Evaluatie nota Integraal Beleid Sociaal Domein 2021 - april 2025.pdf

b. Meer inwoners voelen zich verbonden met en zetten zich in voor hun wijk of buurt Er zijn verschillende Buurttenten georganiseerd in de diverse wijken. Hierbij is opgehaald wat er goed gaat in de wijk en wat er beter kan. Inwoners konden hun ideeën voor de wijk aangeven en zich aanmelden om zich vrijwillig in te zetten in de buurt. Ook zijn er sociaal makelaars van Facet Ridderkerk die zich hebben ingezet binnen de wijken. Zij werken samen met de wijkcentra om te kijken wat er leeft binnen een wijk en wat er nodig is om meer sociale cohesie te creëren. Zo zijn er steeds meer Lief & Leed straten gevormd in Ridderkerk. In een Lief & Leed straat wordt er gewerkt aan hedendaagse nabuurschap door middel van het ontwikkelen van gezamenlijke activiteiten zodat buren elkaar beter leren kennen en elkaar kunnen helpen wanneer dat nodig is. Het investeren in en toepassen van sociale vaardigheden speelt hierin een grote rol. Er zijn binnen Ridderkerk vijf wijkcentra. Vanuit Facet Ridderkerk worden er drie wijkcentra beheerd, met de andere twee is nauw samengewerkt. Zij versterken vanuit sociaal beheer en activering steeds meer de sociale infrastructuur. 29

Specifiek voor jongeren zijn er vanuit Facet Ridderkerk vaste ontmoetingsplekken gecreëerd, onder andere de jongerensoos en de Loods. In de vakantieperiode zijn er diverse activiteiten voor jongeren binnen de soos. c. Meer inwoners zijn bereid om mantelzorg te verlenen Ondersteuning Binnen Ridderkerk is ongeveer één op de drie inwoners van 15 jaar of ouder mantelzorger 13. Er is op verschillende manieren ingezet op het behouden van mantelzorgers. Facet Ridderkerk heeft een mantelzorgpunt ingericht waar mantelzorgers terecht kunnen met vragen en waar begeleiding en aanbod aan elkaar gekoppeld zijn. Ook heeft Facet Ridderkerk regelmatig respijtzorgdagen georganiseerd voor mantelzorgers. Voor de jonge mantelzorgers is ondersteuning geboden door Facet Ridderkerk. Waardering Als blijk van waardering krijgen alle mantelzorgers ieder jaar een Pluim in de vorm van een Ridderkerkpas met een tegoed. De mantelzorgers moesten daarvoor voldoen aan gestelde criteria. Het tegoed konden zij besteden bij diverse Ridderkerkse winkels. d. Meer inwoners leveren vrijwillige inzet Vanuit Facet Ridderkerk is de vrijwilligersacademie opgezet. Maatschappelijke organisaties met vrijwilligers zijn hierbij aangesloten en komen twee keer per jaar samen voor het delen van kennis en het opdoen van inspiratie. Door het gehele jaar worden cursussen en workshops voor vrijwilligers gedeeld.

En jaarlijks wordt er aandacht besteed aan vrijwilligers door middel van de vrijwilligersprijs. Sinds de introductie van de Uitagenda (april 2024) en de Gemeente Ridderkerk App (juli 2024) is het voor (vrijwillige) organisatoren eenvoudiger geworden om activiteiten onder de aandacht te brengen. De Uitagenda bundelt alle evenementen en biedt gebruiksvriendelijke filters op activiteitstype en wijk. Door integratie in de Ridderkerk App zijn activiteiten ook daar toegankelijk, met aandacht voor digitale toegankelijkheid. Ook is er een zorgmarkt georganiseerd waarbij er verbindingen zijn gebracht tussen formele en informele zorg. Hiermee beogen we dat er een betere samenwerking tot stand komt tussen zorgpartijen en welzijns- en vrijwilligersorganisaties.

13

2102-MantelzorgNL-mantelzorgers-per-gemeente-V04-002.pdf

30

Van alle volwassenen in de gemeente Ridderkerk deden er 9631 14 aan vrijwilligerswerk bij bijvoorbeeld de kerk, de sportvereniging of op school. Teruggerekend naar percentages zijn dat er meer dan gemiddeld in Zuid-Holland.

3.3.1 Conclusies en aanbevelingen Conclusies •

Op verschillende wijzen hebben we er de afgelopen jaren aan gewerkt dat inwoners beter voor zichzelf en elkaar kunnen zorgen.

•

Het is te zien dat er steeds meer mensen betrokken raken bij hun wijk of buurt. Zo worden er steeds meer Lief & Leed straten gevormd en zet Facet Ridderkerk zich in om steeds meer mensen in de wijken aan te laten sluiten. Desondanks blijft het gevoel van eenzaamheid toenemen onder de inwoners15.

•

Voor de inwoners die niet meer goed voor zichzelf kunnen zorgen en toch zo lang mogelijk thuis willen blijven wonen, zijn mantelzorgers erg belangrijk. Het blijft belangrijk om mantelzorgers te behouden en dat we hier ons voor inzetten. De mantelzorg Pluim is een manier om de waardering te uiten.

•

Door het werk dat vrijwilligers doen binnen onze gemeente kijken zij om naar andere inwoners. In Ridderkerk is het aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet meer dan gemiddeld. Het is belangrijk dat er blijvend vrijwilligers geworven worden.

Aanbevelingen •

Het omzien naar elkaar blijft een ontwikkelpunt om eenzaamheid te verkleinen. Naast de huidige inzet is het aan ons in samenwerking met de welzijnspartijen om blijvend in te zetten op het bereiken van mensen en een passend aanbod te doen van sociale activiteiten.

•

De verbinding tussen formele en informele zorg kan nog verder versterkt worden. Dit is noodzakelijk gezien de toenemende zorgvraag en de krapte op de arbeidsmarkt.

•

We blijven vrijwilligers hard nodig hebben, daarom is in de gemeente (onder meer bij partners en maatschappelijke instellingen en initiatieven) blijvende aandacht nodig voor het werven van vrijwilligers.

14 15

Cijfers RIVM Eenzaamheid | Buurtatlas

31

3.4 Ridderkerkers zijn langer vitaal en gezond Het vierde maatschappelijke effect staat centraal binnen de Nota Gezondheidsbeleid Ridderkerk 2021-2025. Binnen dit maatschappelijk effect wordt daardoor de Nota Gezondheidsbeleid eveneens geëvalueerd. a. Meer inwoners zijn mentaal gezond Om de mentale gezondheid te verhogen is de afgelopen periode ingezet om eenzaamheid te bestrijden en de sociale basis te versterken. Zo is er een Coalitie Eén tegen Eenzaamheid. In de Coalitie werken maatschappelijke partners samen om eenzaamheid in Ridderkerk terug te dringen. De coalitie is in 2024 flink gegroeid waardoor meer inwoners bereikt kunnen worden. Onder het motto ‘Ridderkerkers kijken naar elkaar om’ werken de volgende partners samen: De Overburen, Facet Ridderkerk, Present Ridderkerk, Bibliotheek AanZet, Aafje, Wooncompas, Lelie Zorggroep, De Huiskamer van Ridderkerk, Stichting Integratie Ridderkerk en Gemeente Ridderkerk. In samenwerking met de partners worden jaarlijks diverse activiteiten uitgevoerd waarbij alle leeftijdsgroepen worden meegenomen. Daarnaast heeft Facet Ridderkerk ook preventieve activiteiten in de aanpak van eenzaamheid. In samenwerking met de huisartsen en Facet Ridderkerk is Welzijn op Recept opgezet. Klachten als vermoeidheid, pijn in de nek, maar ook stress, angst en somberheid hebben lang niet altijd een medische oorzaak.

Vaak spelen onderliggende sociaal maatschappelijke problemen een rol, zoals het overlijden van een partner, verlies van werk of eenzaamheid. Via Welzijn op Recept zijn patiënten bij de huisarts doorverwezen naar de welzijnscoach. Gezondheid is niet alleen fysiek, maar ook mentaal. Naast eenzaamheid is er ook middels training van psychologen,jongerencoaching gericht op mentale gezondheid en binnen de Brede school ingezet op het vergroten van mentale gezondheid door Facet Ridderkerk. Om mentale gezondheid van jongeren te vergroten is bij de drie grote huisartspraktijken (Het Doktershuis, Bolnes, Slikkerveer) de Praktijk Ondersteuner Huisartsen jeugd Geestelijke gezondheidszorg (POH jeugd-Ggz) gestart. De POH jeugd-Ggz ondersteunt de huisartsen in het triageren van mentale klachten bij jongeren, kon indien nodig kortdurende behandeling bieden en adviseert de huisarts met een doorverwijzing naar een Ggz aanbieder. De POH’s Jeugd-Ggz zijn gespecialiseerd in jeugdhulp en namen via de praktijk de jeugdigen met dergelijke klachten in behandeling. Zo zorgden we dat er in de huisartspraktijken laagdrempeliger jeugdhulp beschikbaar was en dat er passender verwezen is naar jeugdhulpaanbieders, mocht dat nodig zijn. 32

Specifiek voor jongeren wordt ingezet op alcohol- en drugspreventie om de mentale gezondheid te vergroten. Zo wordt er onder andere door Facet Ridderkerk voorlichting gegeven over vapes en snus. Daarnaast wordt er actief op Ridderkerkse basis- en middelbare scholen voorlichting gegeven over risicogedrag, roken/vapen, alcohol en drugs. Middels Motiverende Gespreksvoering (Miller&Rollnick) is actief interactie met jongeren gezocht en waren er trainingen voor ouders, ook is ingezet op deskundigheidsbevordering bij docenten. b. Meer inwoners zijn fysiek gezond Om meer inwoners fysiek gezond te krijgen is bewust ingezet op de kinderen in Ridderkerk met de gedachte ‘jong geleerd is oud gedaan’. Ook hebben we ingezet op de 65-plussers omdat de vergrijzing toeneemt en ouderen steeds langer zelfstandig en op een gezonde manier thuis willen blijven wonen. Daarom is het belangrijk om zo lang mogelijk fit, vitaal en zelfstandig te blijven. Vet Gezond en Langer Gezond Vanuit Facet Ridderkerk zijn er diverse activiteiten aangeboden in het kader van Vet Gezond en Langer Gezond waarbij een gezonde leefstijl wordt gestimuleerd. Langer Gezond is een programma waarbinnen wordt geïnvesteerd in preventieve arrangementen om senioren zo lang mogelijk gezond en vitaal thuis te laten wonen. Dit wordt uitgevoerd door Facet Ridderkerk.

Er zijn diverse activiteiten georganiseerd vanuit Vet Gezond om kinderen gezonder te maken. Bewegen is gestimuleerd bij de vakantieactiviteiten van Facet Ridderkerk. Facet heeft bij basisscholen uitvraag gedaan of er interesse is voor een pilot gezonde lunch. Er loopt een pilot bij een basisschool voor het stimuleren van een gezonde lunch op school. Ook is er vanuit het GALA de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht opgezet. De ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht richt zich op het bevorderen van een gezonde leefstijl bij kinderen door samenwerking tussen zorgprofessionals, gemeenten, scholen en ouders. Het doel is om overgewicht te voorkomen en te verminderen door gerichte ondersteuning en interventies te plegen op verschillende niveaus. In de gezinsgerichte aanpak staat de centrale zorgverlener, vaak de huisarts of jeugdarts, in contact met het gezin om samen een persoonlijk plan op te stellen en het kind en de ouders te ondersteunen bij het maken van gezonde keuzes. Voor de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht wordt momenteel gewerkt aan een plan van aanpak. Vanwege de diverse uitdagingen en nog lopende vraagstukken op landelijk niveau, bevindt dit plan zich echter in de conceptfase. 33

Valpreventie Elke 4 minuten belandt een 65-plusser op de spoedeisende hulp na een valongeval. Dit is slechts 10% van het totaal aantal valongevallen van ouderen. De gevolgen van een val zijn enorm, zowel in persoonlijk leed als voor maatschappelijke zorgkosten. Een valongeval heeft veel impact op de zelfredzaamheid van ouderen, het langer thuis kunnen wonen en de kwaliteit van leven. Met de komst van het GALA is gestart met de inzet op valpreventie middels valpreventiecursussen die worden gegeven door Facet binnen het programma ‘Langer Gezond Ridderkerk’. Voor de borging van Valpreventie binnen de gemeente moet een ketenaanpak worden gerealiseerd. In 2024 is hier een plan van aanpak voor opgesteld, naar verwachting is in 2025 de ketenaanpak gereed. Binnen ‘Langer Gezond Ridderkerk’ was er naast valpreventie ook aandacht om de gezondheid en zelfredzaamheid van senioren te bevorderen, middels diverse activiteiten. Ook is er in 2024 een gezondheidsmarkt ‘Fit op alle fronten’ georganiseerd waarbij bewustwording is gecreëerd voor een gezonde leefstijl. Hittestress We stellen jaarlijks in samenwerking met maatschappelijke partners een Lokaal Hitteplan Ridderkerk op. Als terugblik op de afgelopen jaren kan geconcludeerd worden dat er meer aandacht is voor het thema hitte, maar dat er toch nog te weinig mensen bereikt zijn en hitteprotocollen niet up-to-date zijn.

In 2025 en verder zullen daarom samen met partners concrete activiteiten (op onder andere Heat Action Day) georganiseerd worden en wordt de communicatiewijze toegespitst op de doelgroep. Het Lokaal Hitteplan Ridderkerk wordt jaarlijks geëvalueerd en gedeeld met de gemeenteraad. c. Gemeente en partners verbeteren hun vroegsignalering Om vroegsignalering te verbeteren is het belangrijk dat er voldoende welzijns- en gezondheidsvoorzieningen zijn. De welzijnspartijen kunnen vroegtijdig signaleren en inwoners kunnen er terecht met vragen. Er zijn in Ridderkerk al veel welzijnspartijen actief en wat betreft gezondheid zijn het CJG en huisartsen belangrijke partijen. De afgelopen periode hebben we veel geïnvesteerd in de samenwerking met en tussen die partijen. Resultaten hiervan zijn onder andere Vet Gezond en Langer Gezond, het Taalhuis, de Coalitie Eén tegen Eenzaamheid en Coalitie Kansrijke Start. 34

Er is ingezet op preventieve activiteiten zoals het herkennen van eenzaamheid, laaggeletterdheid en het ontwikkelen van een gezonde leefstijl. En er is een meldpunt Eenzaamheid op de website van Facet Ridderkerk gerealiseerd. Waar mensen zichzelf kunnen melden als zij eenzaamheid ervaren of waar inwoners kunnen melden dat iemand in hun omgeving eenzaam is. Ook heeft het CJG korte lijnen met het wijkteam, met name met de medewerkers met specialisatie preventie en ondersteuning om hun signalen af te kunnen geven. Aan de aanbieders van diensten binnen de Wmo is nadrukkelijk de opdracht gegeven om ook een signalerende functie uit te oefenen.

3.4.1 Conclusies en aanbevelingen Conclusies •

Langer vitaal en gezond blijven is het gevolg van meerdere factoren, niet op elke factor kunnen we invloed uitoefenen. Als gemeente dragen we via veel interventies bij aan het vergroten van de mentale en fysieke gezondheid door middel van het versterken van de sociale basis.

•

We hebben in de afgelopen periode ingezet op het vergroten van mentale gezondheid door eenzaamheid aan te pakken, de samenwerking met huisartsen op te zoeken om bij mentale problemen een inwoner een passend aanbod te bieden en door middel van voorlichting door verschillende welzijnspartijen aan jongeren. Corona heeft gevolgen gehad voor de eenzaamheid. Ondanks de inzet blijft eenzaamheid stijgen binnen Ridderkerk.

•

Op het gebied van fysieke gezondheid zetten we in op activiteiten voor kinderen om hen bewust te maken van het belang van een gezonde leefstijl en door het aanbieden van beweging, sport en spel.

•

We zetten in op valpreventie zodat de zelfredzaamheid van inwoners niet in het geding komt. Ook benadrukken we door middel van een gezondheidsmarkt het belang van een gezonde leefstijl bij senioren.

•

De Nota Gezondheidsbeleid 2021-2025 is in grote lijnen actueel en in overeenstemming met de landelijke nota (artikel 13 Wet publieke gezondheid), waardoor het niet noodzakelijk is om een nieuwe nota op te stellen.

Aanbevelingen •

De bestrijding van eenzaamheid blijft een belangrijk speerpunt. Aandachtspunten hierbij zijn het bereiken van eenzame mensen en het doen van een passend aanbod.

•

We hebben in de afgelopen periode een betere samenwerking met de huisartsen opgebouwd en de verbinding weten te maken. Gezien de uitdagingen op het gebied van zorg en welzijn is de verdere versterking hiervan aan te bevelen. 35

•

Het aantal inwoners met overgewicht stijgt, daarom is er blijvend inzet nodig op het bewust maken van een gezonde leefstijl en ondersteuning aan inwoners die kampen met overgewicht. Een voorbeeld hiervan is de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht.

36

3.5 Inwoners kunnen zo lang mogelijk veilig thuis wonen a. Meer inwoners met een ondersteuningsbehoefte kunnen thuis blijven wonen Verbinding wonen, welzijn, zorg De gemeente vindt het belangrijk dat alle inwoners in een veilige thuissituatie kunnen leven. Thuis is de situatie waar inwoners zich prettig en veilig horen te voelen. Een (veilig) thuis zorgt voor een stabiele basis, bijvoorbeeld bij het opgroeien of het ouder worden. Sinds 2021 is ingezet op het versterken van de samenwerking met partners op het gebied van wonen, welzijn en zorg met als doel deze verschillende domeinen meer met elkaar te verbinden. Dat heeft geresulteerd in gezamenlijke doelen en afspraken, welke zijn vastgesteld in het Actieplan Samenredzaam Ridderkerk 2023-2026. Het Actieplan kan als een lokale uitwerking van het programma WOZO worden gezien en kent overlap met de doelstellingen uit het IZA en GALA. Binnen het Actieplan zijn voor het vergroten van het aanbod aan nultreden- 16 en geclusterde woningen (collectieve woonvoorzieningen) voor ouderen en andere zorgdoelgroepen afspraken gemaakt met Wooncompas over het realiseren van aantallen geclusterde woningen, inclusief huiskamer of ontmoetingsruimte. Met deze afspraken kan worden voldaan aan het aantal te realiseren nultreden woningen en geclusterde woonvormen binnen de sociale huur. Tevens worden particuliere initiatieven gestimuleerd.

Voorbeelden hiervan zijn de oplevering van de Knarrenhof in ’t Zand en het verlenen van een vergunning voor de realisatie van zorgwoningen in de Jorishof. Ten aanzien van de ontwikkeling van nultreden woningen en geclusterde woningen is de spreiding van de woningen over de verschillende wijken van Ridderkerk een punt van aandacht. Binnen de ambtelijke organisatie is eveneens een verbeterslag gemaakt om de verschillende domeinen (wonen, ruimtelijke ordening, welzijn, zorg) aan elkaar te verbinden. Dit heeft geresulteerd in het onder meer gezamenlijk oppakken van marktinitiatieven (waaronder het opstellen en toepassen van het Afwegingskader woonzorginitiatieven), het vroegtijdig betrekken van gezondheids- en zorgaspecten bij ruimtelijke ontwikkelingen en aandacht voor integraliteit binnen de nieuwe omgevingsvisie.

Dit zijn woningen waarbij alle primaire ruimten (woonkamer, keuken, wc, badkamer en slaapkamer) zonder traplopen bereikbaar zijn. 16

37

b. Meer passende voorzieningen voor inwoners met een ondersteuningsbehoefte die (langer) thuis (blijven) wonen In de evaluatieperiode is het verstrekken van Wmo-voorzieningen om mensen langer thuis te kunnen laten wonen gecontinueerd en is de kwaliteit hoog gebleven, ondanks de grote toename in het aantal inwoners dat deze ondersteuning nodig had. Deze toename is met name zichtbaar bij het aantal indicaties voor woonvoorzieningen en huishoudelijke hulp (zie tabel). Product

Januari 2022

December 2024

Stijging

Woonvoorzieningen

673

859

27,6%

Huishoudelijke hulp

1665*

1813

6,5%

*meetmoment: september 2022 In de contracten met aanbieders en leveranciers is ingezet op partnership om continuïteit en kwaliteit van zorg te kunnen waarborgen. Het gemiddelde cijfer dat cliënten aan de Wmoondersteuning geven is daardoor de afgelopen jaren stabiel gebleven (zie pagina 11). Om in gezamenlijkheid met onze partners te onderzoeken welke aanvullende voorzieningen nodig zijn, zijn binnen de stuurgroep wonen, welzijn, zorg Ridderkerk wijkgerichte aanpakken opgesteld of worden deze ontwikkeld. Gestart is met de wijken waar relatief veel ouderen wonen (West en Drievliet – ‘t Zand). Ook is en wordt binnen de wijkcoalitie bekeken of het voorzieningenniveau in de wijk aansluit op de behoefte. Specifiek bij de ontwikkelplannen voor seniorenwoningen is aandacht voor ontmoeting, voorzieningen en zorg dichtbij. Daarnaast is binnen de wijkcoalities ingezet op het verbinden van zorg- en welzijnspartijen om vroegsignalering en tijdige doorverwijzing te realiseren (onder meer door de ontwikkeling van Team van de Wijk). Hierop sluiten de inzet van de POH GGZ en het project Welzijn op Recept goed aan. Met deze interventies werd goed bezien welke ondersteuning of welke voorzieningen er voor de inwoners het meest passend zijn.

Er zijn echter nog verbeterslagen te maken in de (digitale) doorverwijzing van cliënten naar welzijnsorganisaties en het verbinden van het medische en sociale domein. Ook zorgvragers met psychische of psychosociale problematiek wonen vaker langer thuis. Binnen de Wmo is daarom onderzocht of het aanbieden van semimuraal wonen mogelijk is. Per 1 januari 2025 wordt deze dienstverlening via de centrumgemeente Rotterdam 38

aangeboden voor Ridderkerkse inwoners die dat nodig hebben. Hiervoor is gekozen omdat de centrumgemeente Rotterdam ook beschermd wonen voor de gemeente Ridderkerk uitvoert en de expertise in huis heeft om voor de juiste begeleiding voor Ridderkerkse inwoners te zorgen. c. Meer inwoners hebben een veilige thuissituatie: Goede signalering en aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling Vanaf 2021 is er gewerkt aan verbetering van aanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling met de volgende doelstellingen: 1. Expertisebevordering van professionals binnen de gemeente bij casuïstiek huiselijk geweld en kindermishandeling 2. Het verbeteren van de integrale samenwerking binnen de gemeente (toegang Wmo, wijkteams, lokaal zorgnetwerk en veiligheid) 3. Het verbeteren van de samenwerking tussen de ketenpartners (onder andere gemeenten in de regio Rijnmond, Veilig Thuis Rotterdam Rijnmond, Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond en het Zorg en Veiligheidshuishuis Rotterdam Rijnmond). Medewerkers binnen het wijkteam hebben diverse trainingen gevolgd om hun expertise op dit gebied te vergroten. Ook zijn er drie medewerkers die zich gespecialiseerd hebben in huiselijk geweld en kindermishandeling en de Intensieve Vrijwillige Hulp trajecten doorlopen met gezinnen. De wijkteams, het lokaal zorgnetwerk (LZN) en de regisseur jeugd en veiligheid werken daarbij intensief met elkaar samen.

Daarnaast werkt het wijkteam nauw samen met Veilig Thuis en Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond. Daartoe zijn onder meer samenwerkingsafspraken met Veilig Thuis opgesteld. Eind 2024 is een nieuw uitvoeringsplan Huiselijk Geweld en Kindermishandeling opgesteld met daarin de volgende ontwikkelopgaven: 1. Stevige lokale teams 2. Verbreding van de Huiselijk Geweld leerwerkplaats 3. Samenwerking met ervaringsdeskundigen 4. Plegersperspectief 5. Implementatie van de visie op gefaseerd samenwerken aan veiligheid

39

d. Een samenleving die mensen met dementie én hun mantelzorgers ondersteunt en kansen biedt om te kunnen blijven meedoen Een belangrijk onderdeel van het langer thuis wonen is de samenleving leefbaarder maken voor mensen met dementie. Volgens de factsheet ‘mensen met dementie per gemeente’ van Alzheimer Nederland is het aantal mensen met dementie in Ridderkerk sinds 2020 met 100 mensen toegenomen (van 1000 in 2020, naar 1100 in 2023). Dat is een stijging van 10%. Van het aantal mensen met dementie woonde twee derde thuis en een derde in een instelling 17. Met verschillende organisaties (waaronder Facet) heeft de gemeente sinds 2021 ingezet op het dementievriendelijker maken van Ridderkerk. Onder meer door bewustwordingscampagnes, bijeenkomsten voor personen met dementie (waaronder de jaarlijkse Wereld Alzheimerdag) en trainingen voor hun mantelzorgers. Daarnaast is het platform ‘Dementievriendelijk Ridderkerk’ opgericht. Van Alzheimer Nederland heeft Ridderkerk in 2023 het certificaat ‘Dementievriendelijke gemeente’ ontvangen. Aan dit certificaat zijn voorwaarden verbonden. Het zijn van een dementievriendelijke gemeente heeft daarom blijvend aandacht nodig. Zeker gezien de verwachte toename in het aantal mensen met dementie. 2020

2030

2040

2050

1000

1300

1500

1800

Prognose aantal Ridderkerkers met dementie (Bron: Mensen met dementie per gemeente, Alzheimer Nederland, maart 2024).

De onder b. genoemde ontwikkeling van geclusterde woonvormen met ontmoetingsruimten en zorgmogelijkheden is eveneens positief voor mensen met dementie. Het biedt de mogelijkheid om langer thuis te kunnen wonen, met een netwerk, ontmoetingsmogelijkheden en zorg en ondersteuning dichtbij.

3.5.1 Conclusies en aanbevelingen Conclusies •

Door het beter afstemmen van de Wmo-voorzieningen op de vraag in Ridderkerk zijn er meer passende voorzieningen die ervoor zorgen dat inwoners langer zelfstandig thuis wonen.

17

GGD Rotterdam Rijnmond, Gezondheid in Kaart 2022: Kernboodschappen Ridderkerk, 2022.

40

•

De samenwerking en verbinding in de domeinen wonen, zorg en welzijn zijn sinds 2021 toegenomen en heeft geresulteerd in concrete afspraken met maatschappelijke partners en woningbouwplannen voor senioren en andere mensen met een (lichte) mobiliteitsbeperking. Hierdoor kunnen meer inwoners met een ondersteuningsbehoefte thuis blijven wonen.

•

Op het snijvlak van wonen, welzijn en zorg wordt steeds meer de doorvertaling naar het wijkgericht werken gemaakt. Hierdoor kan de afstemming van de voorzieningen op de behoeften binnen een wijk beter plaatsvinden.

•

De verbinding tussen het medisch domein (huisartsen, eerstelijnszorg) en het sociaal domein vraagt aandacht. Dit is tevens een van de doelstellingen van het Integraal Zorgakkoord. Met de POH GGZ, Welzijn op Recept en het Actieplan Samenredzaam Ridderkerk zijn hierin stappen gezet, maar hier is een verdere doorontwikkeling nodig om doorverwijzing beter te organiseren en intensievere zorgvragen te voorkomen.

Aanbevelingen •

Het samen met partners stimuleren van vrijwillige/informele zorg door het netwerk of door verenigingen. De huidige ontwikkelingen in de zorg vragen nog meer dan in 2021 om een stevige rol van het netwerk. Hierbij dient echter wel de haalbaarheid van de inzet van het netwerk te worden meegewogen. Ridderkerkers doen al veel voor elkaar.

•

De gemeente kan bij private vastgoedprojecten meer inzetten op het stimuleren van woningbouw voor ouderen en andere zorgdoelgroepen. Binnen de sociale huursector (onder meer door de afspraken met Wooncompas) is de verwachting dat voldoende nultreden- en geclusterde woonvormen kunnen worden gerealiseerd. Hier ligt echter ook een opgave voor het particuliere segment (huur en koop).

•

Het toenemend aantal mensen met dementie en/of andere zorgvragen in de thuissituatie vraagt naast de hierboven genoemde acties ook dat de fysieke leefomgeving toegankelijk(er) is voor mensen met een beperking (zie ook de aanbevelingen bij maatschappelijk effect 2 onder 3.2).

41

4. Conclusies In dit hoofdstuk worden conclusies getrokken op basis van externe ontwikkelingen (hoofdstuk 2) enerzijds en de wijze waarop uitvoering gegeven is aan de doelstellingen binnen de maatschappelijke effecten (hoofdstuk 3) anderzijds. Ook beantwoorden we de hoofdvraag uit paragraaf 1.1.2. Algemene conclusies Er is sinds 2021 veel werk verzet om de doelstellingen uit het IBSD te realiseren. Hieraan is richting gegeven door verschillende, concretere beleidstukken (verordeningen, beleidsregels, actieplannen, etc.) en diverse vormen van inspanningen. Hierbij is op een programmatische wijze uitvoering gegeven aan de nota, zoals ook werd beoogd. Een belangrijk resultaat is dat het voorzieningenniveau en de kwaliteit van dienstverlening op de kernwetten op peil is gebleven. Dit is echter geen rustig bezit, maar vraagt doorlopende aandacht gezien de stijging van het aantal hulpvragen en de toenemende complexiteit daarvan. Welzijn en preventie hebben een prominentere plek gekregen binnen het gemeentelijk beleid en de uitvoering. De samenhang tussen welzijns-, preventieve- en niet-preventieve taken van de gemeente heeft blijvend aandacht nodig. De inzet op preventie heeft met de totstandkoming van het GALA een impuls en duidelijke, verplichtende kaders gekregen.

De doelstellingen uit het GALA sluiten grotendeels aan op wat de gemeente al deed op het gebied van gezondheid, welzijn en preventie. De beschikbare SPUK-middelen vanuit het GALA hebben we daarom kunnen inzetten op de doelstellingen uit het IBSD. Het GALA is daarmee medebepalend geweest voor het beleid ten aanzien van gezondheid, preventie en vroegsignalering. Ondanks de inspanningen op preventie nam de ondersteuningsbehoefte in Ridderkerk toe. Dat is zichtbaar, met name ook in de toenemende kosten, op alle kernwetten (Wmo, Jeugdwet, Participatiewet, Schulphulpverlening). Het is dan ook niet verwonderlijk dat gemeenten in het kader van het Integraal Zorg Akkoord het Rijk oproepen om een deel (2%) van het zorgbudget als investeringsbudget toe te voegen aan het sociaal domein. Naast de inzet binnen het sociaal domein is welzijn, zorg en gezondheid sinds 2021 in grotere mate onderdeel van breder beleid (Volgens het principe van ‘health in all policies’). Goede voorbeelden hiervan zijn het woondomein, ruimtelijk domein en het veiligheidsdomein.

42

De totstandkoming van diverse akkoorden en programma’s 18 op landelijk en regionaal niveau hebben sinds 2022/2023 richting gegeven aan de gemeentelijke inzet op het gebied van welzijn, gezondheid en preventie. De doelstellingen uit deze akkoorden en de maatschappelijke effecten uit het IBSD overlappen elkaar. De beweging van zorg naar welzijn en gezondheid die eveneens op regionaal en landelijk niveau wordt gemaakt, draagt bij aan de door ons geformuleerde maatschappelijke effecten. Hieruit kan geconcludeerd worden dat het huidige IBSD nog steeds actueel is en goed aansluit op de regionale en landelijke ontwikkelingen en nieuwe wetgeving. Het IBSD beoogt lokaal de beweging te maken die ook intensiever op regionaal en landelijk niveau wordt ingezet sinds de komst van onder andere IZA, GALA en de Hervormingsagenda Jeugd. Het ambitieniveau in het IBSD is hoog. Dit is niet alleen zichtbaar in de vijf maatschappelijke effecten, maar ook in de veelheid en verscheidenheid aan inspanningen en maatregelen. Bij de totstandkoming van het IBSD zijn veel van de onder hoofdstuk 2 geschetste ontwikkelingen niet voorzien. Toch bleek het IBSD ook voor deze ontwikkelingen de juiste kapstok. Uit de evaluatie is gebleken dat resultaten op het niveau van de maatschappelijke effecten zich moeilijk cijfermatig inzichtelijk laten maken.

Daarom is gekozen om de maatschappelijke effecten te volgen op het niveau van inspanningen en activiteiten. De in de maatschappelijke effecten gebruikte terminologie van “meer of minder inwoners” wordt daarmee gelezen als een ‘inspanningsverplichting’. In hoofdstuk 5 (Vervolg) wordt hierop nader ingegaan. Beantwoording hoofdvraag De hoofdvraag van deze evaluatie luidde als volgt: Geeft het IBSD, met als hoofdlijn de vijf maatschappelijke effecten, de komende jaren nog steeds de juiste richting aan voor het sociaal domein van de gemeente Ridderkerk? Gezien de ontwikkelingen in Ridderkerk, de rol van gemeenten binnen het zorgstelsel en de samenhang van de vijf maatschappelijke effecten uit het IBSD met regionale en landelijke akkoorden, kunnen we concluderen dat de doelen uit het IBSD in aansluiting op de vijf maatschappelijke effecten nog steeds van kracht zijn. Hoewel de maatschappelijke effecten uit de nota Integraal Beleid Sociaal Domein onverminderd actueel blijven, hebben de ontwikkelingen wel impact gehad op de wijze waarop we samen met onze partners invulling hebben gegeven aan de verschillende inspanningen per maatschappelijk effect. Kortom: de Zoals bijvoorbeeld het Integraal Zorgakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord en de Hervormingsagenda Jeugd. 18

43

maatschappelijke effecten als overkoepelend lokaal kader om invulling te geven aan de landelijke, regionale en lokale doelstellingen volstaan en geven ook voor de komende jaren de juiste richting aan. De evaluatie geeft dan ook geen aanleiding om het IBSD te wijzigen.

44

5. Vervolg In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe we een vervolg geven aan de uitvoering van het IBSD. Inhoudelijke en thematische aanbevelingen zijn in hoofdstuk 3 per maatschappelijk effect weergegeven. Met de vaststelling van het IBSD is een beweging in gang gezet waar een lange adem voor nodig is. Gezien de beantwoording van de hoofdvraag wordt daarom aanbevolen het IBSD te laten doorlopen en de inspanningen te blijven richten naar de vijf maatschappelijke effecten en de daaraan gekoppelde doelstellingen. Zoals bij de opstelling van het IBSD ook is beoogd, dient er binnen een dergelijk langlopend beleidskader een zekere flexibiliteit op het niveau van inspanningen, activiteiten en maatregelen in acht te worden genomen. Onvoorziene ontwikkelingen kunnen namelijk leiden tot andere benodigde inspanningen, terwijl nog wel steeds wordt bijgedragen aan de verwezenlijking van dezelfde maatschappelijke effecten. Daarom handhaven we het Integraal Beleid Sociaal Domein en sturen we op het behalen van de vijf maatschappelijke effecten en doelstellingen via themagerichte beleidsstukken (bijv. beleidsplannen, verordeningen, beleidsregels, convenanten). Hiermee zetten we de aanpak van de afgelopen jaren voort (Zie de tabel op pagina 10-12). De gemeentelijke ambities in het IBSD zijn hoog, maar de huidige financiële positie noopt tot terughoudendheid en het aanbrengen van focus.

Het is nodig om allereerst de basis op orde te houden. Denk daarbij aan de dienstverlening op de kernwetten en de wachtlijsten. Om daarnaast welzijn, preventie en gezondheid meer te stroomlijnen en daarin meer samenhang te vinden, bieden de duidelijke en verplichtende kaders van het GALA en het IZA een kans. We hanteren deze kaders als richtlijnen voor de inzet op welzijn, preventie en gezondheid. Daarbij is regionale samenwerking in steeds grotere mate van invloed op de uitvoering van het IBSD de komende jaren. De toename van complexiteit en domeinoverstijgende vraagstukken maakt de intensivering van regionale samenwerking noodzakelijk. Dit willen we doen langs de inhoudelijke lijnen van het GALA, IZA, de Hervormingsagenda Jeugd, de Arbeidsmarktregio en andere regionale samenwerkingsverbanden. Zo kunnen de regionale schaalvoordelen bijdragen aan het behalen van de Ridderkerkse doelstellingen. Daarbij dienen we rekening te houden met het wegvallen van GALA-SPUK middelen op enkele onderdelen in 2026 en de voornemens van het kabinet om gemeentelijke SPUKS om te zetten en over te hevelen naar het gemeentefonds (met een budgetkorting van 10%). 19 Dit is besloten in het Hoofdlijnenakkoord 2024-2028 en verder uitgewerkt in de Miljoenennota 2025. Hieronder vallen niet de SPUKS in het kader van de toeslagenaffaire, Oekraïne, de BUIG en de hersteloperatie Groningen.

19

45

Ten aanzien van monitoring is in de evaluatie is gebleken dat de voortgang op de maatschappelijke effecten op effectniveau zich moeilijk cijfermatig laat vertalen. Mede vanwege de veelheid aan factoren die erop van invloed zijn. We kiezen er daarom voor om de voortgang op de maatschappelijke effecten niet te volgen op effectniveau, maar op inspanningenniveau. In de brief ‘beantwoording schriftelijke vragen (RvO, art. 41 inzake Monitor Sociaal Domein’, met kenmerk 2023-043269' is de gemeenteraad reeds eerder geïnformeerd dat het ontwikkelen van een eigen beleidsmonitor Sociaal Domein niet haalbaar is gebleken vanwege diverse ontwikkelingen.20 Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat we niet voornemens zijn een eigen effectenrapportage in te richten voor de sturing op de maatschappelijke effecten uit het IBSD. Zoals eerder benoemd zal sturing blijven plaatsvinden op het niveau van de inspanningen en via themagerichte overleggen met onze partners. Bij het maken van onze afwegingen over nieuw beleid en/of inspanningen voor de maatschappelijke effecten maken we vanzelfsprekend wel gebruik van de informatie en trendanalyses die we tot onze beschikking hebben via bestaande datasets van bijvoorbeeld de GGD, CJG, Facet, de GRJR, cliëntervaringsonderzoeken, de Burgerpeiling en Waar staat je gemeente.

Het uitgangspunt blijft dat we in gezamenlijkheid met onze maatschappelijke partners ons inzetten op de maatschappelijke effecten. In de wetenschap dat onze partners een belangrijke bron van informatie vormen. Dit partnerschap per maatschappelijk effect organiseren we middels bestaande (veelal themagerichte) en vanuit landelijke en regionaal beleid ontwikkelde overlegstructuren. Deze aanpak is de afgelopen jaren doelmatig gebleken en heeft bijgedragen aan het bereiken van integraliteit. Enkele voorbeelden, niet uitputtend, van themagerichte overlegstructuren zijn: •

Het LEA/OOGO: Het overleg tussen gemeente, scholen en samenwerkingsverbanden gericht op de verbinding van (Jeugd)zorg en onderwijs - Dit is een uitwerking van het maatschappelijk effect ‘Ridderkerkers ontwikkelen zich optimaal’.

•

Coalitie Een tegen Eenzaamheid: Deze coalitie richt zich op de bestrijding van eenzaamheid - Dit valt onder het maatschappelijk effect ‘Ridderkerkers zijn langer vitaal en gezond’.

Zie voor meer informatie over deze brief het kopje ’opgave tafels en monitoring’ op pagina 16 en 17 van deze evaluatie. 20

46

•

Stuurgroep Wonen, Welzijn, Zorg: Deze samenwerkingsgroep geeft uitvoering aan het Actieplan Samenredzaam Ridderkerk. Dit is een uitwerking van het maatschappelijk effect ‘Ridderkerkers kunnen zo lang mogelijk veilig thuis wonen’.

Voorbeelden, niet uitputtend, van regionale samenwerking zijn: •

Samenwerking rondom Jeugdhulp (De Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond) - Dit is onderdeel van het maatschappelijk effect ‘Ridderkerkers ontwikkelen zich optimaal’.

•

Samenwerking in het kader van de Arbeidsmarktregio - Dit is onderdeel van het maatschappelijk effect ‘Iedereen heeft gelijke kansen om mee te doen’.

•

Samenwerking ten behoeve van de uitvoering van het GALA en het IZA. Dit is een uitwerking van de maatschappelijk effecten 'Ridderkerkers zijn langer vitaal en gezond’ en ‘Ridderkerkers kunnen zo lang mogelijk veilig thuis wonen’.

Deze manier van sturing wijkt enigszins af van de in het IBSD en nota Gezondheidsbeleid beschreven werkwijze met opgavetafels (zie hiervoor eveneens pagina 14 ‘Opgave tafels en monitoring’). Om in partnerschap te sturen, is het echter gezien de ontwikkelingen van de afgelopen jaren en de hoeveelheid bestaande overlegstructuren doelmatiger om op deze wijze te sturen. Dit sluit ook beter aan op de landelijke en regionale ontwikkelingen rondom monitoring. Tot slot Het IBSD vormt een goed bruikbare integrale paraplu voor beleidsstukken, regelingen en aanpakken binnen het sociaal domein en daarbuiten. De komende jaren breiden we het principe van ‘health in all policies’ uit, bijvoorbeeld naar het onderwijs, veiligheid en de leefomgeving. Dit is ook de inzet binnen de nieuwe Omgevingsvisie, waarin de doelstellingen uit het IBSD zijn opgenomen. Zo zullen de gewenste maatschappelijke effecten zoals geformuleerd in het IBSD meer integraal onderdeel uitmaken van overige gemeentelijke beleidsstukken.

47

Bijlage 1: Verbinding onderdelen IBSD/GALA

48