Groenbeheerplan 2024-2028 Ridderkerk.pdf
Tekst van het document
Gras
Omschrijving De beheergroep gras delen we op in drie categorieën, te weten gazon, kruidenrijk gras en ruw gras. Gazon is kort gemaaid gras met beperkte kruidengroei (bijv. madeliefje en paardenbloem) bedoeld voor verfraaiing en recreatief gebruik als spelen en picknicken.
26 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Kruidenrijk gras bestaat uit grassen en kruidachtigen waarbij het beheer gericht is op vergroten van de biodiversiteit (maaien en afvoeren). Ruw gras is gras met een ruig karakter dat na klepelen (fijnhakselen) blijft liggen. Hoeveelheid Bijna 70% van ons groenareaal bestaat uit gras. Het grootste grasareaal bestaat uit gazon en ligt voornamelijk in de woonwijken.
Grastype
Areaal
Gazon Kruidenrijk gras Bloemenmengsel Ruw gras
751.297 m² 428.709 m² 40.988 m² 149.119 m²
Totaal gras
1.370.113 m²
Figuur 11: Arealen grastypen (Geovisia juni 2023)
Gazon
11% 3% 31% 55%
Kruidenrijk gras Bloemenme ngsel Ruw gras
Kwaliteit De kwaliteit van het gazon is vanuit beheeroogpunt een aandachtspunt (Bron: Groenvisie 2020-2024). Dit speelt in bijna alle wijken van Ridderkerk en komt mogelijk (mede door) de zetting in het gebied. Ook de aannemer geeft aan dat de ondergrond van slechte kwaliteit is (met veel kuilen en bulten) waardoor het moeilijk is om dit op het gewenste niveau te houden. Er is een start gemaakt (eind 2022) met de renovatie van de gazons.
Figuur 12: Verdeling grasareaal (Geovisia juni 2023)
27 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
6 Beheer en onderhoud van het groen In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de gemeente Ridderkerk het onderhoud van het openbaar groen aanpakt. De ambities van de gemeente vertalen we naar fysieke maatregelen. Per beheerelement zijn de maatregelen beschreven die leiden tot het gewenste doel. Daarnaast wordt uitleg gegeven over hoe de inventarisatie en wijzigingen in het areaal worden behandeld, en hoe inspectie en monitoring worden toegepast.
6.1 Uitgangspunten groenbeheer Bomen, heesters, vaste planten, kruiden en grassen komen gevarieerd voor in alle wijken. Het groen zorgt voor sfeer, kleur en geur gedurende alle seizoenen en draagt bij aan het gevoel van veiligheid en geluk in de woonomgeving. Naast het positieve effect op bewoners, dient het groen ook als een veilige leef- en doortrekplek voor dieren. In elke wijk moeten dieren voldoende vocht, voedsel, nest- en slaapgelegenheid kunnen vinden en ze moeten zich gemakkelijk kunnen verplaatsen tussen verschillende groenstructuren. Om dit te realiseren is het cruciaal om diversiteit te waarborgen in de omvang van groengebieden, de aanwezigheid van boomkronen, struiklagen, kruiden en gras, evenals de variatie in boom- en plantsoorten. Met de Groenvisie “Groen is onze toekomst” en “Werken vanuit Ecologie” zijn al stappen gezet door ambities te definiëren en acties om de ambities te kunnen bereiken vast te leggen. Veelal gaat het hier om meer en kwalitatief beter en gevarieerder groen. Van belang is om het huidige openbaar groen te versterken, om te vormen en het huidige beheer en onderhoud daarop in te richten.
6.2 Dagelijks onderhoud Dagelijks onderhoud omvat verschillende activiteiten die gericht zijn op het behoud van het groen en het handhaven van de gewenste beeldkwaliteit in de openbare ruimte. Inspecteren en snoeien van bomen borgen een veilige woon- en leefomgeving en duurzame instandhouding. Schoffelen en snoeien van beplanting zorgen ervoor dat onkruid wordt verwijderd en de beplanting goed kan groeien. Het maaien van het gras draagt bij aan een verzorgde uitstraling van de groene gebieden, maar ook van het in stand houden van biovriendelijke bermen. Daarnaast is het knippen van hagen belangrijk om deze in goede vorm te houden. Het dagelijks onderhoud speelt dus een cruciale rol bij het waarborgen van de groenkwaliteit en het bevorderen van een aantrekkelijke en verzorgde openbare ruimte. 6.2.1
Boomonderhoud
De boominspectie laten we uitvoeren door een boomtechnisch adviesbureau. Dit om te voorkomen dat ‘de slager zijn eigen vlees keurt’. Voor dagelijks beheer van bomen maakt de gemeente Ridderkerk gebruik van een raamovereenkomst. Deze overeenkomst biedt een kader voor het uitvoeren van diverse snoeimaatregelen. Door middel van de raamovereenkomst kan de gemeente efficiënt en effectief het boombeheer organiseren en waarborgen dat het voldoet aan de gestelde kwaliteitsnormen en veiligheidseisen. Daarnaast snoeit de gemeentelijke bomenploeg een deel van de bomen. 6.2.2 Integrale onderhoudsbestekken Het dagelijks groenonderhoud in Ridderkerk is geregeld via integrale onderhoudsbestekken. De gemeente is opgedeeld in twee percelen, elk met een specifiek onderhoudsbestek. De uitvoering van beide bestekken wordt door dezelfde aannemer uitgevoerd. In deze bestekken zijn alle benodigde
28 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
werkzaamheden opgenomen en maken we gebruik van frequentiemaatregelen. In tegenstelling tot het beoordelen van het onderhoud op basis van beeldkwaliteit –waarbij het zichtbare resultaat centraal staat– richt een frequentiebestek zich op de regelmatige uitvoering van onderhoudswerkzaamheden. Dit betekent dat het onderhoud volgens een vooraf bepaalde frequentie wordt uitgevoerd, die aansluit bij het gewenste resultaat van de beeldsystematiek conform de CROW kwaliteitscatalogus voor de openbare ruimte. Het gebruik van het frequentiebestek streeft naar een consistente en planmatige aanpak van het onderhoud, waarbij de kwaliteit en verzorging van de openbare ruimte op een beheerste en effectieve manier worden gewaarborgd. Voor de burger is het duidelijk en begrijpelijk dat er in onderhoudsrondes gewerkt wordt in tegenstelling tot een beeldbestek. De wijkploegen van de eigen dienst worden ingezet voor het onderhouden van het openbaar groen specifieke locaties, hotspots (o.a. winkelcentra). 6.2.3 Onderhoudskwaliteit Het frequentiebestek is zo opgesteld dat gemiddeld in de gemeente een B-kwaliteit wordt gerealiseerd. Op hotspots, zoals centrum en winkelgebieden zorgen de wijkploegen van de buitendienst ervoor dat A-kwaliteit wordt gerealiseerd. Streefbeelden voor de belangrijkste beheergroepen zijn te vinden in bijlage 6.
In het streefbeeld wordt beschreven wat het gewenste (eind)beeld is van een beheergroep en welke onderhoudsmaatregelen nodig zijn om dit beeld te realiseren. In het coalitieakkoord van 2022 – 2026 staat de volgende ambitie geformuleerd: “Ondanks de investeringen in het onderhoud van de buitenruimte zien we toch ruimte voor verbetering van het onderhoudsniveau.” Er is echter in dit akkoord niets specifiek vastgelegd wat het gewenste onderhoudsniveau (of beeldkwaliteit) voor openbaar groen zou moeten zijn. 6.2.4 Participatie en communicatie Bewoners dragen beperkt bij in het groenbeheer. Het gaat hier meestal om onderhoud aan kleine groenperken, boomspiegels en incidentele opruimacties. De gemeente is terughoudend in deze vorm van participatie. Wanneer de vraag komt van bewoners naar het onderhouden van een stuk groen faciliteert de gemeente hier wel in. Met bewoners van Ridderkerk gaan we in gesprek over de kansen die we samen kunnen oppakken. Zoals het realiseren van groene parels: door participatie van de buurt worden dat plekken met oog voor natuur én de wensen van omwonenden. Doorlopend zullen locaties worden gezocht voor het realiseren van een Groene Parel, waarbij wordt samengewerkt met de wijkregisseur. Uitgangspunt is om minstens twee groene parels per jaar te realiseren (Bron: Werken uit ecologie). 6.2.5
Onkruidbeheersing
Onkruidbeheersing is een belangrijk aspect in het onderhoud van de openbare ruimte. Om een verbetering op dit punt te realiseren is het goed om onkruidbeheersing integraal te bekijken. Dus niet alleen naar onkruid in beplanting en verharding, maar ook naar de frequentie van het schoonhouden van wegen en straten.
29 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Onderdeel Onkruid in beplanting
Onkruidvrij maken verharding Ver Verwijderen veegvuil Vuilbeheersing markten en Bolnes
Frequentie in bestek (p.j.) Boomspiegel: 8x Hagen: 10 x Sierplantsoen: 10 x Heesterrozen: 10 x Vaste planten: 12 x Elementverharding: 2x branden + 3x borstelen Ongebonden verharding 4x hete lucht, 1 keer schoffelen Elementverharding: 5x Asfalt: 2x 52 x
Figuur 13: overzicht frequentie onkruid- en vuilbeheersing
De frequentie voor onkruid verwijderen in beplanting in het onderhoudsbestek is gemiddeld 10 x per jaar. Dat is voldoende om in de openbare ruimte een beeldkwaliteit B te realiseren. In het onderhoudsbestek is te zien dat de frequentie voor vegen wat lager ligt. Het verhogen van deze frequentie zou tot minder onkruid kunnen leiden. In Ridderkerk is echter gekozen voor een andere aanpak. Er heeft een proef gelopen met het verminderen van onkruid door het verwijderen van de voedingsbodem. Deze is succesvol gebleken en nu uitgerold naar de rest van de wijken. De verwachting is dat hierdoor meldingen over onkruid zullen afnemen.
6.3 Planmatig onderhoud Planmatig onderhoud richt zich op het compleet houden en renoveren of reconstrueren van plantvakken. Ook het vervangen van bomen valt hieronder. Planmatig onderhoud heeft als doel de functionaliteit, esthetiek en duurzaamheid van de groenvoorzieningen in stand te houden. Zorgvuldige analyse van bodemconditie en rekening houdend met beplantingskeuze en beeldkwaliteit zijn essentieel onderdeel van het planmatig onderhoud. 6.3.1 Inboet Inboeten is het opnieuw aanplanten van bomen en planten die na aanplant niet zijn aangeslagen of door om wat voor reden zijn doodgegaan. Dit om open plekken in plantvakken en bomenrijen op te vullen. 6.3.2 Vervanging Groen vervangen we wanneer het niet meer goed is te onderhouden of wanneer het technisch versleten is (einde van de levensduur). De vervangingsbehoefte berekenen we op basis van de gemiddelde theoretische levensduur. In dit beheerplan hanteren we voor de verschillende beheergroepen de theoretische levensduren uit tabel 5. Vervanging van groen is afhankelijk van meer factoren dan alleen de theoretische levensduur. In een stedelijke omgeving zijn verschillende factoren van invloed op de levensduur van groen. Denk aan de bodemgesteldheid, beperkingen van de groeiplaats, (schade door) strooizout, schades en aanrijdingen, oneigenlijk gebruik, nat/droog, ziekten & plagen en nog vele andere omgevingsfactoren.
De daadwerkelijke levensduur/vervanging van het groen bepalen we op basis van de werkelijke kwaliteit en vitaliteit ervan.
30 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Groentype Bomen
Theoretische levensduur 50 – 75 jaar
% vervanging per jaar 2%
bomen in verharding
1,3% bomen in gras/beplanting
Bosplantsoen
50 jaar
2%
Heesters
25 jaar
4%
Vaste planten
10 jaar
10%
Hagen
25 jaar
4%
Gazon
25 jaar
4%
Kruidenrijk/ruw gras
50 jaar
2%
Tabel 5. Theoretische levensduur Ridderkerkse beheergroepen
6.3.3 Integrale aanpak groenvervanging Bij integrale herinrichtingsprojecten buitenruimte beoordelen we vooraf of gelijktijdig het openbaar groen (de bomen/ beplanting) gerenoveerd moet worden. Deze afweging maakt de groenbeheerder. De praktijk leert dat bij vervangingsprojecten op het gebied van riolering, verharding en/of speelvoorzieningen het groen ook gelijktijdig vervangen wordt. Hiermee pakken we meerdere onderhoudsaspecten in één keer aan, wat leidt tot een optimale inrichting en kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte.
6.4 Onderhoud per beheertype De beheerstrategie is voor ieder beheertype vastgelegd. Voor ieder type is beschreven wat de beheeruitgangspunten en de beeldbepalende beheer-maatregelen zijn. De concrete beheermaatregelen kunnen worden vertaald naar een frequentie- of beeldbestek. De streefbeelden zijn uitgewerkt en zijn als bijlage 6 aan dit beheerplan toegevoegd. 6.4.1 Bomen Doelstelling Een vitaal en duurzaam bomenbestand te realiseren die de kwaliteit van onze groene leefomgeving versterkt. Dit vereist onderhoud en aandacht, vanaf aanplant tot het moment van vervanging. Niet zozeer de hoeveelheid bomen als wel de kwaliteit en diversiteit van bomen is van belang voor een volwaardige bomenstructuur. We streven naar een bomenbestand van hoge kwaliteit, wat betekent dat de bomen in goede conditie verkeren en er geen snoeiachterstanden zijn. Bomen dragen zo bij aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor onze inwoners. Om dit te bereiken, is ons deskundig onderhoud gericht op het bevorderen van sterke, gezonde bomen en duurzame instandhouding. We zetten in op regelmatige inspecties, gepaste snoei en zorgvuldige verzorging. Door vroegtijdige detectie en aanpak van ziekten, plagen en gebreken borgen we de vitaliteit van onze bomen en minimaliseren daarmee potentiële risico's. Dagelijks onderhoud De gemeente inspecteert en onderhoudt haar bomen in een cyclus van 3 jaar.
Alle attentiebomen en bomen met een verhoogde gevaarzetting (essen, populieren en wilgen ouder dan 40 jaar) laten we ieder jaar inspecteren. Conform het Handboek Bomen 2022 worden de bomen tijdens de inspectie beoordeeld op veiligheid en snoeibeeld. Met deze driejaarlijkse controle- en snoeicyclus voldoen we aan de landelijke richtlijn. Jonge bomen worden begeleid in hun ontwikkeling en meestal opgekroond (verwijderen onderste takken) om de wettelijke vrije doorgang te bereiken). Onderhoudssnoei vindt plaats bij de oudere bomen waarbij alleen dode, onveilige of verkeerd gegroeide takken worden verwijderd.
31 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
De huidige achterstand in het snoeibeeld (ongeveer een derde van het totale aantal) is ongewenst. Als een boom vanuit de inspectie het advies ‘vellen’ krijgt, kappen we deze boom binnen de gestelde termijn en streven we naar herplant op dezelfde locatie (of in de nabije omgeving). Planmatig onderhoud Jaarlijks worden om meerdere redenen bomen vervangen. Op basis van de inspectie en meldingen vervangen we dode en ernstig zieke bomen. Bomen kunnen in slechte conditie zijn, onveilig of ziek. Dat kan aanleiding te zijn om te vervangen. Daarnaast worden bomen vervangen als ze aan het einde van hun levensduur zijn. Ridderkerk wil het huidige bomenbestand behouden en versterken. In de Groenvisie 2020-2024 is de volgende herplantnorm opgenomen: elke gekapte boom wordt gecompenseerd; de biomassa (bladoppervlak) op termijn toeneemt (meer grote bomen); Bij de herplant wordt gekeken naar de meerwaarde die de herplant kan opleveren voor de omgeving en de mensen die er wonen. De vervanging aan het einde van de levensduur betreft de structurele vervanging die jaarlijks nodig is om het bomenbestand duurzaam in stand te houden. Figuren 13 en 15 laten de leeftijd en leeftijdsopbouw van de bomen zien.
Figuur 14: leeftijd bomen
Figuur 15: leeftijdsopbouw bomenbestand
Het bomenbestand is relatief oud, iets meer dan de helft van de bomen is 40 jaar of ouder. Ruim 9500 bomen komen binnen 25 jaar naar verwachting aan het einde van hun theoretische levensduur. De groeiplaats van oudere bomen is vaak nog niet optimaal. De verwachting is dat deze vervanging een piek gaat opleveren. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de bomen in de wijken West en Drievliet. De gemeente gaat uit van resultaatgericht beheer, waarbij alleen vervangen wordt wat daadwerkelijk nodig is. (Bron: Beheerplan Openbare Ruimte 2020 – 2024). In Ridderkerk worden per jaar circa 125 bomen vervangen. Dit betreft de vervanging die voorkomt uit de BVC en de inboet naar aanleiding van meldingen en eigen waarnemingen circa 20%. De overige vervanging betreft de vervanging in verband met afschrijving (levensduur), dit is circa 80% (Bron: HvW/KL). De theoretische vervangingsopgave einde levensduur betreft jaarlijks 260 bomen. Waar mogelijk wordt in projecten vervanging van bomen en groen meegenomen, dit is echter niet toereikend om invulling te geven aan de benodigde structurele vervanging. Meer dan de helft van de bomen is 40 jaar of ouder. Op langere termijn moet vanwege de veroudering van het areaal rekening gehouden
32 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
worden met een sterke stijging in de vervangingskosten. Het is wenselijk om jaarlijks voldoende budget te reserveren voor deze vervanging. Om de ambities uit de Groenvisie te borgen bij geplande (herinrichtings) projecten wordt hiervoor budget per project toegevoegd. Dit is voor behoud, vervanging en/of uitbreiding van groen. Dit wordt met ingang van 2022 toegepast. Om vervangingspieken in de toekomst af te vlakken, wordt aangeraden om daarnaast jaarlijks structureel een deel van het totale bomenbestand te vervangen. Het kan voorkomen dat een boom langer leeft dan zijn theoretische levensduur maar vaak wordt deze leeftijd niet bereikt vanwege reconstructies, ophogingen, graafwerkzaamheden kabels & leidingen en andere factoren. Gezonde oude bomen proberen we zo lang mogelijk te behouden. 6.4.2 Solitairen Doelstelling Ook het beheer van onze solitairen is gericht op duurzame instandhouding. Anders dan bij bomen worden solitairen niet geïnspecteerd uit oogpunt van veiligheid. Dit omdat ze qua grootte geen gevaar vormen voor de veiligheid van de woon- en leefomgeving. Dagelijks onderhoud Het dagelijks onderhoud aan solitairen is minimaal. Dagelijks onderhoud bestaat uit het bijmaaien van gras rondom de solitair en het om de zoveel jaar snoeien. Planmatig onderhoud Dode en zieke solitairen vervangen we tijdens het plantseizoen (grofweg november–maart).
6.4.3 Bosplantsoen Doelstelling Het bevorderen van natuurlijke (inheemse) en gemengde vegetatie met een zoom–mantel–kern opbouw. Kruidengroei, gefaseerd maaien en het periodiek laten liggen van plantaardig materiaal, stimuleert de biodiversiteit. Bij het beheer van bosplantsoen kunnen verschillende eindbeelden worden gerealiseerd zoals struweel, bossingel, hakhout of bos (zie bijlage 6 voor meer toelichting). We bepalen de komende jaren per bosplantsoenvak het gewenste eindbeeld. Bij het wegwerken van de achterstanden in het bosplantsoen zetten we een eerste stap naar dat gewenste eindbeeld.
Struweel
Bossingel
Hakhout
Bos
Dagelijks onderhoud De randen van het bosplantsoen maaien we 2x per jaar uit. Jonge aanplant (<3 jaar) wordt geschoffeld. Daarnaast dunnen we –in een cyclus van 8 jaar– het bosplantsoen om boomvormers te verwijderen en de diversiteit aan soorten te behouden.
33 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Planmatig onderhoud Bosplantsoen heeft een theoretische levensduur van 50 jaar. Hierna kijken we of de vegetatie nog vitaal en functioneel is of moet worden vervangen. Uitgevallen jong bosplantsoen boeten we meestal in maar kiezen soms ook om niet in te boeten om kruidengroei te bevorderen. 6.4.4 Heesters Doelstelling Heesters hebben een decoratieve functie en voegen visuele en ecologische waarde toe aan de omgeving. We streven naar gesloten plantvakken met een verzorgd uiterlijk en een kwaliteitsniveau B. Een beperkte mate van snoeiachterstand beschouwen we als acceptabel. Langs verharding en gras zijn de randen van de beplantingsvakken redelijk zichtbaar en zijn er weinig storende of overhangende takken. Kaal oppervlak is slechts in beperkte mate toegestaan en ook zwerfafval is beperkt aanwezig. Dagelijks onderhoud Onkruid houden we onder controle door regelmatig te schoffelen (10x per jaar) en enkele keren de onkruidresten uit te ruimen. Zwerfafval wordt opgeruimd tijdens periodieke rondes waarbij indien nodig ook grofvuil wordt verwijderd. In het najaar ruimen we het gevallen blad op. Daarnaast snoeien we onze heesters om te voorkomen dat het groen te ver buiten de plantvakken groeit. De soort en type heester bepalen de snoeiwijze (specifieke verjongingssnoei of heel het plantvak kortzetten).
Planmatig onderhoud Bij planmatig onderhoud van heestervakken streven we naar het behoud van een gezonde en verzorgde beplanting. Inboet en vervanging van oude of zieke heesters is gericht op het verbeteren van de beeldkwaliteit van de groene openbare ruimte. Hierbij kijken we zorgvuldig naar de juiste plantkeuze en houden we rekening met factoren als groeiomstandigheden, gewenste beplantingsstructuur en sier- en ecologische waarde. 6.4.5 Vaste planten Doelstelling Vaste planten spelen een prominente rol in het creëren van een aantrekkelijke en biodiverse openbare ruimte. We concentreren ons voornamelijk op zichtlocaties en prominente plekken in de openbare ruimte waar vaste planten optimaal kunnen bijdragen aan de esthetische beleving en het creëren van een levendige sfeer. We streven naar een beheerpraktijk die ecologisch verantwoord is en bijdraagt aan het behoud en bevordering van de biodiversiteit. De planten zien er verzorgd uit, zijn compact beplant en onkruiden zijn nauwelijks aanwezig. Dagelijks onderhoud Vaste planten houden we onkruid- en zwerfafvalvrij. Eenmaal per jaar worden de vaste planten afgeknipt of gemulchd om hergroei te bevorderen. Mulchen heeft als voordeel dat het natuurlijke materiaal wordt gerecycleerd en dient als een natuurlijke bemesting voor de planten.
Dit bevordert de gezonde groei en bloei van de vaste planten en draagt bij aan een duurzaam onderhoudsbeleid. Planmatig onderhoud Vaste planten hebben een theoretische levensduur van 10 jaar. Bemesten en regelmatig vervangen zijn de belangrijkste planmatig onderhoudswerkzaamheden. Bij de aanplant van vaste planten streven we naar een evenwichtige en diverse samenstelling en houden we rekening met kleur, bloeiperiode, groeivorm en bijdrage aan biodiversiteit.
34 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
6.4.6 Hagen Doelstelling Het beheer van hagen is gericht op het in stand houden van een gesloten lijnvormige beplanting, die zorgt voor verkeersbegeleiding of bijdraagt aan de aankleding van de openbare ruimte en biodiversiteit. We streven naar een beeldkwaliteit B voor het onderhoud van de hagen en naar minimale aanwezigheid van gaten in de haag, zodat de strakke lijnen van de haag goed zichtbaar blijven. Dagelijks onderhoud Voor een verzorgd uiterlijk, schoffelen we 10x per jaar het onkruid en verwijderen we het zwerfvuil uit de haagvoet. Daarnaast snoeien we de hagen een aantal keer per jaar om uitstekende takken of scheuten weg te nemen en rechte lijnen te creëren. Ook borgen we hierbij het uitzicht bij oversteekplaatsen en kruisingen. Planmatig onderhoud Bij het ontstaan van kale plekken en grootschalige uitval kijken we of herplant op duurzame wijze mogelijk is. Indien nodig verbeteren we de kwaliteit van de groeiplaats door de bodemstructuur te verbeteren of voedingsstoffen aan te vullen. Een goede groeiplaats draagt immers bij aan de vitaliteit en het duurzaam in stand houden van de hagen. 6.4.7 Gazon Doelstelling Onze gazons zien er verzorgd uit en zijn functioneel, toegankelijk en aantrekkelijk voor recreatie en gebruik. De grasmat is gezond en heeft een nette uitstraling conform B-kwaliteit.
Vanaf 2020 wordt een deel van het areaal ecologisch onderhouden ter verhoging van de biodiversiteit. In 2023 is in het kader van ‘biovriendelijk maaien’ het beheer van een aanzienlijk areaal gazon gewijzigd naar kruidenrijk gras. Hierdoor beheren we nu meer kruidenrijk gras en minder gazon. De doelstelling is om 70% van het gazon om te vormen naar kruidenrijk gras. Het areaal kruidenrijk gras en ruw gras ligt voornamelijk langs de hoofdwegen, op de dijken en in de buitengebieden. Vanuit de visie op ecologie is het de ambitie om vanaf 2024 begrazing in te zetten. Naast de esthetische waarde, vergroot begrazing ook de biodiversiteit. Gevarieerd en extensief zijn hierbij overigens wel belangrijke aandachtspunten. Dagelijks onderhoud Onze gazons maaien we minimaal 22x per jaar. De obstakels worden minder frequent bijgemaaid. Daarnaast ontdoen we het gazon regelmatig van zwerfafval en verwijderen we in het najaar het afgevallen blad om verstikking te voorkomen. De randen van de gazons langs verharding en beplanting steken we en maaien we 2x per jaar. Planmatig onderhoud Als gazons niet meer voldoen aan de technische kwaliteit vanwege kale plekken of ongelijkheid, frezen we de grasmat. Vervolgens egaliseren en profileren we het terrein en zaaien het in met een geschikt gazonmengsel. De theoretische vervangingsopgave einde levensduur betreft jaarlijks circa 30.000 m2 gazon.
Met het oog op de slechte kwaliteit van de gazons, zal de komende jaren op plaatsen waar dat nodig is, renovatie van de grasmat plaatsvinden. Gezien de doelstelling om 70% van het gazon om te vormen naar kruidenrijk gras neemt het planmatig onderhoud van gazons in m2 jaarlijks af.
35 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
6.4.8 Kruidenrijk (Bloemrijk) en ruw gras Doelstelling Het ontwikkelen en behouden van een divers en ecologisch waardevol grasland dat bijdraagt aan de biodiversiteit en natuurlijke processen. We streven naar een gezonde grasvegetatie met een rijke variatie aan grassen, kruiden en bloeiende planten. Door het maaien op specifieke momenten, bevorderen we de ontwikkeling van een robuuste grasvegetatie dat zorgt voor een aantrekkelijke leefomgeving voor planten, insecten en andere dieren. Kruidenrijk gras is waardevoller maar niet overal mogelijk. Praktische zaken als in te zetten materieel, kleine oppervlakken en uitzichthoeken betekent soms frequent maaien en niet opruimen. Dagelijks onderhoud Maaien vindt plaats in periodieke rondes. Frequentie varieert van 1 tot 5x per jaar. Bij kruidenrijk gras voeren we het maaisel af; ruw gras blijft liggen nadat het is geklepeld. Daarnaast ruimen we regelmatig zwerfafval en wordt een meterstrook langs verharding frequenter gemaaid. Dit in het kader van de toegankelijkheid en verkeersveiligheid. Planmatig onderhoud Bloemrijk gras wordt frequent doorgezaaid. Gemiddeld eens per 5 jaar.
6.5 Kabels en leidingen In begroting staat een aparte post voor 'degeneratie groen'. Hierop ontvangen we inkomsten van nutsbedrijven voor graafwerkzaamheden in het gemeentelijk groen. Nutsbedrijven betalen een landelijk vastgestelde prijs per vierkante meter voor de schade die zij veroorzaken. Deze inkomsten zijn echter niet voldoende om alle herstelwerkzaamheden te bekostigen. Daarom hebben we voor grote projecten van de nutsbedrijven een nieuwe werkwijze met ze afgesproken. De factuur voor de herstelwerkzaamheden –uitgevoerd door de huisaannemer van de gemeente– wordt rechtstreeks naar de nutsbedrijven gestuurd. Op deze manier dragen zij de kosten voor het herstellen van schades, worden de herstelwerkzaamheden goed uitgevoerd en is de gemeente niet langer afhankelijk is van de inkomsten uit de landelijk gehanteerde vierkante meterprijs.
6.6 Ziekte en plagenbestrijding Veel boomstructuren zijn aangeplant als monocultuur (bestaan uit dezelfde soort) wat kan leiden tot snelle verspreiding van ziekten & plagen en grootschalige uitval. Verschillende boomsoorten worden bedreigd door ongeneeslijke ziekten, wat resulteert in verzwakte bomen die meer zorg en inspectie vereisen. In sommige gevallen is vervanging van de bomen de enige oplossing. Door klimaatverandering zal de komende jaren de aanwezigheid en overlast van boomziekten en exoten naar verwachting nog verder toenemen. Effectieve en adequate bestrijding en monitoring is daarom noodzakelijk. 6.6.1 Boomziekten Als gemeente lopen wij een risico met bomen die aangetast zijn door ziekten. In sommige gevallen is het noodzakelijk om zo snel mogelijk over te gaan tot het kappen van de bomen en de vervanging ervan (bijvoorbeeld in woonwijken). Op andere locaties waar het risico minder hoog is, kan volstaan worden met monitoring. Elke boomziekte is anders en heeft zijn eigen kenmerken, gevolgen en dus ook wijze van aanpak.
36 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Essentaksterfte (ETS) Circa 10% van ons bomenbestand bestaat uit essen, ruim 1900 stuks. Met name de gewone es (Fraxinus excelsior) is heel gevoelig voor de schimmel die essentaksterfte veroorzaakt. Dit betreft 80% van deze essen, ruim 1500 stuks. Eén derde van de essen vertoont symptomen van de ziekte, 180 zijn in slechte conditie. De gevolgen van deze schimmel zijn ernstig, delen van de es sterven langzaam af. In gebieden waar essen langs de kant van de weg staan, kan dit gevaar opleveren omdat takken kunnen afbreken. We monitoren de ontwikkeling van ETS sinds 2019 op 16 locaties. Hoewel de aangetaste essen zich op deze locaties lijken te herstellen, zien we bij de veiligheidsinspecties een toename in het aantal aangetaste essen. Regelmatig moeten we essen kappen en vervangen om de veiligheid van de woonen leefomgeving te borgen. Kastanjebloedingsziekte Op de bast van een aangetaste paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) ontstaan bruine vochtige plekken die gaan bloeden waarbij een stroperige vloeistof vrijkomt. De bruine vlekken verspreiden zich snel over de stam. Bij ernstige aantasting neemt de conditie van de boom af en neemt het risico van takbreuk toe. Verzwakte exemplaren worden vaak ook aangetast door zogenaamde ‘secundaire’ plagen zoals honingzwam, fluweelpootje of oesterzwam.
In ons bomenbestand zijn 154 paardenkastanjes opgenomen waarvan er 62 zijn aangetast en verkeren 13 bomen in slechte conditie. Iepziekte Om de verspreiding van de iepziekte tegen te gaan, passen we preventieve maatregelen toe. Bijna al onze Hollandse iepen ( Ulmus x hollandica) laten we ieder jaar injecteren om iepziekte te voorkomen. Zieke iepen verwijderen we zo spoedig mogelijk om verspreiding te voorkomen. Hiermee streven we naar een gezond iepenbestand en minimaliseren de impact van deze besmettelijke ziekte. Andere boomziekten Ook andere (dodelijke) ziekten zoals watermerkziekte en roetschorsziekte komen in mindere mate voor. De verwachting is dat als gevolg van de klimaatverandering het aantal boomziekten en plagen toeneemt. Dit resulteert in een hoger sterftecijfer en meer boomvervangingen. Deze ontwikkeling leidt tot een toename van kosten. 6.6.2 Plagen Invasieve exoten Exoten zoals Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw komen maar op enkele plaatsen voor in Ridderkerk. Reuzenberenklauw bestrijden we actief door extra maaien of uitsteken. Bij de bestrijding van Japanse duizendknoop zetten we naast maaien/afruimen chemische middelen in. Eikenprocessierups De eikenprocessierups gebruikt voornamelijk bladeren van zomereiken als voedsel. Bij een ernstige plaag wordt zelfs de hele boom kaalgevreten. De brandharen van de rups vormen een gevaar voor de volksgezondheid.
Eikenprocessierups bestrijden wij preventief en curatief. Bekende nestplaatsen worden op voorhand behandeld met nematoden De nesten worden op basis van de inspectie, of op basis van meldingen van bewoners verwijderd via een zuigtechniek. Met het vergroten van de biodiversiteit streven we naar een natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups. In het ultieme
37 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
geval nemen natuurlijke vijanden als gaasvliegen en koolmezen de bestrijding van eikenprocessierupsen van ons over. Luizen - Honingdauw De plaag van luizen is met name actief in de Tilia x europaea. De ‘kwetsbaarheid’ is afhankelijk van de standplaats. Een linde met luis in gazon of bosplantsoen geeft meestal geen overlast. Is de standplaats een parkeerplaats dan is er vaak overlast van honingdauw. Bij een deel van de lindes in verharding en gazon worden de luizen jaarlijks bestreden door het uitzetten van larven van lieveheersbeestjes. Lieve heersbeestjes en bladluizen zijn immers vijanden van elkaar.
6.7 Klimaatadaptatie en ecologie Er is in de begroting nog geen budget opgenomen voor het invoeren van klimaat adaptieve maatregelen en de daar uit voortvloeiende beheerkosten. Aanpassingen die nodig zijn in de openbare ruimte om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen, worden in de gemeente integraal aangepakt vanuit het uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie. Dit is nog in ontwikkeling. De volgende concrete maatregelen zijn al in gang gezet: Groenvisie Binnen de Groenvisie is budget beschikbaar voor het vergroenen van tuinen, vergroeningsinitiatieven van bedrijven/ woningcorporatie, VVE’s. Er is een subsidieregeling. Subsidie Vergroenen particuliere tuinen Ridderkerk 2021-2024 is vastgesteld en in uitvoering sinds maart 2021. De regeling is ter bevordering aanplant bomen en struiken begin 2023 gewijzigd en opnieuw vastgesteld. De motie ‘Overbodige verharding in kaart’ is 27 januari 2023 aangenomen. Er komt een QuickScan van overbodige verharding in de openbare ruimte waarbij wordt aangeven waar en wanneer deze te verwijderen. Werken vanuit ecologie Omvorming van intensief beheerd gras naar extensief beheer met als doel tot meer kruidenrijke vegetatie te komen. Omvorming van cultuurlijke beplanting langs wegen en gebouwen. Deze bestaat nu uit sierplantsoen en bodembedekkers.
De veelal monotone vakken worden de komende jaren vervangen worden door inheemse beplanting. Start met schapenbegrazing in 2024. Aandachtspunt: Onderzoeken of groenbeheer dat nu uitbesteed is, kan worden uitgevoerd met het label KleurKeur. Een kwaliteitskeurmerk ontwikkeld door De Vlinderstichting dat er op gericht is om de bermen en ander stedelijk groen zoveel mogelijk te laten bloeien door ecologisch (maai) beheer.
6.8 Uitbreiding groenbeheerareaal Het bouwen van nieuwe woningen vergroot doorgaans ook het door de gemeente te beheren groenareaal. Het eerste jaar na aanleg zijn de kosten voor inboet voor de ontwikkelaar, maar na overdracht ligt het dagelijks onderhoud bij de gemeente. In 4.2 is het overzicht van bouwlocaties al aangegeven: De PC Hoofstraat en omgeving. Het Zand Polder Geerlaan Rijsoord; Oude Boomgaert
38 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Wanneer wij nieuw gebied in beheer nemen, moet de beheerbegroting voorzien in de benodigde middelen. Om een inschatting te maken van de benodigde middelen voor het groenonderhoud gebruiken we een voordeurnorm. Een vast bedrag voor beheerkosten voor elke gebouwde woning op een nieuwbouwlocatie. In Ridderkerk zijn de groenkosten in 2022 circa € 109 per woning. In het eerste jaar na de oplevering van nieuwbouw zijn de beheerkosten van het groen nog voor rekening van de projectontwikkelaar. De beheerkosten worden voor 50% meegenomen in het jaar opvolgend aan de aanleg. In het jaar daarna voor 100%. Om de kosten voor de areaaluitbreiding in te schatten gaan we uit van de volgende aantallen: De PC Hoofstraat en omgeving. Circa 500 woningen van 2023 – 2027 Het Zand – 51 woningen in 2022 en 167 woningen in 2023. Polder Geerlaan –76 woningen in 2023
Tabel 6: woningen in nieuw gebied. Op basis van prognose 2022 - 06
Bedrijventerreinen: Cornelisland, vanaf 2024 in beheer van de gemeente Nieuw Reijerwaard blijft tot december 2027 in beheer bij de Gemeenschappelijke Regeling Nieuw Reijerwaard GRNR)
Uit oogpunt van duurzaam groenbeheer is het van cruciaal belang om de beheergegevens (o.a. areaal, aanlegjaar, boomveiligheidscontroles) goed bij te houden en voldoende financiële middelen op te nemen in de beheerbegroting. Bijlage 8 bevat de routekaart voor het verwerken van areaalwijzigingen in de begroting.
6.9 Monitoring en inspectie We bewaken de kwaliteit van het groen en de bomen op de volgende manier: Boomspecialisten van externe boomtechnisch advies- en ingenieursbureaus inspecteren minimaal 1x per 3 jaar onze bomen qua veiligheid en onderhoud (visuele inspectie); Geadviseerde nader boomveiligheidsonderzoek wordt door een ander boomtechnisch adviesbureau uitgevoerd; Boomziekten monitoren we in samenwerking met gespecialiseerde bureaus; De toezichthouder(s) voeren dagelijks controles uit op de uitvoering van het onderhoud. 10 x per jaar wordt getoetst of de werkzaamheden van de aannemer voldoen aan de afgesproken kwaliteit. De gemeente Ridderkerk laat ieder kwartaal een inspectie van de openbare ruimte uitvoeren door bureau Cyber. Hierbij worden alle assets geschouwd, ook het groen. Er wordt geschouwd op kwaliteit verzorging en technische staat. De uitkomsten van de schouw worden gerapporteerd via het platform Apptimize. Meldingen van bewoners (meldingssysteem, telefoon, brief etc.) worden gebruikt als input voor eventueel bijsturen op onderhoud en planning vervangingen.
39 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
7. Gemeentelijke organisatie De verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud van het openbaar groen ligt binnen de gemeentelijke organisatie voornamelijk bij Cluster Voorbereiding en Beheer en Cluster Uitvoering. Hieronder een korte beschrijving van de functies en rollen van de medewerkers die werken met dit groenbeheerplan. Groenbeheerder: overziet de kwaliteit en levensduur van het openbaar groen, toetst nieuwe ontwerpen aan de kaders van het groenbeheerplan, lost ingewikkelde klachten/meldingen van bewoners op en beheert de budgetten planmatig groenonderhoud. Beleidsadviseur groen: ontwikkelt, implementeert en evalueert duurzaam en effectief groenbeleid inclusief bestuurlijke afstemming en bereidt besluitvorming voor. Databeheerder groen: optimaliseert & actualiseert het groenbeheersysteem en levert input voor het uitzetten van de boominspecties en opstellen van de onderhoudsbestekken. Werkvoorbereider civiel: maakt bestekken en verzorgt calculaties. Toezichthouder groen/bomen: controleert de uitvoerende aannemer, verzorgt de besteksadministratie, beheert de budgetten dagelijks onderhoud, handelt klachten/meldingen van bewoners af en stemt werkzaamheden af met collega’s Eigen Dienst. Medewerker wijkploeg: onderhoudt de hotspots en inzet bij calamiteiten. Naast bovengenoemde medewerkers is er ook een belangrijk rol weggelegd voor de communicatiemedewerkers.
Tijdig en zo zorgvuldig mogelijk informeren van inwoners is belangrijk om groenwerkzaamheden goed te kunnen uitvoeren en zorgt voor draagvlak en begrip. Vanaf 1 januari 2024 heeft de gemeente Ridderkerk weer een eigen ambtelijke organisatie voor beleid en uitvoering. Dit om slagvaardiger te kunnen zijn, meer maatwerk te kunnen geven en een betere dienstverlening aan inwoners te kunnen leveren. De nieuwe organisatie voorziet in één cluster Buitenruimte met daarin 6 teams (naast het management) die betrokken zijn bij het Groenbeheerplan. Onderdeel Team 1 Team 2 Team 3 Team 4 Team 5 Team 6
Teamnaam Ontwikkeling Beheer Openbare Ruimte Uitvoering Openbare ruimte Buitendienst Begraafplaatsen Borden, spelen, gemalen en riolering Ondersteuning
fte 15,17 10,35 21,6 8,56 7,00 13,41
Figuur 16:. cluster Buitenruimte gemeente Ridderkerk (bron: Organisatie- & Formatieplan 11 mei 2023)
De gemeente Ridderkerk heeft in het coalitieakkoord de volgende ambitie uitgesproken: Ondanks de investeringen in het onderhoud van de buitenruimte zien we toch ruimte voor verbetering van het onderhoudsniveau. We realiseren dit zoveel mogelijk met eigen medewerkers (uitbreiding wijkteams) in plaats van het in de markt zetten van dit onderhoudswerk.
40 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Het is op moment van schrijven nog niet bekend wat de precieze consequenties zijn voor de wijkteams. De wijkteams bestaan uit ca. 11 fte waarvan ca. 70% bijdraagt aan het onderhoud van het openbaar groen. In het nieuwe onderhoudsbestek worden taken opgenomen, die voorheen door de wijkteams werden gedaan, zoals inboeten en zwerfvuil verwijderen. Hoe het nieuwe takenpakket van de wijkteams eruit gaat zien is nog niet bekend. Daarnaast heeft de gemeente Ridderkerk het voornemen om een eigen bomenploeg aan te stellen, ook van deze ploeg is nog niet precies bekend hoe het takenpakket er uit komt te zien. Het is daarom nog niet mogelijk om de benodigde capaciteit voor de teams vast te stellen. De ambitie is met de inzet van de eigen dienst en de nieuwe onderhoudsbestekken het dagelijks onderhoud openbaar groen binnen het daarvoor totaal beschikbare budget uit te voeren.
41 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
8. Financiën Dit hoofdstuk gaat in op de financiële aspecten van het Ridderkerkse groenbeheer in de periode 2024-2028. Beschikbare budgetten vergelijken we met de (berekende) benodigde budgetten. Ook brengen we de kosten in beeld voor het wegwerken van achterstanden/het op gewenst kwaliteitsniveau brengen. Tot slot geven we inzicht in de (theoretische) vervangingsopgave met bijbehorende kosten. Bij het ramen van de kosten voor dagelijks- en planmatig onderhoud van bomen, beplanting en gras, is gebruik gemaakt van het normkostenmodel van de DG Groep (gebaseerd op landelijke benchmark) aangepast naar de Ridderkerkse werkpakketten (zie ook bijlage 6 en 7). Gerekend is met eenheidsprijzen 2023 verhoogd met de indexering van 3,2%. In dit groenbeheerplan is geen rekening gehouden met toekomstige areaaluitbreidingen en uitvoeringsprogramma’s Groenvisie en Klimaatadaptatie. Langs het ‘proces areaalwijziging en begroting’ (bijlage 8) komen de financiële consequenties van toekomstige areaalmutaties in de begroting. Het niet structureel verwerken van areaalwijzigingen en/of –uitbreidingen in de begroting, leidt tot kwaliteitsverlies omdat de beheerbudgetten niet meer overeen komen met het te beheren areaal.
8.1 Dagelijks onderhoud groen Beschikbare budgetten In de Ridderkerkse meerjarenbegroting zijn voor dagelijks groenonderhoud de volgende budgetten beschikbaar. Dagelijks onderhoud groen Totaal onderhoud openbaar groen
2024 € 2.022.200
Onderhoud bomen € Onderzoek- en inspectiekosten €
218.600 14.300
Totaal onderhoud bomen
232.900
€
2025
2026
2027
2028
€
2.022.200
€
2.022.200
€
2.022.200
€ 2.022.200
€ € €
218.600 14.300 232.900
€ € €
218.600 14.300 232.900
€ € €
218.600 14.300 232.900
€ € €
Totaal € 2.255.100 € 2.255.100 € 2.255.100 Tabel 7 . Overzicht begroting dagelijks onderhoud groen gemeente Ridderkerk
218.600 14.300 232.900
€ 2.255.100
€ 2.255.100
€ €
2028 427.200 31.000
€
458.200
Benodigde budgetten Dagelijks onderhoud groen Onderhoud bomen Bestrijden ziekten en plagen
€ €
2024 427.200 31.000
€ €
2025 427.200 31.000
€
458.200
€ €
2026 427.200 31.000
€ €
2027 427.200 31.000
Totaal onderhoud bomen
€
458.200
€
458.200
€
458.200
Onderhoud beplanting Onderhoud gras Totaal Onderhoud Openbaar Groen
€ 1.440.700 € 697.600
€ 1.440.700 € 697.600
€ 1.440.700 € 697.600
€ 1.440.700 € 697.600
€ 1.440.700 € 697.600
€ 2.138.300
€ 2.138.300
€ 2.138.300
€ 2.138.300
€ 2.138.300
Totaal dagelijks onderhoud
€ 2.596.500
€ 2.596.500
€ 2.596.500
€ 2.596.500
€ 2.596.500
Tabel 8. Berekende kosten benodigd budget dagelijks onderhoud groen gemeente Ridderkerk
-Voor dagelijks onderhoud bomen is het beschikbare budget niet voldoende voor het gewenste onderhoud. Momenteel wordt de inboet en vervanging van bomen nog vanuit dit budget bekostigd. Mede daardoor zijn er snoeiachterstanden ontstaan. Bij het benodigde budget is deze vervanging ondergebracht bij planmatig onderhoud bomen. Kosten van inboet vallen vrij bij het budget dagelijks
42 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
onderhoud bomen waardoor er meer budgetruimte vrijkomt voor het noodzakelijk dagelijks onderhoud bomen. - In het benodigd budget is rekening gehouden met een budget voor het verwijderen van zwerfafval. Dit budget is niet opgenomen in het beschikbare budget. In 2024 en volgende jaren ontvangt de gemeente een vergoeding voor de aanpak van zwerfafval. -In het beschikbare budget is de inzet/ capaciteit van de wijkploegen/ bomenploeg van de gemeente die onderhoud uitvoeren aan het openbaar groen inclusief de bomen niet opgenomen. De eigen dienst verricht o.a. de volgende werkzaamheden: In de hotspots: Schoffelen en uitruimen schoffelvuil, hagen knippen, graskanten/boomspiegels steken, knippen overhangend groen langs wandel/fietspaden en snoeien van bomen. Daarnaast wordt o.a. gemeentebreed wortel- en stamopschot bij bomen geknipt/ gesnoeid, boompalen en boombanden verwijderd/ vervangen, bosplantsoen gesnoeid, blad geruimd, snoeien van bomen op basis van de boomveiligheidscontrole uitgevoerd en takken en omgewaaide bomen (stormschade) verwijderd. In 2023 is de capaciteit van de wijkploegen vergroot. De verwachting is dat door de inzet van de wijkploeg en de boomploeg de beschikbare budgetten voor externe uitvoerende werkzaamheden voldoende is. De verwachting is dat de kosten voor dagelijks groenonderhoud verder oplopen.
Daarbij is met name de prijsontwikkeling bij aanbestedingen een belangrijke factor. In tussenrapportages wordt hierover gerapporteerd.
8.2 Planmatig onderhoud groen Beschikbare budgetten Voor planmatig onderhoud groen staan de volgende budgetten in de meerjarenbegroting: Planmatig onderhoud bomen en groen
2024
2025
2026
2027
2028
Planmatig onderhoud bomen
€ 123.900
€ 123.900
€ 123.900
€ 123.900
€ 123.900
Openbaar groen planmatig
€ 161.300
€ 161.300
€ 161.300
€ 161.300
€ 161.300
Faunabeheer
€ 11.600
€ 11.600
€ 11.600
€ 11.600
€ 11.600
Budget Groenvisie *
€ 95.500
Totaal
€ 392.300
€ 296.800
€ 296.800
€ 296.800
€ 296.800
Tabel 10. Overzicht begroting planmatig onderhoud groen gemeente Ridderkerk
(*) Naast deze exploitatiebudgetten bevat het Meerjarenprogramma Ridderkerk vanuit het uitvoeringsprogramma van de Groenvisie een exploitatiebudget waarvoor een bestemmingsreserve is gevormd. Voor de jaren 2021 tot en met 2024 is budget beschikbaar voor: - wijkgericht opwaarderen groenstructuur; - verbeteren groeiplaatsen bomen ; - omvormen groenvakken in woongebieden. In 2024 is hiervoor € 95.500,-- beschikbaar.
Benodigde budgetten Gewenste kwaliteit/ onderhoudsachterstand Uit de quickscan DG, inspectie Cyber en het oordeel van de toezichthouders/groenbeheerder blijkt dat het groen in Ridderkerk niet overal de gewenste kwaliteit heeft. Enerzijds is er achterstand in het
43 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
snoeien van bomen en bosplantsoen en anderzijds in het renoveren/inboeten van plantvakken en het vervangen van bosplantsoen. Ook is een inhaalslag te maken op de gazons (doorzaaien kale plekken en egaliseren/opnieuw inzaaien ongelijke grasvelden). Op basis van de normkosten DG zijn de financiële consequenties hiervan doorgerekend.
Uit te voeren maatregelen
Areaal per jaar (st. of m²)
Snoeien bomen
3.332 € 76.400 €
76.400
€
0 €
0
€
0
Snoeien bosplantsoen
10.620 € 28.900 €
28.900
€ 28.900 €
28.900
€
0
Totaal snoeiwerk * Vervangen bosplantsoen
€ 130.100 € 105.300 € 28.900 € 28.900 3.540 € 68.100 € 68.100 € 68.100 € 68.100
€ €
0 0
Vervangen/inboeten heesters
4.897 € 34.100 € 34.100
€ 34.100 € 34.100
€
0
Doorzaaien/egaliseren gazon Totaal vervangen/inboeten/ doorzaaien/ egaliseren
17.000 € 17.500 € 17.500
€ 17.500 € 17.500
€
0
€ 119.700
€ 119.700 € 119.700
€
0
Achterstallige randsnoei recreatiebos
2024
2025
2026
2027
2028
€ 24.800
€ 119.700
Tabel 11. Berekende kosten voor groen op gewenste kwaliteit brengen/wegwerken achterstanden gemeente Ridderkerk
(*) Het achterstallig snoeiwerk, bomen, bosplantsoen en randsnoei recreatiebos wordt door de eigen dienst uitgevoerd. De inhaalslag wordt in de jaren 2024-2027 uitgevoerd. Inboeten of vervangen van openbaar groen en bomen Zoals in paragraaf 6.3 beschreven richt het planmatig onderhoud zich op het compleet houden en renoveren van plantvakken. Ook het inboeten en vervangen van bomen valt hieronder. Inboet en vervanging komt voort uit de boomveiligheidscontrole, ziekten en plagen, meldingen, controle toezichthouders, herinrichting buitenruimte en beheerstrategie groenbeheerder. Met behulp van een berekende vervangingswaarde gekoppeld aan de theoretische levensduur (6.3.2 uit tabel 5) is de jaarlijkse vervangingsopgave voor Ridderkerk berekend (zie tabel 12).
Groentype Boom in gras/beplanting Boom in verharding Bosplantsoen Recreatiebos Heesters Vaste planten Hagen Gazon Kruidenrijk/ruw gras Totaal
Areaal (aantal of m²)
Vervangings waarde (€)
Theoretische levensduur (jaar)
Vervanging per jaar (%)
Vervanging per jaar (aantal/m²)
Vervangings-kosten per jaar (€)
17.308 1.732 161.923 181.522 263.397 6.125 6.848 751.297 618.816
€ 15.289.700 € 6.651.900 € 3.191.700 € 3.578.000 € 7.991.700 € 185.800 € 202.800 € 651.300 € 472.600 € 38.105.500
75 50 50 100 25 10 25 25 50
1,3% 2,0% 2,0% 1,0% 4,0% 10,0% 4,0% 4,0% 2,0%
225 35 3.238 1.815 10.536 613 274 30.052 12.367
€ 198.800 € 130.800 € 63.800 € 35.800 € 319.700 € 18.600 € 8.100 € 26.100 € 9.400 € 811.100
Tabel 12. Berekende (theoretische) kosten planmatig onderhoud groen gemeente Ridderkerk
Beschikbaar versus benodigde budgetten De theoretische vervanging wijkt in de praktijk af van de realistische vervanging. De voorbereidingstijd (inventariseren vervangingsopgave, uitwerken plannen/maken tekeningen,
44 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
communiceren bewoners etc.) en beschikbare formatie, maakt het praktisch niet mogelijk om ieder jaar 260 bomen te vervangen en bijna 16.500 m² beplanting en ruim 42.000 m² gras te renoveren. Tevens wordt in de praktijk het openbaar groen niet direct vervangen als de theoretische levensduur is beëindigd. Veel groen is met de ontwikkeling van de woonwijken in de jaren’70 aangelegd. Dit betekent dat een groot deel van het aantal bomen 50 jaar of ouder is. De theoretische vervangingsopgave voor bomen geeft daardoor een aantal jaren een piek in het vervangen. In de praktijk zijn er ook juist in deze wijken herinrichtingsplannen. Voor het borgen van de ambities uit de Groenvisie in (herinrichtings-) projecten is afgesproken dat de kosten hiervoor ten laste komen van het project. Dit betekent dat noodzakelijke vervanging van het groen in projecten niet ten laste komt van het budget planmatig onderhoud. Tevens is jaarlijks een budget voor het vergroenen beschikbaar bij rehabilitaties ( € 80.000,--) en herinrichten speelplekken ( € 55.000,--). Het structureel benodigd budget voor de vervangingsopgave ten laste van planmatig onderhoud wordt hierdoor lager. Voor het benodigd budget voor structureel planmatig onderhoud wordt zodoende gerekend met 70% van de theoretische vervangingsopgave ( € 811.100) ofwel € 567.800,--.
Met een beschikbaar budget van € 296.800,-- betekent dit een structureel tekort van € 271.000,-- per jaar. In het benodigd budget is rekening gehouden met de hoge kosten voor groeiplaatsverbetering en aanschaf andere soort en grootte van bomen. Deze kosten worden tot en met 2024 ten laste gebracht van het daarvoor beschikbare budget, in 2024 € 95.500,--. Hierdoor is het tekort in 2024 € 175.500,-- in plaats van € 271.000,--
45 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
8.3 Budgetten Samengevat Dagelijks onderhoud: Dagelijks onderhoud groen Totaal onderhoud openbaar groen Totaal onderhoud bomen Totaal beschikbaar
2024
2025
€ 2.022.200 € 232.900 € 2.255.100
€ €
2026
2.022.200 232.900
€ €
2.022.200 232.900
€ €
2027
2028
2.022.200 232.900
€ 2.022.200 € 232.900
€ 2.255.100
€ 2.255.100
€ 2.255.100
€ 2.255.100
2024
2025
2026
2027
2028
€ 2.138.300 € 458.200 € 2.596.500
€ 2.138.300 € 458.200 € 2.596.500
€ 2.138.300 € 458.200 € 2.596.500
€ 2.138.300 € 458.200 € 2.596.500
€ 2.138.300 € 458.200 € 2.596.500
2024
2025
2026
2027
2028
Totaal beschikbaar
€ 2.255.100
€ 2.255.100
€ 2.255.100
€ 2.255.100
€ 2.255.100
Totaal benodigd
€ 2.596.500
€ 2.596.500
€ 2.596.500
€ 2.596.500
€ 2.596.500
Totaal tekort
€ -341.400
€ -341.400
€ -341.400
€ -341.400
€ -341.400
Tabel 13. Beschikbaar budget dagelijks onderhoud groen
Dagelijks onderhoud groen Totaal Onderhoud Openbaar Groen Totaal onderhoud bomen Totaal benodigd
Tabel 14. Benodigd budget dagelijks onderhoud groen
Beschikbaar versus benodigd budget
Tabel 15. Tekort budget dagelijks onderhoud groen
De inzet van de eigen dienst, de jaarlijkse bijdrage aanpak zwerfafval en het uitvoeren van inboet ten laste van het budget planmatig onderhoud dekken het totale jaarlijkse tekort. Planmatig onderhoud: Planmatig onderhoud bomen en groen
2024
Totaal beschikbaar
€
296.800
Budget Groenvisie
€
95.500
Totaal beschikbaar
€
392.300
2025
2026
2027
2028
€
296.800
€
296.800
€ 296.800
€ 296.800
€
296.800
€
296.800
€ 296.800
€ 296.800
2026
2027
2028
Tabel 16. Beschikbaar budget planmatig onderhoud groen
Benodigde budgetten onderhoud groen Totaal structureel (70% van theoretische berekening)
€
567.800
€
567.800
€
567.800
€
567.800
€
567.800
Totaal incidenteel
€
119.700
€
119.700
€
119.700
€
119.700
€
0
Totaal benodigd
€
687.500
€
687.500
€
687.500
€
687.500
€
567.800
2024
2025
Tabel 17. Benodigd budget planmatig onderhoud groen
Beschikbaar versus benodigd budget
2024
2025
2026
2027
2028
Totaal beschikbaar
€
392.300
€
296.800
€
296.800
€
296.800
€
296.800
Totaal benodigd
€
687.500
€
687.500
€
687.500
€
687.500
€
567.800
Totaal aanvullend budget
€ -295.200
€ -390.700
€ -390.700
€ -390.700
€ -271.000
Tabel 18. Beschikbaar versus benodigd budget planmatig onderhoud groen
46 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
9
Conclusies en aanbevelingen
Algemeen Groenbeheer is een kerntaak van de gemeente. Om deze taak goed uit te voeren, is het belangrijk dat –naast goed zicht op de kwantiteit en kwaliteit van het beheerareaal– voldoende middelen beschikbaar zijn om onze bomen en ons groenareaal op het vastgestelde kwaliteitsniveau te beheren. Wat betekent dit voor de gemeente Ridderkerk? In het laatste hoofdstuk van dit plan trekken we conclusies en doen we aanbevelingen.
9.1
Conclusies
Het te beheren gemeentelijk groenareaal is groot en divers De gemeente Ridderkerk beheert meer dan 19.000 bomen verdeeld over zo’n 450 verschillende soorten. De meest voorkomende soort is de esdoorn (Acer). In de top 10 komen veel inheemse soorten voor, deze dragen positief bij aan de biodiversiteit. Daarnaast beheert de gemeente ruim 62 hectare beplanting en bijna 137 hectare gras (is exclusief de beplanting en het gras op de begraafplaatsen en sportvelden). Het grasareaal is onderverdeeld in frequent gemaaid gazon (55%) en extensief gemaaid kruidenrijk gras (34%). De rest is ruw gras dat 1-6x per jaar wordt geklepeld. Beheerdata is op orde De afgelopen jaren nam de hoeveelheid data over de bomen en het groen enorm toe. Voor de groenbeheerdata maken we gebruik van het beheersysteem GeoVisia waarin we de bomen/het groen zowel grafisch (op kaart) als administratief (alle kenmerken) bijhouden. De grafische component is gekoppeld met de Basiskaart Grootschalige Topografie (BGT). Het boombeheerbestand is de basis voor de boomveiligheidscontrole. Een extern adviesbureau inspecteert daarbij de bomen op veiligheid en beheer en controleert het bestand op correctheid (zowel administratief als grafisch). Die inspectiedata is vervolgens uitgangspunt voor goed en betrouwbaar boombeheer.
De gegevens uit het beheersysteem zijn ook van groot belang bij het maken van de onderhoudsbestekken/bestekstekeningen en het uitvoeren van de kwaliteitsschouwen in de openbare ruimte. Afgelopen jaren zijn grote stappen gezet om de groenbeheerdatabase te vullen met actuele en betrouwbare data. Ook de komende jaren hebben we hiervoor blijvende aandacht Het Ridderkerkse openbaar groen is gemiddeld van B-kwaliteit Voor beplanting wordt in de inspecties gemiddeld beeldkwaliteit B gerealiseerd maar de grootste beheergroep bodembedekkende heesters haalt dit kwaliteitsniveau niet. In het onderhoud van bomen, bos en bosplantsoen zijn achterstanden vastgesteld. Het advies is om onderhoud op het juiste tijdstip uit te voeren zodat het minste functieverlies optreed en grote en dure ingrepen op lange termijn niet noodzakelijk zijn. Als het groen niet juist wordt beheerd, leidt dat tot duurzame waardevermindering en kapitaalvernietiging. Op gewenste kwaliteit brengen/wegwerken achterstand kost incidenteel € 119.700 Uit de quickscan DG, inspectie Cyber en het oordeel van de toezichthouders/groenbeheerder blijkt dat het groen in Ridderkerk niet overal de gewenste kwaliteit heeft. Enerzijds is er achterstand in het snoeien van bomen en bosplantsoen en anderzijds in het renoveren/inboeten van plantvakken en het vervangen van bosplantsoen.
Ook is een inhaalslag te maken op de gazons (doorzaaien kale plekken en egaliseren/opnieuw inzaaien ongelijke grasvelden). Op basis van de normkosten DG zijn de financiële consequenties hiervan doorgerekend.
47 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Er is voldoende budget voor dagelijks onderhoud Met de inzet van de wijkploegen in het openbaargroen en specifiek de inzet van de bomenploeg kan het totale dagelijks onderhoud openbaar groen binnen de beschikbare budgetten worden uitgevoerd. In de raming is een tekort te zien voor het totaalbudget dagelijks onderhoud (groen en bomen). Er is niet voldoende budget voor planmatig onderhoud Zoals in paragraaf 6.3 beschreven richt het planmatig onderhoud zich op het compleet houden en renoveren van plantvakken. Ook het inboeten en vervangen van bomen valt hieronder. Het budget voor planmatig onderhoud (bomen en groen) is niet voldoende voor het duurzaam in stand houden van het groenareaal. In het budget is te weinig ruimte om invulling te geven aan de structurele vervanging van groen die gedaan moet worden aan het einde van de levensduur. Het inventariseren van de nodige groenvervanging, het maken van plannen en het communiceren daarover met bewoners vraagt veel tijd van de groenbeheerder. En dat naast het beantwoorden van bewonersvragen en ‘inbreng groenkennis’ bij bouw- en integrale herinrichtingsplannen. In de praktijk is het uitvoeren van de theoretische vervangingsopgave dan ook onmogelijk. Inschatting is dat qua uitvoering 70% van de theoretische vervangingsopgave (€785.930,-) realistisch en behapbaar is.
De Inschatting is dat de verhouding realistisch versus theoretisch vervangingsbudget ongeveer 70% is (dus € 567.800,- versus € 811.100,-). Dit betekent een praktisch vervangingsopgave van € 567.800,-, ofwel een tekort van € 271.000,-. Bovendien leidt een lager vervangingsbudget tot het zoeken naar innovatieve en creatieve oplossingen voor planmatig onderhoud groen. In Ridderkerk hebben verschillende wijken te maken met oude beplanting en bomen die tegen het eind van haar theoretische levensduur zijn. Zodat structureel meer budget nodig is om de bomen en het groen te kunnen vervangen. Ook om huidige beheerproblemen (bijv. wortelopdruk) en toekomstige vervangingspieken af te vlakken, is structureel meer budget nodig om bomen te vervangen. Wel beheren we resultaatgericht, we vervangen alleen wat daadwerkelijk nodig is! Samenvattend hebben we voor de vervangingsopgave een structureel tekort van € 271.000,- en voor het op de gewenste kwaliteit brengen een tekort van € 119.700 per jaar (voor de jaren 2024 t/m 2027).
9.2 Aanbevelingen
Houd blijvend aandacht voor het databeheer. Dit vormt namelijk een belangrijke basis voor het gemeentelijk boom- en groenbeheer. Borg het proces voor overdracht groenbeheerareaal goed in de organisatie. Toename van groenareaal betekent immers meer beheerkosten en benodigd beheerbudget. Als dit niet gebeurt, leidt dit op termijn tot achteruitgang in de kwaliteit van het te beheren openbaar groen. Inspecteer het openbaar groen op noodzaak van vervanging en stel vervolgens een meerjarig vervangingsplan op. Leg voor ieder bosplantsoenperceel het gewenste eindbeeld (struweel, bossingel of recreatiebos) vast voor een gestructureerd ‘bosbeheer’ dat rekening houdt met ecologische, sociale en economische aspecten.
48 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
10 Bijlagen Bijlage 1: Wettelijk kader Bijlage 2: Overzichtskaart groen Bijlage 3: Inspectie huidige kwaliteit groen Bijlage 4: Toelichting onderhoudsactiviteiten Bijlage 5: Streefbeelden en eindbeelden Bijlage 6: Toelichting normkosten Bijlage 7: Werkpakketten Bijlage 8: Proces areaalveranderingen
49 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028
Bijlage 1: Wettelijk kader (uitgebreid) Omgevingswet De Omgevingswet bevat regels voor het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Daaronder vallen onderwerpen als natuur en milieu maar ook water, wonen, infrastructuur en de inrichting van de buitenruimte. Naast de wet zelf zijn ook een viertal Besluiten belangrijk, te weten het Omgevingsbesluit, het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). In de laatste twee besluiten staan regels voor bedrijven & burgers en staat beschreven hoe het zit met bijvoorbeeld vergunningen. Momenteel wordt binnen de gemeente gewerkt aan de Verordening fysieke leefomgeving (Vfl). Details met betrekking tot het groen zijn op het moment van schrijven van dit plan nog niet bekend. De nieuwe Omgevingswet moet zorgen voor minder en duidelijkere regels en tegelijk voor meer samenhang in de benadering van de fysieke leefomgeving. Doordat er meerdere vergunningstelsels aan de omgevingsvergunning worden toegevoegd, kunnen initiatiefnemers voor alle relevante wetgeving terecht bij één loket. Lokaal gaat de wet voor meer afwegingsruimte en flexibiliteit zorgen. Zo mag een gemeente zelf ruimere of strengere regels stellen en dus individueel maatwerk bieden aan gebruikers van de leefomgeving.
Als gemeente pas je deze regels zelf aan zodat ze aansluiten bij de lokale situatie. De datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet is 1 januari 2024. Omgevingsvisie De Structuurvisie van de provincie Zuid-Holland is recent vervangen door de Omgevingsvisie (Omgevingsvisie Zuid-Holland (ruimtelijkeplannen.nl)). Hierin staat de visie op de ruimtelijke ordening met relevante trends & ontwikkelingen en de belangen van de provincie waaronder klimaatbestendigheid, ruimtelijke kwaliteit en duurzaam ruimtegebruik. Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Voor de opzet en inhoud van de begroting en jaarrekening gelden wettelijke eisen die zijn vastgesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Uitgangspunt van het BBV is dat de begroting en jaarstukken allereerst voldoen aan de informatiebehoefte van de gemeenteraad. Dit is ook van toepassing op het groenbeheer. Groen is namelijk een van de genoemde kapitaalgoederen in artikel 12 BBV. Wet natuurbescherming Volgens de Wet natuurbescherming mag er geen schade worden toegebracht aan vogels en andere beschermde dieren of planten bij werkzaamheden in de buitenruimte. Het bevoegd gezag voor de Wnb is de provincie waar het project of de handeling plaatsvindt; ontheffingsaanvragen lopen via Omgevingsdienst Haaglanden.