Gebedshuizen Ridderkerk 2024.pdf
Tekst van het document
ELKAAR LEREN KENNEN IS HERKENNEN Gebedshuizen Ridderkerk 2024
INHOUD 5.
Hoofdstuk 1
INLEIDING
11.
Hoofdstuk 2
ONDERZOEKSMETHODE
13.
Hoofdstuk 3
FEITEN EN CIJFERS
27.
Hoofdstuk 4
KERNWAARDEN GEBEDSHUIZEN RIDDERKERK
31.
Hoofdstuk 5
ONDERZOEKSRESULTATEN: BOUWSTENEN VOOR ERFGOEDBELEID
35.
Hoofdstuk 6
ONDERZOEKSRESULTATEN: TOEKOMSTVERWACHTING
41.
Hoofdstuk 7
ONDERZOEKSRESULTATEN: STERKTE-ZWAKTEANALYSE
45.
2.
Hoofdstuk 8
CONCLUSIES & AANBEVELINGEN
Bijlage
GEBEDSHUIZEN PASPOORTEN
3.
Hoe behouden we gezamenlijk het religieuze erfgoed van Ridderkerk, in de toekomst?
Hoofdstuk 1
INLEIDING
I
n Ridderkerk worden de meeste gebedshuizen nog gebruikt voor religieuze doeleinden. Sommige gebedshuizen hebben te maken met een afname van bezoekers en daardoor ook een afname in inkomsten. Hierdoor is het niet vanzelfsprekend om deze gebouwen in stand te houden. Gebedshuizen hebben een grote culturele, historische en maatschappelijke waarde. Vele generaties zijn getuige geweest van belangrijke levensgebeurtenissen in deze gebouwen. Denk aan doopplechtigheden, huwelijken
4.
en afscheid van geliefden. Het is belangrijk om inzicht te krijgen in de toekomst van de gebedshuizen in Ridderkerk. Inzicht in het toekomstige gebruik van de gebedshuizen geeft ons de kans om gezamenlijk op tijd te anticiperen voor een mogelijke herbestemming of behoud van het pand. Met dit document Gebedshuizen Ridderkerk 2024 beogen we een bredere maatschappelijke betrokkenheid voor het behoud van de gebedshuizen. Het document Gebedshuizen Ridder-
5.
kerk 2024 is tot stand gekomen in samenwerking met de besturen van de gebedshuizen. Het document Gebedshuizen Ridderkerk 2024 is gestart in 2021. De gemeente Ridderkerk faciliteerde het proces door een externe projectleider in te zetten voor de gesprekken met de besturen van de gebedshuizen. De naam Kerkenvisie is tijdens het proces omgedoopt naar Gebedshuizen Ridderkerk 2024 omdat er ook gebedshuizen zijn die geen kerken zijn. Het document Gebedshuizen Ridderkerk 2024 is gemaakt met zorg en discretie. Tijdens het proces waren er ontwikkelingen bij een aantal kerken die toentertijd nog niet openbaar gedeeld konden worden. Er is gewacht met het delen van het document Gebedshuizen Ridderkerk om deze ontwikkelingen mee te nemen. Vandaar dat het proces langer heeft geduurd dan vooraf voorzien. Ontkerkelijking in Nederland De trend van ontkerkelijking is in een groot deel van Nederland gaande. Om inzicht te krijgen in de betekenis van deze trend voor het behoud van religieus erfgoed, heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) middelen beschikbaar gesteld voor het opstellen van kerkenvisies op gemeentelijk niveau. Het gaat hierbij niet alleen om (rijks)monumentale kerken, maar om alle gebouwen die gebouwd 6.
zijn als gebedshuis. Ook is landelijk het samenwerkingsverband Toekomst Religieus Erfgoed opgezet. Overheden, gebedshuiseigenaren en erfgoed- en burgerorganisaties zetten zich zo gezamenlijk in om een toekomstperspectief te schetsen voor het religieus erfgoed in Nederland. Het gemeentebestuur van Ridderkerk heeft in 2021 besloten om ook een document over de gebedshuizen op te stellen. Met de rijksbijdrage is COUP als onafhankelijk adviseur ingehuurd om het proces te begeleiden.
Het doel van het document Gebedshuizen Ridderkerk 2024 is om inzicht te krijgen in het toekomstperspectief van het religieuze erfgoed in Ridderkerk.
Het doel van het document Gebedshuizen Ridderkerk 2024 is om inzicht te krijgen in het toekomstperspectief van het religieuze erfgoed in Ridderkerk. Hoeveel gebedshuizen verliezen de komende jaren hun functie als gebedshuis en wat is het effect daarop voor de leefomgeving? Naast de gebouwen is er in het onderzoek ook gekeken naar de vitaliteit en de organisatie van de
geloofsgemeenschappen die van deze gebouwen gebruik maken. COUP en de gemeente zijn met de eigenaren van kerken en moskeeën in gesprek gegaan. Hoe behouden we samen het religieuze erfgoed van Ridderkerk, nu en in de toekomst? De gemeente Ridderkerk en de gebedshuizen schetsen met deze inventarisatie wat de opgave is voor de komende jaren. En waar en op welke wijze zij samen in gesprek gaan over de veranderingen bij de gebedshuizen. En waar en op welke manier zij pro-actief samen kunnen reageren op de nieuwe situatie. De volgende onderwerpen zijn besproken met de eigenaren van de gebedshuizen van Ridderkerk. • Hoe ziet het gebedshuizenbestand van Ridderkerk eruit? • Hoe gaat het met de geloofsgemeenschappen? • Hoe kijken de eigenaren naar de toekomst? • Welke rol spelen de gebedshuizen in de wijk? • Welke gebedshuizen blijven in de toekomst hun religieuze functie behouden? • Welke ambities hebben geloofsgemeenschappen als organisatie en met hun gebouw? • Zijn geloofsgemeenschappen actief in hun gebedshuizen met bijbestemming? (een combinatie maken met andere functies:
•
•
•
•
•
bijvoorbeeld cultureel of maatschappelijk) Is het onderhoud door de eigenaar te bekostigen en kunnen de organisatiebesturen deze taak aan? Wat is de cultuurhistorische waarde van de gebedshuizen, individueel en in het geheel bezien? Welke geschiedenis van Ridderkerk wordt door de gebouwen verteld? Hoe kan een gedeeltelijk of geheel nieuwe invulling van een gebedshuis betekenisvol bijdragen aan de leefbaarheid van een wijk? Wanneer geven we een gebedshuis een woonfunctie?
De gesprekken met de eigenaren van de gebedshuizen geven een inzicht in de opgave voor de komende 10 jaar. De aanbevelingen in Hoofdstuk 8 zijn gericht op het behouden van het religieus erfgoed in Ridderkerk. Gezamenlijke ambitie In Nederland zijn kerk en staat gescheiden. Dit betekent dat religieuze gemeenschappen zelf voor hun gebouwen, medewerkers en vrijwilligers zorgen. De overheid oefent geen invloed uit op de leer van de geloofsgemeenschappen. In Ridderkerk zijn alle gebedshuizen in eigendom van religieuze gemeenschappen of particulieren. Alleen de toren van de Sin-
7.
gelkerk is eigendom van de gemeente Ridderkerk. Veel gebedshuizen staan op belangrijke stedenbouwkundige plaatsen in de wijken. Het zijn iconen die karakter geven. Daarom zetten de gebedshuiseigenaren en de gemeente zich gezamenlijk in voor behoud van het religieus erfgoed. Het beleid op andere beleidsterreinen raakt ook gebedshuizen. Denk aan: sociaal domein (zorg en welzijn), ruimtelijke ordening (leefbaarheid, parkeren), en economie (recreatie en toerisme). Het traject van de gebedshuizenrapportage is de basis voor een nauwere samenwerking tussen de gemeente en de geloofsgemeenschappen. Het document Gebedshuizen Ridderkerk 2024 laat zien waar de mogelijkheden liggen voor samenwerking maar bovenal willen we in gesprek blijven. De leden van de Ridderkerkse geloofsgemeenschappen vormen een actief deel van de samenleving. Door het grote aantal vrijwilligers zorgen zij voor het behoud van de gebedshuizen in Ridderkerk. Door de eeuwen heen hebben gebeds8.
huizen een centrale rol gespeeld in de gemeenschap. Het zijn plekken van bezinning waar het geloof gevierd wordt, waar ontmoeting plaatsvindt, waar met elkaar gesproken en naar elkaar geluisterd wordt.
DE GEBEDSHUISEIGENAREN EN DE GEMEENTE ZETTEN ZICH GEZAMENLIJK IN VOOR BEHOUD VAN HET RELIGIEUS ERFGOED 9.
Hoofdstuk 2
ONDERZOEKS METHODE
D
e Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed stelt bij de verstrekking van de decentrale uitkering geen eisen aan de vorm van het document. Het proces creëert een gesprekstafel tussen de eigenaren of gebruikers en de gemeente. Centraal in het onderzoek staan kennismaken, luisteren naar elkaar en openstaan voor elkaars belangen en perspectief. Het uiteindelijke doel is om te komen tot een duurzame toekomst. Het onderzoek is opgedeeld in twee delen. Deel 1 betreft de inventarisatie en de voorlopige conclusies, aanbevelingen, Deel 2 betreft mogelijke samenwerking en doelgerichte acties. In deze rapportage zijn de opbrengsten van het proces opgenomen met als belangrijkste onderdelen: • Een inventarisatie van alle gebedshuizen in Ridderkerk • De conclusies en aanbevelingen • Doelgerichte acties voor de toekomst zodat de dialoog door kan gaan en we samenwerken en elkaar versterken tijdens de uitdagingen
10.
DEEL 1 BEVAT DE VOLGENDE STAPPEN: Gesprekken voeren met eigenaren en gebruikers met als doel kennismaken, doelstellingen van het document bepalen en de toekomstverwachting van de kerken in beeld krijgen. Deze gesprekken hebben plaatsgevonden in de periode 2020-2022. Uitkomsten van de gesprekken bespreken in workshop(s) met gemeenteambtenaren met als doel om de opgave te bespreken. De workshop met ambtenaren was in 2021. Opstellen van een paspoort voor elk gebedshuis. Terugkoppelen aan de eigenaren van de gebedshuizen op een avond voor alle gebedshuiseigenaren in 2022. Opstellen concept-rapportage en conclusies, aanbevelingen en vervolgacties bepalen op gemeentelijk niveau. De rapportage beschrijft de actuele situatie van voorjaar 2024. Opleveren Gebedshuizen Ridderkerk 2024. In deze laatste versie zijn de reacties van gebedshuiseigenaren meegenomen.
11.
We hebben veel nationaliteiten in onze moskee; het is een afspiegeling van de samenleving
Hoofdstuk 3
Moskee Bait Al-Rahmaan
FEITEN & CIJFERS Gebruik van de gebedshuizen idderkerk heeft 25 gebouwen die ‘als gebedshuis zijn gebouwd en als zodanig nog herkenbaar zijn’ volgens de definitie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Op basis van deze lijst is de financiele bijdrage gegeven vanuit de Rijksoverheid voor het opstellen van het document Gebedshuizen Ridderkerk 2024. Bij de start van het onderzoek in 2021 is de Irenekerk gesloopt. Tijdens het proces heeft de Opstandingskerk een sloopmelding
R
12.
gedaan in najaar 2023. De Boezemkerk is gestart met een plan voor sloop/nieuwbouw. De Sint Joriskerk is in mei 2024 gesloopt. Het bestuur van de Jehovagetuigen heeft afgezien van deelname aan het onderzoek. Hun gebedshuis is daarom niet opgenomen in dit document. Ridderkerk bestaat uit 12 wijken, veel Ridderkerkers gaan in hun eigen wijk naar “hun” gebedshuis. Enkele kerkgenootschappen trekken ook bezoekers aan vanuit andere wijken of omliggende gemeenten.
13.
Bolnes 20
DE GEBEDSHUIZEN Bethelkerk 2 Singelkerk 3 Obadja 4 Goede Herderkerk 5 Sint Joriskerk (gesloopt) 6 Heilige Theresia 7 Elimkerk 8 De Kern 9 SIC Ridderkerk 10 Moskee Bait Al-Rahmaan 11 Leger des Heils 12 Maranathakerk 13 Irenekerk (gesloopt) 14 Christus is Koning 15 Eben-Haëzerkerk 16 Wilhelminakerk 17 Sionskerk 18 Levensbron 19 Ichthuskerk 20 Boezemkerk (in transformatie) 21 Kerk aan de Maas 22 vm. Bethelkerk (in transformatie) 23 Hervormde kerk Rijsoord 24 Opstandingskerk (sloopmelding) 25 Immanuëlkapel
21
1
De nummering van de gebedshuizen is gebaseerd op de postcode en is naast het aanduiden op de kaart verder niet belangrijk.
Slikkerveer
6
16 13
10
14 15
8
12
17
Ridderkerk 7
5 3 2
9
4
1 11
18 19
22
Oostendam 25 24
Rijsoord 23
14.
15.
Denominaties (geloofsgemeenschappen) De grote hoeveelheid gebedshuizen binnen de gemeente Ridderkerk is voor een deel te verklaren door de kerkgeschiedenis. Op den duur hebben er binnen de protestantse kerken diverse scheidingen plaatsgevonden waardoor verschillende groepen ontstonden. Deze worden denominaties genoemd. De grootste denominatie in Ridderkerk is de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). De PKN is in 2004 ontstaan uit een samenvoeging van de Nederlandse Hervormde Kerk (NHK), de Gereformeerde Kerken in Nederland (GKN) en de EvangelischLutherse Kerk (ELK).
GELOOFSGEMEENSCHAPPEN BIJ START OPSTELLEN GEBEDSHUIZEN RIDDERKERK 2024
De Heilige Theresia is de Rooms-Katholieke kerk in Ridderkerk. Deze behoort tot de Parochie Sint-Joris. De Sint-Joriskerk is in juli 2023 aan de eredienst onttrokken en inmiddels gesloopt, waarmee er nu nog 1 katholieke kerk is in Ridderkerk. Als het om andere gereformeerde (lees: niet behorend tot de PKN) denominaties gaat, maken we onderscheid tussen modern (orthodox) gereformeerde kerkgenootschappen en bevindelijk gereformeerden. De
ene groep kerken baseert zich hoofdzakelijk op de leestellingen vanuit de Reformatie (de modern orthodoxe stromingen) en de andere groep (de bevindelijke stromingen) legt meer de nadruk op de Nadere Reformatie en de doorwerking daarvan op gezin, samenleving, kerk en staat. Er zijn in Ridderkerk drie kerken van bevindelijk gereformeerde signatuur en twee kerken van modern orthodox gereformeerde signatuur. Er is één Evangelische kerk en er is een gemeenschap House of Worship Hulanda uit Curacao die gebruik maakt van de Kerk aan de Maas in Bolnes. Ook zijn er twee moskeeën. Stichting Islamitisch Centrum (SIC) Ridderkerk en de Moskee Bait Al-Rahmaan.
2
Rooms-Katholiek
2
Protestantse Kerk in Nederland (PKN) Modern orthodox-gereformeerd
1
Bevindelijk gereformeerd
1
12
Evangelisch Overige (christelijke denominaties)
In totaal zijn er 12 kerken die behoren tot de PKN. In iedere wijk staat ten minste één Protestantse Kerk (PKN). De Irenekerk is gesloopt. De Irenekerk behoorde tot de Protestantse Kerk in Nederland. De historische Singelkerk aan de Kerksingel is een PKN-kerk.
3
Islamitisch
2
Kerk is beleven en bewegen Kerk aan de Maas
16.
17.
Bolnes 20 21
GELOOFS GEMEENSCHAPPEN Bethelkerk 2 Singelkerk 3 Obadja 4 Goede Herderkerk 5 Sint Joriskerk 6 Heilige Theresia 7 Elimkerk 8 De Kern 9 SIC Ridderkerk 10 Moskee Bait Al-Rahmaan 11 Leger des Heils 12 Maranathakerk 13 Irenekerk 14 Christus is Koning 15 Eben-Haëzerkerk 16 Wilhelminakerk 17 Sionskerk 18 Levensbron 19 Ichthuskerk 20 Boezemkerk 21 Kerk aan de Maas 22 vm. Bethelkerk 23 Hervormde kerk Rijsoord 24 Opstandingskerk 25 Immanuëlkapel
Slikkerveer
6
13 10
1
18.
16
14 15
12
8
17
Ridderkerk 7
5 3 2
9
4
1 11
18 19
22
Rooms-katholieke kerk (RKK) Protestantse Kerk in Nederland (PKN) Modern orthodox-gereformeerd
Oostendam
Bevindelijk gereformeerd Evangelisch Overige (christelijke) denominaties Islamitisch Geen geloofsgemeenschap
25 24
Rijsoord 23 19.
Monumentale status Van de 24 gebedshuizen die zijn meegenomen in dit onderzoek hebben er twee een rijksmonumentale status. Dat zijn de Singelkerk aan de Kerksingel en Hervormde kerk Rijsoord aan de Rijksstraatweg in Rijsoord. Er is één gemeentelijk monument, dat is de Heilige Theresia. De Wilhelminakerk is in september 2023 met een voorgenomen besluit aangewezen als gemeentelijk monument. De definitieve aanwijzing is in 2024. In 2018 heeft de gemeente Ridderkerk een cultuurhistorische waardenkaart laten opstellen. Verschillende gebedshuizen die geen monumentale status hebben, zijn wel van cultuur-
historische waarde. De Boezemkerk, de Goede Herderkerk, de Sint Joriskerk en de Wilhelminakerk en de pastorie de Fontein van de gereformeerde kerk in Rijsoord hebben in de CHW kaarten een zeer hoge waarde gekregen en het advies om deze aan te wijzen als gemeentelijk monument.
Bouwperiode De Singelkerk is de oudste en enige middeleeuwse kerk van Ridderkerk. In 1920 breekt er brand uit en wordt de grote schade hersteld en opnieuw gebouwd. De Hervormde Kerk in Rijsoord is van 1832. De Opstandingskerk uit Rijsoord is van 1889. Door de sterke groei van Ridderkerk na de Tweede Wereldoorlog zijn er opvallend veel kerkgebouwen gebouwd in de periode na de Tweede Wereldoorlog. Dat is te verklaren door de grote groei van Ridderkerk na de Tweede Wereldoorlog.
Je staat er niet alleen voor! Ichtuskerk
BOUWPERIODE 12
10
2 2 MONUMENTALE STATUS
8
6
Rijksmonument Gemeentelijk monument
4
Geen status 2
21
20.
0 voor 1500
1500 - 1700
1700 - 1850
1850 - 1940
1940 - 1970
na 1970
21.
Rijksmonument Gemeentelijk monument Geen bescherming
Bolnes 20
21
BESCHERMING 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25
22.
Bethelkerk Singelkerk Obadja Goede Herderkerk Sint Joriskerk Heilige Theresia Elimkerk De Kern SIC Ridderkerk Moskee Bait Al-Rahmaan Leger des Heils Maranathakerk Irenekerk Christus is Koning Eben-Haëzerkerk Wilhelminakerk Sionskerk Levensbron Ichthuskerk Boezemkerk Kerk aan de Maas vm. Bethelkerk Hervormde kerk Rijsoord Opstandingskerk Immanuëlkapel
Slikkerveer
6
16 13
10
14 15
17
8
12
Ridderkerk 7
5 3
4
2
9 1
18 11
19
22
Oostendam 25 24
Rijsoord
23 23.
Religieus gebruik
Bolnes
Sloopmelding Gesloopt In transitie
20 21
GEBRUIKSSTATUS Bethelkerk 2 Singelkerk 3 Obadja 4 Goede Herderkerk 5 Sint Joriskerk 6 Heilige Theresia 7 Elimkerk 8 De Kern 9 SIC Ridderkerk 10 Moskee Bait Al-Rahmaan 11 Leger des Heils 12 Maranathakerk 13 Irenekerk 14 Christus is Koning 15 Eben-Haëzerkerk 16 Wilhelminakerk 17 Sionskerk 18 Levensbron 19 Ichthuskerk 20 Boezemkerk 21 Kerk aan de Maas 22 vm. Bethelkerk 23 Hervormde kerk Rijsoord 24 Opstandingskerk 25 Immanuëlkapel
Slikkerveer
6
13
1
24.
16
10
14 15
12
8
17
Ridderkerk 7
5 3 2
9
4
1 11
18 19
22
Oostendam 25 24
Rijsoord 23 25.
Hoofdstuk 4
KERNWAARDEN GEBEDSHUIZEN RIDDERKERK
D
e kernwaarden voor de gebedshuizen in de gemeente Ridderkerk zijn onderstaand samengevat in 5 thema’s: Vooroorlogse kerken, Wederopbouw kerken, Post ‘65-Kerken, Hedendaagse kerken en Denominaties: Klein aandeel vooroorlogse kerken Hoewel Ridderkerk een eeuwenoude geschiedenis kent (1446 wordt beschouwd als het ontstaansjaar van Ridderkerk), is het inwonersaantal na de Tweede Wereldoorlog fors gestegen en daarmee ook de bouw van nieuwe wijken. De bouwperiodes van de gebedshuizen van Ridderkerk weerspiegelen deze bevolkingsgroei. Slechts 5 van de 24 gebedshuizen zijn gebouwd voor de oorlog, dat is slechts 20% van het totale Ridderkerkse gebedshuizenbestand. Maar liefst 19 gebedshuizen zijn gebouwd na de oorlog (80%). De vooroorlogse gebedshuizen vertegenwoordigen een belangrijke kernwaarde van de vroege (ontstaans)geschiedenis van Ridderkerk. Zowel architectuurhistorisch als cultuurhistorisch zijn deze gebedshuizen van hoge waarde voor de gemeente Ridderkerk.
26.
• • • • •
1448: Singelkerk 1832: Hervormde kerk Rijsoord 1889: Opstandingskerk 1930: Heilige Theresia 1931: Wilhelminakerk
Groot aandeel wederopbouwkerken Als gevolg van de bevolkingsgroei na de oorlog en de bijbehorende bouw van nieuwe woonwijken, werden in de periode na de Tweede Wereldoorlog veel nieuwe gebedshuizen gebouwd in Ridderkerk. Deze bouwperiode (1945-1965) heeft een kenmerkende vormgeving en materiaalgebruik die afwijkt van de traditionele kerkenarchitectuur, en noemen we ‘wederopbouwarchitectuur’. Zeven kerken in Ridderkerk zijn in deze wederopbouwperiode gebouwd, dat is bijna 30% van het volledige gebedshuizenbestand. Deze wederopbouwwerken vormen een belangrijke kernwaarde binnen het gebedshuizenbestand van Ridderkerk. Niet alleen vertegenwoordigen ze een architectuurhistorische waarde, ook stedenbouwkundig zijn deze kerken waardevol vanwege hun prominente ligging binnen het stedelijke landschap. Daarnaast vertegenwoordigen
27.
de kerken een cultuurhistorische waarde; ze zijn kenmerkend voor de bevolkingsgroei van Ridderkerk in deze periode, en tonen het belang dat in deze periode wordt gehecht aan religie en de kerk. • • • • • • •
1946: Immanuëlkapel 1952: Irenekerk (gesloopt 2021) 1958: Boezemkerk 1960: Sint-Joriskerk (gesloopt 2024) 1960: Protestantse kerk 1960: Leger des Heils 1963: Maranathakerk
Groot aandeel Post ‘65-gebedshuizen Ook in de periode 1965-1990 is een relatief groot aantal gebedshuizen gebouwd in Ridderkerk. Met 8 gebedshuizen uit deze periode, vertegenwoordigen zij maar liefst een derde van het Ridderkerkse gebedshuizenbestand. Deze bouwperiode wordt aangeduid als ‘Post 65 architectuur’. In vormgeving en materialisatie zijn deze gebedshuizen een voortzetting van de wederopbouw-architectuur, met een veelal ruimtelijk en utilitair karakter. Op het eerste gezicht is de architectuurhistorische waarde van deze kerkgebouwen minder hoog dan van kerken uit een eerdere bouwperiode. Vanuit het Rijk wordt momenteel gewerkt aan een landelijke inventarisatie en waardering van deze ‘Post 65-architectuur’, waaruit aanwijzingen 28.
tot beschermd monumenten zullen voortkomen. Op dit moment is de waarde van Post ‘65-kerken op lokaal niveau lastig te beoordelen, maar ook in Ridderkerk zullen kerken binnen deze categorie op waarde worden geschat. Cultuurhistorisch zijn de Ridderkerkse gebedshuizen uit deze periode van waarde, omdat ze kenmerkend zijn voor de bevolkingstoename in Ridderkerk in deze periode, en het belang dat in deze periode werd gehecht aan religie en kerk. • • • • • • • •
1967: Goede Herderkerk 1968: Elimkerk 1970: De Kern 1971: Eben Haëzer-kerk 1972: Bethelkerk 1984: Moskee Bait Al-Rahmaan 1986: Ichthuskerk 1987: Obadja
Groot aandeel hedendaagse gebedshuizen na 1990 Ook na 1990 zijn in Ridderkerk nog 3 kerkgebouwen en 1 moskee gebouwd. Binnen de landelijke tendens van ontkerkelijking is dit opvallend te noemen. Het is niet opvallend dat er een moskee is bijgekomen, dat past bij de toename van het aantal mensen dat de Islam aanhangt in Nederland. De 4 gebedshuizen die na 1990 zijn gebouwd, nemen daarmee 17% van het totale kerkenbestand in (2 van de 4 gebedshuizen dienen als vervanging van een vorig gebouw).
Dat is zeer bovengemiddeld in vergelijking met de rest van Nederland. Cultuurhistorisch is dit een belangrijke kernwaarde voor Ridderkerk waar religie tot op heden een belangrijke rol speelt in de samenleving. Ook het feit dat momenteel geen gebedshuis is herbestemd, is hiervan een direct gevolg. Landelijk gezien ligt het percentage van herbestemde kerken op ruim 25%. Met als toevoeging van de Maranathakerk: Het is onjuist dat in dit de suggesties kan ontstaan dat in tegenstelling tot landelijke ontwikkelingen (ontkerkelijking) in Ridderkerk een toename van de kerkelijkheid te zien zou zijn. Soms ontstaan nieuwe kerken doordat (groepen) gelovigen zich losmaken van een bestaande kerkelijke gemeenschap en een afgesplitste, nieuwe kerk beginnen. • • • •
Verscheidenheid in denominaties Ridderkerk kent een betrekkelijk grote variëteit aan denominaties en bijbehorende gebouwen. Daaronder vallen de twee moskeeën, de kerk van het Leger des Heils en zeer grote nieuwe kerken zoals de Sionskerk. De architectuur van de gebedshuizen is van wisselende kwaliteit en zij vertegenwoordigen over het algemeen geen grote architectuurhistorische waarde. Ze vertegenwoordigen wel cultuurhistorische waarde omdat ze een indruk geven van de diversiteit van geloofsgemeenschappen in Ridderkerk.
1995: de Levensbron 2000: Christus is Koning 2015: Sionskerk 2022: SIC Ridderkerk
Wat kunnen we als gemeente voor deze wijk betekenen? De Kern
29.
Hoofdstuk 5
ONDERZOEKS RESULTATEN BOUWSTENEN VOOR ERFGOEDBELEID
30.
Beleid gemeente Ridderkerk e gemeente Ridderkerk heeft haar erfgoedbeleid vastgelegd in 2013. Daarin zijn opgenomen de onderdelen archeologie, cultuurlandschap en monumenten. Het beleid richt zich op het behoud van cultuurhistorische waarden. Ridderkerk kent een subsidieregeling voor de instandhouding van haar gemeentelijke monumenten. Dat is een tegemoetkoming aan de eigenaren voor het in stand houden van de gemeentelijke monumenten. Op andere terreinen is er echter geen beleid waarbij religieus erfgoed een rol speelt. Daarom kan per saldo geconcludeerd worden dat het meeste beleid vanuit het erfgoed is ingestoken. Er is geen integraal beleid waarbij de verschillende facetten samenkomen, zoals leefbaarheid, sociaal domein en economie. Met de Omgevingswet is participatie van belang bij nieuw (ruimtelijk) beleid. Dit document draagt bij aan de samenhang van religieus erfgoed met andere beleidsdomeinen.
D
Instandhouding gebedshuizen In de Erfgoedwet (2016) is vastgelegd hoe we met ons erfgoed omgaan, wie welke verantwoordelijkheden daarbij heeft en wie waarop toeziet. Ook is in de wet vastgelegd dat eigenaren een plicht hebben om hun monument in stand te houden. Gemeenten zien hierop toe. Voor de instandhouding van rijksmonumenten kan subsidie bij de rijksoverheid worden aangevraagd. Indien er sprake is van een restauratie kan daarvoor subsidie worden aangevraagd bij de Provincie ZuidHolland.
31.
Het dorp staat centraal in de kerk en de kerk centraal in het dorp Opstandingskerk Rijsoord
Bij- en herbestemming gebedshuizen Voor zowel rijksmonumentale gebedshuizen als voor cultuurhistorisch van belang zijnde gebedshuizen kan een beroep worden gedaan op de subsidieregeling van het Rijk stimulering herbestemming monumenten. Op basis van deze regeling kan 70% subsidie worden aangevraagd voor een haalbaarheidsonderzoek voor de bij- en herbestemming van een gebedshuis (en van andere monumenten). Deze regeling staat ook open voor een subsidie ten behoeve van een duurzaamheidsonderzoek. Thema-avonden De projectgroep organiseerde in november 2022 een thema-avond over verduurzamen van gebedshuizen in Carnisse Haven in Barendrecht. Alle gebedshuizen in Barendrecht, Ridderkerk en Albrandswaard waren uitgenodigd. Sprekers Krijn Ratsma (Zakelijk Energieloket), Matthijs Klooster (Dorp Stad en Land), Ton Vervoort (aanjager herbestemming erfgoed Provincie Zuid-Holland) en Marcel 32.
Eichhorn (Zet Duurzaam Stappen) kwamen met zeer innovatieve oplossingen. Uit de gesprekken voor het document Gebedshuizen Ridderkerk 2024 is naar voren gekomen dat er behoefte is aan meer actuele thema-avonden. Over 15 jaar is waarschijnlijk een kwart van het aantal gebedshuizen, niet meer in religieus gebruik. Het is in Ridderkerk voor de kleiner wordende gemeenschappen niet meer mogelijk om een eigen gebouw te onderhouden.
HET DOCUMENT GEBEDSHUIZEN RIDDERKERK DRAAGT BIJ AAN DE VERBINDING VAN RELIGIEUS ERFGOED MET ANDERE BELEIDSDOMEINEN 33.
D Hoofdstuk 6
ONDERZOEKS RESULTATEN: TOEKOMSTVERWACHTING
it hoofdstuk gaat in op de uitkomsten van de gesprekken met de eigenaren van de gebedshuizen. De gemeente Ridderkerk en COUP hebben gezamenlijk de gesprekken met de gebedshuiseigenaren gevoerd. Ook is er een workshop georganiseerd waarop de gebedshuiseigenaren met elkaar in gesprek konden gaan. Tijdens deze workshop werd gebedshuiseigenaren onder andere gevraagd hun ‘schone was’ (dankbaarheid en trots) en ‘vuile was’ (frustratie) te delen. Er is gesproken over de vitaliteit
van de geloofsgemeenschappen: het aantal leden, vrijwilligers en de activiteiten, de maatschappelijke rol, onderlinge samenwerking, de staat van het gebouw, duurzaamheid, de financiële situatie en tot slot het toekomstperspectief en hulpvragen. Het waren allemaal waardevolle gesprekken. Uit de gesprekken blijkt dat de basis voor de samenwerking naar een duurzaam toekomstperspectief bestaat uit het voeren van transparante dialogen. Elkaar kennen is elkaar herkennen.
TOEKOMST VERWACHTING GEBRUIK GEBEDSHUIZEN 30
25
20
15
10
5
0
2021
2026
2031
Religieus gebruik
Onzeker
In transitie
2036
Herbestemd
Over 15 jaar is waarschijnlijk een kwart van het aantal gebedshuizen, niet meer in religieus gebruik. Het is voor de kleiner wordende gemeenschappen niet meer mogelijk om een eigen gebouw te Onderhouden. (Opgesteld naar aanleiding van de gesprekken met kerkeigenaren van 2020-2022)
34.
35.
Mensen in de kerk komen vanuit heel Ridderkerk Maranathakerk
De bijbel is de basis Goede Herderkerk
Mensen voelen zich hier welkom. Vindplaats van geloof hoop en liefde Christus is Koningkerk
36.
Van de 25 oorspronkelijke gebedshuizen zijn er 2 gesloopt; de Irenekerk en de Sint Joriskerk. De Boezemkerk is bezig met een sloop/nieuwbouwplan naar een gebouw met een functie voor de wijk. Tijdens het proces stond de voormalige Bethelkerk leeg. En 2 geloofsgemeenschappen staan op het punt om samen te gaan en 1 gebouw af te stoten; De Levensbron en de Opstandingskerk. Binnen een termijn van 10-15 jaar verliezen nog eens 6 gebouwen hun religieuze functie. In 2030 zijn 10 van de 25 gebedshuizen niet meer in gebruik als kerk. In de periode 2028-2033 zijn er naar verwachting nog 15 gebedshuizen. De gebedshuizen die wel hun religieuze functie behouden zijn vitale geloofsgemeenschappen en blijven naar verwachting stabiel of groeien zelfs nog. De groei betekent de behoefte van een nieuw kerkgebouw. De groei van het aantal leden van de groeiende geloofsgemeenschappen hangt samen met het aanbod van betaalbare (nieuwbouw)woningen voor de jongere gezinnen van deze geloofsgemeenschappen. Ze blijven graag kerken in de kerk van hun ouders en of familie maar wonen veelal in omringende gemeenten. Voor de krimpende gemeenschappen betekent dit dat in de komende 10 tot 15 jaar voor ca. 5 gebedshuizen een andere functie of een nevenfunctie (naast kerkelijk gebruik) wordt gezocht. Ook de sloop
van de gebedshuizen kan hierbij aan de orde zijn. De rijksmonumenten zijn niet direct bedreigd. Een belangrijk inzicht in het onderzoek is dat de rijksmonumentale gebedshuizen niet op het lijstje van kerken staan die kampen met leegloop. Dit is een bijzonder beeld ten opzichte van de rest van Nederland. De gebouwen zijn goed onderhouden. Verduurzamen is een aandachtspunt. Urgentie om actie te ondernemen? Niet alle gebedshuizen hebben al een helder beeld bij de toekomst. Dit document draagt eraan bij dat er wordt nagedacht over de toekomst. Nadenken over de toekomst van kerkgebouwen en andere gebedshuizen verdient zorgvuldigheid. De gebouwen liggen mensen na aan het hart. Mensen hebben vanuit verschillende perspectieven belang bij de gebouwen; • • • • •
Hoe urgent het is om actie te ondernemen hangt samen met de cultuurhistorische en maatschappelijke waarde van het kerkgebouw. Hoe hoger deze waarden, hoe hoger het algemeen belang om het kerkgebouw te behouden en hoe hoger de urgentie om langdurige leegstand tegen te gaan. De cultuurhistorische waarden zijn onderzocht door cultuurhistorici en vastgesteld in de cultuurhistorische waardenkaarten. Maatschappelijke waarden zijn lastiger te meten. Zij geven de waarde aan van de plek en het gebouw voor de gemeenschap. Dit kan zijn het gevoel van thuiskomen zijn of als herkenningspunt in een wijk. In de tabel op de volgende pagina is aangegeven welke gebedshuizen, al dan niet in religieus gebruik of herbestemd, zich in de risicozone bevinden (rood), onzeker zijn de komende jaren (oranje) of dat op middellange termijn (15 jaar) alles goed gaat (groen).
als huis van het Woord & gebed, als plaats van samenkomst, als baken in de buurt, als plek van ‘zijn’, economisch/ als vastgoed object,
bron (Gebedshuizenvisies feiten en inzichten, programma Toekomst Religieus Erfgoed).
37.
GEBOUW 2022
2027
GEMEENSCHAP
2032
2037
2022
2027
2032
Risicozone
2037
Onzeker komende jaren
38.
?
1
Bethelkerk
2
Singelkerk
?
?
3
Obadja
?
?
4
Goede Herderkerk
5
Sint Joriskerk
6
Heilige Theresia
7
Elimkerk
8
De Kern
gebedshuis met religieuze functie zijn:
9
SIC Ridderkerk
de Boezemkerk (sloop), Opstandingskerk
10
Moskee Bait Al-Rahmaan
11
Leger des Heils
12
Maranathakerk
13
Irenekerk
14
Christus is Koning
15
Eben-Haëzerkerk
bolletjes, deze kerken hebben een stabiel en
16
Wilhelminakerk
financiële basis. Om het gebouw te kunnen
17
Sionskerk
tureel historische waarde de Wilhelminakerk
18
Levensbron
aangewezen als gemeentelijk monument.
19
Ichthuskerk
20
Boezemkerk
21
Kerk aan de Maas
22
vm Bethelkerk
23
Hervormde kerk Rijsoord
24
Opstandingskerk
25
Immanuëlkapel
Alles gaat goed
Zeven kerken hebben een aandachtspunt (de onderhoudsbegroting sluit niet op termijn, te weinig vrijwilligers), bij 4 kerken dreigt gevaar (structureel exploitatietekort, sterk gekrompen
?
kerkgemeenschap, interen op financiële reser-
?
ves voor onderhoud). Direct bedreigd in het voortbestaan als Sint Joriskerk (sloop), Moskee Bait Al-Rahmaan, (sloop).
?
?
Op termijn bedreigd worden de volgende kerken met een religieuze functie:
?
?
De Goede Herderkerk, de Heilige Theresia, de Kern, de Christus is Koning, Hervormde kerk Rijsoord. En voor de Sionskerk, omdat deze te klein wordt. Niet bedreigd zijn de kerken met groene relatief jong ledenbestand en een gezonde beschermen is na het vaststellen van hoge culin overleg met de eigenaar in oktober 2023
39.
Kerk als ruimte multifunctioneel en midden in de maatschappij
Hoofdstuk 7
ONDERZOEKS RESULTATEN: STERKTE-ZWAKTEANALYSE
Boezemkerk
H
oe behouden we het netwerk en de infrastructuur van de gebedshuizen voor de wijken? Zij zijn plaatsen voor samenkomst en locaties voor heel veel sociaal maatschappelijk werk. Uit de gesprekken met de gebedshuiseigenaren en ook vanuit de workshop met de ambtelijke organisatie blijkt dat er nu nog onvoldoende afstemming is over het aanbod en afname van maatschappelijke ruimtes. Daarnaast dragen de gebedshuizen bij aan de leefbaarheid van wijken als bakens door hun bijzondere ligging of architectuur. De sociale cohesie, de schoonheid van de gebouwen en de betekenis voor de leefbaarheid van Ridderkerk. Soms als startpunt voor het aanpakken van een wijk, soms als herinnering aan vakmanschap en andere bouwstijlen, maar
40.
altijd als verbinder, plek van samenkomst, schuilplaats en hotspot voor heel veel sociaal maatschappelijk werk. Een volledig ingerichte infrastructuur waar mensen die hulp nodig hebben altijd terecht kunnen. Op basis van de gesprekken met de gebedshuizeneigenaren en de workshop met medewerkers van de gemeente Ridderkerk is de volgende sterkte-zwakteanalyse opgesteld. De analyse helpt bij het zoeken naar mogelijke samenwerkingen, kansen voor de kerken en moskeeën om hun positie binnen de wijk meer invulling te geven en om aan te geven dat er raakvlakken zijn. We noemen ze ook wel onze valkuilen en onze ruggengraat. Dat sterke gedeelte is het DNA van de positie van de gebedshuizen in Ridderkerk.
41.
SWOT-ANALYSE VAN DE GEBEDSHUIZEN IN RIDDERKERK STERKTE •
Prachtcollectie die de geschiedenis
ZWAKTE •
van Ridderkerk vertelt •
Ridderkerk kent 25 gebedshuizen
De gebedshuizen zijn in het algemeen
•
in een goede staat •
waarvan 20 met een vitale
energieloket
Professioneel beheer van gebedshuizen vraagt om een
voor de rijksmonumenale kerken
professionele inzet terwijl de huidige organisatie door
•
Van de 24 gebedshuizen zijn er 4 een
vrijwilligers gerund wordt
monument. De overige kerken •
Vitale geloofsgemeenschappen heb-
hebben geen bescherming tegen
De twee rijksmonumentale kerken
ben gebouwen die multifunctioneel
sloop
hebben een positieve toekomstvisie
inzetbaar zijn
•
Vrijwilligers in veel kerkgemeenschappen zitten voor een groot deel in de leeftijds- categorie
• •
•
SIM is op termijn lastig op te brengen
Ridderkerk kent een zakelijk
gemeenschap •
De eigen bijdrage van 40% voor de
De Rijksmonumentale kerken maken
Vrijwilligers voor bestuurlijke functies
65+
zijn steeds lastiger te vinden
gebruik van de SIM subsidie
KANS •
Gebedshuizen kunnen bijdragen aan
BEDREIGING •
de leefbaarheid in de wijken
Er is (nog) geen analyse van gebouwen in gemeentelijk bezit,
•
Kerkleden kunnen geen geschikte woning vinden ivm de woningmarkt
waardoor matching van behoeften en •
Inwoners nog niet betrokken bij
gebruik niet mogelijk is
instandhouding gebedshuizen • •
Commerciële activiteiten kunnen
Subsidieregeling voor haalbaarheidsonderzoeken Rijksoverheid
bijdragen aan de exploitatie van de gebedshuizen
•
Gebedshuizen die groeien zijn op zoek naar leegstaande gebedshuizen
•
Kennis over verduurzaming van gebedshuizen met elkaar delen
42.
•
Samenwerkingsverband op zetten
43.
Rijsoord Parel aan de Waal. In de toekomst is dit waarschijnlijk het enige religieuze gebouw in Rijsoord
Hoofdstuk 8
CONCLUSIES & AANBEVELINGEN
Hervormde Kerk Rijsoord
D
e eigenaren van gebedshuizen en de gemeente hebben een gezamenlijke rol bij een duurzame toekomst voor de gebedshuizen in Ridderkerk. Elkaar tijdig informeren over de actuele situatie geeft ruimte om kennis te delen over alternatieve mogelijkheden om de gebedshuizen te behouden. Eigenaren zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en de exploitatie van hun gebouw. Hoewel de gemeente geen eigenaar van de gebedshuizen is, kan de gemeente met eigenaren strategisch proactief adviseren over kansen en initiatieven.
44.
Integreren met andere beleidsvelden Ruimtelijke opgaven concentreren zich steeds meer op bestaand bebouwd gebied, waar leegstand bij- en herbestemming een belangrijke rol spelen. Deze veranderende ontwikkelingsopgaven vragen een integrale benadering. Het gaat bij gebedshuizen niet alleen om een ruimtelijke opgave, maar ook om economische, sociale, maatschappelijke en culturele belangen. Daarom is het goed om bij dreigende leegstand of sloop van gebedshuizen de situatie integraal op te pakken. Ook omdat de gebeds-
45.
huizen vaak op centrale plekken in de wijk staan. Een voorbeeld van integraal oppakken is om een hoofdstuk religieus erfgoed in de Omgevingsvisie op te nemen. Een ander voorbeeld is om religieus erfgoed als vastgoedtype uit te lichten in het accommodatiebeleid. Openbare en maatschappelijke functies in gebedshuizen Gebedshuizen zijn gebouwd voor ontmoeting en spelen als ontmoetingsplekken een sociaal-maatschappelijke rol in Ridderkerk. Een (semi) openbare of maatschappelijke functie past hier goed bij. De gemeente heeft zicht op maatschappelijke ontwikkelingen in Ridderkerk en op de behoefte aan maatschappelijke accommodaties. De gebedshuizen kunnen een lijst opstellen met de beschikbare ruimte in gebedshuizen en delen met de gemeente. Gebedshuizen organiseren activiteiten voor de buurt. Zij stellen hun ruimte beschikbaar voor activiteiten van inwoners en vrijwilligersorganisaties. Dit vraagt een stukje ondernemerschap, goede organisatie en communicatie en een aantrekkelijke ruimte. Gebedshuizen kunnen hun aanbod ook kenbaar maken op hun 46.
eigen website. De gezamenlijke website van de gebedshuizen heeft nu nog geen informatie over te verhuren ruimtes en is niet up to date. Bescherming voor de zeer hooggewaardeerde cultuurhistorische panden De Goede Herderkerk, de Wilhelminakerk, de Boezemkerk, de Sint Joriskerk en de oude pastorie de Fontein hebben een zeer hoge waarde gekregen in de cultuurhistorische waardenkaart. De Wilhelminakerk is met een voorgenomen besluit in 2023 aangewezen als een gemeentelijk monument. Op dit moment zijn de andere panden niet beschermd tegen sloop of nieuwbouw. De panden met hoge cultuurhistorische waarden zijn het meest kwetsbaar in Ridderkerk. Subsidie voor haalbaarheidsonderzoek naar bij- en herbestemming Gebedshuizen met een onzekere toekomst en op zoek naar herbestemming van hun pand kunnen de Subsidie Stimulering Herbestemming Monumenten (SSHM) aanvragen bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). De RCE biedt de subsidie aan voor eigenaren van (rijks)
monumenten of door de gemeente als waardevol aangeduide panden. Een gespecialiseerd bureau adviseert de gebedshuiseigenaren met het in kaart brengen van de mogelijke herbestemming. Subsidie voor verduurzamen gebedshuis De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) biedt de DuMaVa-subsidie (duurzaam maatschappelijk vastgoed) aan voor eigenaren van rijksmonumenten en maatschappelijk vastgoed (inclusief religieuze instellingen) voor het verduurzamen van hun pand. De subsidie is voor energieadvies, een energielabel en diverse verduurzamingsmaatregelen (weer beschikbaar in 2024).
platform “Toekomst gebedshuizen Ridderkerk/Raad van kerken en moskeeën” (naam nader te bepalen) pakt de rol van initiator en inspirator en nodigt jaarlijks alle besturen van gebedshuizen en de gemeente uit voor een avond met een actueel thema. Doel van het platform is om elkaar nog beter te leren kennen. Elkaar te inspireren, Voorbeelden aan te dragen van succesvolle bij- en herbestemmingen. Om samen te bedenken hoe buurtbewoners buiten de gebedshuizen betrokken te maken bij de toekomst van de gebedshuizen. Zoals bijvoorbeeld de woonkamer voor de wijk zijn als gebedshuis.
Platform Toekomst kerken Ridderkerk/ Raad van Kerken en Moskeeën De gebedshuizen hebben een platform opgericht waarin de verschillende besturen elkaar kunnen informeren, inspireren over de toekomst van hun gebedshuis. Het
47.
CONCLUSIES & AANBEVELINGEN
3. CONCLUSIE De situatie is per wijk en per gebedshuis verschillend Gebedshuizen vormen ankerpunten in de stedenbouwkundige structuur en dragen bij
1.
aan de identiteit. Daarnaast vervullen gebedshuizen een belangrijke rol in de sociaal sociaal-maatschappelijke structuren.
CONCLUSIE Toekomst 2/3e gebedshuizen vitaal, 1/3e gebedshuizen onzekere toekomst
AANBEVELING
De geloofsgemeenschappen in Ridderkerk zijn in de komende tien jaar in het algemeen
Maatwerk, bekijk de betekenis per gebedshuis per wijk
vitaal en zullen naar verwachting stabiel blijven (of in enkele gevallen zelfs groeien). Een
Als de eigenaar her- of bijbestemming overweegt dan is het belangrijk dat het
deel van de eigenaren geeft aan het moeilijk te vinden om verder in de toekomst te kijken
gebedshuis in de maatschappelijke structuur van de wijk past. Zeker als er weinig
en schat de toekomst onzeker in.
andere gebouwen met een maatschappelijke functie in de wijk aanwezig zijn. Het is maatwerk, per gebedshuis en per wijk.
AANBEVELING Blijf met elkaar in gesprek Organiseer een jaarlijks overleg zodat de gemeente en de gebedshuizen met elkaar in gesprek blijven en een actueel beeld houden van de toekomst van de gebedshuizen.
2. CONCLUSIE Meer gebedshuizen verdienen bescherming Er zijn op dit moment onder de gebedshuizen twee Rijksmonumenten en twee gemeentelijke monumenten.
AANBEVELING Zoek per gebedshuis naar de beste manier om het te behouden Het advies is om als gemeente en gebedshuiseigenaar samen in dialoog per gebedshuis te kijken wat nodig is om de cultuurhistorische waarden te behouden. Een goede herbestemming of bijbestemming kan bijdragen aan het voortbestaan
4. CONCLUSIE Geloofsgemeenschappen denken na over hun toekomst Het gebouw is een middel en geen doel op zich. Toch is gebouwenbeheer een grote taak van geloofsgemeenschappen en kost het veel geld. Tegelijkertijd zien zij hun gebouw als een kans om van betekenis te zijn voor de buurt. Naast de diensten worden de gebedshuizen ook verhuurd voor andere activiteiten. Extra inkomsten uit verhuur en uit passende bijbestemmingen zorgen voor verlichting van de kosten. Geloofsgemeenschappen kunnen niet verder kijken dan 5 jaar vooruit.
AANBEVELING Betrek omwonenden en organisaties van buiten de geloofsgemeenschappen Betrek omwonenden en organisaties van buiten de geloofsgemeenschappen Betrek omwonenden en belangstellenden bij de exploitatie van de gebouwen. Deze groep heeft aanvullende ideeën en netwerken en zorgt voor vrijwillige inzet of donaties. Organiseer jaarlijks een open gebedshuizendag: elkaar leren kennen is herkennen.
48.
49.
5.
7. CONCLUSIE
CONCLUSIE
Onderhoud gebedshuizen is voor eigenaren van gebedshuizen een
Samenwerken gebedshuizen en gemeente
financiële uitdaging
De gebedshuisbesturen bestaan volledig uit vrijwilligers die naast hun dagelijkse
Onderhoud gebedshuizen is voor eigenaren van gebedshuizen een financiële uitda-
werkzaamheden zorg dragen voor de gemeenschap en het gebouwenbeheer. Bij soci-
ging. Het onderhoud van gebouwen vormt een grote post op de begroting.
aal-maatschappelijke initiatieven is er contact tussen gebedshuizen en de gemeente Ridderkerk in het jaarlijkse Pastoresoverleg. Daarnaast werken de kerken onderling
AANBEVELING
samen in het Interkerkelijk Diaconaal Beraad (IDB).
Zorg als eigenaren van gebedshuizen dat er kennis is over onderhoudssubsidies en laagrentende leningen
AANBEVELING
De gemeente Ridderkerk en de eigenaren van gebedshuizen informeren elkaar over
Stel bij de gemeente een aanspreekpunt aan voor gebedshuizen
bestaande en nieuwe subsidieregelingen.
Voor het ontwikkelen van toekomstplannen is het voor eigenaren van gebedshuizen
Naast de SIM subsidie voor de rijksmonumentale kerken is er voor gemeentelijke
belangrijk om in een vroeg stadium kansen en (on)mogelijkheden met de gemeente
monumenten de mogelijkheid tot het aanvragen van subsidies bij de gemeente of een
af te stemmen. Het platform ‘Toekomst gebedshuizen Ridderkerk’ draagt bij aan het
laagrentende lening bij het Nationaal Restauratiefonds.
behoud van deze relatie. Dit is de plek om gezamenlijk met elkaar na te denken over actuele thema’s.
6.
8. CONCLUSIE
CONCLUSIE
Eigenaren van gebedshuizen zijn niet altijd op de hoogte van mogelijkheden om hun
Proces van bij- en herbestemming kost veel tijd
gebedshuis te verduurzamen
Het proces voor herbestemming kost tijd en inzet voor zowel de geloofsgemeenschap
De jongere gebedshuizen zijn relatief makkelijk te isoleren en hebben installaties
als de gemeente Ridderkerk.
die geschikt zijn voor verduurzaming. Voor oudere monumentale gebedshuizen is verduurzamen een grotere uitdaging. Voor alle gebedshuizen geldt dat het gaat om
AANBEVELING
maatwerk.
Kom op tijd in gesprek met elkaar bij dreigende leegstand, verken gezamenlijk
AANBEVELING
kansen voor her- en bijbestemming Om te voorkomen dat gebedshuizen (gedeeltelijk) leeg komen te staan is aan te
De gemeente Ridderkerk biedt aan alle gebedshuizen een verduurzamingsscan aan.
bevelen dat de gemeente en eigenaren van gebedshuizen samen optrekken en tijdig
Met de scan bepalen gebedshuiseigenaren welke stappen zij zetten.
op zoek gaan naar her- en/ of bijbestemming. Gebedshuiseigenaren kunnen een subsidie aanvragen om ondersteuning in te schakelen van experts bij hun onderzoek naar aanvullende of alternatieve functies in hun gebouw. De gemeente kan aangeven dat het gebouw een belangrijke waarde heeft. Zo kunnen ook niet monumentale gebedshuizen gebruik maken van de haalbaarheidssubsidie. Meer informatie over de subsidie is te vinden op de website van de RCE .
50.
51.
ELKAAR LEREN KENNEN IS HERKENNEN Gebedshuizen Ridderkerk 2024
COLOFON Met dank aan alle gebedshuizen in Ridderkerk voor hun inbreng. Titel Datum Adviseur Vormgeving Afbeeldingen
Gebedshuizen Ridderkerk 2024 Mei 2024 COUP B.V. Studio Knal COUP, Gemeente Ridderkerk
Copyright © 2024 COUP B.V.
De grootst mogelijke zorgvuldigheid is betracht bij het samenstellen van dit rapport. Echter voor onvolledigheden met betrekking tot deze rapportage, op welke grond dan ook, kan COUP B.V. en/of de samenstellers daarvan op geen enkele wijze verantwoordelijk worden gesteld. De door u verstrekte persoonlijke gegevens in verband met de opdracht zullen niet aan derden verstrekt worden. Op de inhoud en de presentatie van deze rapportage berust een intellectueel eigendomsrecht van COUP B.V.
52.