Huisvestingsplan onderwijs en integrale kindcentra 2023-2026 .pdf

Het wijkcentrum zit in een gebouwgedeelte tussen de twee schoolgedeelten met ieder 8 lokalen en een speellokaal. Oorspronkelijk waren hier twee scholen gehuisvest. Er is geen directe doorgang van het ene deel van de school naar het andere. De Botter heeft recht op de huisvesting van 13 groepen. Yes! Kinderopvang gebruikt 1 lokaal. Daarnaast gebruikt stichting Bram ook een lokaal en het tweede speellokaal. Stichting Bram is voor de zorg, begeleiding en onderwijs voor kinderen vanaf 3 jaar met een ernstige meervoudige beperking. Het gaat om 11 kinderen. Er ontstaat een tekort aan ruimte als vanaf 2025 de school gedurende 8 jaar zelf 15 van de 16 lokalen nodig heeft. We zijn daarom samen met de partijen op zoek naar extra ruimte. Ridderkerk – Rijsoord Wijk

School

Rijsoord

De Piramide Rijsoord Totaal Rijsoord

2006

Capaciteit Teldatum Prognose gebouw 1-10-2022 2024 6 8 9 6 8 9

26

2026 9 9

2028 10 10

2037 10 10

Per 1 augustus 2022 is basisschool De Klimop in Rijsoord opgeheven. Een groot deel van de leerlingen van De Klimop bezoekt nu De Piramide in Rijsoord. Door de groei van het aantal leerlingen gebruikt De Piramide nu ook ruimte in het gebouw van De Klimop. SKR huurt sinds 2021 twee lokalen voor peuteropvang en kinderopvang in het gebouw. Gedurende het schooljaar 2022/2023 overlegt de gemeente met OZHW, Yes! Kinderopvang en SKR hoe het gebouw het best gebruikt kan worden voor opvang en onderwijs van de kinderen in Rijsoord. De komende 6-10 jaar zal het gebouw op deze manier in gebruik blijven. Gezien de leeftijd van het gebouw, komt vernieuwing dan aan de orde. Hier moet te zijner tijd een plan voor worden gemaakt. Daarbij moet ook vernieuwing van de gymzaal aan de Linnenstraat meegenomen worden. Voor de sluiting van De Klimop ervoer De Piramide Rijsoord ruimtetekort. OZHW heeft daarom voor eigen rekening nog een 7e lokaal bij de school geplaatst. De school heeft zo meer ruimte om niet te veel dubbele groepen in de lokalen te plaatsen. Yes! Kinderopvang maakt gebruik van het speellokaal. Voor de bewegingslessen van groep 1/2 huurt de school extra ruimte in de gymzaal. Ridderkerk – Slikkerveer

Wijk Slikkerveer

School De Regenboog De Reijer Totaal Slikkerveer

1958 2013

Capaciteit Teldatum Prognose gebouw 1-10-2022 2024 16 16 15 15 16 16 31 32 31

2026 15 16 31

2028 16 16 32

Slikkerveer is een wijk die verjongt. De basisscholen zijn de afgelopen jaren gegroeid in leerlingaantal en zitten vol. De Regenboog is gehuisvest in het oudste schoolgebouw van Ridderkerk. Het oudste deel is van 1958. Het schoolbestuur wil al enkele jaren nieuwbouw van het gebouw. Het schoolgebouw heeft een hoge cultuurhistorische waarde. Het is een voorbeeld van de wederopbouwarchitectuur. We willen daarom het gebouw behouden. De gemeente is daarom samen met de school en kinderopvang SKR in 2022 gestart met een ontwerpend onderzoek met Stichting Mevrouw Meijer. We onderzoeken op welke manier het gebouw met renovatie vernieuwd kan worden met behoud van de cultuurhistorische waarde. Met voldoende ruimte voor een integraal kindcentrum met SKR. Voor deze vernieuwing zijn middelen in de begroting opgenomen voor de jaren 2024 en 2025. Er is aanvullend krediet nodig vanwege de groei van de school, indexering van het normbedrag en voor het kinderopvanggedeelte. Tijdens de werkzaamheden is tijdelijke huisvesting voor de school nodig. Deze is beschikbaar in het gebouw van het Gemini College aan de Prinses Margrietstraat. Vanwege groei van de school zal al in 2023 eerder een aantal groepen verhuizen naar het Gemini College. SKR gebruikt nu voor de peuteropvang een ruimte in het huidige gebouw van De Regenboog. De Reijer is gehuisvest in een schoolgebouw uit 2013.

Op dit moment maakt de school bovendien gebruik van ruimte in het Gemini College en dat blijft de komende jaren ook mogelijk. Rond het jaar 2025 is uitbreiding nodig. Want het Gemini College aan de Prinses Margrietstraat is dan aan het einde van de levensduur. Na de oplevering van de nieuwbouw Gemini College in 2022 blijft de vmboafdeling van het Gemini College in het oude gebouw. Ook De Regenboog en schakelklassen zullen daar (tijdelijk) gehuisvest zijn. OZHW heeft een aanvraag voor een voorbereidingskrediet ingediend en gaat onderzoeken hoe de uitbreiding van De Reijer op het eigen terrein gerealiseerd kan worden. 27

2037 17 15 32

De Reijer heeft in het huidige gebouw een lokaal in gebruik gegeven aan Yes! Kinderopvang. Het schoolbestuur OZHW en Yes! Kinderopvang willen bij de uitbreiding ook een lokaal voor kinderopvang realiseren volgens het IKC-beleid. Het is nu niet mogelijk om het lokaal permanent te verhuren aan Yes!, omdat de school de ruimte formeel zelf nodig heeft. In Slikkerveer is ook school voor speciaal basisonderwijs De Burcht gehuisvest. Het gebouw heeft 15 lokalen en een ruimtebehoefte van 9 lokalen. De school is dus ruim gehuisvest. Hoewel de school openstaat voor eventueel medegebruik door andere scholen, is dit in de praktijk lastig te realiseren. Het is voor de doelgroep van de school erg belangrijk dat de rust en overzichtelijke structuur behouden blijft. Ridderkerk – Bolnes

Wijk Bolnes

School De Fontein De Bosweide Totaal Bolnes

1977 1977

Capaciteit Teldatum Prognose gebouw 1-10-2022 2024 14 14 14 12 11 11 26 25 25

2026 15 11 26

2028 16 11 27

Met de uitbreiding in 2021 van De Fontein naar 14 groepen zijn beide scholen in Bolnes passend gehuisvest. Bij De Fontein wordt de komende jaren nog een lichte groei verwacht. SKR gebruikt bij De Fontein een lokaal dat door de school zelf gefinancierd is en niet tot de capaciteit wordt meegerekend. Deze kan opgevangen worden door medegebruik te maken van de leegstand bij De Bosweide. De capaciteit van De Bosweide is met 1 lokaal verlaagd voor een groep Yes! kinderopvang.

5.4 Accommodaties voor bewegingsonderwijs primair onderwijs Er zijn over het algemeen voldoende accommodaties voor het bewegingsonderwijs in Ridderkerk. Alleen in de wijken Bolnes, Slikkerveer en Oost is er een klein tekort. In Bolnes lossen de scholen dit tekort nu op door met groep 8 de les te verlengen met een half uur na de eindtijd van de school. Voor de realisatie van een eventuele tweede gymzaal in Bolnes is de behoefte vanuit het onderwijs gering. Er zijn andere gebruikers overdag nodig om de investering haalbaar te maken. De scholen in de wijk Oost kunnen ook gebruik maken van de gymzaal P.C. Hooftstraat. In Slikkerveer is een klein tekort van 2 uur. Zolang het Gemini College aan de Prinses Margrietstraat in gebruik is, kan gebruik gemaakt worden van de gymzalen bij deze school. Er is nog geen oplossing voor dit gymruimtetekort bij de definitieve sluiting van dit gebouw.

28

2037 15 11 26

Wijk

School

Gymaccommodatie Capaciteit Teldatum Prognose 1-10-2022 2024 2026 Rehobothschool P.C. Hooftstraat 26 19,5 19,5 19,5 Centrum De Klimop Centrum 9 9 9 Van den Broekstraat 26 De Piramide Centrum 10,5 10,5 10,5 Ds. G.H. Kerstenschool 12 12 12 West De Driemaster De Fakkel 52 6 6 6 Dr. Schaepmanschool 9 10,5 10,5 De Noord 13,5 15 15 Oost Da Costalaan 26 De Wingerd 13,5 15 15 De Bongerd 12 13,5 13,5 Drievliet Drievliet 52 De Botter 15 15 16,5 Rijsoord De Piramide Rijsoord Linnenstraat 26 9 9 10,5 De Regenboog 18 16,5 16,5 Slikkerveer De Reijer De Werf 52 18 18 18 SBO De Burcht 18 18 18 De Fontein 15 15 16,5 Bolnes MFA Bolnes 26 De Bosweide 12 12 12

2028 21 9 10,5 12 6 10,5 15 15 13,5 16,5 10,5 18 18 18 16,5 12

2037 19,5 9 10,5 10,5 6 10,5 15 13,5 10,5 15 10,5 19,5 16,5 18 16,5 12

5.5 Verduurzaming schoolgebouwen Het doel is te komen tot energieneutrale en frisse schoolgebouwen in 2050. Met renovatie of vervangende nieuwbouw kan een gebouw dat aan alle eisen voldoet gerealiseerd worden. Als renovatie of nieuwbouw nog niet aan de orde is, kan het schoolbestuur aanpassingen doen die de duurzaamheid verbeteren.

5.5.1 Renovatie of vervangende nieuwbouw Als we aansluiten bij de natuurlijke en al geplande vervangingsmomenten en de gebouwen vervangen of renoveren als zij minimaal 50 jaar oud zijn, wordt dit doel niet gehaald in 2050. Want dan is 75% vervangen. In onderstaande tabel staat welke scholen zonder aanpassing van het vervangingstempo vervangen zijn in 2050. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat de komende nieuwe scholen ‘bijna’ energieneutraal zijn en nog niet energieneutraal. Er zijn dus mogelijk nog extra maatregelen nodig om de school energieneutraal te krijgen.

School De Wingerd De Noord De Driemaster Gemini College De Klimop Centrum De Regenboog Vml. De Klimop Rijsoord De Bongerd De Botter De Fontein De Bosweide SBO De Burcht Farel College Piramide Centrum Rehobothschool

Bouwjaar Nieuwbouw (of renovatie) Energieneutraal in 2050 1968 1969 1967 1962 1966 1958 1974 1979 1982 1977 1977 1990 1991 1996 1978

2024 2024 2024 2025 2025 2025 2025-2035 2030-2040 2030-2040 2030-2050 2030-2050 2040-2050 2040-2050 2040-2050 2050-2060 29

ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja ja

Ds. G.H. Kerstenschool Piramide Rijsoord Dr. Schaepmanschool Máxima College De Reijer

2001 2006 2008 2009 2013

2050-2060 2050-2060 2050-2060 2050-2060 2060-2070

nee nee nee nee nee

5.5.2 Energielabel Propendum heeft in 2020 het rapport Inventarisatie schoolgebouwen primair onderwijs in de gemeente Ridderkerk opgesteld. Hierin is per schoolgebouw aangegeven wat de bouwkundige staat, de onderhoudskosten, het comfort en het gebruik van het gebouw zijn. Onderzocht is wat het energielabel van het gebouw is en tegen welke kosten verbetering daarvan mogelijk is. Bij het reguliere geplande onderhoud kunnen schoolbesturen extra kosten voor duurzaamheid maken, die terugverdiend kunnen worden. Hiermee wordt het energielabel omlaag gebracht. School

Energielabel

Rehobothschool De Klimop Rijsoord Ds. G.H. Kerstenschool De Wingerd De Klimop Centrum De Regenboog De Bongerd De Fontein De Bosweide De Botter De Noord De Piramide De Piramide Rijsoord De Reijer De Driemaster Dr. Schaepmanschool De Burcht

A F A E F G D C B D E B D A niet onderzocht niet bekend A

5.6 Ventilatie in schoolgebouwen Er zijn zorgen over de ventilatie in schoolgebouwen en die zorgen zijn groter geworden door de Corona-pandemie. In schoolgebouwen ouder dan 20 jaar zijn over het algemeen geen ventilatiesystemen, maar wel voldoende ramen die geopend kunnen worden. Schoolgebouwen die de afgelopen 20 jaar werden gebouwd, moesten voldoen aan nieuwe eisen van isolatie. Deze gebouwen hadden minder gebouwopeningen en dus minder mogelijkheid om frisse lucht binnen te laten. Dit werd gecompenseerd met ventilatiesystemen. Deze systemen voldeden in de praktijk vaak niet. Belangrijke oorzaken zijn de afstelling van deze systemen en de bediening ervan, maar ook de geldende eisen. 30

Het ministerie erkent de problemen met ventilatie in schoolgebouwen en stelt € 360 miljoen aan subsidie beschikbaar. Hiervan is € 200 miljoen nu beschikbaar gesteld. Het gaat bij deze subsidie om maximaal 30 tot 60% financiering van de kosten om te zorgen dat het hele gebouw voldoet aan de eisen van het Bouwbesluit. Hoewel de scholen in Ridderkerk ervaren dat het soms lastig is de gebouwen voldoende te ventileren, voldoen de scholen wel aan de eisen die vastliggen in het Bouwbesluit. Om het gebouw comfortabeler te krijgen, moeten strengere eisen dan het Bouwbesluit worden gehanteerd en daarbij hoort een forse investering. De eisen lijken nu dus te laag liggen. En zouden verhoogd moeten worden vanuit het rijk, met de daarbij behorende middelen. Complicerende factor is dat extra installaties meer energie kosten. En dat terwijl we ook moeten toewerken naar energieneutrale gebouwen. Het is bovendien technisch en ruimtelijk niet altijd mogelijk om de benodigde extra ventilatiesystemen te plaatsen bij bestaande schoolgebouwen. Hier ligt dus een grote opgave voor de komende jaren: om samen met de schoolbesturen te zorgen voor energieneutrale en frisse schoolgebouwen.

31

6 Analyse onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs De drie scholen voor voortgezet onderwijs bevinden zich in de wijken West en Slikkerveer. Het Gemini College voor vmbo, mavo, havo en atheneum valt onder het schoolbestuur OZHW. Het Farel College voor vmbo, mavo, havo en atheneum valt onder schoolbestuur CVO (Christelijk voortgezet onderwijs Rotterdam) en het Máxima College voor praktijkonderwijs is van OZHW en CVO samen.

6.1 Leeftijd gebouwen De nieuwbouw van het Gemini College aan de Sportlaan is in september 2022 opgeleverd. Het gebouw aan de Prinses Margrietstraat uit 1962 blijft voorlopig ook nog in gebruik. Het Farel College heeft het oudste gebouw voor voortgezet onderwijs. Het gebouw is van 1991. Het Máxima College is in 2009 gebouwd.

6.2 Capaciteit In het voortgezet onderwijs wordt de capaciteit van het gebouw uitgedrukt in m²’s BVO. Voor het schooljaar 2022/2023 is de benodigde capaciteit 19.874 m². Hiervoor is voldoende capaciteit aanwezig in de gebouwen. Zonder het Gemini College aan de Prinses Margrietstraat mee te rekenen, is er in heel Ridderkerk een capaciteitsoverschot van 2.063 m². Per gebouw bekeken is er een ruimtetekort bij het nieuwe Gemini College. En een ruimteoverschot bij het Farel College. School

Gemini College oud Gemini College nieuw Farel College Máxima College Totaal

Bouwjaar Capaciteit Teldatum Leerlingen gebouw m² BVO 1-10-2022 1962 10.700 2022 7.000 8.706 1.023 1991 12.087 9.472 1.228 2009 2.850 2.344 168 21.937 20.522 2.419

6.3 Prognose Het ruimtetekort bij het Gemini College wordt opgelost door de komende jaren het gebouw aan de Prinses Margrietstraat in gebruik te houden. En door een uitbreiding op het Sportpark te realiseren. Deze is volgens de planning in 2025 klaar. Het Gemini College heeft dan een ruimtecapaciteit van 9.500 m² BVO. Volgens de prognose hebben het Gemini College en Farel College samen de komende 15 jaar voldoende ruimte voor het aantal te verwachten leerlingen. De oorzaak voor het te kleine nieuwe Gemini College is dat op het moment dat het leerlingaantal op het laagste punt was, de ruimtebehoefte is bepaald. Daarbij is de belangstelling voor de school gedurende de 5 jaren daarvoor van belang en die liet een daling zien. Prognose 2022 Farel College en Gemini College Ridderkerk Farel College Gemini College totaal

2022 1.317 854 2.171

2023 1.304 975 2.279

2024 1.316 1.041 2.357

2025 1.376 1.082 2.458

2026 1.422 1.097 2.519

2027 1.434 1.095 2.529

2028 1.454 1.105 2.559

2029 1.471 1.115 2.586

2030 1.483 1.122 2.605

2031 1.505 1.137 2.642

2032 1.522 1.149 2.671

2033 1.526 1.150 2.676

2034 1.531 1.154 2.685

2035 1.536 1.157 2.693

2036 1.536 1.157 2.693

Farel College Ruimtebehoefte m2 BVO Gemini College totaal

9.984 7.583 17.567

9.885 8.629 18.514

9.976 9.119 19.095

10.388 9.382 19.770

10.698 9.502 20.200

10.773 9.510 20.283

10.902 9.560 20.462

10.990 9.602 20.592

11.067 9.653 20.720

11.230 9.794 21.024

11.339 9.881 21.220

11.350 9.876 21.226

11.391 9.908 21.299

11.425 9.938 21.363

11.419 9.935 21.354

Farel College Beschikbare ruimte m2 BVO Gemini College Sportlaan totaal

12.087 7.000 19.087

12.087 7.000 19.087

12.087 7.000 19.087

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

12.087 9.500 21.587

Ruimte-overschot m2 BVO

1.520 573 -8 1.817 Locatie Prinses Margrietstraat 163 ook nog in gebruik

1.387

1.304

1.125

995

867

563

367

361

288

224

233

Aantal leerlingen

32

6.4 Gymnastiek Voor het voortgezet onderwijs zijn voldoende gymzalen aanwezig. Ook de geprognosticeerde groei kan hierin opgevangen worden. In 2037 zijn 7 gymzalen nodig. Het Gemini College en Farel College hebben ieder twee gymzalen en kunnen bovendien gebruik maken van de drie zaaldelen in sporthal De Wissel en een zaal in sporthal De Fakkel.

6.5 Energieneutrale gebouwen Bij de vervanging van de gebouwen volgens de natuurlijke en geplande vervangingsmomenten (zie 5.5), voldoen in 2050 het Gemini College en Farel College aan de eisen voor BENG of ENG. Voor het Máxima College ligt vervanging na 2050. Er zijn dus maatregelen nodig om ook dit gebouw energieneutraal te maken.

33

7 Planning In onderstaande tabel staan de benodigde uitgaven voor nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen en integrale kindcentra in de periode 2022-2025. De bedragen zijn volgens prijspeil 2022 en afgerond. Voor 2023 is de indexering van het normbedrag 13%. Aan de raad zullen we per project een voorstel voor verhoging van het budget doen. De gemeente doet investeringen in ruimte voor kinderopvang bij nieuwbouw en uitbreiding. Deze kosten zijn budgetneutraal, want er staat een kostendekkende huur tegenover. Met de cursieve bedragen is nog geen rekening gehouden in de begroting. Hiervoor ontvangt de raad te zijner tijd een voorstel.

2022 Nieuwbouw De Noord Yes! in IKC De Noord Nieuwbouw de Wingerd SKR in IKC De Wingerd Nieuwbouw De Driemaster Kinderopvang in IKC De Driemaster Nieuwbouw/renovatie De Klimop Centrum € SKR in IKC De Klimop Centrum Tijdelijke huisvesting De Klimop Centrum Nieuwbouw/renovatie De Regenboog € Uitbreiding Piramide Centrum voor Yes! SKR in IKC De Regenboog Tijdelijke huisvesting De Regenboog Uitbreiding De Reijer Yes! In IKC De Reijer Uitbreiding Gemini College subtotaal onderwijshuisvesting subtotaal kinderopvang

2023 1.000.000 300.000 1.800.000 720.000 1.300.000 400.000

€ € € € € € 200.000

PM PM € 1.900.000 €

200.000

2025

totaal € 4.500.000 € 1.200.000 € 3.600.000 € 1.440.000 € 2.600.000 € 800.000 € 2.300.000 € 2.500.000 € 700.000 € 700.000 1.900.000 €

4.000.000 € 650.000

€ 500.000

€ 1.000.000

€ 500.000 €

550.000

3.800.000 €

7.600.000

€ 650.000 € 500.000 PM € 50.000 PM PM € 3.800.000 €

PM

€ € totaal €

2024 3.500.000 900.000 € 1.800.000 € 720.000 € 1.300.000 € 400.000 € €

400.000 € - € 400.000 €

4.100.000 € 12.350.000 2.070.000 € 2.520.000 6.170.000 € 14.870.000 €

34

€ 8.000.000 € 24.850.000 € 1.200.000 € 5.790.000 9.200.000 € 30.640.000

8 Toekomstige ontwikkelingen Het is de verwachting dat de verplichting voor een IHP dat een periode van 16 jaar bestrijkt binnenkort in de wet staat. Deze zal ook voor Ridderkerk gemaakt moeten worden. Hieronder staan de toekomstige ontwikkelingen die we in dat IHP meenemen. 1. We houden de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs actueel en stellen deze opnieuw vast na de wetswijziging. We nemen hierin het nieuwe beleid voor de huisvesting van IKC’s in bestaande gebouwen, ruimte voor passend onderwijs en de Schakelklas mee. 2. We actualiseren de Verordening materiele financiële gelijkstelling. We voegen hieraan de voorziening renovatie als alternatief voor vervangende nieuwbouw toe, als de wetswijziging te lang op zich laat wachten. Dit met het oog op mogelijke renovatie van De Regenboog en De Klimop Centrum. 3. We maken een plan dat ervoor zorgt dat in 2050 alle schoolgebouwen energieneutraal zijn. Daarbij nemen we de pilot bij de uitbreiding van het Gemini College mee. 4. We onderzoeken of het beter is om de ruimtebehoefte primair onderwijs in m²’s weer te geven in plaats van in lokalen. 5. We leggen de afspraken over de huisvesting van Stichting Bram vast. 6. We zorgen voor ruime huisvesting van de Schakelklassen. 7. We starten de gesprekken over de verdere toekomst van een schoolgebouw als het de leeftijd van 45 jaar bereikt.

Vanaf 50 jaar komt een schoolgebouw in aanmerking voor nieuwbouw.

35

Bijlage – Prognose basisonderwijs 2023-2041

Dit is de prognose die in januari 2023 is opgesteld met de tellingen van 1 oktober 2022. Een prognose is maximaal twee jaar geldig.

36

Bijlage – Beleid en regelgeving Wettelijke taak onderwijshuisvesting Gemeenten hebben sinds 1997 de zorgplicht voor de huisvesting van de scholen voor basisonderwijs, speciaal basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs. In Ridderkerk is geen school voor speciaal onderwijs. De zorgplicht staat beschreven in artikel 91 en verder van de Wet op het Primair Onderwijs. De belangrijkste elementen zijn: - de gemeente is verantwoordelijk voor (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding. - de gemeente is sinds 2005 niet meer verantwoordelijk voor het onderhoud aan scholen voor voortgezet onderwijs. Sinds 2015 ook niet meer voor het onderhoud aan de scholen voor primair onderwijs. - de gemeenteraad is verplicht een verordening op te stellen. Hierover moet ‘op overeenstemming gericht overleg’ met de schoolbesturen worden gevoerd. Gemeenten mogen ook eigen aanvullend beleid formuleren, als dat maar niet minder is dan wat in de wet staat. De VNG heeft een modelverordening opgesteld die gemeenten kunnen gebruiken. - het college van de gemeente stelt jaarlijks het huisvestingsprogramma en –overzicht vast. De schoolbesturen dienen voor 1 februari hiervoor aanvragen in voor voorzieningen die in het jaar daarop worden uitgevoerd. Op het huisvestingsprogramma staan de goedgekeurde aanvragen en op het huisvestingsoverzicht de afgewezen aanvragen.

Uitvoering wettelijke taak onderwijshuisvesting De taken van de gemeente voor de onderwijshuisvesting zijn de bekostiging van: - nieuwbouw en vervangende nieuwbouw - uitbreiding - eerste inrichting onderwijsleerpakket en meubilair - herstel van constructiefouten - schade door bijzondere omstandigheden (zoals brand, inbraak en vandalisme) - voldoende ruimte voor bewegingsonderwijs - OZB eigenaarsdeel schoolgebouwen De gemeente heeft de schoolgebouwen inclusief inboedel verzekerd tegen schade. Financiering onderwijshuisvesting De gemeente ontvangt middelen vanuit het Gemeentefonds voor onderwijshuisvesting. Deze middelen zijn niet geoormerkt en ook niet afhankelijk van de werkelijke uitgaven. Over de lange termijn bekeken wordt de uitkering voldoende geacht om te voldoen aan de wettelijke verantwoordelijkheid vastgelegd in de verordening. De afgelopen jaren zijn de eisen die aan gebouwen worden gesteld flink verhoogd. Dit heeft niet geleid tot een verhoging van de uitkering. De VNG heeft daarom in 2020 besloten een toezegging van het kabinet en parlement te verkrijgen voor een hogere uitkering uit het gemeentefonds. Zodat gemeenten kunnen voldoen aan de huidige eisen en de onderwijshuisvesting kunnen verduurzamen. Tot op heden heeft dit niet tot een verhoging van de uitkering geleid.

37

De schoolbesturen ontvangen jaarlijks van het ministerie van OCW voor onderhoud een vergoeding als onderdeel van de reguliere bekostiging (lumpsum) voor het onderwijs. Voor de onderwijshuisvesting is de datum van 1 oktober erg belangrijk. Het aantal leerlingen op deze datum is bepalend voor de omvang van de huisvesting van de school. Dit betekent dat de leerlingen die in de loop van het schooljaar instromen (de 4-jarigen) niet meetellen. Tot 2022 gold dit ook voor de bekostiging onderwijs die schoolbesturen ontvangen. Maar dit is vanaf 2022 veranderd naar 1 februari. In de praktijk betekent dit dat een school met bijvoorbeeld 16 groepen en 16 lokalen, geen lokaal over heeft voor de instroom van 4-jarigen gedurende het schooljaar. Sommige scholen gebruiken daar dan het speellokaal voor. Een groot deel van de uitgaven voor onderwijshuisvesting doet de gemeente via investeringen. Nieuwbouw en uitbreiding worden in 40 jaar afgeschreven. Deze zijn als kapitaallasten terug te vinden in de begroting. Interdepartementaal onderzoek onderwijshuisvesting Een groot probleem in de onderwijshuisvesting is dat de uitkering uit het Gemeentefonds sinds 1998 niet is gestegen, terwijl de normbedragen en de eisen waaraan een gebouw moet voldoen wel omhoog zijn gegaan. De afgelopen jaren vragen de PO- en VO-raad en de VNG hiervoor regelmatig aandacht bij de minister en de Tweede Kamer.

Tot nu toe helaas zonder resultaat. De afgelopen jaren zijn er daarom ook verschillende landelijke rapporten opgesteld over de knelpunten in de onderwijshuisvesting. In al deze rapporten is te lezen dat de bouwkundige kwaliteit van schoolgebouwen achterblijft bij de maatschappelijke verwachting van een goed gebouw, zijn de eisen verhoogd, vooral op het gebied van duurzaamheid, maar de budgetten niet, is het gebouwenbestand gemiddeld oud, zijn er de problemen met ventilatie, frisse lucht en temperatuurbeheersing. Voormalig minister Slob heeft daarom opdracht gegeven tot een breed onderzoek. In april 2021 is het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) onderwijshuisvesting funderend (dat is: primair en voortgezet) onderwijs “Huisvesting in het onderwijs, een vak apart!” gepresenteerd5. Het was voor het eerst dat er een gezamenlijk onderzoek vanuit de vijf bij onderwijshuisvesting betrokken departementen (ministeries) is gedaan. Het gaat om de ministeries voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Financiën, Binnenlandse Zaken, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Algemene Zaken. In dit onderzoek worden de bekende knelpunten bevestigd en worden vier beleidspakketten voorgesteld, die met weinig of veel verschuivingen van de huidige regels, zorgen voor een beter werkend stelsel.

Inmiddels is ook berekend dat een budget van landelijk € 730 miljoen nodig om de achterstanden weg te werken. Een Taskforce is aan de slag gegaan om nieuwe financieringsconstructies te onderzoeken. Minister Wiersma heeft bericht dat de wetswijzingen, in 2023 aan de Tweede Kamer worden voorgelegd. Gewichtenregeling Ridderkerk In de Wet op het Primair Onderwijs staat dat basisscholen op basis van de gewichtenregeling meer personeel en ruimte krijgen naarmate het leerlinggewicht hoger is. Het leerlinggewicht is hoger bij kinderen in een sociaaleconomische achterstandssituatie. Basisscholen met achterstandsleerlingen 5

Het rapport is te vinden op: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/04/09/aanbieding-ibo-onderwijshuisvestingeen-vak-apart-een-toekomstbestendig-onderwijshuisvestingsstelsel

38

krijgen meer bekostiging van het rijk voor personeel en hebben ook een hogere ruimtebehoefte. De gemeente zorgt voor huisvesting die past bij de ruimtebehoefte. De gemeente ontvangt daarvoor de middelen uit het Gemeentefonds. Bij de landelijke wijziging van de gewichtenregeling met ingang van het schooljaar 2019/2020 is het leerlinggewicht niet meer zichtbaar in de leerlingentelling. En kan daardoor ook niet meegenomen worden in de ruimtebehoefteberekening. Een aantal scholen in Ridderkerk had daardoor opeens recht op minder ruimte. Het ministerie van OC&W en de VNG hebben dat met deze wijziging van bijlage III deel B 1 hersteld. Dit betekent wel dat pas een paar maanden na de 1 oktobertelling de definitieve telling met ruimtebehoefteberekening klaar is. Het CBS meldt aan het begin van het nieuwe kalenderjaar de achterstandsscore. Vervolgens wordt daar 7,17% van genomen om het aantal (fictieve) achterstandsleerlingen te bepalen en dat wordt meegenomen in de ruimtebehoefteberekening. In de tabel zijn de scholen met een achterstandsscore lichtgroen weergegeven. Bij de definitieve ruimtebehoefteberekening van de telling van 1 oktober 2021 steeg de behoefte met 1 lokaal bij De Noord, De Piramide, De Reijer en De Fontein. School

Schoolbestuur

De Bosweide De Botter De Noord De Piramide De Piramide Rijsoord De Reijer De Klimop Rijsoord De Wingerd De Klimop Centrum De Regenboog De Bongerd De Fontein Rehobothschool Dr. Schaepmanschool Ds. G.H. Kerstenschool De Driemaster SBO De Burcht

OZHW OZHW OZHW OZHW OZHW OZHW PCPOBR PCPOBR PCPOBR PCPOBR PCPOBR PCPOBR VCBO RVKO VOGG LEV-WN PIT KO

1-okt-21 met leerlinggewicht 10 10 13 13 11 12 10 11 5 5 14 15 3 3 11 11 8 8 16 16 11 11 13 14 17 17 9 9 11 11 5 5 9 9

Totaal

Ridderkerk

176

1-okt-21

180

Splitsingstabel Ridderkerk Deze tabel in bijlage III deel B 1.2 van de verordening bepaalt met hoeveel groepen de school mag gymmen. De gemeente moet zorgen voor voldoende gymnastiekaccommodaties en betaalt voor het gebruik exploitatiekosten. In Ridderkerk stelt Sportservice Ridderkerk B.V. hiervoor het rooster op. In de oude situatie was het zo dat een school met 8 groepen voor 5 groepen gym ingeroosterd mag worden. Terwijl een school met 8 groepen in de praktijk 6 groepen 3 tot en met 8 heeft. Met deze aanpassing van de splitsingstabel bewegingsonderwijs krijgen de scholen voldoende gymuren. En als zij extra willen gymmen en er is ruimte, dan kan dat op eigen kosten. 39

Bijlage – Duurzaamheid Het wordt steeds duidelijker dat het klimaat verandert. De gemiddelde temperatuur stijgt, extreme neerslag kan vaker en heviger voorkomen, het kan in steden heel heet worden en grondstoffen worden schaarser. Dit zorgt steeds vaker voor ongemak en gevaar. We moeten daarom de oorzaken van klimaatverandering structureel aanpakken; de manier waarop we leven, wonen, werken en bouwen. Dat betekent bijvoorbeeld het verlagen van CO2-uitstoot, door hergebruik van grondstoffen en het realiseren van energieneutrale gebouwen. Dit hoofdstuk helpt daarbij. Het geeft een overzicht van de doelstellingen en ambities van de gemeente Ridderkerk, biedt een kader en geeft een overzicht van bestaande instrumenten. Het is immers belangrijk dat het onderwijs inspeelt op duurzaamheid en een voorbeeldfunctie is voor de omgeving. We zetten daarbij in op de thema’s: 1. Energie (paragraaf 4.3) a. energiebesparing b. opwekking van duurzame energie c. naar een aardgasvrije gebouwde omgeving 2. Gezond binnenklimaat (paragraaf 4.4) 3. Circulair bouwen (paragraaf 4.5) 4. Klimaatadaptief bouwen (paragraaf 4.6) We sluiten dit hoofdstuk af met een agenda voor het ver(duurzame)n van onderwijsgebouwen in Ridderkerk (paragraaf 4.7).

Over een concrete aanpak op projectniveau, bijvoorbeeld de pilot voor het Gemini college en het aansluiten op de routekaart verduurzamen onderwijshuisvesting, leest u meer terug in hoofdstuk 5 en 6.

Klimaatvisie en Uitvoeringsprogramma Ridderkerk Verduurzaming van gebouwen, waaronder schoolgebouwen, is nodig om de klimaatdoelstellingen te halen. De doelstellingen van de gemeente Ridderkerk staan in de nieuwe Klimaatvisie en Uitvoeringsprogramma Ridderkerk, vastgesteld in juni 2021. Hierin staat hoe de gemeente gaat zorgen voor een CO2-neutrale en circulaire samenleving in 2050. De uitvoering van het nationale Klimaatakkoord is een verantwoordelijkheid van vele partijen. Inwoners, bedrijven en organisaties moeten allemaal hun inzet leveren. Een sleutelrol is echter weggelegd voor gemeenten. Met de Klimaatvisie Ridderkerk zetten we in op zeven thema’s, zoals weergegeven in onderstaande afbeelding. Dit hoofdstuk vertaalt de lokale Klimaatvisie naar het Huisvestingsplan onderwijs.

40

Energie Energiebesparing en CO2-emissiereductie Bij de 21e VN-klimaattop in 2015 in Parijs is afgesproken de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de 2C, met als streven 1,5C. Nederland heeft vervolgens het Klimaatakkoord vastgesteld met de ambitie om in 2050 de CO2-uitstoot met 95% te hebben gereduceerd t.o.v. 1990, met als tussendoel 49% (inmiddels 55%) in 2030. De Klimaatvisie Ridderkerk stelt als energiebesparingsdoel dat de gehele gebouwde omgeving in Ridderkerk het maximale haalbare energielabel heeft bereikt in 2050 en dat de energievraag voor de gebouwde omgeving is gedaald met 30% in 2050 t.o.v. 2020. Met betrekking tot het maatschappelijk vastgoed (incl. scholen) is opgenomen dat maatschappelijk vastgoed minimaal energielabel B heeft voor 2050. De opwekking van duurzame energie In de klimaatvisie Ridderkerk staat opgenomen dat we 40% van de geschikte daken willen voorzien van zonne-energie voor 2030. We benutten de daken daarbij maximaal voor het opwekken van zonneenergie. Bij nieuwe ontwikkelingen is de huidige wet- en regelgeving (nu de BENG norm) hierbij de ondergrens. We denken hierbij niet alleen aan de daken van de gebouwen, maar ook daken van bijgebouwen en mogelijke parkeerhubs kunnen hiervoor worden benut. Naar een aardgasvrije gebouwde omgeving

41

De huidige wetgeving schrijft voor dat nieuwbouw aardgasvrij wordt opgeleverd. In aanvulling daarop heeft elke gemeente in Nederland een visie opgesteld die richting geeft voor de alternatieven voor aardgas per wijk. Sinds december 2020 heeft de gemeente Ridderkerk een Warmtevisie. Dit plan geeft per wijk inzicht in het meest geschikte duurzame alternatief voor aardgas tegen de laagst maatschappelijke kosten. Ook geeft het inzicht in welke wijken het meest geschikt zijn om als eerste te starten met het aardgasvrij maken daarvan. Het doel is 20% van de woningen aardgasvrij te hebben in 2030. Een aardgasvrij Ridderkerk is niet vandaag of morgen geregeld. Ook staan technische ontwikkelingen niet stil. Nu de Warmtevisie Ridderkerk is vastgesteld, kijken we vanaf 2021 naar de kansrijke wijken door het maken van wijkplannen. In 2021 zijn we gestart met de wijk Bolnes. Het bedrijventerrein Donkersloot as in 2022 aan de beurt. Het doel is te komen tot een CO2-neutrale gebouwde omgeving in 2050. Bij nieuwe ontwikkelingen en verduurzaming onderzoeken we de mogelijkheid voor collectieve- en individuele aardgasvrije oplossingen en sluiten we aan bij de warmtevisie Ridderkerk. Schoolbesturen haken waar mogelijk aan bij de uitvoering van de warmtetransitie van de gemeente Ridderkerk.

Circulair bouwen De Gemeente Ridderkerk werkt aan het realiseren van een circulaire samenleving in 2050, zoals opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Circulaire Samenleving Ridderkerk. De bouwsector is een belangrijke schakel in het realiseren van deze ambitie. Door de huidige bouwopgave op een duurzame manier te benaderen is er veel duurzaamheidswinst te behalen, zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van het bouwtempo of de betaalbaarheid van gebouwen. 42

We benaderen circulair bouwen en circulaire gebiedsontwikkeling vanuit de definitie zoals geformuleerd in de Transitieagenda Bouw: 'Circulair bouwen betekent het ontwikkelen, gebruiken en hergebruiken van gebouwen, gebieden en infrastructuur, zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten. Bouwen op een wijze die economisch verantwoord is en bijdraagt aan het welzijn van mens en dier. Hier en daar, nu en later.'6

Duurzame en circulaire schoolgebouwen In eerste instantie betekent dit dat we kijken naar het voorkomen van materiaalgebruik en slimme oplossingen die de materiaalvraag reduceren. Voor het materiaal dat wel wordt gebruikt is circulariteit het uitgangspunt. In de praktijk borgen we dit door de volgende 5 strategieën (volgens de Circulariteitsprestatie Gebouw (CPG)) te hanteren voor circulair bouwen en ontwikkelen. Deze strategieën bieden een duidelijk kader waarmee we verdere ontwikkeling samen vorm kunnen geven. 1. Benut het beschikbare: we maken zoveel mogelijk gebruik van de grondstoffen die er al zijn, dit kan zijn in de vorm van het behoud van gebouwen of gebouwonderdelen, het hergebruiken van producten uit de omgeving (urban mining) of het inzetten van secundaire grondstoffen. 2. Gebruik hernieuwbaar: daar waar nieuwe materialen nodig zijn zorgen we dat deze hernieuwbaar zijn, dat betreft bijvoorbeeld biobased bouwmaterialen zoals hout. Maar dit omvat ook het gebruik van hernieuwbare energie en de omgang met water (denk aan het gebruik van grijs- of hemelwater). 3. Minimaliseer milieu-impact: we streven naar het gebruik van materialen met een zo laag mogelijke milieu-impact over de gehele levensduur (dit kan worden beoordeeld op basis van DuurzaamheidsPrestatie Gebouwen en MilieuPrestatie Gebouwen – minimum eis *). 4.

Creëer voorwaarden voor een lange cyclus: we dragen zorg voor het faciliteren van een lange levensduur van het gebouw en de gebouwonderdelen. Hierbij is de kwaliteit en het onderhouden van het gebouw en van de omgeving van belang, maar ook adaptatie; is het gebouw geschikt voor verschillende toepassingen. 5. Creëer voorwaarden voor een toekomstige cyclus: we denken bij het ontwerp al na over hoe onderdelen en materialen opnieuw ingezet kunnen worden. Hierbij nemen we het model van Stewart Brand (figuur 1) waarin hij de levensduur van verschillende gebouwlagen duidt, als uitgangspunt. Door gebouwlagen losmaakbaar en demontabel te maken borg je toekomstig hergebruik. Voor circulair bouwen en onderwijshuisvesting is een inkoopleidraad opgesteld en er is een Buyer Group circulaire scholen waarin deze aanpak verder is uitgewerkt7.

6

Transitieagenda_Bouw.pdf (overheid.nl) https://www.pianoo.nl/nl/themas/maatschappelijk-verantwoord-inkopen/buyer-groups/bouw/buyer-groupcirculaire-scholen 7

43

Een overzicht van instrumentarium Er is al een schat aan ervaring opgedaan in projecten en er zijn instrumentarium beschikbaar. Een ‘quick win’ is om dit te destilleren en toe te passen voor ontwikkelingen in Ridderkerk. Een voorbeeld is het Integraal Kwaliteitskader bij nieuwbouw (onderwijs)huisvesting. Met het Kwaliteitskader Huisvesting is er sinds 2013 een landelijke kwaliteitsrichtlijn voor schoolgebouwen. VO Raad en PO Raad verenigd in het kenniscentrum Ruimte OK hebben hier invulling aan gegeven. In 2021 is het kader geactualiseerd en zijn de versies voor primair en voortgezet samengevoegd tot eén kwaliteitskader. In deze nieuwe versie zijn de kwaliteitseisen ten aanzien van gezondheid (Frisse Scholen 2021), duurzaamheid (wetgeving, sectorale routekaart en circulair bouwen), toegankelijkheid (inclusiviteit) en de buitenruimte (VNG modelverordening/ Klimaatadaptie) aangescherpt, zodat de kwaliteitscriteria aansluiten op de actualiteit. Ook voor de kinderopvang is in 2019 een Kwaliteitskader Huisvesting ontwikkeld. Beide documenten worden gehanteerd bij de nieuwbouw van scholen en IKC’s. Andere voorbeelden zijn weergegeven in onderstaand tabel:

thema

instrument

ambitie/ definitie

x x x x x x x x x x x x

aanbesteden

x x x x x x x x x x x

bron

klimaatadapt at

ge zondheid

ci rcul ariteit

energi e

ie

fase

x kwaliteitskader huisvesting portefeuilleroutekaarten ontzorgingsprogramma PZH TVW, wijkuitvoeringsplannen x stresstesten en kaarten x stimuleringsprogramma PZH instrumentarium circulair bouwen x kwaliteitskader en Bouwstenen leidraad circulair inkopen scholen clusteren van projecten uitvragen op prestatiebasis financiering, subsidies

https://www.ruimte-ok.nl/programmas/kwaliteitskader-huisvesting RVO/VNG platform; portefeuilleroutekaarten https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/energie https://www.nplw.nl/nplw/default.aspx https://bar.klimaatmonitor.net https://www.groenblauweschoolpleinen.nl/ https://platformcb23.nl/; https://www.cirkelstad.nl/cirkelsteden/drechtsteden/ https://www.bouwstenen.nl/verduurzamen%20vastgoed https://www.pianoo.nl/nl/themas/maatschappelijk-verantwoord-inkopen/buyer-groups Bouwstenen voor Sociaal, werkgroep www.gprsoftware.nl en www.w-e.nl (casus gemeente Enschede) https://www.bngbank.nl/projecten/bouw-duurzaam-schoolgebouw-in-middelburg

44