Groenbeheerplan 2024-2028 Ridderkerk.pdf

Groenbeheerplan Ridderkerk 2024 – 2028

Vastgesteld door het college op 31 oktober 2023

1 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

Groenbeheerplan 2024 – 2028 Gemeente Ridderkerk

Rapport Status Opdrachtgever Contactpersoon gemeente Rapport opgesteld door

Opdrachtnummer Projectleider / auteur(s) Projectteam Datum Versie

Groenbeheerplan 2024 - 2028 Definitief Gemeente Ridderkerk David Krijgsman; René Schut DG Groep info@dggroep.nl www.dggroep.nl 491.001 Helena H. Klok Marlien van de Ven, Marga Alfrink, Mischa de Wit, Ronald Landman 11 Oktober 2023 0.10

DG Groep b.v. is niet aansprakelijk voor gevolgschade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassing van de resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van de DG Groep b.v. Opdrachtgever vrijwaart de DG Groep b.v. voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. © DG Groep® b.v. Dit rapport is vervaardigd op verzoek van de opdrachtgever hierboven aangegeven en is haar eigendom. Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever hierboven aangegeven en de DG Groep b.v., noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.

2 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

Inhoudsopgave 1

Samenvatting ............................................................................................5

2

Inleiding ....................................................................................................7 2.1 Aanleiding........................................................................................................................... 7 2.2 Doel..................................................................................................................................... 7 2.3 Afbakening ......................................................................................................................... 7 2.4 Leeswijzer ........................................................................................................................... 8

3

Kaders en (beleids)uitgangspunten ............................................................9 3.1 Wettelijke kaders ............................................................................................................... 9 3.2 Gemeentelijke kaders ...................................................................................................... 10 3.3 Visies en Ambities ............................................................................................................ 13

4

Gebiedsbeschrijving................................................................................. 15 4.1 Ontstaansgeschiedenis .................................................................................................... 15 4.2 Bouwopgave ..................................................................................................................... 15 4.3 Bodem............................................................................................................................... 16 4.4 Kwetsbaarhedenkaart...................................................................................................... 16

5

Huidige situatie groen ............................................................................. 17 5.1 Groenareaal op hoofdlijnen............................................................................................. 17 5.2 Kwaliteit van het groen .................................................................................................... 18 5.3 Omvang en kwaliteit per type groen ............................................................................... 20

6

Beheer en onderhoud van het groen ........................................................ 28 6.1 Uitgangspunten groenbeheer .......................................................................................... 28 6.2 Dagelijks onderhoud ........................................................................................................ 28 6.3 Planmatig onderhoud ...................................................................................................... 30 6.4 Onderhoud per beheertype ............................................................................................. 31 6.5 Kabels en leidingen .......................................................................................................... 36 6.6 Ziekte en plagenbestrijding ............................................................................................. 36 6.7 Klimaatadaptatie en ecologie .......................................................................................... 38 6.8 Uitbreiding groenbeheerareaal ....................................................................................... 38 6.9 Monitoring en inspectie ................................................................................................... 39

7

Gemeentelijke organisatie ....................................................................... 40

3 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

8

Financiën................................................................................................. 42 8.1 Dagelijks onderhoud groen ............................................................................................. 42 8.2 Planmatig onderhoud groen............................................................................................ 43 8.3 Budgetten Samengevat................................................................................................... 46

9

Conclusies en aanbevelingen ................................................................... 47 9.1 Conclusies ........................................................................................................................ 47 9.2 Aanbevelingen ................................................................................................................. 48

10

Bijlagen ................................................................................................... 49 Bijlage 1: Wettelijk kader (uitgebreid) ............................................................... 50 Bijlage 2: Overzichtskaart groen in beheer bij de gemeente Ridderkerk .............. 52 Bijlage 3 Inspectie huidige kwaliteit groen Ridderkerk ....................................... 53 Bijlage 4: Toelichting onderhoudsactiviteiten..................................................... 55 Bijlage 5: Streefbeelden .................................................................................... 56 Bijlage 6 : Toelichting normkosten ..................................................................... 61 Bijlage 7: Werkpakketten .................................................................................. 62 Bijlage 8: Proces areaalveranderingen en begroting ........................................... 65

4 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

1 Samenvatting Dit groenbeheerplan biedt inzicht in de (wettelijke) beleidskaders, beheerambities en benodigde middelen voor een efficiënt en effectief groenbeheer binnen de gemeente Ridderkerk. Het plan richt zich op al het gemeentelijk openbaar groen exclusief de beplanting op de begraafplaatsen, het gras op de sportvelden en het openbaar groen van andere beheerders als het waterschap, Zuid-Hollands Landschap en Staatsbosbeheer. Er is geen overkoepelend wettelijk kader met rechten en plichten voor het beheer van de groene buitenruimte. Uiteraard zijn we als gemeente gebonden aan verschillende wetten en regels maar we hebben veel lokale keuzevrijheid bij het beheer en onderhoud van de groene leefomgeving. In de Groenvisie, ‘Groen is onze toekomst’ is het belang van groen in de leefomgeving al nadrukkelijk beschreven. De ambities uit de Groenvisie richten zich op het belang van het groen aan voor de leefbaarheid, de volksgezondheid en de kansen om met gevarieerd en vitaal openbaar groen om bij te dragen aan het beheersen van de klimaatverandering. In de uitwerking van de Groenvisie, ‘Werken vanuit ecologie’ zijn maatregelen opgenomen voor het verhogen van de biodiversiteit van het openbaar groen en het betrekken van de inwoners die een belangrijke bijdrage hieraan kunnen leveren.

Zowel de Groenvisie als het ‘Werken vanuit ecologie’ resulteren in wijzigingen in samenstelling, het beheer en het onderhoud van het openbaar groen. In de Groenvisie en de notitie ‘Werken vanuit ecologie’ zijn budgetten beschikbaar voor de korte termijn om het areaal aan te passen en anders te onderhouden. Voor de lange termijn is inzicht nodig in budgetten om de ingezette ontwikkelingen voor te zetten en het gewijzigde groenareaal te beheren en te onderhouden. Naast deze budgetten is inzicht nodig in het huidige groenareaal, de staat van onderhoud en vitaliteit. Algemeen Het groenareaal in beheer en onderhoud van de gemeente is groot en divers met meer dan 19.000 bomen verdeeld over zo’n 450 verschillende soorten en ruim 62 hectare beplanting en bijna 137 hectare gras. Dit betekent gemiddeld 94 m² groen per huishouden. Dit is meer dan het richtgetal in de Nota Ruimte (75 m2). Het merendeel van het openbaar groen bevindt zich aan de randen van de woonwijken. Kwaliteit Het openbaar groen is gemiddeld van B-kwaliteit. Voor beplanting wordt in de inspecties gemiddeld beeldkwaliteit B gerealiseerd maar de grootste beheergroep bodembedekkende heesters haalt dit kwaliteitsniveau niet. In het onderhoud van bomen, bos en bosplantsoen zijn achterstanden vastgesteld. Oorzaak is onvoldoende financiële middelen voor het vervangen van het groen bij einde levensduur.

Vakkundig, efficiënt en duurzaam groenbeheer bestaat uit twee pijlers: dagelijks en planmatig onderhoud. Dagelijks groenonderhoud zijn alle activiteiten die gericht zijn op het behoud van het groen en het handhaven van de gewenste beeldkwaliteit (bijv. inspecteren/snoeien van bomen, onkruid verwijderen uit beplanting, knippen van hagen, maaien van gras etc.). Planmatig onderhoud zijn alle activiteiten die gericht zijn op het compleet houden (open plekken in plantvakken en bomenrijen opvullen) en renoveren van plantvakken. Ook het inboeten en vervangen

5 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

van bomen valt hieronder. Maar dit betekent ook groen vervangen als het niet meer goed is te onderhouden. Budget dagelijks onderhoud Het budget voor het dagelijks onderhoud van het openbaar groen is toereikend. Het onderhoud wordt zowel door de eigen dienst als een externe dienst uitgevoerd. Met name door de inzet van de, in 2023 uitgebreide, wijkploegen is het budget voor de externe werkzaamheden voldoende. Budget voor planmatig onderhoud Het budget voor planmatig onderhoud (bomen en groen) is niet voldoende voor het duurzaam in stand houden van het groenareaal.  In het benodigd budget is rekening gehouden met inboet dat niet is opgenomen in het beschikbare budget.  In het beschikbare budget is geen rekening gehouden met de hoge kosten voor groeiplaatsverbetering en de aanschaf van andere soorten en de gewenste grootte van bomen. Hiervoor worden de daarvoor in de Groenvisie opgenomen budgetten met ingang van 2020 gebruikt. De looptijd van de Groenvisie is 2020-2024. Met ingang van 2025 zijn deze budgetten (€ 90.000,- per jaar) niet meer beschikbaar. In de benodigde budgetten is hiervoor extra budget opgenomen.  In het beschikbare budget is te weinig ruimte om invulling te geven aan de structurele vervanging van groen die gedaan moet worden aan het einde van de levensduur.  Ook om huidige beheerproblemen (bijv.

wortelopdruk) en toekomstige vervangingspieken af te vlakken, is structureel meer budget nodig om bomen te vervangen. Rekening is wel gehouden met het omvormen van grasvelden voor kruidenrijk gras vanuit het rapport ‘Werken vanuit ecologie’. In het benodigd budget zijn de kosten voor de vervanging/renovatie van grasvelden aangepast aan de verlaging van dit areaal. Veel groen is met de ontwikkeling van de woonwijken in de jaren’70 aangelegd. Dit betekent dat een groot deel van het aantal bomen 50 jaar of ouder is. De theoretische vervangingsopgave voor bomen geeft daardoor een aantal jaren een piek in het vervangen. Dit betekent een benodigd structureel budget van € 811.100,-. In de praktijk zijn er ook juist in deze wijken herinrichtingsplannen. Voor het borgen van de ambities uit de Groenvisie in (herinrichtings-) projecten is afgesproken dat de kosten hiervoor ten laste komen van het project. Dit betekent dat noodzakelijke vervanging van het groen in projecten en bij herinrichtingen van speellocaties niet ten laste komt van het budget planmatig onderhoud. Tevens wordt in de praktijk het openbaar groen niet direct vervangen als de theoretische levensduur is beëindigd. Het structureel benodigd budget voor de vervangingsopgave ten laste van planmatig onderhoud wordt hierdoor lager.

Voor het benodigd budget voor structureel planmatig onderhoud wordt zodoende gerekend met 70% van de theoretische vervangingsopgave ( € 811.100) ofwel € 567.800,--. Met een beschikbaar budget van € 296.800,-- betekent dit een structureel tekort van € 271.000,-- per jaar. Voor het op het gewenste kwaliteit brengen c.q. wegwerken van inmiddels ontstane achterstanden is gemiddeld een incidenteel budget van € 119.700 per jaar nodig voor de jaren 2024-2027. Hierbij is rekening gehouden dat de komende 4 jaar de eigen dienst de achterstanden in het snoeien van bomen, bosplantsoen en de rand snoei van recreatiebos wegwerkt. Het vervangen van bosplantsoen en heesters en het doorzaaien en egaliseren van gazon wordt uitbesteed.

6 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

2 Inleiding In juli 2020 is de Ridderkerkse Groenvisie “Groen is onze toekomst” door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin zijn de ambities voor het openbaar groen beschreven. In de Groenvisie is een meerjarig uitvoeringsprogramma met budget opgenomen om de stap van plan naar aanpak te maken. In 2020 heeft het college het ‘Beheerplan openbare ruimte 2020-2024’ vastgesteld. Dit plan bestaat uit een verzameling factsheets per beheerdiscipline met onder andere informatie over het te beheren areaal, beleidskaders, mogelijke ontwikkelingen, de planning en financiën. Een meerjarig groenbeheerplan waarin de beheertaak en beheerkeuzes in meer detail zijn uitgewerkt is nog niet aanwezig. Het beheer van het openbaar groen is een kerntaak van de gemeente. Dit groenbeheerplan beschrijft op welke wijze het openbaar groen wordt beheerd, de huidige kwaliteit van het openbaar groen, wat financieel nodig is om de kwaliteit van het groen te versterken en te behouden. Een kwalitatief goede groenstructuur draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van de bevolking. Daarnaast is groen belangrijk voor het tegengaan of opvangen van effecten van klimaatverandering en het behoud van biodiversiteit. Een meerjarig groenbeheerplan geeft inzicht in deze ambities en geeft sturing aan keuzes in het beheer.

2.1 Aanleiding De gemeente Ridderkerk heeft groenambities. Het nieuwe Coalitieakkoord ‘Hart voor een toekomstbestendig Ridderkerk’ beschrijft de visie op groen als volgt: Groen is een multifunctionele oplossing – denk aan waterberging, verminderen van hittestress, voorkomen van verloedering van de woonomgeving, stimuleren van beweging en dergelijke – en een investering die zich op vele fronten terugverdient’ . Na het vaststellen van de Groenvisie is het opstellen van een groenbeheerplan een logische volgende stap. Het is noodzakelijk om dieper inzicht te krijgen in het beheer van het groen, de knelpunten, de beheerkeuzes en de financiële consequenties om de ambities voor het groen te borgen. Met het opstellen van een meerjarig groenbeheerplan wordt hier invulling aan gegeven.

2.2 Doel Het doel van dit beheerplan is meerledig. Het plan geeft inzicht in het areaal- zowel in kwantiteit als kwaliteit- en gaat in op de (beleids)kaders & verplichtingen. Dit resulteert in een overzicht van benodigde middelen van zowel regulier onderhoud als vervanging van groen. Tevens geeft het inzicht in de kosten die gemoeid zijn met ambities op het gebied van kwaliteitsverhoging, nieuwbouw en biodiversiteit. Dit beheerplan biedt daarmee een opzet voor helder, gestructureerd en effectief groenbeheer binnen de gemeente Ridderkerk.

2.3 Afbakening Het groenbeheerplan gaat over het gemeentelijke openbaar groen, zoals bomen, bosplantsoen, heesters, gazon en bermen. Ook bossen, parken en bosplantsoen rondom sportvelden en speeltuinen in beheer en eigendom van de gemeente vallen eronder. Het boombeheer op de sportvelden is in 2022 overgedragen van Sport Service Ridderkerk naar de gemeente en maakt deel uit van dit plan

7 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

De beplanting en het gras op de begraafplaatsen, de grasvelden voor sportdoeleinden op de sportvelden en het groen in beheer van particulieren, bedrijven, terrein beherende organisaties en andere overheden vallen buiten de scope van dit beheerplan.

2.4 Leeswijzer Dit beheerplan is opgebouwd rondom een aantal kernvragen. Achtereenvolgens krijgt u antwoord op de volgende vragen:  Wat zijn uitgangspunten en kaders? Inzicht in wettelijke kaders en regelgeving & het gemeentelijk beleid (Hoofstuk 3).  Wat zijn de kenmerken van het te beheren gebied? (Hoofdstuk 4).  Wat wordt beheerd? Wat is de omvang? Wat is de samenstelling? Wat is de kwaliteit ervan? Zijn er achterstanden? (Hoofdstuk 5)  Hoe wordt het beheer en onderhoud uitgevoerd? Welke beheerkeuzes zijn er gemaakt? Welke ambities moeten worden nagestreefd? (Hoofdstuk 6)  Hoe is het beheer en onderhoud in de gemeente georganiseerd? (hoofdstuk 7)  Hoe verhouden beschikbare en benodigde budgetten zich tot elkaar? (Hoofdstuk 8)  Welke conclusies kunnen we trekken en welke aanbevelingen worden er gedaan? (Hoofdstuk 9)

8 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

3 Kaders en (beleids)uitgangspunten In dit hoofdstuk benoemen we de wettelijke kaders en het vastgestelde beleid in Ridderkerk voor het openbaar groen. In bijlage 1 wordt op enkele onderdelen een nadere toelichting gegeven.

3.1 Wettelijke kaders Er is geen overkoepelend wettelijk kader waarin alle rechten en plichten over het beheer van de leefomgeving zijn vastgelegd. Gemeenten hebben veel lokale keuzevrijheid, maar zijn wel gebonden aan verschillende wetten en regels. Hier volgt een korte opsomming van regelgeving die van invloed is op het beheer en onderhoud van de groene leefomgeving:  Omgevingswet voor integrale ambities (treed naar verwachting in werking op 1 januari 2024).  Gemeentewet; kapitaalgoederen en het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV).  Nieuw Burgerlijk Wetboek; zorgplicht: een veilige openbare ruimte.  Wet Natuurbescherming; bescherming van natuurgebieden, planten- en diersoorten en houtopstanden buiten de bebouwde kom.  Omgevingsvergunning op basis van de Wet algemene bepaling omgevingsrecht voor kappen van bomen.  De Wet publieke gezondheid; gezondheidsaspecten, bijvoorbeeld overlast door eikenprocessierupsen.  Bestrijden invasieve exoten; maatregelen voor het elimineren en beheersen van invasieve exoten zoals reuzenberenklauw en Japanse duizendknoop. Naast de bovengenoemde regelgeving zijn ook de volgende wetten en plannen relevant:  Bouwstoffenbesluit.  Wet geluidhinder.  Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION).  Wet basisregistratie grootschalige topografie (BGT).  Participatiewet  Aanbestedingswet.

 ARBO wetgeving (veilige werkomstandigheden) Diverse normen, richtlijnen en standaarden ( zoals die van NEN of CROW) hebben geen wettelijke status, maar geven wel kaders voor een professionele invulling van beheer en onderhoud. De provincie Zuid-Holland heeft ook plannen vastgesteld die van belang zijn voor de aanleg en beheer van groen. Dit zijn onder andere de Omgevingsvisie, het Omgevingsprogramma en de Omgevingsverordening (aangenomen augustus 2021), Gebiedsprofielen, Groene Motor en de visie Rijke Groenblauwe Leefomgeving. Meer informatie is te vinden op de website https://www.ruimtelijkeplannenzuidholland.nl/. Binnen Ridderkerk is het waterschap Zuid-Hollandse Delta ook een beheerder van groen. Zij hebben een Groenbeleidsplan 2022-2027 opgesteld. Met de kernwaarden samenwerken en koppelkansen wil het waterschap samen met andere gebiedsbeheerders werken aan groene waarden.

9 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

3.2 Gemeentelijke kaders Elke gemeente stelt haar eigen beleid vast. Hieronder noemen we de plannen en beleidskaders die toepasselijk zijn voor dit groenbeheerplan. 3.2.1 Omgevingsvisie 2035 (2017) De kaders in de Omgevingswet zijn mede aanleiding geweest om de omgevingsvisie Ridderkerk 2035 op te stellen. De omgevingsvisie geeft aan welke ambities en doelen de gemeente op lange termijn nastreeft en op welke wijze de gemeente deze doelen en ambities wil bereiken. Thema’s als klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzaamheid en gezondheid komen hier veelvuldig in terug. De identiteit van Ridderkerk is in drie kernwaarden samen te vatten: 1. Sterke wijken, goed verbonden; 2. Groenblauwe oase; 3. Kloppend hart. Een belangrijke eerste opgave voor het versterken van de kernwaarde Groenblauwe oase ligt in het verbeteren van de verbindingen tussen de grotere groengebieden. Daarnaast zijn ook het beter bereikbaar en herkenbaarder maken van de groengebieden en de rivieren en het beter dooraderen van Ridderkerk met groenblauwe zones belangrijke opgaves. 3.2.2 Groenvisie Ridderkerk (2020-2024) De Groenvisie Ridderkerk ‘Groen is onze toekomst’ beschrijft hoe Ridderkerk wil omgaan met het groen. Hierin zijn ambities voor de lange termijn opgesteld aan de hand van zes thema’s: Identiteit, gezondheid, biodiversiteit, klimaat, energietransitie en economie.

In de visie onderscheiden we verschillende deelgebieden: de grote groengebieden, hoofd groenstructuur, wijken en bedrijventerreinen. In hoofdstuk 3.3 zijn de ambities uit de groenvisie beschreven. 3.2.3 Werken vanuit ecologie (2023) In de groenvisie is de tweede ambitie ‘biodiversiteit’ nader omschreven: “de grote variatie aan samenhangende natuur in onze gemeente zorgt voor een rijke biodiversiteit”. Om dit te kunnen realiseren is meer verdieping en richting nodig om de juiste keuzes te maken. In het rapport ‘ Werken vanuit Ecologie’ is deze verdieping uitgewerkt. In het plan worden diverse maatregelen voorgesteld om de leefomgeving te verbeteren. Werken vanuit ecologie is op 27 januari 2023 vastgesteld door de gemeenteraad. Relevante aspecten zijn meegenomen in dit beheerplan. 3.2.4 Bomenplan Ridderkerk “Geef bomen de ruimte” (2012) In het bomenplan Ridderkerk is beschreven hoe de gemeente Ridderkerk zich inzet voor een gezond, veilig en duurzaam bomenbestand, voor nu en voor de toekomst. In dit plan zijn de volgende kaders te vinden:  In het stedelijk gebied is het beter om minder bomen, maar wel op geschikte plaatsen, te planten dan vele exemplaren, die nimmer tot goede volwassen bomen kunnen uitgroeien.

Kwaliteit gaat boven kwantiteit;  In gebieden waar stedelijke vernieuwing en infrastructurele veranderingen in het vooruitzicht zijn, wordt het groen integraal beoordeeld op kwaliteitsverbetering. Een bomentoets, Boom Effect Analyse (BEA), wordt uitgevoerd voor het bepalen of het bomenbestand duurzaam behouden kan blijven.  Bij werkzaamheden in de omgeving van duurzame bomen wordt gewerkt met een bomen effect analyse.

10 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

  

 

Ziekten en plagen worden continue gevolgd met als doel tijdig in te spelen op onvoorziene ontwikkelingen en tijdig inzicht te krijgen in de financiële gevolgen; Bij onverwachte ziekten volgt de gemeente de landelijke richtlijnen en adviezen op; Het afgeven van een omgevingsvergunning voor belangrijke en (toekomstige) monumentale bomen vindt niet plaats, tenzij er sprake is van grote veiligheidsrisico’s of grote maatschappelijke belangen; Nieuwe bomen in de stedelijke- en wijkboomstructuur moeten zodanige groeimogelijkheden mee krijgen, zodat ze tenminste 50 jaar optimaal kunnen functioneren; Het behoud van gezonde en vitale bomen met een lange levensduur in belangrijke groenzones is het uitgangspunt;

Voor het terug planten van bomen geldt dat niet naar het aantal maar naar de beschikbare ruimte wordt gekeken. Het is van belang dat nieuw te planten bomen zowel boven- als ondergronds ongehinderd kunnen uitgroeien. De nieuwe plantlocaties moeten zodanig worden gekozen dat een voldoende groen straatbeeld te behalen is. Ter compensatie van het boomverlies dient in de directe omgeving aanplant van bomen plaats te vinden. Indien dit niet lukt dan moet elders in dezelfde wijk naar compensatieruimte worden gezocht. Kwaliteit gaat boven kwantiteit: het is beter minder bomen te planten op geschikte plaatsen dan vele wegkwijnende exemplaren. Op locaties waar bomen gekapt moeten worden lukt het niet altijd om één op één bomen terug te planten. Oorzaken zijn het grote aantal wensen dat speelt bij de inrichting van de openbare ruimte. Het gaat daarbij meestal om wensen ten aanzien van parkeren, afvalinzameling, openbare verlichting en leidingen/riolering. In dit soort gevallen dienen passende compromissen te worden bereikt met een goede afweging van alle belangen. 3.2.5 Groene kaart (2023) Bomen bepalen het groene beeld van Ridderkerk. De Groene kaart van Ridderkerk ( figuur 1) bevat een samenhangend geheel van solitaire monumentale bomen, bomen in groengebieden en lijnvormige boomstructuren langs wegen in de gemeente.

Om de groene kwaliteit van Ridderkerk in de toekomst te borgen en te voorkomen dat beeldbepalende en monumentale bomen uit het straatbeeld verdwijnen, is de Groene Kaart een belangrijk instrument bij de beoordeling van omgevingsvergunningsaanvragen voor het kappen van bomen. De regelgeving voor bewoners wordt op deze wijze vereenvoudigd. En de kaart biedt handvatten voor het omgaan met klachten en meldingen van bewoners. Bomen die niet op de Groene Kaart staan, zijn vergunningsvrij. Begin 2023 is de Groene Kaart geactualiseerd.

Figuur 1: Groene kaart Gemeente Ridderkerk 2023.

11 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

3.2.6 Handboek Bomen (2022) Bij plannen voor aanleg of wijziging van de openbare ruimte houdt de gemeente Ridderkerk zich aan de regels uit het Handboek Bomen 2022. Dit handboek bevat onder meer:  relevante en actuele vakinformatie;  kwaliteitsborging beheer;  boomveiligheidscontrole;  onderzoek, taxatie, dataregistratie;  verschillende ontwerp - en technische eisen om nieuwe en bestaande bomen voldoende bescherming te bieden bij aanleg en herinrichting. 3.2.7 Bomen en zonnepanelen (2022) De gemeente hecht grote waarde aan het verduurzamen van woningen middels zonnepanelen. Tegelijkertijd vinden we onze groen- en bomenstructuren ook belangrijk. Om duidelijkheid te scheppen in situaties waarin deze belangen tegenstrijdig kunnen zijn, zijn de volgende beleidsuitgangspunten geformuleerd:  Op locaties waar reeds een ingerichte openbare ruimte inclusief een bestaand bomenbestand aanwezig is, krijgen bomen voorrang.  Bij nieuwbouwsituaties wordt bij de inrichting van de openbare ruimte altijd een zorgvuldige afweging gemaakt tussen het aantal, de locaties en de soorten bomen die worden geplant, rekening houdend met de aanwezigheid en/of komst van zonnepanelen ( maatwerk).  In geval van herinrichting van de openbare ruimte waarbij bestaande bomen niet op dezelfde locatie kunnen worden gehandhaafd, geldt het uitgangspunt zoals genoemd bij ‘nieuwbouwsituaties’.

Het behoud van de bestaande groen -en bomenstructuren ( Groene Kaart) is een voorwaarde. Indien het bestaande bomenbestand behouden blijft bij herinrichting, geldt het uitgangspunt zoals genoemd bij ‘bestaande situaties’. (Zie verder https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR674333) 3.2.8 Strategie klimaatadaptatie gemeente Ridderkerk (2022) In de Strategie Klimaatadaptatie Ridderkerk zijn de kerndoelen voor klimaatadaptie als volgt omschreven:  We zijn water robuust en klimaatbestendig o Werken aan een water robuuste omgeving o Natuurlijke waterkringloop o Alle nieuwbouw klimaat adaptief  We hebben een leefbare en gezonde leefomgeving o Klimaat adaptief inrichten stedelijk gebied. o Klimaatbestendig landelijk gebied o Werken aan een gezonde leefomgeving Binnen de gemeente wordt de komende jaren ingezet op het ontwikkelen van een aanpak van duurzame gebiedsontwikkeling, waarbij de duurzaamheidsdoelen integraal in de opdrachtformulering van ruimtelijke plannen worden geborgd. De regelgeving op dit gebied is tevens in ontwikkeling, zo wordt er op dit moment een nationale meetlat opgezet waarbij de minimale normen voor hitte, droogte, wateroverlast, overstromingen, bodem, biodiversiteit worden vastgesteld. Bovenop deze minimum eisen krijgen de lokale ambities nog vorm. De lokale ambities zijn op dit moment nog niet vastgesteld.

12 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

3.2.9 Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR 2023) Het Handboek Openbare Ruimte (2015) wordt vervangen door de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. In deze leidraad staan de belangrijkste kaders voor de inrichting van de openbare ruimte. Bij het schrijven van dit groenbeheerplan was de LIOR nog niet vastgesteld.

3.3 Visies en Ambities De Groenvisie beschrijft de volgende ambities:  De groenste gemeente van IJsselmonde.  De grote variatie aan samenhangende natuur in onze gemeente zorgt voor een rijke biodiversiteit.  Het groen in onze gemeente beschermt onze gezondheid en stimuleert gezond gedrag.  In 2050 is onze gemeente water robuust en klimaatbestendig.  De energietransitie heeft geleid tot een verbetering van ons openbaar groen.  Wij schatten (potentiële) groene ruimte letterlijk op waarde. In de groenvisie is in het hoofdstuk Van ambitie naar aanpak geformuleerd hoe de gemeente Ridderkerk haar ambities wil realiseren.  Een aanpak voor onze grote groengebieden o De verbindingen tussen de grote groengebieden verbeteren. o De natuurlijke potentie gebruiken voor meer herkenbaarheid en rijke biodiversiteit.  Een aanpak voor onze groene hoofdstructuur: o Zorgen voor een weerbare hoofdgroenstructuur die de wijken met de grote groengebieden verbindt. o De hoofdgroenstructuur wijkgericht opwaarderen.  Een aanpak van onze wijken o Beter benutten van de potentie van onze groene parels. o Wijkgericht werken aan opwaarderen van groene percelen en bomen. o Wijkgericht werken aan meer groen ten kosten van verharding. o Bij nieuwbouwprojecten gericht rekening houden met klimaatadaptatie en behoud van de natuur.

 Een aanpak voor de bedrijventerreinen en winkelcentra o Mogelijkheden benutten voor vergroening en verduurzaming. o Meer groen en water zorgen voor een prettiger winkelklimaat. In het uitvoeringsprogramma Integrale visie per wijk in de openbare ruimte is voor de periode 2020 – 2024 vastgelegd welke acties vanuit de groenvisie worden uitgevoerd. Aan dit uitvoeringsprogramma is budget gekoppeld voor de aanleg. Bij de volgende actiepunten uit de groenvisie ligt het initiatief bij de groenbeheerder en ecoloog.  Omvormen groenvakken in woongebieden buiten de geplande projecten.  Aanpassen soort en grootte van bomen, grotere groeiplaatsen in woongebieden buiten projecten.  Verbeteren hoofdgroenstructuur. Naast het verbeteren van het groen in de openbare ruimte is de subsidieregeling Vergroenen Particuliere Tuinen Ridderkerk 2021-2024 open gesteld. Deze regeling is begin 2023 geactualiseerd

13 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

met een hoger % voor struiken/heesters en bomen die een hoge bijdrage leveren aan de biodiversiteit. In het Coalitieprogramma 2022-2026 ‘Hart voor een toekomstbestendig Ridderkerk’ zijn de volgende ambities te vinden over groen en buitenruimte. Groen is belangrijk voor de klimaatbestendigheid van de gemeente, de biodiversiteit en de leefbaarheid voor de inwoners. Groen als multifunctionele oplossing – denk aan waterberging, verminderen van hittestress, voorkomen van verloedering van de woonomgeving, stimuleren van beweging en dergelijke – is een investering die zich op vele fronten terugverdient. Daarom investeren we in een groen Ridderkerk. In het hoofdstuk Buitenruimte worden de volgende specifieke punten genoemd:  Het behouden en beschermen van onze ‘groene kraag’, met gebieden als het Reijerpark, het Oosterpark, de Gorzen, de Donckse velden en de Crezéepolder.  Het bieden van goede faciliteiten voor ruiters en hondenbezitters, denk hierbij aan hondenlosloopgebieden.  Ondanks de investeringen in het onderhoud van de buitenruimte zien we toch ruimte voor verbetering van het onderhoudsniveau. We realiseren dit zoveel mogelijk met eigen medewerkers (uitbreiding wijkteams) in plaats van het in de markt zetten van dit onderhoudswerk.  Een integrale aanpak bij werkzaamheden in de buitenruimte.

 De pilot onkruidbestrijding in de zomer willen we omzetten in een structurele aanpak.  Waar mogelijk vervangen we stenen door groen.  We onderzoeken de mogelijkheden voor natuurlijke begrazing van groengebieden in de gemeente. (Dit is verwerkt in het rapport Werken vanuit ecologie, start uitvoering 2024)  De vastgestelde Groenvisie wordt de komende jaren verder uitgewerkt. De uitwerkingen, het rapport ‘Werken vanuit Ecologie’ en het Programma Stedelijk Water (PSW) zijn begin 2023 vastgesteld.

14 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

4 Gebiedsbeschrijving 4.1 Ontstaansgeschiedenis Ridderkerk is ontstaan uit tien ‘kiemen, als dijkdorpen of linten. Deze kiemen hebben zich in de loop van de tijd allemaal anders ontwikkeld. Het resultaat is een divers stedelijk weefsel met een grote variatie aan wijken en buurten. De grote kwaliteit van Ridderkerk is dat de grote landschappelijke structuren van de dijken, de rivieren de Noord, de Nieuwe Maas en de Waal, maar ook de grote parken en landbouwgebieden vanuit elke wijk voelbaar zijn gebleven. En dat dit op een steeds andere manier tot uitdrukking komt in de (acht) wijken (Bron: Groenvisie 2020). Het groen in Ridderkerk staat onder druk. De invloed van de groei van de metropoolregio Rotterdam is onmiskenbaar. Een snelle blik op het verschil tussen Ridderkerk in 1975 en Ridderkerk anno nu, laat helder zien hoe zowel woningbouw als bedrijventerrein hun stempel hebben gedrukt op het landschap. Voor de bewoners van Ridderkerk is er de afgelopen decennia steeds minder groene ruimte over gebleven. En er is nog geen einde aan de groei. Vanuit demografisch oogpunt is Ridderkerk een middelgrote gemeente met ruim 46.000 inwoners in 2019. Daarmee is Ridderkerk qua inwoneraantal ongeveer vergelijkbaar met Zwijndrecht en Barendrecht (Bron: Groenvisie 2020).

Figuur 2: Ridderkerk in 1975 en 2021

4.2 Bouwopgave Ridderkerk heeft voor de komende tien jaar een flinke woningbouwopgave van ongeveer 1.150 woningen. De druk op de groene ruimte neemt nog verder toe maar ook de behoefte groeit om voor meer mensen te zorgen voor groen in de buurt. De toenemende vergrijzing van de inwoners van Ridderkerk maakt dat extra belangrijk. Ouderen zijn minder mobiel en hebben daardoor meer voorzieningen dichter bij huis nodig (Bron: Groenvisie 2020). In dit beheerplan rekenen we de formeel naar de gemeente overgedragen delen van geplande uitbreiding van woningbouw op de volgende nieuwe locaties mee:  De PC Hoofstraat en omgeving.  Het Zand  Polder Geerlaan  Rijsoord; Oude Boomgaert

15 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

De overige nieuwbouw betreft inbreiding op bestaande locaties, daar zijn al groenvoorzieningen aanwezig.

4.3 Bodem De bodem in de gemeente Ridderkerk is de eerste twaalf meter voornamelijk opgebouwd uit klei en veen. De bovengrond is over het algemeen schoon tot licht verontreinigd. Zo ook de bovengrond in de nieuwe(re) woonwijken. Deze zijn later gebouwd op gronden die daarvoor vooral in gebruik waren als landbouwgrond. De lintbebouwing en ook de oude kernen zijn van oudsher concentratiepunten geweest van bedrijvigheid en bebouwing. Kleinschalige, vaak ambachtelijke bedrijfjes hebben hier activiteiten ontplooid die kunnen leiden tot matige en sterke bodemverontreiniging (Bron: Nota Bodembeheer). De gemeente Ridderkerk heeft te maken met bodemdaling als gevolg van zetting. Door verlagingen van het grondwaterpeil daalt de bovenste veenhoudende bodemlaag. De relatief zeer warme droge zomers van de afgelopen jaren versterken dit effect. Wat er in die gemeentes zakt zijn de straten en de tuinen, maar niet de huizen. Vooral de gemeentes in de regio Drechtsteden en directe omgeving zijn sterk vertegenwoordigd in de ranglijst gemeentes met de meeste verzakkingen. Ridderkerk staat in deze lijst op de 13e plaats (Bron: SkyGeo). De meest kwetsbare plekken zijn opgenomen op de kwetsbaarhedenkaart (zie H3.4). Vanuit oogpunt van groenbeheer speelt verzakking een rol voor bomen, deze kunnen niet tegen een ophoging met aarde. Ook speelt verzakking een rol bij het onderhoud van gazons (Zie H4).

4.4 Kwetsbaarhedenkaart De gemeente Ridderkerk brengt continu de kwetsbaarheden in kaart. Aparte klimaatstresstesten worden uitgevoerd en gedocumenteerd in een klimaateffectatlas (www.bar.klimaatatlas.net). Deze atlas toont de gevolgen van het veranderende klimaat en brengt de kwetsbaarheden in kaart op het gebied van overstromingen, wateroverlast, droogte en hitte in de gemeente. De gemeente Ridderkerk gaat deze kwetsbaarheden integraal aanpakken. Water, wegen en groen zullen gelijktijdig worden aangepast om de kwetsbaarheden het hoofd te bieden. Een uitvoeringsprogramma hiervoor is in ontwikkeling.

16 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

5 Huidige situatie groen Dit hoofdstuk geeft inzicht in de omvang, kwaliteit en samenstelling van het groenareaal dat eigendom en/of in beheer is van gemeente Ridderkerk. Het hoofdstuk begint met een algemeen overzicht en geeft vervolgens, gedetailleerde informatie over de verschillende beheergroepen en kwaliteit (zie bijlage 2 voor een overzichtskaart van het groenareaaal dat in beheer is bij de gemeente Ridderkerk). Voor een planmatig, effectief en structureel beheer en onderhoud van het openbaar groen is inzicht nodig in het te beheren areaal. Wettelijk gezien is de gemeente verplicht om de essentiële areaalgegevens via de BGT (basisregistratie grootschalige topografie) actueel te houden en via een landelijke voorziening te ontsluiten. In het gemeentelijk beheersysteem GeoVisia worden deze beheergegevens opgenomen. Een Actueel, Betrouwbaar en Compleet (ABC) inzicht in het beheerareaal is de basis om het openbaar groen data gedreven te beheren.

5.1 Groenareaal op hoofdlijnen De gemeente Ridderkerk heeft een totale oppervlakte van 2.526 hectare, waarvan 2.348 hectare land en 179 hectare water (bron: allecijfers.nl- gegevens van juni 2023). Binnen dit gebied beheert de gemeente meer dan 19.000 bomen, ruim 137 hectare gras- en kruidenvegetatie en 62 hectare beplanting. Het grootste deel van de beplanting, circa 69%, bestaat uit gras- en kruidachtigen. Daarnaast bestaat ongeveer 13% van de beplanting uit heesters, 8% uit bosplantsoen en 9% uit recreatiebos. Vaste planten, hagen en klimplanten zijn minder dan 1 % onderdeel van het groenareaal. Het areaal bomen is inclusief de bomen op de begraafplaatsen terwijl de arealen van beplanting en gras exclusief de beide begraafplaatsen zijn. Groentype Bomen Solitairen Bosplantsoen Recreatiebos Heesters Vaste planten Hagen Klimplanten Gras Totaal groenareaal

Areaal 19.040 stuks 201 stuks 161.293 m² 181.522 m² 263.397 m² 6.125 m² 6.848 m² 1.522 m² 1.371.576 m² 1.992.283 m²

Tabel 1: Gegevens groenareaal (Geovisia juni 2023) Figuur 3:.Overzicht areaal openbaar groen

Ridderkerk telt 21.169 huishoudens (Bron: allecijfers.nl, april 2023). Gemiddeld is zo’n 94 m2 gemeentelijk openbaar groen beschikbaar per huishouden. Dit is meer in vergelijking met de nabije gemeente Hendrik-Ido-Ambacht (83 m2 per huishouden) en aanzienlijk minder dan in Barendrecht (134 m2 per huishouden). Het richtgetal in de Nota Ruimte (Ministerie VROM 2006) is 75 m2 groen per woning. Hierbij wordt het openbaar groen binnen de woonwijken dichtbij de woningen bedoeld en niet het groen in de buitengebieden dat vaak wordt beheerd door andere terreinbeheerders.

17 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

In Ridderkerk is binnen de bebouwde kom gemiddeld 61 m2 openbaar groen per woning beschikbaar (Bron: Groenvisie 2020). Een deel van het groenareaal in Ridderkerk ligt in verschillende parken en natuurgebieden (niet allen in beheer en onderhoud van de gemeente) waaronder het Reijerpark, het Donckse Bos en de Donckse velden, de Grienden, de Crezéepolder, het Waalbos en De Gorzen. De Gorzen is een voormalige vuilstort locatie. Dit gebied is ten gevolge van allerlei activiteiten en omstandigheden in een periode van een halve eeuw gegroeid. Het resultaat is een oppervlakte van een slechts 40 hectare met een gevarieerd landschapsbeeld. Voor De Gorzen wordt een apart beheerplan opgesteld. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud van openbaar groen op bedrijventerreinen. Dit zijn:  bestaande bedrijventerreinen, Donkersloot, Veren Ambacht en de Boelewerf  nieuwe bedrijventerreinen, Cornelisland en Nieuw-Reijerwaard.

5.2 Kwaliteit van het groen 5.2.1 Ambitie Voor de bezuinigingen in de jaren 2010-2011 was het kwaliteitsniveau voor het groen in de openbare ruimte volgens de CROW beeldmeetlatten vastgesteld op ‘hoog’ (A) voor winkelcentra en ‘standaard’ (B) voor de overige gebieden. In 2013 zijn de kwaliteitsniveaus in het beleidskader Duurzaam Beheer opnieuw vastgesteld voor het groen in de openbare ruimte en teruggebracht naar kwaliteitsniveau B (standaard) voor winkelcentra en woongebieden en onderhoudsniveau C (minimaal) voor bedrijventerreinen. Dit sluit in het algemeen aan op het landelijke gemiddelde en is het onderhoudsbeeld van de openbare ruimte redelijk tot goed. Het werken met beeldkwaliteit levert veel vragen op omdat binnen de marges van een kwaliteitsniveau ruimte is om ‘niet alles’ te verwijderen zoals bijvoorbeeld bij het verwijderen van onkruid. In 2019 is gestart met een pilot in een deel van de gemeente om de beeldmeetlatten los te laten en het onderhoud uit te voeren op basis van frequentie, waarbij op vaste momenten onderhoud wordt gepleegd. De ervaringen met deze wijze van onderhoud waren positief. Op basis hiervan is in 2020 het onderhoud op basis van frequentie gemeente breed ingevoerd voor een eenduidig kwaliteitsbeeld. Er is voor een onderhoudsfrequentie gekozen waarbij het groen in de openbare ruimte jaarrond gemiddeld een B-kwaliteit laat zien.

Hotspots, zoals het centrum en winkelgebieden worden intensiever onderhouden. Hier moet de kwaliteit op A-niveau zijn. (Zie 5.2.2. figuur 4 voor een voorbeeld beeldmeetlat). In het coalitieakkoord van 2022 – 2026 staat de volgende ambitie geformuleerd: “Ondanks de investeringen in het onderhoud van de buitenruimte zien we toch ruimte voor verbetering van het onderhoudsniveau”. 5.2.2 Monitoring van de kwaliteit Beplanting In 2022 liet de gemeente elk kwartaal een extern bureau een schouw uitvoeren voor alle beheeronderdelen, ook het groen. Voor inspecties wordt de CROW-systematiek gebruikt. CROW is

18 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

een Nederlands kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid. Kenmerkend van deze systematiek is het gebruik van beelden/foto’s met normen om de kwaliteit van de openbare ruimte te meten en te beschrijven. Hierbij kan zowel de technische kwaliteit als de verzorgingskwaliteit worden beoordeeld. Er is gecontroleerd aan de hand van een selectie van beeldmeetlatten van het CROW (zie figuur 4). De landelijke standaard voor beeldkwaliteitsniveaus, zoals in tabel 2, is opgenomen in de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2018. Hierin wordt een algemene beschrijving gegeven van de kwaliteitsniveaus (A+ tot en met D) en een voorbeeld van een beeldmeetlat. Niveau A+

Omschrijving Zeer goed

Toelichting Nagenoeg ongeschonden

A

Goed

Mooi en functioneel

B

Voldoende

Functioneel

C

Matig

Onrustig beeld enige vorm van hinder

D

Slecht

Functieverlies, sociaal onveilig, juridische aansprakelijkheidsstelling

Tabel 2: Kwaliteitsniveaus volgens kwaliteitscatalogus openbare ruimte (CROW)

Figuur 4: Voorbeeld beeldmeetlat volgens kwaliteitscatalogus openbare ruimte (CROW)

Er is geschouwd op de volgende beeldmeetlatten: - Groen beplanting beschadiging - Groen beplanting bodembedekkers kaal oppervlak - Groen beplanting bodembedekkers snoeibeeld - Groen beplanting gaten in haag - Groen beplanting heesters kaal oppervlak - Groen beplanting struikrozen - Groen beplanting struikrozen snoeibeeld - Groen beplanting vaste planten sluiting Volgens de inspectiegegevens voldoet de gemiddelde beeldkwaliteit van de geïnspecteerde beplanting in Ridderkerk aan de ambitie van B-kwaliteit volgens CROW-normen.

19 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

Om deze ambitie te bereiken , moet minimaal 90% van de beplanting op dat niveau zijn. Het is echter belangrijk op te merken dat een gemiddelde beeldkwaliteit een vertekend beeld kan geven. De kwaliteit kan variëren afhankelijk van specifieke locaties of beheergroepen. In sommige gebieden kan de kwaliteit hoog zijn, terwijl deze in andere gebieden juist laag kan zijn. De beheertypen bomen, bosplantsoen, recreatiebos en gazon/gras zijn niet meegenomen in deze inspecties. In de volgende paragrafen wordt per beheergroep het resultaat van de inspectie toegelicht. Bomen Jaarlijks laat de gemeente minimaal een derde van haar bomenbestand controleren op veiligheid en conditie. Deze boomveiligheidscontrole (BVC) is een visuele inspectie gericht op het opsporen en registreren van boomgebreken die binnen een bepaalde tijdsperiode, met het oog op veiligheid, potentiële schade kunnen veroorzaken. Deze inspectie volgt de landelijke richtlijn BoomVeiligheidsRegistratie (BVR), Het uitgangspunt is dat de boomveiligheidscontrole wordt uitgevoerd vanaf de grond, zonder gebruik te maken van aanvullende hulpmiddelen zoals ladders en spades.

5.3 Omvang en kwaliteit per type groen Voor dit hoofdstuk is gebruik gemaakt van gegevens uit Geovisia. Het gaat om groen dat in beheer is bij de gemeente Ridderkerk, inclusief de bomen op de begraafplaatsen, maar exclusief het groen op begraafplaatsen. Om de huidige kwaliteit van het groen vast te stellen ten behoeve van dit beheerplan is een quickscan uitgevoerd. Doel van deze inspectie was een globaal beeld te verkrijgen van de technische staat van het groen in Ridderkerk. In totaal zijn 324 waarnemingen op 8 beeldmeetlatten uitgevoerd. Niet alle beheergroepen (bomen, bosplantsoen, recreatiebos en gazon/gras) waren onderdeel van de inspectie. Voor die groepen is alleen het oordeel van de toezichthouders opgenomen. Voor de rapportage van de inspecties verwijzen we naar Bijlage 3. Uit een analyse van de inspectiegegevens van de externen en het oordeel van de groenbeheerder/ toezichthouders blijkt dat de gemiddelde kwaliteit van de geïnspecteerde beheergroepen als voldoende wordt beoordeeld met een B- niveau. Dit komt overeen met de gewenste ambitie. Wanneer wordt ingezoomd op de beheergroepen, is te zien dat niet alle beheergroepen op het gewenste niveau zijn.

Figuur 5: Kwaliteit algemeen (Bron: gecombineerde resultaten van schouw Cyber en quick scan DG groep)

20 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

5.3.1 Bomen Omschrijving Een boom is een houtig gewas met een wortelgestel en een enkele, stevige houtige stam, die zich boven de grond vertakt. Bomen worden ingedeeld in vrij uitgroeiende en niet vrij uitgroeiende bomen (bomen langs wegen en straten). Hiernaast bestaan er ook speciale boomvormen zoals lei- en vormbomen. Lei-bomen worden doelbewust gesnoeid of gebonden om unieke vormen zoals schermen te creëren (de bekende lei-lindes). Vormbomen worden gesnoeid om specifieke en vaak opvallende vormen te krijgen (bijvoorbeeld dak-platanen). Ook knotbomen is een aparte beheervorm. Deze bomen worden regelmatig teruggesnoeid om de groei te bevorderen vaak vanuit landschappelijke of cultuurhistorische overwegingen (de overbekende knotwilgen). Kandelaberen is een extreme knottechniek waarbij de takken van de boom sterk worden ingekort Hierdoor krijgt de boom de vorm van een kandelaar. Dit is eigenlijk geen reguliere snoeimethode en wordt soms toegepast wanneer een boom te groot is voor zijn huidige standplaats. Hoeveelheid Het bomenbestand van Ridderkerk omvat meer dan 19.000 bomen en bestaat uit ongeveer 450 boomsoorten. De meest voorkomende soort is de esdoorn, deze maakt ruim 14% uit van het bomenbestand, verder komen kers, es en wilg veel voor. In de top 10 komen veel inheemse soorten voor, deze dragen positief bij aan de biodiversiteit.

De meeste bomen zijn laan- of straatbomen (84%), daarnaast bevat het bomenareaal 6% knotbomen en 5% vormbomen. Het aantal bomen dat vrij uit kan groeien is 4%. (Parken en recreatiegebieden) De meeste bomen staan in gazon (41%) of beplanting (50%).

Figuur 6: Meest voorkomende boomsoorten in het bomenbestand

Een dendroloog heeft in 2020 een lijst opgesteld met Ridderkerkse bomen die gekozen kunnen worden op basis van lokale oorsprong, klimaatbestendigheid, duurzaamheid (levensduur/niet snelgroeiend) en waarde voor fauna.

21 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

Monumentale bomen In het beheersysteem hebben 145 bomen de waarde ‘monumentaal’ bij “status”. Om te voldoen aan de randvoorwaarden voor een individuele monumentale boom gelden de volgende criteria:    

minstens 50 jaar oud; mag geen gevaar opleveren voor de woon- en leefomgeving; moet in een conditie verkeren waarbij volledig verval niet binnen 10 jaar te verwachten is; moet een extra waarde hebben (beeldbepalend, cultuurhistorisch, ecologisch en/of dendrologisch)

In het openbaar gebied staan 49 monumentale bomen. Van deze bomen heeft een deel een plantjaar tussen 1975 en 1982 en zijn jonger dan 50 jaar. Er is voor gekozen deze wel in de aantallen op te nemen, omdat het potentieel monumentale bomen zijn. Deze bomen stonden ook al op de Groene Kaart van 2013 en 2018. In ons beheersysteem staan 145 monumentale bomen met een monumentale waarde. Hiervan staan er 49 in openbaar gebied en zijn eigendom van de gemeente. Daarnaast staan er 49 in openbaar gebied maar daarvan is de gemeente geen eigenaar. Deze bomen zijn eigendom van bedrijven, kerken, woningcorporaties of nutsbedrijven. De overige 47 monumentale bomen zijn privéeigendom en waardevolle particuliere bomen. Wij vinden deze bomen zo belangrijk dat we ze minimaal 1x per 3 jaar laten inspecteren door een extern boomdeskundig adviesbureau. Als uit deze boomveiligheidscontrole blijkt dat er veiligheidsmaatregelen nodig zijn, dan voert de gemeente deze uit. Let wel: dit betreft alleen het verwijderen van dood hout, het innemen/verwijderen van overbelaste takken, het reduceren van de kroon of het aanbrengen/bijstellen van kroonverankering. Het oplossen van bestratingsopdruk, het uitvoeren van reguliere snoeiwerkzaamheden (bijv. het snoeien van leilindes), het bestrijden van luizen ed. of het verwijderen van wortels, doen wij als gemeente niet.

Als de boom dood is of het advies ‘vellen’ krijgt, stellen wij de eigenaar daarvan op de hoogte. Wij rooien deze boom niet, dat is de verantwoordelijkheid van de boomeigenaar. Belangrijke bomen in beeld Op de Groene Kaart 2023 staan alle belangrijke boomstructuren en –gebieden in het openbaar gebied. Dit zijn de beeldbepalende bomenrijen en boomgroepen op de dijken, in de parken, langs de doorgaande wegen, in de woonwijken en op de bedrijventerreinen. Ook de monumentale bomen van bewoners staan op de Groene Kaart 2023. Deze bomen zijn door hun leeftijd uniek voor Ridderkerk, bepalen het beeld in de straat en zijn belangrijk voor de cultuurhistorie of natuur. Kwaliteit Jaarlijks wordt 1/3 deel van het bomenbestand gecontroleerd op veiligheid en conditie. In de afgelopen jaren zijn alle bomen in Ridderkerk gesnoeid maar niet allemaal binnen de gestelde veiligheidstermijn van 6 maanden. Op dit moment is er een achterstand in onderhoudssnoei van ongeveer 35% van het totaal aantal bomen. Deze achterstand ontstond door krapte op de arbeidsmarkt voor dit specialistische werk en daardoor een langdurig openstaande vacature. Om de snoeiachterstand weg te werken is in 2022 een groenaannemer ingeschakeld. Snoeiachterstand is ongewenst omdat deze de duurzame ontwikkeling van de bomen in gevaar brengt. Te laat snoeien

22 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

betekent grotere snoeiwonden, een slechtere boomconditie en daarmee een grotere kans op ziekten en plagen. Ook neemt het risico op takbreuk toe. Tabel 3 en figuur 7 geven een overzicht van de veiligheidscategorieën. Dit is een momentopname en geeft na recente inspecties een ander beeld. Attentiebomen laten we ieder jaar inspecteren. Bij risicobomen moet een veiligheidsmaatregel worden uitgevoerd. Dit is hoofdzakelijk (grof) dood hout verwijderen of takken innemen. Soms adviseert de inspecteur de boom te vellen. Dit advies volgen we altijd op omdat we risico op (letsel)schade te allen tijde willen voorkomen. In het bomenareaal is 37% van de bomen is een risico- of attentieboom. Bij risicobomen zijn één of meerdere maatregelen nodig, zoals snoeien, vellen, kroonverankering of nader onderzoek. Attentiebomen zijn bomen die vanwege gebreken jaarlijks moeten worden gecontroleerd om weer te voldoen aan de veiligheidseisen. De percentages zijn een momentopnmane. Een boom kan nog als risicoboom in het beheersysteem staan, maar door middel van snoei kan het veiligheidsrisico al zijn weggenomen.

Boomveiligheid

Aantal

Boom zonder noemenswaardige afwijkingen Risicoboom Attentieboom

12.039 stuks 6.509 stuks 492 stuks

Tabel 3:Gegevens boomveiligheidsklassen (Geovisia juni 2023)

Figuur 7: Overzicht boomveiligheidsklassen

Tabel 4 en figuur 8 geven een overzicht van de bomen. 63 % van de bomen heeft een goede of voldoende conditie, terwijl van 37% is de conditie onvoldoende of slecht is beoordeeld. Dit is een normaal beeld omdat bomen van oorsprong niet thuishoren in een stedelijke omgeving en door de vaak beperkte groeiruimte moeite hebben zich goed te ontwikkelen en slechtere conditie deels veroorzaakt wordt door de achterstand in snoeiwerkzaamheden.

Conditie bomen

Aantal

Goed Voldoende Onvoldoende Slecht/afgestorven

454 stuks 11.685 stuks 6.045 stuks 856 stuks

Tabel 4: Gegevens boomconditie (Geovisia juni 2023)

5.3.2

Figuur 8: Overzicht boomconditie

Solitairen

Omschrijving Een solitair is een hoog opgaande struik die alleen of in groepen is aangeplant (in beplanting of gras). De snoei is gericht op het behoud van de (specifieke) vorm van de solitair. Zo worden solitaire hazelaars of vlinderstruiken regelmatig onderaan de stam afgezet waarna ze weer uitlopen tot meerstammige heesters. Solitaire sneeuwbalstruiken (Viburnum) vragen daarentegen meer specifieke snoei door gericht dode takken weg te knippen of oud hout weg te snoeien.

23 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

Hoeveelheid Er zijn ca. 200 solitairen. De meest voorkomende soorten zijn de Amerikaans krentenboompje (Amelanchier lamarckii), Vlinderstruik (Buddleja davidii) en de Sneeuwbal (Viburnum bodnantense ‘Dawn’). Kwaliteit De kwaliteit van de solitairen worden niet apart geschouwd. Deze hebben in het algemeen een voldoende tot goede conditie. 5.3.3

Bosplantsoen

Omschrijving Bosplantsoen is opgaande beplanting van inheemse houtige gewassen, bestaande uit zowel struikals boomvormers. Deze beplanting beheren we extensief wat betekent dat we een natuurlijke groeiwijze nastreven en deze beplanting daarmee bijdraagt aan het vergroten van de biodiversiteit in de openbare ruimte. Het sortiment bosplantsoen is heel divers en bevat onder andere de bekende soorten als veldesdoorn (Acer campestre), Corylus avellana (hazelaar) en Sambucus nigra (gewone vlier) Hoeveelheid Het bosplantsoen betreft circa 8 % van het groenareaal, en een oppervlakte van 161.293 m2. Het bosplantsoen is te vinden in woonwijken (40%), bedrijventerrein( 23%) en langs wegen (12%). Kwaliteit Het bosplantsoen maakte geen deel uit van de inspecties. Het bosplantsoen werd de afgelopen jaren onderhouden door de wijkploegen. Er zijn achterstanden in het onderhoud ontstaan en er zijn zaailingen uitgegroeid tot bomen. De achterstand in het bosplantsoen wordt door toezichthouders ingeschat op 30%. Met ingang van 2023 wordt het bosplantsoen onderhouden door een aannemer.

5.3.4

Recreatiebos

Omschrijving Opgaande beplanting van boomvormers, die extensief wordt beheerd. Recreatiebos is vooral te vinden in de recreatiegebieden en soms langs de wijkontsluitingswegen. Hoeveelheid Het betreft 9% van het groenareaal en een oppervlakte van 181.522 m2. Kwaliteit Het recreatiebos maakte geen deel uit van de inspecties. Het bos werd de afgelopen jaren onderhouden door de wijkploegen. Door onvoldoende capaciteit zijn achterstanden in het onderhoud ontstaan. Deze wordt door toezichthouders ingeschat op 30%. Met ingang van 2023 wordt het recreatiebos onderhouden door een aannemer.

24 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

5.3.5

Heesters

Omschrijving Heesters zijn houtige gewassen die zich onder of vanaf de grond vertakken, struikvormend zijn en een opgaand karakter hebben. Vanwege hun bloei, bladkleur, vruchten etc. dragen ze bij aan de sierwaarde van en biodiversiteit in de openbare ruimte. Cotoneaster (dwergmispel), Lonicera (struikkamperfoelie), Potentilla (ganzerik) en Spiraea (spierstruik) zijn bekende sierheesters in Ridderkerk. Ook de heesterrozen vallen onder deze beheergroep. Hoeveelheid Hoeveel 26,3 ha. Bijna 70% van deze beplanting bevindt zich in de woonwijken. Het betreft circa 14 % van het groenareaal. Kwaliteit Uit de inspectie blijkt dat rozen en sierplantsoen voldoen aan de gewenste ambitie. De kwaliteit van de bodembekkende heesters is minder goed. De beeldkwaliteit wordt hier beoordeeld met een C. Een deel van de vakken 21% scoort onder het gewenste ambitieniveau. Bij 6% is een D-kwaliteit waargenomen en is de achterstand van ernstig niveau.

Figuur 9: kwaliteit bodembedekkers (bron: gecombineerde resultaten van schouw Cyber en quickscan DG groep)

Figuur 10: foto quickscan: D-resultaat op beeldmeetlat bodembedekkers – kaal oppervlak.

De theoretische levensduur van heesters is 25 jaar. Het areaal heesters bevindt zich voor 70% in woonwijken, waarvan een groot deel is aangelegd in de jaren 60-70. Hoewel met inboet en snoeien de kwaliteit lang goed is te houden, is na verloop van tijd toch renovatie nodig. Als geen of onvoldoende renovatie heeft plaatsgevonden, is dit is mogelijk een verklaring voor de slechte kwaliteit van de bodembedekkende heesters. Een deel van deze vakken zal gerenoveerd moeten worden.

25 Groenbeheerplan Ridderkerk 2024-2028

5.3.6

Hagen

Omschrijving Hagen zijn heesterbeplantingen die aan de bovenkant en zijkanten worden geknipt (geschoren) in de vorm van een blok of lijn. Hagen zorgen daarmee voor een strakke lijn en structuur in de openbare ruimte. Meer dan de helft van de hagen bestaat uit bekende ‘haagsoorten’ als Acer campestre (veldesdoorn), Carpinus betulus (haagbeuk) en Ligustrum vulgare (gewone liguster)

Hoeveelheid Het betreft circa 1 % van het groenareaal. Blokhagen komen vooral voor in woonwijken (70%). Lijnvormige hagen komen vooral voor in woonwijken (48%) en parken/ groengebieden (31%). Kwaliteit Volgens de inspectieresultaten is de technische kwaliteit van de hagen voldoende. Op de beeldmeetlat gaten in haag, wordt gemiddeld een B-kwaliteit waargenomen.

5.3.7

Vaste planten

Omschrijving Dit betreft een kruidachtige (niet houtige) bloeiende beplanting, die langer dan twee jaar leven. De plant groeit uit in het voorjaar, bloeit meestal in de zomer en sterft af in de herfst waarbij de wortels overblijven om in het volgende voorjaar opnieuw uit te lopen. Soorten als ooievaarsbek (Geranium), kattekruid (Nepeta) of vrouwenmantel (Alchemilla) vallen onder deze beheergroep.

Hoeveelheid Het betreft 1% van het groenareaal. Vaste planten komen vooral voor in groen gebieden/parken (29%), in woonwijken (25%) en langs hoofdwegen (19%). Kwaliteit De kwaliteit van de vaste planten is goed. Uit de inspectiegegevens blijkt dat 69% van de vaste planten beeldkwaliteit A heeft en ook de toezichthouders geven aan dat de vaste planten op A-kwaliteit zijn. In de inspectieresultaten lijkt 12% van de vaste planten in slechte conditie te zijn. 5.3.8