Huisvestingsplan onderwijs en integrale kindcentra 2023-2026 .pdf

Gemeente Ridderkerk

Huisvestingsplan onderwijs en integrale kindcentra 2023-2026 en een doorkijk naar de volgende jaren

Josine Zijlstra Team Beleid en Projecten, cluster Vastgoed Raadsvergadering 25 mei 2023

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 3 Doelstelling .......................................................................................................................................... 3 Leeswijzer ............................................................................................................................................ 3

SAMENVATTING ...................................................................................................................................... 4 2.

3

Onderwijs in Ridderkerk .................................................................................................................. 5 2.1

Schoolgebouwen ..................................................................................................................... 5

2.2

Schoolbesturen........................................................................................................................ 5

2.3

Kinderopvang .......................................................................................................................... 8

2.4

Spreiding .................................................................................................................................. 8

2.5

Ontwikkeling aantal leerlingen basisonderwijs ....................................................................... 9

2.6

Ontwikkeling aantal 0-3-jarigen ............................................................................................ 11

2.7

Speciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs ................................................ 12

2.8

Passend onderwijs ................................................................................................................. 13

2.9

Schakelklas ............................................................................................................................ 13

2.10

Ontwikkeling aantal leerlingen voortgezet onderwijs .......................................................... 14

Beleid en regelgeving .................................................................................................................... 16 3.1 Wetswijziging............................................................................................................................... 16 3.2 Eigen beleid onderwijshuisvesting .............................................................................................. 16 3.3 Nieuw eigen beleid onderwijshuisvesting ................................................................................... 17 3.3.1. Huisvesting van integrale kindcentra bij bestaande gebouwen ......................................... 17 3.3.2. Ruimte voor passend onderwijs en extra begeleiding van leerlingen ................................ 18 3.3.3 Huisvesting van de Schakelklas ................................................................................................ 19

4. Duurzame schoolgebouwen .............................................................................................................. 20 4.1 Energie ......................................................................................................................................... 20 4.2 Een gezond binnenklimaat (frisse scholen) ................................................................................. 20 4.3 Circulair bouwen ......................................................................................................................... 20 4.4 Klimaatadaptief bouwen ............................................................................................................. 21 4.5 Aanpak duurzame schoolgebouwen ........................................................................................... 21 4.6 Duurzaamheid brengt dynamiek en kansen................................................................................ 22 5

Analyse onderwijshuisvesting primair onderwijs .......................................................................... 23 5.1 Gebouwen ................................................................................................................................... 23 5.2 Capaciteit ..................................................................................................................................... 23 5.3 Analyse per wijk........................................................................................................................... 23 5.4 Accommodaties voor bewegingsonderwijs primair onderwijs ................................................... 28 5.5 Verduurzaming schoolgebouwen................................................................................................ 29 1

5.5.1 Renovatie of vervangende nieuwbouw................................................................................ 29 5.5.2 Energielabel .......................................................................................................................... 30 5.6 Ventilatie in schoolgebouwen ..................................................................................................... 30 6

Analyse onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs .................................................................... 32 6.1 Leeftijd gebouwen ....................................................................................................................... 32 6.2 Capaciteit ..................................................................................................................................... 32 6.3 Prognose ...................................................................................................................................... 32 6.4 Gymnastiek .................................................................................................................................. 33 6.5 Energieneutrale gebouwen ......................................................................................................... 33

7

Planning ......................................................................................................................................... 34

8

Toekomstige ontwikkelingen ........................................................................................................ 35

Bijlage – Prognose basisonderwijs 2023-2041 ...................................................................................... 36 Bijlage – Beleid en regelgeving .............................................................................................................. 37 Bijlage – Duurzaamheid ......................................................................................................................... 40

2

1. Inleiding In dit Huisvestingsplan voor onderwijs en integrale kindcentra Ridderkerk (hierna: HP) staan de plannen voor de onderwijsgebouwen voor de komende jaren. Goede onderwijsgebouwen zijn nodig voor goed onderwijs aan de jongste inwoners van Ridderkerk. Het is de verantwoordelijkheid van de gemeente te zorgen voor voldoende en adequate onderwijsgebouwen. De gemeente zorgt voor nieuwbouw als gebouwen aan vervanging toe zijn en voor uitbreiding als scholen groeien. Het aantal leerlingen op de basisscholen in Ridderkerk groeit de laatste jaren. En in haast alle gebouwen zit ook kinderopvang. Scholen en kinderopvangorganisaties werken samen om met de juiste zorg en onderwijs kinderen te laten opgroeien tot zelfstandige en gelukkige volwassenen. Dit plan is gemaakt door de gemeente en de schoolbesturen. We hebben dit plan ook besproken met de kinderopvangorganisaties en Sportservice Ridderkerk B.V.. Ridderkerk werkt met Integrale Accommodatieplannen (IAP). Hierin staan de plannen voor alle gemeentelijke accommodaties. Ook voor de schoolgebouwen. Het laatste IAP is van 2016. De raad van de gemeente Ridderkerk heeft in 2019 de Actualisatie van het Integraal Accommodatieplan (hierna: AIAP) vastgesteld. Dit HP bevat de informatie die bij een volgende actualisatie van Integraal Accommodatieplan toegevoegd kan worden.

Doelstelling Dit HP brengt de kosten voor onderwijshuisvesting in beeld. Het gaat om de komende 4 jaar en met een doorkijk naar de volgende jaren. De gemeente kan met de geplande uitgaven rekening houden in de begroting. Aanvragen voor het huisvestingsprogramma komen daardoor niet als een verrassing. De schoolbesturen kunnen hiermee rekening houden in de planning voor onderhoud aan hun gebouwen. De kinderopvangorganisaties kunnen met het HP ook hun huisvesting plannen. Net als bij het AIAP geldt ook voor dit plan dat de gemeente besluit over onderwijshuisvesting via het jaarlijkse huisvestingsprogramma. De raad besluit over de beschikbaarstelling van de benodigde budgetten. Het is de verwachting dat binnenkort gemeenten de verplichting krijgen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs voor de komende 16 jaar vast te stellen. Dat is dit plan nog niet. Daarom staan in dit Huisvestingsplan onderwijs en integrale kindcentra aanbevelingen voor het volgende verplichte HP. In dit HP gebruiken we de leerlingenprognose van 2023. Hiervoor zijn de telling van 1 oktober 2022 en de meest recente woningbouwplannen gebruikt.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat welke schoolgebouwen er zijn, hoe de spreiding is van de gebouwen, welke schoolbesturen en kinderopvangorganisaties gebruik maken van de gebouwen en wat de ontwikkelingen in het aantal leerlingen zijn. Hoofdstuk 3 gaat over wet- en regelgeving en het eigen beleid van de gemeente Ridderkerk. Hoofdstuk 4 gaat over duurzaamheid en de ontwikkeling tot energieneutrale schoolgebouwen. In hoofdstuk 5 staat een analyse van de leeftijd van de schoolgebouwen van het primair onderwijs, de capaciteit en per wijk de ruimtebehoefte van de scholen, nu en in de komende jaren. Ook wordt in beeld gebracht waar de scholen nu staan op het gebied van duurzaamheid en energieneutraliteit. In hoofdstuk 6 staat de analyse van het voortgezet onderwijs. In hoofdstuk 7 staat de planning van de nieuwbouw- en uitbreidingsplannen en benodigde investeringsbudgetten. Het HP is geen eindpunt, maar meer een momentopname. Daarom staan in hoofdstuk 8 de aanbevelingen voor de komende periode en bij de actualisering van het plan.

3

SAMENVATTING Het aantal leerlingen op de basisscholen in Ridderkerk is de afgelopen jaren gegroeid. De schoolgebouwen zitten daardoor vol. De komende jaren blijven we groei verwachten. We werken aan vervangende nieuwbouw voor De Noord, De Wingerd, De Driemaster, De Regenboog en het Gemini College. Bij de basisscholen komt ook huisvesting voor kinderopvang, zij gaan samen integrale kindcentra vormen. De komende jaren gaan we samen met de schoolbesturen werken aan vernieuwing van De Klimop Centrum en uitbreiding van De Reijer. In Rijsoord werken we samen met De Piramide, Yes! Kinderopvang en SKR aan een plan voor een integraal kindcentrum. Daarbij betrekken we ook het gebouw van de voormalige De Klimop Rijsoord. Deze school werd in 2022 opgeheven. We stellen voor nieuw beleid vast te stellen voor: - de huisvesting van integrale kindcentra bij bestaande gebouwen; - de te realiseren oppervlakte bij nieuwbouw en uitbreiding te verhogen voor passend onderwijs en extra begeleiding van leerlingen; - huisvesting van de Schakelklas. We staan aan het begin van een transitie op het gebied van duurzaamheid, energie en klimaat. Er zijn mooie doelen geformuleerd, maar er zijn ook nog veel vragen over hoe deze bereikt gaan worden. Nieuwe gebouwen moeten aan steeds meer eisen voldoen.

We bereiken volgens de natuurlijke vervangingsopgave van de schoolgebouwen, dat in 2050 al 75% van de scholen aan de BENG/ENGeisen voldoet. Bij de uitbreiding van het Gemini College gaan we een pilot uitvoeren om een zo duurzaam mogelijk gebouw te realiseren. Hiermee kunnen we ook bij andere projecten ons voordeel doen. 2022 Nieuwbouw De Noord Yes! in IKC De Noord Nieuwbouw de Wingerd SKR in IKC De Wingerd Nieuwbouw De Driemaster Kinderopvang in IKC De Driemaster Nieuwbouw/renovatie De Klimop Centrum € SKR in IKC De Klimop Centrum Tijdelijke huisvesting De Klimop Centrum Nieuwbouw/renovatie De Regenboog € Uitbreiding Piramide Centrum voor Yes! SKR in IKC De Regenboog Tijdelijke huisvesting De Regenboog Uitbreiding De Reijer Yes! In IKC De Reijer Uitbreiding Gemini College subtotaal onderwijshuisvesting subtotaal kinderopvang

2023 1.000.000 300.000 1.800.000 720.000 1.300.000 400.000

€ € € € € € 200.000

PM € 1.900.000 €

200.000

2025

totaal € 4.500.000 € 1.200.000 € 3.600.000 € 1.440.000 € 2.600.000 € 800.000 € 2.300.000 € 2.500.000 € 700.000 € 700.000 1.900.000 €

4.000.000 € 650.000

€ 500.000

€ 1.000.000

€ 500.000 €

550.000

3.800.000 €

7.600.000

€ 650.000 € 500.000 PM € 50.000 PM PM € 3.800.000 €

PM

€ € totaal €

2024 3.500.000 900.000 € 1.800.000 € 720.000 € 1.300.000 € 400.000 € €

400.000 € - € 400.000 €

4.100.000 € 12.350.000 2.070.000 € 2.520.000 6.170.000 € 14.870.000 €

4

€ 8.000.000 € 24.850.000 € 1.200.000 € 5.790.000 9.200.000 € 30.640.000

2. Onderwijs in Ridderkerk In dit hoofdstuk staat welke scholen en schoolbesturen er in Ridderkerk zijn en hoeveel leerlingen de scholen bezoeken. Daarbij wordt ook het aantal 0-3-jarigen in beeld gebracht en de samenwerking met kinderopvang.

2.1 Schoolgebouwen Ridderkerk heeft 15 schoolgebouwen voor basisonderwijs, 1 school voor speciaal basisonderwijs en 3 scholen voor voortgezet onderwijs. Er zijn in Ridderkerk geen scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs. Er zijn basisscholen voor openbaar, rooms-katholiek, protestants-christelijk, christelijk, gereformeerd en reformatorisch onderwijs. De school voor speciaal basisonderwijs is christelijk. Het voortgezet onderwijs is protestants-christelijk en openbaar.

2.2 Schoolbesturen De scholen in Ridderkerk worden bestuurd door 8 schoolbesturen. 

Stichting Onderwijsgroep Zuid-Hollandse Waarden voor primair en voortgezet onderwijs (OZHW) heeft 16 basisscholen en 8 scholen voor voortgezet onderwijs in Ridderkerk, Barendrecht, Zwijndrecht, Alblasserdam en Krimpenerwaard. In Ridderkerk zijn De Bosweide, De Piramide Centrum, De Piramide Rijsoord, De Reijer, De Botter, De Noord en het Gemini College. Samen met CVO vormt OZHW het bestuur van het Máxima College.



Stichting Protestants-Christelijk Primair Onderwijs Barendrecht Ridderkerk (PCPOBR) heeft 11 basisscholen in Ridderkerk en Barendrecht. In Ridderkerk zijn dat De Wingerd, De Klimop Centrum, De Bongerd, De Fontein en De Regenboog.

5



Rotterdamse Vereniging voor Katholiek Onderwijs (RVKO) heeft 67 scholen voor basisonderwijs en speciaal basisonderwijs in Ridderkerk, Rotterdam, Barendrecht, Rhoon, Hoogvliet, Rozenburg, Hoek van Holland, Spijkenisse, Bleiswijk, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Nieuwerkerk aan den IJssel. In Ridderkerk staat de Dr. Schaepmanschool.



CVO bestaat uit 5 scholengroepen (Portus, Penta, Comenius, Melanchthon, Accent) en twee zelfstandige gymnasia. De scholen zitten in Rotterdam (inclusief Rozenburg en Hoogvliet), Ridderkerk, Barendrecht, Spijkenisse, Hellevoetsluis, Brielle, Lansingerland, Capelle a/d IJssel, Nieuwerkerk a/d IJssel en Krimpen a/d IJssel. Portus Farelcollege hoort bij CVO, het Máximacollege is een samenwerkingsschool van CVO en OZHW.



Vereniging voor Christelijk Basisonderwijs onder de zinspreuk “Laat de kinderen tot Mij komen” (VCBO) heeft de Rehobothschool in Ridderkerk onder haar bestuur.

6



Vereniging tot het Verstrekken van Onderwijs op Gereformeerde Grondslag (VOGG) heeft de Ds. G.H. Kerstenschool in Ridderkerk onder haar bestuur.



Scholengroep LEV West-Nederland (LEV WN) heeft 26 basisscholen in Zuid-Holland, Zeeland, Noord-Brabant, Utrecht en Noord-Holland. In Ridderkerk staat De Driemaster.



PIT Kinderopvang en Onderwijs (PIT KO) heeft 10 scholen voor basisonderwijs en speciaal basisonderwijs en kinderopvang in Ridderkerk, Alblasserdam, Zwijndrecht, Hendrik-IdoAmbacht en Heerjansdam. School voor speciaal basisonderwijs De Burcht staat in Ridderkerk.

7

2.3 Kinderopvang In 13 van de 16 schoolgebouwen voor (speciaal) basisonderwijs in Ridderkerk is ook kinderopvang gehuisvest. Dat kan gaan om een buitenschoolse opvang en peutergroepen. Met de vaststelling van dit HP willen we ook het beleid vaststellen voor de huisvesting van Integrale Kindcentra (hierna: IKC) in bestaande gebouwen. De scholen werken samen met Kinderopvang Ridderkerk (SKR), Yes! Kinderopvang, Hadassa Kinderopvang, Kinderopvang Mundo en To Be Kind. In onderstaande tabel staat welke kinderopvangorganisatie met welke school samenwerkt. School De Wingerd De Klimop Centrum De Regenboog De Bongerd De Fontein De Bosweide De Botter De Noord De Piramide De Piramide Rijsoord De Reijer

Schoolbestuur PCPOBR PCPOBR PCPOBR PCPOBR PCPOBR OZHW OZHW OZHW OZHW OZHW OZHW

De Driemaster

LEV WN

Dr. Schaepmanschool RVKO Rehobothschool Ds. G.H. Kerstenschool De Burcht Gemini College Máxima College Farel College *wel in ontwikkeling

VVCBR VOGG PIT KO OZHW OZHW/CVO CVO

Kinderopvang SKR SKR SKR SKR SKR Yes! Kinderopvang Yes! Kinderopvang Yes! Kinderopvang Yes! Kinderopvang Yes! Kinderopvang Yes! Kinderopvang Hadassa Kinderopvang en in nieuwbouw: To Be Kind Kinderopvang Mundo Nee, wel samenwerking met Hadassa Kinderopvang Nee, wel samenwerking met Hadassa Kinderopvang Nee* Nee Nee Nee

Wijk Oost Centrum Slikkerveer Drievliet Bolnes Bolnes Drievliet Drievliet Centrum Rijsoord Slikkerveer West Centrum Centrum Centrum Slikkerveer Slikkerveer/Centrum Centrum West

Er zijn daarnaast ook eigen locaties van de kinderopvangorganisaties. Die blijven in dit plan buiten beschouwing. Voor een compleet beeld van de capaciteit en ruimtebehoefte van kinderopvang in Ridderkerk zijn alle locaties van belang. Hierop is nu vanuit de gemeente geen duidelijk zicht.

2.4 Spreiding De schoolgebouwen voor basisonderwijs zijn goed gespreid over Ridderkerk. School voor speciaal basisonderwijs De Burcht ligt in Slikkerveer. De scholen voor voortgezet onderwijs liggen in de wijk West (Farel College), Centrum (Máxima College en nieuwe Gemini College) en Slikkerveer (oude Gemini College). In oktober 2022 is een deel van het Gemini College verhuisd naar de nieuwbouw op het Sportpark aan de Sportlaan 16. In het gebouw aan de Prinses Margrietstraat 163 blijven de vmbo-afdeling en de Leeronderneming voorlopig gehuisvest.

8

2.5 Ontwikkeling aantal leerlingen basisonderwijs Het aantal basisschoolleerlingen in Ridderkerk is vanaf 2016 tot nu gestegen met 13%. Hieronder staan de 1 oktobertellingen van 2016 tot en met 2022.

Leerlingen basisonderwijs 2016-2022 4.200 4.076

4.100

4.000

4.010

2020

2021

4.000 3.900

3.823 3.751

3.800 3.700

3.691 3.602

3.600 3.500 3.400 3.300 2016

2017

2018

2019

2022

De groei van het aantal leerlingen heeft ervoor gezorgd dat op veel scholen geen leegstand is en alle ruimte in gebruik is.

9

Voor de komende jaren wordt nog meer groei verwacht. De prognose verwacht op 1 oktober 2028 4.341 leerlingen. Dat is een stijging van 6,5 % ten opzichte van 2022. De groei is 265 leerlingen en daar zijn ongeveer 10 groepslokalen voor nodig.

Prognose leerlingen basisonderwijs 2023-2028 4.343

4.341

2027

2028

4.253 4.190

4.097

4.097

2023

2024

2025

2026

De prognose 2023 is opgesteld volgens de voorschriften in de verordening. De volgende informatie is verwerkt: - 1 oktobertellingen van de afgelopen 5 jaar - het deelnamepercentage van de scholen - de ontwikkeling van de basisgeneratie (kinderen van 4 tot en met 12) - het aantal vrouwen 15-49 jaar - het aantal geborenen naar leeftijd van de moeder - het aantal woningen en de woningbouwplannen Woningbouw heeft grote invloed op de leerlingenprognose. In deze prognose is voor de periode 2022-2030 met het volgende aantal nieuwe woningen rekening gehouden. Dit zijn een- en meergezinswoningen, waarbij meergezinswoningen voor 25% meetellen. Als woningbouwplannen niet volgens planning gerealiseerd worden, zal het aantal leerlingen achterblijven op de prognose. Wijk

Aantal woningen

Bolnes

131

Centrum

706

Het Zand

193

Drievliet

18

Rijsoord

102

Slikkerveer

377

West

112

Totaal

1.639 10

2.6 Ontwikkeling aantal 0-3-jarigen Op 13 van de 16 (speciale) basisscholen is ook een voorziening kinderopvang. Meestal is dat een groep peuteropvang vanaf 2,5 jaar. In een peuterspeelgroep worden kinderen voorbereid op de basisschool, zowel reguliere (subsidie gemeente) als VVE-peuters (subsidie rijksoverheid). Het totale aantal 0 tot en met 3-jarigen lag vijf jaar geleden rond de 1.700 kinderen en is daarna gestegen naar bijna 1.900 kinderen nu. Voor de komende jaren wordt nog een lichte stijging richting 1.950 kinderen verwacht.

Aantal 0-3-jarigen 2016-2022 prognose 2023-2027 2.000 1.950

1.892

1.900 1.771

1.800 1.700

1.954 1.938 1.952 1.951

1.856 1.841

1.850 1.750

1.920

1.698

1.673

1.700

1.650 1.600 1.550 1.500 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027

Door deze groei van het aantal kinderen, is ook de behoefte aan kinderopvang gegroeid. Het aantal kinderen dat gebruik maakt van kinderopvang gaat waarschijnlijk sterk toenemen als kinderopvang gratis wordt. Vanaf 1 januari 2025 is het kabinet van plan om de kinderopvang vrijwel gratis te maken voor werkende ouders. Voor niet-werkende ouders hoopt men de vrijwel gratis opvang te realiseren per 2028. Ingeschat wordt dat door deze ontwikkeling het aantal kinderen in de kinderopvang groeit met 30%. Er zullen meer kinderen gebruik maken van kinderopvang en dit betekent vraag naar extra vierkante meters voor de huisvesting. Daarnaast is er extra personeel nodig voor de bezetting op de groepen. Bij de scholen is beperkt ruimte voor groei van de kinderopvang. Dit kan bij nieuwbouw of uitbreiding, als het perceel daar groot genoeg voor is. Meer kinderopvangcapaciteit op andere locaties lijkt nodig te zijn, maar daarvoor is nu nog geen plan. Het is belangrijk om in beeld te krijgen hoeveel ruimte er nodig is, hoeveel kinderen er gebruik maken van de kinderopvang en hoeveel kinderen op de wachtlijst staan. Dit alles kan gemonitord worden in de Peutermonitor. De verwachting is dat dit in 2023 in gebruik wordt genomen. Hoewel de gemeente niet verantwoordelijk is voor de huisvesting van kinderopvang, is het wel belangrijk om de behoefte en de capaciteit in beeld te hebben.

Op dit moment maken ongeveer 1.350 kinderen onder de vier jaar gebruik van de kinderopvang. Dat is 70% van de kinderen. Er waren in 2022 648 kindplaatsen. Een kindplaats is een plaats voor een kind in een Kindcentrum. Eén Kindplaats kan voor een heel kalenderjaar door één kind worden bezet 11

of door meerdere kinderen voor evenredige delen van dat jaar. Meestal maken meerdere kinderen van een kindplaats gebruik. Het aantal unieke kinderen dat per 1 oktober 2022 gebruik maakt van kinderopvang in Ridderkerk staat in onderstaande grafiek.

Kinderdagopvang

Peuteropvang

Buitenschoolse opvang

Totaal

Yes! Kinderopvang SKR Hadassa De Bron Kibeo Mundo

62 356 101 146 91 101

196 210 22 48 22

331 583 115 51

589 1149 238 194 91 174

Totaal

857

498

1.080

2.435

Organisatie

Voorschoolse Educatie Van de 648 kindplaatsen zijn er 121 bestemd voor peuters met een VE-indicatie. VE staat voor voorschoolse educatie. Kinderen krijgen een VE-indicatie als wordt verwacht dat ze zonder VE met een achterstand in hun ontwikkeling op de basisschool zullen starten. Vanaf 2,5 jaar bezoeken zij vier dagdelen per week of 16 uur een VVE-peutergroep. Het aantal kinderen met een VE-indicatie is de afgelopen jaren gestegen van 70 in 2017 naar 80 in 2019, 83 in 2021 en 121 in 2022. Daarnaast staan er nog 24 kinderen op een wachtlijst, omdat zij nog geen 2,5 jaar oud zijn. Een deel van de peuters heeft een sociaal medische indicatie. De afgelopen jaren zagen medewerkers bij de kinderopvang en op basisscholen een verontrustende ontwikkeling. Het aantal kinderen dat op 4-jarige leeftijd nog niet klaar is voor de basisschool, groeit. Deze kinderen zijn nog niet zindelijk, zijn niet gewend om met andere kinderen om te gaan en vinden het lastig om zich aan de regels in de groep te houden. Zij vragen met hun gedrag zoveel aandacht, dat het beter zou zijn om ze tijdelijk in een aparte klas te plaatsen. Zodat ze extra begeleiding kunnen krijgen en vervolgens weer in een reguliere groep kunnen instromen. In de volle scholen in Ridderkerk is er vaak geen ruimte over voor deze opvang.

Bij De Piramide Centrum is in schooljaar 2022/2023 wel een groep voor deze kinderen van start gegaan. Onderzoeksbureau Oberon heeft onderzoek gedaan naar deze ontwikkeling en aanbevelingen gedaan. Deze zijn in februari 2023 gepresenteerd. De gemeente gaat hiermee met alle betrokken partijen aan de slag.

2.7 Speciaal basisonderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs Het aantal leerlingen op SBO De Burcht van schoolbestuur PIT Kinderopvang & Onderwijs is al jaren stabiel op ongeveer 120 leerlingen. Het aantal leerlingen is afhankelijk van het aantal toelaatbaarheidsverklaringen. Dit wordt bekeken per regio door het samenwerkingsverband RiBA. Er zitten daarom niet alleen kinderen uit Ridderkerk op deze school. Ongeveer de helft komt uit omliggende gemeenten. Naast de 60 Ridderkerkse leerlingen die naar De Burcht gaan, zijn er nog bijna 30 kinderen uit Ridderkerk die naar een andere SBO gaan. Zij bezoeken scholen in omliggende gemeenten.

12

Er is in Ridderkerk geen school voor (voortgezet) speciaal onderwijs. De 110 kinderen met een indicatie voor dit type onderwijs bezoeken scholen in Rotterdam, Barendrecht en Dordrecht. Bij Stichting Bram in basisschool De Botter wordt wel voor 11 kinderen speciaal onderwijs cluster 3 verzorgd. Stichting Bram is in 2022 ook gestart met een pilot voor voortgezet onderwijs bij het Gemini College.

2.8 Passend onderwijs De overheid wil dat kinderen naar een reguliere basisschool gaan, als dat kan. Kinderen met een indicatie voor speciaal (basis)onderwijs kunnen in bepaalde gevallen met extra ondersteuning naar een basisschool gaan. Dit gebeurt ook in Ridderkerk. Samenwerkingsverband Passend Onderwijs RiBA ondersteunt de meeste scholen daarbij. Als een school een kind niet voldoende kan helpen met de basisondersteuning die op een school aanwezig is, wordt dit kind besproken in het schoolondersteuningsteam. Dat gebeurde in 2022 bij 250 kinderen. Ongeveer 30 van deze kinderen kregen een toelaatbaarheidsverklaring voor speciaal basisonderwijs of speciaal onderwijs. De overige 220 kinderen blijven op de basisschool en krijgen daar extra ondersteuning. Dat is vaak in kleinere groepjes of in een 1 op 1 setting. Belemmerende factor daarbij is de beperkte ruimte in de schoolgebouwen. Er staan nauwelijks meer lokalen leeg voor ondersteuning buiten de reguliere groepen.

2.9 Schakelklas De Piramide van OZHW verzorgt onderwijs in de Schakelklas aan kinderen van statushouders. Zodra de kinderen daar klaar voor zijn, volgen zij daarna onderwijs in reguliere klassen. De Schakelklas is een Ridderkerk-brede voorziening. De kinderen worden ingeschreven bij De Piramide. In de berekening van de ruimtebehoefte wordt nog geen rekening gehouden met de kleinere groepen. Dit is nodig voor efficiënt onderwijs. Het aantal kinderen per groep is idealiter 15. Sinds 2022 is er door de oorlog in Oekraïne een stijging van het aantal schakelklaskinderen. Zij hebben in 2022 onderwijs gekregen in gebouw De Haven in Ridderkerk. Eind 2022 zijn ze verhuisd naar het Gemini College. OZHW verzorgt het onderwijs aan deze kinderen. Ook een deel van de Oekraïense kinderen uit Barendrecht en Albrandswaard gaat hier naartoe. Het is telkens erg onzeker hoeveel kinderen er zijn. Er komen vaak onverwacht kinderen bij, maar er gaan ook gezinnen weer terug naar hun vaderland. Het is belangrijk dat er ruime onderwijshuisvesting aanwezig is, zodat groei en krimp goed opgevangen kan worden. Die flexibiliteit wordt ook van het schoolbestuur gevraagd, dat voor dit onderwijs leerkrachten inzet.

13

2.10 Ontwikkeling aantal leerlingen voortgezet onderwijs In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen in de periode 2015-2020 gedaald met 19%. Daarna is een groei ingezet en de prognose laat voor de komende jaren een stijging zien naar 2.750 leerlingen in 2028.

Leerlingen voortgezet onderwijs 2015-2022 Prognose 2023-2028 3.000

2.800

2.660 2.561

2.500

2.427 2.330

2.259

2.394 2.445

2.525 2.627

2.692 2.701 2.733 2.759

2.000 1.500 1.000 500 0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028

De verdeling van de leerlingen over de twee scholen voor voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo) was de afgelopen jaren niet stabiel. Het aantal leerlingen op het Farel College en Gemini College daalde tot 2018. Sindsdien groeit het Gemini College weer, maar blijft het Farel College dalen. Het aantal leerlingen op het Máxima College is stabiel en ligt tussen de 160 en 170 leerlingen. Dit komt door onderlinge afspraken tussen de schoolbesturen OZHW en CVO over het praktijkonderwijs op deze locatie.

Leerlingen voortgezet onderwijs 2017-2022 3.000 2.561

2.500 2.000

1.650

2.427 1.584

1.451

1.500 1.000 500

749

2.330

1.321

717

682

2.336

2.259

1.317

775

854

2.419

1.228 1.023

162

161

162

163

165

168

1-1-2017

1-1-2018

1-1-2019

1-1-2020

1-1-2021

1-1-2022

0

Farel College

Gemini College

Máxima College

14

totaal

In onderstaande tabel is de ontwikkeling vanaf 2023 en de prognose tot en met 2028 te zien. Onzekere factor daarbij is de invloed van de nieuwbouw van voortgezet onderwijsscholen in Rotterdam-Zuid. Dit zou ervoor kunnen zorgen dat minder Rotterdamse leerlingen het voortgezet onderwijs in Ridderkerk bezoeken. De prognose zou dan lager kunnen uitkomen.

Prognose 2023-2028 voortgezet onderwijs 3.000 2.500

2.759

2.733

2.701

2.692

2.627

2.525

2.000 1.500

1.316 1.041

1.376 1.082

168 1-1-2023

1.471

1.454

1.434

1.422 1.097

1.095

1.105

1.115

169

173

172

174

173

1-1-2024

1-1-2025

1-1-2026

1-1-2027

1-1-2028

1.000 500 0

Farel College

Gemini College

Máxima College

15

totaal

3 Beleid en regelgeving Het beleid van de gemeente ligt vast in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Ridderkerk 2021. Deze verordening komt voort uit de Wet op het Primair Onderwijs en de Wet op het Voortgezet onderwijs. Onderwijshuisvesting is een wettelijke taak van de gemeente. In de bijlage Wet- en regelgeving staat die taak omschreven. In dit hoofdstuk staan de verwachte wijzigingen van het landelijk beleid en wat het eigen aanvullende beleid van de gemeente Ridderkerk is.

3.1 Wetswijziging De VNG, PO-Raad en VO-raad overhandigden in 2018 een nieuw wetsvoorstel voor onderwijshuisvesting aan het ministerie van Onderwijs. Het doel van het voorstel is om meer duidelijkheid te scheppen voor scholen en gemeenten over de verantwoordelijkheid voor goede schoolgebouwen. De drie belangrijkste wetswijzigingen die de PO-Raad, VO-raad en VNG overhandigen aan het ministerie van Onderwijs zijn: - Het integraal huisvestingsplan wordt verplicht. Het IHP bevat de plannen voor de schoolgebouwen voor de komende 16 jaar. Schoolbesturen zorgen voor meerjarenonderhoudsplannen. - Renovatie wordt een alternatief voor vervangende nieuwbouw. Met renovatie wordt de levensduur met minimaal 25 jaar verlengd. - Schoolbesturen mogen onder voorwaarden zelf investeren in gebouwen. Nu mag dit alleen als deze investering wordt terugverdiend, het gaat dan dus om investeringen in duurzaamheid. Ook vanuit privaat vermogen mogen schoolbesturen nu investeren in gebouwen. In 2020 heeft de minister van Onderwijs Arie Slob de Tweede Kamer laten weten dat in er het najaar van 2021 een wetsvoorstel met de drie wijzigingen komt. Hierin worden ook aanbevelingen uit het rapport “Verkenning Onderwijsvastgoed: Praktijkvoorbeelden en kansen voor de kwaliteitsopgave” 1 meegenomen.

In dit rapport van het Economisch Instituut voor de Bouw staat dat er nu geen prikkels zijn die doelmatig opereren op de lange termijn bevorderen. Dat komt door de verdeling van de verantwoordelijkheden voor onderwijshuisvesting tussen gemeenten en schoolbesturen. De investering voor nieuwbouw is voor de gemeente, maar de exploitatie voor het schoolbestuur. De huidige minister Dennis Wiersma verwacht de wetswijziging in 2023 aan de Tweede Kamer voor te leggen.

3.2 Eigen beleid onderwijshuisvesting De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Ridderkerk 2021 is gebaseerd op de modelverordening van de VNG, maar heeft een paar afwijkingen. Ruimtebehoefte in groepen en niet in m²’s In 2008 en opnieuw in 2015 is besloten om niet de wijziging van de berekening van de ruimtebehoefte in m² over te nemen. Ridderkerk heeft ervoor gekozen om de ruimtebehoefte in groepen te blijven gebruiken. Uitbreiding is dan ook per groep en niet per m². We merken nu in de praktijk dat vooral bij nieuwbouwplannen het rekenen in groepen weinig flexibel. En dat is waar scholen door ontwikkelingen in passend onderwijs meer behoefte aan hebben. Daarom willen we met de schoolbesturen bespreken of de ruimtebehoefte niet beter in m²’s kan. Indexering volgens Bouwkostenkompas In 2019 is besloten om de normbedragen te indexeren volgens het Bouwkostenkompas. Dit is een instrument van IGG Bouweconomie dat de marktontwikkelingen van bouwprijzen per sector en per 1

Het rapport is te vinden op: https://www.eib.nl/publicaties/verkenning-onderwijsvastgoed/

16

regio monitort. Hiermee kunnen we de normbedragen zo realistisch mogelijk vaststellen en indexeren. Huisvesting integrale kindcentra bij nieuwbouw en uitbreiding In 2020 heeft de gemeente de beleidsregel Huisvesting integrale kindcentra bij nieuwbouw en uitbreiding schoolgebouwen vastgesteld. Hierdoor kan bij schoolgebouwen ook ruimte voor kinderopvang worden gerealiseerd. De beleidsregel maakt geen onderdeel uit van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Ridderkerk 2021. Want het gaat niet om de huisvesting van onderwijs, maar van kinderopvang. De beleidsregel wordt bij een eerstvolgende wijziging vastgelegd in de Verordening materiële financiële gelijkstelling. Er is ook beleid voor de huisvesting van integrale kindcentra in bestaande schoolgebouwen nodig. Zie daarvoor hoofdstuk 3.3.3. Gewichtenregeling en splitsingstabel bewegingsonderwijs In 2021 is de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs vastgesteld met daarin een wijziging van de gewichtenregeling en de splitsingstabel bewegingsonderwijs. Dit wordt in de bijlage Beleid en regelgeving nader toegelicht. Nieuwbouw vanaf 50 jaar Bij de huisvesting van onderwijs hanteren we een levensduur van het gebouw van 50 jaar. Met 40 jaar is een gebouw financieel afgeschreven. Schoolbesturen geven aan dat vanaf 50 jaar zoveel ingrijpend onderhoud nodig is, dat nieuwbouw (of renovatie) overwogen moet worden.

In dit Huisvestingsplan houden we daarom rekening met een levensduur van 50 jaar. Gezien de lange voorbereidingstijd die nodig is om tot nieuwbouw of renovatie te komen, zouden onderzoeken en gesprekken naar nieuwbouw vanaf 45 jaar moeten starten. De uitvoering daarvan is vanaf 50 jaar.

3.3 Nieuw eigen beleid onderwijshuisvesting Met de vaststelling van het Huisvestingsplan stellen we voor nieuw eigen beleid vast te stellen. Het gaat om: - de huisvesting van integrale kindcentra bij bestaande gebouwen; - de te realiseren oppervlakte bij nieuwbouw en uitbreiding te verhogen voor passend onderwijs en extra begeleiding van leerlingen; - huisvesting van de Schakelklas.

3.3.1. Huisvesting van integrale kindcentra bij bestaande gebouwen Op 13 van de 16 (speciale) basisscholen is ook een locatie peuteropvang en buitenschoolse opvang. De Wet op het Primair Onderwijs biedt beperkt ruimte om een lokaal aan kinderopvang te verhuren. Onderwijs heeft altijd voorrang. Dat betekent dus dat als er leegstand is, deze gebruikt kan worden voor kinderopvang. Maar als de school groeit, moet kinderopvang wijken voor onderwijs. In de praktijk gebeurt dit niet en ervaren scholen nog meer ruimtetekort. Deze situatie is een belemmering in de samenwerking tussen school en kinderopvang, verstoort de doorgaande lijn en zorgt voor onzekerheid voor bijvoorbeeld het doen van investeringen in het gebouw door de kinderopvangorganisatie. We stellen daarom voor om op een aantal scholen met de kinderopvangorganisatie een langdurige huurovereenkomst af te sluiten. Er is dan voor de kinderopvang geen risico meer dat de huurovereenkomst wordt opgezegd als de school groeit. Dit kan alleen op scholen waar leegstand is en blijft. Hiertegenover staat een huursom van € 6.400 per groepslokaal per jaar die de gemeente van de kinderopvangorganisatie ontvangt. Dit is in lijn met de Wet Markt en Overheid en de nota maatschappelijk vastgoed van Ridderkerk. Kinderopvang Yes! wil hiervan gebruik gaan maken bij De Bosweide. 17

Op scholen waar geen langdurige leegstand is, kan het gebouw uitgebreid worden volgens de beleidsregel Huisvesting integrale kindcentra bij nieuwbouw en uitbreiding schoolgebouwen als daar ruimte voor is. Bij schoolgebouwen die binnenkort nieuwbouw krijgen, wijzigen we de bestaande situatie niet. We leggen het beleid voor Integrale kindcentra in bestaande schoolgebouwen vast in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs bij de eerstvolgende wijziging. In Bijlage III.1 voegen we deze tekst toe: Voor het inrichten van een schoolgebouw tot Integraal Kindcentrum met kindvoorzieningen als bedoeld in de Wet kinderopvang geldt dat, indien: 1.

het bevoegd gezag eigenaar is van het schoolgebouw;

2. de voorziening is de huur van een groepslokaal, dat volgens de laatste door de gemeente opgestelde prognose, de komende 15 jaar niet nodig is voor de huisvesting van de school; 3. het college en bevoegd gezag een vaststellingsovereenkomst afsluiten voor het eigendom en beheer van het Integraal Kindcentrum volgens een door het college vastgesteld format; en 4. de kale huur; waaronder wordt verstaan de kosten van rente, afschrijving, verzekering en onroerende zaakbelasting door het bevoegd gezag wordt afgedragen aan het college. De kale huur bedraagt per groepslokaal € 6.400, vanaf 1 januari 2024 jaarlijks te indexeren volgens de prijsbijstellingsystematiek genoemd in artikel A.1 van bijlage IV; de in de vaststellingsovereenkomst aangeduide ruimte(s) niet langer tot de capaciteit van de school worden gerekend.

3.3.2. Ruimte voor passend onderwijs en extra begeleiding van leerlingen Scholen ervaren dagelijks dat er te weinig ruimte is in het gebouw om leerlingen extra te ondersteunen met bijvoorbeeld logopedie en fysiotherapie. Dit probleem is in Ridderkerk de laatste jaren alleen maar groter geworden door de groei van de scholen. Er is nauwelijks meer een lokaal leegstand, dat voorheen voor deze ondersteuning gebruikt kon worden. De gebouwen voldoen dus wel aan de normen voor een basisschool, maar deze normen zijn al decennia onveranderd. Terwijl de ondersteuning op de scholen wel gegroeid is. Daarnaast blijven vanwege het passend onderwijs meer kinderen op de basisschool. Zij gaan minder snel naar speciaal (basis)onderwijs. Deze kinderen draaien mee in de klas, maar hebben wel extra ondersteuning nodig. Ook voor hen is extra ruimte zeer welkom. Voorgesteld wordt om daarom bij de nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen extra m²’s BVO beschikbaar te stellen. Voorwaarde is daarbij wel dat daar ruimte voor is op het perceel van de school. Per 8 groepen krijgt een school dan 50 m² extra, die zelf in te delen is. Tabel 1 van bijlage III van de Verordening moet daarom aangepast worden. Dit kan bij de eerstvolgende wijziging van de Verordening meegenomen worden. De tabel komt er als volgt uit te zien.

18

Tabel 1 Gebouwen met een permanente bouwaard Permanente gebouwen voor een basisschool waarin meer dan 30 leerlingen worden gehuisvest Aantal groepen leerlingen Minimale bvo (inclusief m² bvo Opslag voor ruimte voor passend voor onderwijskundige onderwijs en zorg vernieuwingen) 2 3 4 5 6 7 8 9

350 465m² 580m² 785m² 900m² 1.015m² 1.130m² 1.245m²

0m² 0m² 30m² 35m² 40m² 45m² 50m² 55m²

10 1.360m² 60m² 11 1.475m² 70m² 12 1.590m² 75m² 13 1.705m²* 80m²** *) en vervolgens te verhogen met 115 m² ten behoeve van één groep leerlingen **) en vervolgens te verhogen met 5m² ten behoeve van één groep leerlingen Indien het gebouw beschikt over een tweede speellokaal, wordt de bvo opgehoogd met 90 m²

3.3.3 Huisvesting van de Schakelklas De Schakelklas is een Ridderkerk-brede voorziening voor onderwijs aan kinderen van statushouders. Voor dit onderwijs is een eigen groepslokaal nodig. Voorgesteld wordt om daarmee rekening te houden bij de ruimtebehoefteberekening. We gaan hierover nader in gesprek met OZHW en nemen hierin ook het onderwijs aan Oekraïense kinderen mee.

19

4. Duurzame schoolgebouwen Er moet de komende jaren veel gebeuren om te zorgen voor een gezonde en duurzame leer- en werkomgeving in voor schoolbesturen betaalbare gebouwen. Om dit te realiseren is er op elk niveau in de samenleving actie nodig. Zo ook voor schoolbesturen en gemeenten om onderwijsgebouwen te verduurzamen naar frisse en toekomstbestendige gebouwen. In dit hoofdstuk staat waarmee we rekening moeten houden bij duurzame onderwijshuisvesting. Meer informatie is te vinden in de bijlage Duurzaamheid.

4.1 Energie De onderwijssector biedt veel kansen voor verduurzaming. Het is voor onderwijsbestuurders en gemeenten wel een uitdaging om hun panden te verduurzamen. Een duurzaam schoolgebouw heeft een gezond binnenklimaat, een laag energieverbruik, een lage CO2 uitstoot en is betaalbaar. Het gebouw is daarbij ondersteunend aan het onderwijs dat wordt gegeven, past bij het aantal leerlingen, is toegankelijk en toekomstbestendig. Voor de sector onderwijshuisvesting primair en voortgezet onderwijs hebben de VNG, PO- en VOraad in 2020 op landelijk niveau een sectorale routekaart2 opgesteld. Hierin staat hoe al deze duurzaamheidsdoelen gehaald kunnen worden. Om te komen tot energieneutrale gebouwen in 2050, moet het tempo van vervanging en verduurzaming van de gebouwen worden opgeschroefd. Bij vervangende nieuwbouw bouwen we een (bijna) energieneutraal gebouw. De gemeente stelt hiervoor het budget beschikbaar. Als een school nog niet vervangen wordt, treft het schoolbestuur maatregelen om het gebouw energiezuiniger te maken.

Dit kan door het aanbrengen van LED verlichting, energiemonitoring, na-isolatie van spouwmuren, plaatsen van PV panelen, het aansluiten op de natuurlijke momenten van onderhoud (vervangen van glas, na-isoleren van het dak, vervangen gasketel door warmtepomp), én het uitvoeren van grootschalige renovaties, die een nog ingrijpende verbetering van de energieprestatie mogelijk maken. Schoolbesturen brengen hun vastgoedportefeuille hierbij in beeld en vertalen de klimaatambities door voor hun gebouwen. Er zijn diverse ondersteunings- en stimuleringsprogramma’s voor schoolbesturen.

4.2 Een gezond binnenklimaat (frisse scholen) Naast energiebesparing is er extra aandacht voor een gezond binnenklimaat. Het Programma van Eisen Frisse Scholen gaat in op vijf thema’s die nodig zijn voor een gezonde, comfortabele en energiezuinige school: energie, lucht, temperatuur, licht en geluid. Voor ieder thema zijn drie ambitieniveaus vastgesteld: klasse C (acceptabel), klasse B (goed) en klasse A (zeer goed). Klasse C is haalbaar bij bestaande bouw. Het streven is om scholen bij nieuwbouw minimaal te laten voldoen aan klasse B. De hogere niveaus kunnen met extra investeringen gerealiseerd worden. De situatie rondom het coronavirus heeft hier nog extra aandacht op gevestigd. Dat heeft o.a. geleid tot een (tijdelijke) regeling SUVIS voor het optimaliseren van ventilatie in bestaande scholen. Een beter binnenklimaat vraagt in veel gevallen om toepassing van extra installaties (ook voor ventileren en koelen) en zal in de meeste gevallen leiden tot een hoger energiegebruik.

4.3 Circulair bouwen De vraag naar grondstoffen neemt wereldwijd toe. Daarom zet Nederland zich in om zuiniger en slimmer met grondstoffen om te gaan. Het doel: volledig circulair zijn in 2050. Om hiervoor te zorgen heeft Nederland drie belangrijke tussendoelen geformuleerd: in 2030 50% minder primair materiaalgebruik en sinds 2020 mag nog maar 50% van het afval verwerkt worden als restafval 2

sectorale_routekaart_po-raad_vo-raad_vng.pdf (poraad.nl)

20

(exclusief papier en karton). En tot slot vanaf 2023 zijn alle uitvragen in de gebouwde omgeving, waar mogelijk, circulair en in 2050 is 100% circulair, conform de nationale ambitie.

4.4 Klimaatadaptief bouwen De Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) is de overkoepelende Nederlandse strategie op het gebied van klimaatadaptatie. In het NAS Uitvoeringsprogramma staan de plannen en acties om de gevolgen van deze belangrijke klimaatrisico’s aan te pakken. Met de Klimaatadaptatie Strategie Ridderkerk sluiten we aan bij de NAS met als centrale doelstelling om klimaatbestendig en waterrobuust te zijn in 2050 in Ridderkerk. Hiermee is de leefomgeving bestand tegen de extremen veroorzaakt door wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen. Dit betekent dat de fysieke leefomgeving klimaatrobuust ingericht is. De gemeente Ridderkerk heeft zich bovendien aangesloten bij het convenant Klimaatadaptief Bouwen van de provincie Zuid-Holland. Hiermee moeten nieuwe ontwikkelingen voldoen aan de minimale eisen, zoals opgenomen in het convenant. 3 Bij de bouw van nieuwe gebouwen wordt daarom gelet op waterberging voor drogere tijden en snel afvoeren van water bij hevige regenbuien, zorgen voor voldoende schaduw bij hitte en ruimte voor flora en fauna. Dit geldt dus ook voor de bouw van scholen. Er is hiervoor geen aanvullend budget bovenop het normbedrag voor nieuwbouw beschikbaar. De schoolbesturen zijn daardoor zeer beperkt in het treffen van maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie.

In Ridderkerk is de motie natuurinclusief bouwen aangenomen over het belang van natuurinclusief bouwen. 4

4.5 Aanpak duurzame schoolgebouwen Met de klimaattransitie staat de gebouwde omgeving voor een grote uitdaging. De ambitie is dat we uiterlijk in 2050 CO2 neutraal en circulair staat, met als wettelijk kader voor duurzame onderwijshuisvesting: Energie BENG

Vanaf januari 2021 moeten nieuwe gebouwen voldoen aan de BENG-eisen. Dit staat voor ‘Bijna Energieneutrale Gebouwen’. Label A+++ De Renovatiestandaard schrijft vanaf 2030 een wettelijk niveau voor. bestaande in 2050 onderwijsgebouwen moeten uiterlijk in 2050 voldoen aan energielabel A+++ Wet VET De wet Voortgang Energie transitie VET regelt onder meer dat de aansluitplicht op aardgas vervalt. In de praktijk betekent dat dat nieuwbouw niet meer zal worden aangesloten op aardgas. Uitvoerings- Voor bestaand vastgoed geldt een uitvoeringsplicht (wet milieubeheer) voor het uitvoeren plicht Wmb van duurzame maatregelen die een terugverdientijd van 5 jaar of korter hebben. EED Schoolbesturen vinden de maatregelen in de Erkende Maatregelenlijst. Circulair bouwen Voor circulair bouwen zijn momenteel alleen eisen opgesteld voor de kantoorfunctie en voor woongebouwen, dit is de Milieu Prestatie Gebouw (MPG). Op termijn zal daar ook een eis komen voor de onderwijsfunctie (schoolgebouwen). Gezond binnenklimaat In het Bouwbesluit is een eis gesteld aan luchtverversing, ook voor onderwijs-gebouwen. Het onderwijsveld hanteert Frisse Scholen (klasse B) als uitgangspunt bij nieuwbouw. 3 4

www.bouwadaptief.nl motienr-53-2019-PvdA-natuurinclusief-bouwen-afgedaan.pdf (ridderkerk.nl)

21

Klimaatadap tatie De NAS beschrijft de landelijke aanpak. In de RAS bespreken gemeente, waterschappen en provincie de regionale aanpak. Door stresstesten worden de belangrijke thema’s per gebied duidelijk. In risicodialogen wordt vervolgens per gebied een passende set van maatregelen besproken.

4.6 Duurzaamheid brengt dynamiek en kansen De transitie is complex en nog niet alles is duidelijk, maar het biedt ook kansen. Met nieuwe ontwikkelingen kunnen we stappen nemen en zichtbaar resultaat boeken. Er is brede consensus bij overheid, marktpartijen en organisaties wat betreft duurzaam bouwen. Het is nu belangrijk dit uit te voeren. We gaan in etappes toewerken naar een CO2 neutrale en circulaire samenleving in 2050. Het vraagt om het toepassen van nieuwe technologie, kennis en expertise, maar soms ook een ander economisch systeem waarin we werken. We gaan daarom leren van nieuwe businessmodellen, samenwerkingsvormen en technieken waarin het thema klimaat is verankerd. We betrekken het thema klimaat in een zo vroeg mogelijk stadium bij onze plannen. We zetten in op een iteratief proces waarin we gezamenlijk projecten lanceren, kennis ontwikkelen en ervaringen delen. We focussen op het leren door te experimenteren, te analyseren wat werkt en waar we tegen belemmeringen oplopen. Om dat vervolgens door te vertalen naar andere projecten. Een eerste stap zetten we met de uitbreiding van het Gemini College. Bovenop het normbedrag voor deze uitbreiding heeft de raad € 1 miljoen extra beschikbaar gesteld voor duurzaamheidsmaatregelen. Dit wordt een pilot op het gebied van materialen, energie en klimaat. Deze ervaring kunnen we gebruiken bij volgende scholenbouwprojecten.

Per project en/of ontwikkeling inventariseren we in een vroeg stadium de mogelijkheden tot een duurzame ontwikkeling. Dit betekent dat we voor elk thema de kansen en mogelijkheden inventariseren en tegen elkaar afwegen. Het opwekken van energie kan bijvoorbeeld op gespannen voet staan met het thema circulair. Hoe meer energie er wordt opgewekt, des te meer materialen er nodig zijn. Dit heeft mogelijk een ongunstig effect op de milieubelasting. Het is dus altijd zoeken naar de juiste balans. Hoe eerder we de thema’s toepassen in een ontwikkeling, hoe eenvoudiger het is om tot goede afwegingen en oplossingen te komen. Om de klimaatambities te realiseren, worden ook onze schoolgebouwen verduurzaamd. Voor een deel van de gebouwen betreft dit reguliere investeringen, waarvoor deels financiering beschikbaar is. Voor een ander deel betreft het meerkosten. Een deel kan daardoor niet uit de huidige bekostiging van gemeenten en schoolbesturen bijgedragen kunnen worden. Over de financierbaarheid van de benodigde maatregelen bestaat op dit moment in Nederland nog onduidelijkheid. Binnen de huidige financieringssystematiek zijn gemeenten verantwoordelijk voor nieuwbouw en renovatie. Voor het nemen van eenvoudige maatregelen, die zich snel terugverdienen, zijn schoolbesturen verantwoordelijk.

Per project worden daarom de financiële consequenties voorgelegd aan het bestuur, waarbij kenbaar is dat we de kansen en mogelijkheden van de verschillende thema’s tegen elkaar afwegen.

22

5 Analyse onderwijshuisvesting primair onderwijs We hebben in beeld gebracht met welk beleid voor onderwijshuisvesting we te maken hebben en wat we willen bereiken. Als we dit afzetten tegen de huidige situatie, hoe staat Ridderkerk er dan voor en wat kunnen we voor de komende jaren verwachten? Daarom doen we een analyse van de gebouwen, bekijken we de capaciteit per schoolgebouw en per wijk en of er voldoende gymaccommodaties zijn.

5.1 Gebouwen De gemiddelde leeftijd van de schoolgebouwen voor primair onderwijs is 39 jaar. De 5 oudste gebouwen krijgen de komende jaren nieuwbouw. Dan daalt de gemiddelde leeftijd in 2025 naar 26 jaar. School

Bouwjaar

De Regenboog De Klimop Centrum De Driemaster De Wingerd De Noord De Klimop Rijsoord De Fontein De Bosweide Rehobothschool De Bongerd De Botter SBO De Burcht Piramide Centrum Ds. G.H. Kerstenschool Piramide Rijsoord Dr. Schaepmanschool De Reijer

1958 1966 1967 1968 1969 1974 1977 1977 1978 1979 1982 1990 1996 2001 2006 2008 2013

5.2 Capaciteit In de afgelopen jaren is het aantal leerlingen gegroeid. De ruimtebehoefte van het basisonderwijs is sterk gestegen van 147 lokalen in 2015 naar 173 nu. De basisscholen hebben een gezamenlijke capaciteit van 175 lokalen (+ 6 lokalen in het voormalige schoolgebouw De Klimop in Rijsoord). En dan hebben bijna alle basisscholen daarvan ook lokalen in gebruik gegeven aan de kinderopvang. En daardoor zitten de schoolgebouwen nu vol en op sommige plaatsen zelfs overvol. De situatie per wijk wordt hieronder nader geanalyseerd.

5.3 Analyse per wijk Per wijk volgt hier een analyse van de scholen voor basisonderwijs. Bij een ruimtetekort is het aantal groepen in rood weergegeven. Scholen waar de capaciteit met 1 lokaal wordt verlaagd voor kinderopvang zijn in blauw weergegeven. Dit is gedaan volgens het voorgestelde beleid voor de huisvesting van IKC’s in bestaande gebouwen. Na de tabel volgt per school een toelichting op de huisvestingssituatie.

23

Ridderkerk – Centrum Wijk

Centrum

School

Bouwjaar Capaciteit Teldatum Prognose gebouw 1-10-2022 2024 Rehobothschool 1978 17 18 17 De Klimop Centrum 1966 6 8 8 Ds. G.H. Kerstenschool 2001 12 11 10 Dr. Schaepmanschool 2008 10 8 9 De Piramide Centrum 1996 11 9 9 Totaal Centrum 56 54 53

2026 17 8 10 10 9 54

2028 17 8 10 10 10 55

De scholen in het Centrum zitten vol. Hieronder volgt een toelichting per gebouw. De Rehobothschool is in 2021 uitgebreid met een 17e lokaal. Op de lange termijn is geen uitbreiding nodig. De behoefte aan een 18e groep duurt slechts een jaar. De school zou ook graag huisvesting willen bieden aan Hadassa Kinderopvang, maar daar is geen ruimte voor op het perceel. De gemeente heeft samen met de partijen onderzocht of er meer ruimte in de omgeving te vinden is. We hebben daarbij gekeken naar het naast de school gelegen perceel van de voormalige Toyotagarage aan de P.C. Hooftstraat 14-20. Hier is ruimte voor de huisvesting van kinderopvang. We willen ook onderzoeken of de gymzaal aan de P.C. Hooftstraat 5 daar vervangende nieuwbouw kan krijgen. Zo ontstaat een IKC van de Rehobothschool, Hadassa Kinderopvang en een gymzaal. Voor deze ontwikkeling is duidelijkheid over de planvorming voor het P.C. Hooftpark op de locatie Trelleborg nodig. Die duidelijk is er nu nog niet. Daarom is dit geen oplossing voor de korte termijn. Zodra er wel duidelijkheid is over de planvorming voor het P.C. Hooftpark, onderzoeken we de huisvesting van Hadassa Kinderopvang en een gymzaal bij de Rehobothschool verder. De Klimop Centrum heeft te weinig ruimte en moet uitgebreid worden. Voor kinderopvang SKR zijn door PCPO de afgelopen jaren noodlokalen aan het gebouw geplaatst.

Het schoolbestuur PCPO wil De Klimop Centrum in 2025 vernieuwen en uitbreiden. Hiervoor is op het huisvestingsprogramma 2022 een voorbereidingskrediet opgenomen. Het plan is om in 2025 de bestaande zes lokalen te renoveren en twee lokalen, een aula en speellokaal en ruimte voor de kinderopvang van SKR toe te voegen. De school heeft tijdens deze werkzaamheden tijdelijke huisvesting nodig. Dit kan vanaf 2025 in het gebouw Platanenstraat 6. Met deze uitbreiding en vernieuwing wordt het ruimtetekort op de lange termijn opgelost. Tot die tijd wil PCPO het ruimtetekort oplossen met de plaatsing van noodlokalen. De Ds. G.H. Kerstenschool is passend gehuisvest. Deze school heeft geen kinderopvang. De Dr. Schaepmanschool heeft nu en in de toekomst voldoende ruimte. De school verwacht de komende jaren ook gestage groei naar 10 groepen. De Dr. Schaepmanschool heeft bij de nieuwbouw in 2008 voor eigen rekening een extra lokaal in het gebouw gerealiseerd. Kinderopvang Mundo gebruikt dit lokaal. Dit is dus een 11e lokaal in het gebouw, maar dit lokaal telt niet mee in de capaciteit voor het onderwijs. De Piramide Centrum heeft 11 permanente lokalen en twee noodlokalen uit 2002. De twee noodlokalen worden gebruikt door Yes! Kinderopvang voor peuteropvang en buitenschoolse opvang. OZHW heeft op eigen kosten een tijdelijk noodlokaal geplaatst naast De Piramide Centrum.

Dit is nodig voor het werken in kleinere groepen om de achterstanden die in de Corona-periode zijn 24

2037 17 8 10 10 9 54

opgelopen, weg te werken. Dit lokaal wordt nu gebruikt voor een groepje 4-jarigen, die nog niet schoolrijp zijn. De school heeft met 11 groepslokalen voldoende ruimte voor de 9 groepen leerlingen. Daarnaast zijn er in het gebouw ook een Schakelklas (voor onderwijs aan kinderen van statushouders) en Erasmusklas (onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen van de OZHW scholen in Ridderkerk). De gemeente wil voor de Schakelklas per 15 leerlingen een eigen lokaal beschikbaar stellen. Op 1 oktober 2022 waren er 19. Voor deze leerlingen is het 10e en 11e groepslokaal beschikbaar. De leerlingen van de Oekraïense Schakelklassen staan ook bij De Piramide ingeschreven. Dit waren er per 1 oktober 2022 9. Zij zijn sinds december 2022 gehuisvest in het Gemini College. Daarvoor is nu en de komende jaren ruimte beschikbaar in het gebouw. De Erasmusklas is een eigen initiatief en beleidskeuze van OZHW. Leerlingen van de scholen in Ridderkerk volgen enkele dagen per week een ander programma dan de rest van de groep. De gemeente voorziet niet in huisvesting voor de Erasmusklassen, want voor deze kinderen is al ruimte in hun eigen groep. In 2024 gaan OZHW en Yes! de verouderde noodlokalen weghalen en vervangen door permanente lokalen. Het gebouw wordt zo dus voor kinderopvang uitgebreid. Dit kan via de beleidsregel uitbreiding IKC en staat op het huisvestingsprogramma 2023.

De gemeente doet de investering en Yes! betaalt deze via kostendekkende huur terug. Ridderkerk – West Wijk

School

West

De Driemaster Totaal West

1980

Capaciteit Teldatum Prognose gebouw 1-10-2022 2024 6 5 5 6 5 5

2026 5 5

2028 5 5

2037 5 5

De Driemaster in West is nu tijdelijk gehuisvest aan de Platanenstraat 6. In 2020 is de school van de Randweg in Slikkerveer naar de Platanenstraat verhuisd vanwege de nieuwbouw. Deze zou eerst op de vorige locatie aan de Randweg komen. Nu is besloten dat de nieuwbouw aan de Platanenstraat komt. In het gebouw Platanenstraat huurt Hadassa twee ruimtes. De nieuwe school met kinderopvang van To Be Kind komt naast het bestaande oude schoolgebouw. Het nieuwe IKC is naar verwachting in 2025 klaar. Ridderkerk – Oost Wijk Oost

School De Noord De Wingerd Totaal Oost

1969 1968

Capaciteit Teldatum Prognose gebouw 1-10-2022 2024 12 12 13 11 12 13 23 24 26

2026 14 13 27

2028 14 14 28

De Wingerd en De Noord krijgen de komende jaren nieuwbouw. Voor beide scholen is een investeringskrediet beschikbaar gesteld. Beide scholen zijn sindsdien gegroeid. Voor De Noord heeft de raad in 2021 besloten om bij de nieuwbouw geen 12, maar 13 lokalen te realiseren. De prognose 2023 laat nu zien dat de school gedurende 6 jaar recht heeft op tijdelijke huisvesting van de 14e groep. Er is rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding en de kans is aanwezig dat daarvan al binnen een paar jaar gebruik moet worden gemaakt. Yes! Kinderopvang gebruikt in het huidige gebouw een lokaal en krijgt in de nieuwbouw meer ruimte. Tijdens de nieuwbouw is tijdelijke huisvesting nodig. De voorbereidingen daarvoor zijn nog bezig.

25

2037 12 12 24

Voor De Wingerd was rekening gehouden met een gebouw voor 11 groepen, maar de school is recent gegroeid en heeft op de lange termijn 12 lokalen, en zelfs een periode 13 lokalen nodig. In de loop van 2023 leggen we de raad daarom een voorstel voor de bouw van een school met 13 lokalen. De Wingerd gaat een IKC vormen met SKR. In het gebouw komt ruimte voor kinderopvang en buitenschoolse opvang. Ook het wijkcentrum krijgt een plek in het gebouw. SKR gebruikt nu in het huidige gebouw van De Wingerd een ruimte voor peuteropvang. Ridderkerk – Drievliet Wijk Drievliet

School De Bongerd De Botter Totaal Drievliet

1979 1982

Capaciteit Teldatum Prognose gebouw 1-10-2022 2024 12 11 11 16 13 14 28 24 25

2026 12 15 27

2028 11 15 26

2037 10 13 23

De Bongerd (PCPO) en De Botter (OZHW) bereiken de komende jaren de leeftijd van 50 jaar: De Bongerd in 2029 en De Botter in 2032. De schoolbesturen willen vanaf 2025 samen met de gemeente onderzoeken of in de toekomst gezamenlijke huisvesting van deze scholen een optie is. In Bolnes bevalt het goed dat twee scholen naast elkaar zijn gehuisvest en van elkaars ruimte gebruik kunnen maken, als dat nodig is. Dit is natuurlijk alleen mogelijk als er een geschikte locatie voor gevonden kan worden. Totdat er nieuwbouw in de periode 2030-2040 komt, is er voor beide bestaande scholen een plan voor de komende jaren nodig. PCPO verwacht groei van De Bongerd, maar wil ook ruimte blijven bieden aan kinderopvang SKR, die 1 lokaal gebruikt. De Bongerd heeft 8 permanente en 4 noodlokalen bij het gebouw. De noodlokalen zijn in 2002 geplaatst en inmiddels oud en aan vervanging toe zijn. Gezien de resterende levensduur van het gebouw wil het schoolbestuur geen onnodige investeringen doen of van de gemeente vragen. PCPO heeft een aanvraag voor uitbreiding met 1 noodlokaal gedaan voor de huisvesting van SKR. Dit is op grond van het IKC-beleid. De gemeente doet dan dus de investering en SKR betaalt deze in 10 jaar terug. Basisschool De Botter deelt het schoolgebouw met wijkcentrum De Fuik.