie

Relatie met specifieke thema’s

Niet van toepassing op de klimaatvisie.

Zorg voor biodiversiteit en een gezonde leefomgeving is met name bij klimaatadaptatie aan de orde.

Klimaatadaptatie

Niet van toepassing op de klimaatvisie.

Wellicht één van de belangrijkste doelstellingen, we zullen partners moeten zijn in de gehele opgave samen met een ieder uit onze samenleving.

38

Bijlage 3. Overzicht energiemix Deze factsheet geeft weer hoeveel er bespaard moet worden, welke energiebehoefte er in de toekomst

Inwoners: 45.200 Woningen: 20.800 Energiegebruik gebouwde omgeving: 40%

Energiemix Ridderkerk

23­11­2017

is en welke duurzame bronnen we kunnen gaan gebruiken om hierin te voorzien.

1. Huidige situatie (2015)

3. Energieaanbod 2050

TJ

wind

zon

1.325 TJ

336 TJ

4.500

Voor een bijna CO2 vrije energiemix

4.000

moet ingezet worden op alle

3.500

oplossingen. Deze factsheet geeft

3.000

een indruk van de totale opgave,

2.500

maar is niet getoetst aan bijvoorbeeld

2.000

de ruimtelijke mogelijkheden. De ruimtelijke druk vraagt om keuzes in oplossingen. Kortom, de factsheet heeft tot doel te laten zien hoe groot

Ben z in e/ Diesel /LPG

1.94 9

A a rd g a s o verig (o .a . in d u strie)

492

A a rd g a s g eb o u wd e o m g evin g

1.079 97 MW vermogen PV panelen

1.500

Co llectieve wa rm te

500

verschillende duurzame

E lek triciteit

uitvoeringsplannen, zoals wijkplan warmte en de kansenkaart zon. Daar

2. Energievraag en ­aanbod 2050

1.4 00 TJ Biobrandstof

1 .5 0 0

individuele warmte

317 TJ

Vermogen bron 28 MW 18.000 woningequivalenten

13% 2%

(Hernieuwbaar) gas

Geothermie (100%)

2. 500

jaren zichtbaar.

11.000 zonnecollectoren 40 TJ 13 MW

Besparing 33%

TJ

2. 000

    1.182 TJ

637 TJ

3 .50 0

worden de kansen voor de komende

Restopgave (11 windmolens op zee (10MW) / innovatie)

collectieve warmte

4.241 TJ

Energievraag

3 .0 0 0

       143 TJ

721

­

oplossingen vindt plaats in de

6 windmolens op land (3MW) ­

1.000

de totale opgave is. Het in beeld brengen van de totale potentie van de

166.000 PV­panelen gebouwen 163 TJ 50 ha zonneveld 133 TJ

Warmte

Bio m a ssa tra n sp o rt

26

Restwarmte (0%)

Elektrisch

A a rd g a s

24 5

LT bronnen (0%)

verwarmen (85%)

Bio g as

­

Po wer to g a s Zo n n ewa rm te in d ivid u eel

408 40

(hernieuwbaar) gas

biomassa

653 TJ

33 TJ

Bijsto o k b io m assa in d ivid u eel A ll electric in d ivid u eel

1 .0 0 0

Elektriciteit 500

7 270

Co llectieve wa rm te

6 37

Zo n Wind

29 6 1.325

0

Energievraag

Energieaanbod

Totaal

3.25 4 TJ

Aardgas (37%)

7 TJ

Bijstook biomassa

Biogas (0%) Power to gas (63%)

Transport

26 TJ

Bijlage 4. Participatie Deze bijlage gaat in op het ondersteunende thema participatie. Wat hebben we al gedaan, wat gaan we doen en welke participatie instrumenten hebben we? We willen niet alleen in theorie blijven hangen, maar vooral in de leefwereld van inwoners treden om vorm te geven aan participatieprocessen.

Algemeen De klimaattransitie brengt grote maatschappelijke veranderingen met zich mee. Die veranderingen zijn straks zichtbaar en hebben impact op vele levensgebieden, zoals wonen, voeding, werken en vervoer. Het gaat vaak samen met levendige discussies. Dit vraagt om zorgvuldige processen en afwegingen van belangen. Daarom vindt de transitie zoveel mogelijk plaats in wisselwerking. De klimaattransitie slaagt alleen als we het samen doen en mensen zich betrokken voelen. Er zijn diverse niveaus te onderscheiden om betrokkenheid te verkrijgen. Per thema kijken we welk niveau van participatie van belang is om naast informatievoorziening/communicatie (passief- eenrichtingverkeer) de gewenste betrokkenheid /participatie (actief- tweerichtingen verkeer) te creëren. Dit is het verschil tussen communicatie en participatie. Dit is allerminst eenvoudig. Inwoners en partners ervaren het klimaatvraagstuk op verschillende manieren, ze verschillen in de waarde die ze eraan hechten en ze verschillen in de wijze waarop ze willen participeren. Deze diversiteit stelt ons voor een belangrijke opgave, aangezien het belangrijk is om zoveel mogelijk inwoners en partners aan te spreken.

Niveaus van participatie Er zijn diverse niveaus te onderscheiden om betrokkenheid te verkrijgen, zie de figuren in dit document. Van belang is, om die onderwerpen uit te kiezen die niet technisch van aard zijn, een korte periode omvatten, weinig complex zijn, in de fase van uitvoering zijn of gaan, en waar daadwerkelijk ruimte is om het beleid of een keuze aan te scherpen. De verschillende doelgroepen delen we in de rollen die zij hebben en het niveau van participatie die we ze kunnen geven. Bij elk niveau is er een scala aan instrumenten om in te zetten. Onder het kopje participatie instrumenten is een - niet volledige - opsomming opgenomen. Beïnvloeders

Beslissers

Meebepalen Meewerken Meedenken Meeweten

Toeleveranciers/uitvoerders

Gebruikers/afnemers

40

De hiernaast afgebeelde figuur is een participatieladder, waarbij het principe is dat:

(Mee)beslissen Coproduceren

• Informeren = meeweten Adviseren

• Raadplegen en adviseren = meedenken • Coproduceren = meewerken

Raadplegen

• Meebeslissen Informeren

Participatie-instrumenten Meeweten

Meedenken

Meewerken

Meebeslissen

• E-mailberichten

• Workshop

• Brainstorm

• Verkiezing

• Brieven

• Atelier

• Atelier

• Burgerforum

• Rapport

• Forum

• Open space conferentie

• Inspraak bij commissie /

• Website

• Werkoverleg

• Prijsvraag

• Nieuwsbrief

• Klankbordgroep

• Masterclass

• Poster

• Expertmeeting

• Doorbraaksesssie

• Infographic

• Chatsessie

• Netwerken

• Videoanimatie

• Poll

• Inloop(spreek)uur

• Mentimeter

• Open dag

• Roadshow

• Beurs

• Ronde tafel

• Speech

•

• Brochure/folder/leaflet

• Ontbijtsessie

• Factsheet

• Bijeenkomst

• Sociale media

• App

raad • Groepsgebonden budget / lokaal eigendom

Wat we al gedaan hebben De opsomming geeft voorbeelden: Meeweten • Vanaf 2020 tot heden: elke week wordt een post gezet op Facebook en Instagram geplaatst met een duurzaamheids/energietip #duurzamedinsdag. • Vanaf 2020 tot heden: om de week wordt een katern op de gemeente pagina (Blauwkai) gepubliceerd. Onder de noemer: Onze Toekomst is Duurzaam - over diverse duurzaamheidsonderwerpen. • Vanaf 2020 tot heden: voor aardgasvrij wonen en energie besparen hebben we vier maal per jaar een nieuwsbrief die we aan abonnees uitdoen. • Vanaf 2020 tot heden: vier maal per jaar een pagina grote advertentie in de Combinatie over aardgasvrij wonen en energiebesparing (eerstvolgende op 15 april). • Vanaf 2020 tot heden: WoonWijzerWinkel en een rijdend filiaal daarvan: de WoonWijzerWagen. De wagen wordt ingezet tijdens markten en braderieën om inwoners te informeren over energiebesparing. • 2020: we hebben de website Hart voor Klimaat Zaken gelanceerd. • 2020/2021: uitlenen warmtebeeld camera via bibliotheek. • 2021: Slim Verbouwen Beurs, samen met de Duurzaamheidskring Ridderkerk en de Rabobank. Planning: tijdens de Duurzaamheidsweek, afhankelijk van de corona situatie. 41

• 2021: inzet energiecoaches die advies geven. • 2021: we zetten een energiemanager in op bedrijventerrein Donkersloot om samen met ondernemers de potentie voor het verduurzamen van bedrijfspanden in beeld te brengen. • 2021: energieavond voor de wijkoverleggen. Meedenken • Het beleidsplatform Natuur, Milieu en Duurzaamheid adviseert en signaleert richting het college over de natuur, het milieu en de duurzame ontwikkeling van Ridderkerk. • Voor de Gezondheidsnota Ridderkerk heeft er een interactieve bijeenkomst plaatsgevonden met diverse (maatschappelijke) partners. In de sessie “Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving” is het thema klimaatverandering en het effect ervan op de gezondheid voor verschillende kwetsbare groepen in beeld gebracht. • 2020: inzet van een enquête (2x) in aanloop naar de bewonersavonden over de Warmtevisie Ridderkerk (aardgasvrij wonen)- de bijeenkomsten zelf waren ook interactief van opzet. • 2021: we zetten stappen om de website Onze Toekomst Is Duurzaam een platform of community te laten zijn – door initiatieven van derden te publiceren en door verhalen uit de wijken te publiceren. • 2021: haalbaarheidsonderzoek VvE flat. • 2021: VvE cursus hoe verduurzaam ik mijn VvE complex. • 2021 ev.: Met de wijkoverleggen per wijk bespreken hoe de transitie in de wijk het beste vorm kan krijgen.

Meewerken • Samen met inwoners en partners hebben we de lokale energie coöperatie De Groene Stroom en de Duurzaamheidskring opgezet. • We hebben driemaal een Duurzaamheidsprijs uitgereikt aan een duurzaam initiatief in Ridderkerk, zoals aan tennisvereniging d’Oudelande. • 2021: HIER bewonersspel Bolnes: eerste aanzet tot vormen groepje voor wijkplan tbv aardgasvrij Bolnes. • 2021: Online Duurzame Huizen Route. Meebeslissen • Voor windmolenprojecten wordt het instrument co-financiering ingezet – waarbij maximaal 50 % van de opbrengt terugvloeit naar direct betrokken in de vorm van aandelen, obligaties, een gebiedsfonds of een lagere energierekening. lokaal eigendom principe bij windmolen projecten.

42