Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk.pdf

EVALUATIE MINIMABELEID OVER HET JAAR 2022 GEMEENTE RIDDERKERK

Evaluatie/Resultaten minimabeleid 2022 Ridderkerk De evaluatie is als volgt opgezet: 1. 2. 3. 4.

Inleiding Gegevens armoedemonitor 2022 en duiding Inkomenseffectrapportage 2023 Landelijke ontwikkelingen en conclusies

1. Inleiding In deze evaluatie wordt er teruggekeken naar de resultaten van het jaar 2022. In 2022 was corona naar de achtergrond verdwenen maar werden we geconfronteerd met nieuwe uitdagingen. Er was oorlog in Oekraïne, vluchtelingen moesten worden opgevangen, energieprijzen schoten omhoog en ook andere goederen en levensmiddelen werden duurder. Ook de gevolgen van de Toeslagenaffaire bleef een rol spelen in het leven van de gedupeerden. In 2022 zijn er diverse maatregelen getroffen om de energiecrisis voor minima te verzachten. Gemeenten werden verzocht om categoriale bijzondere bijstand te verstrekken aan minima voor de energiekosten, de zogenaamde ‘eenmalige energietoeslag’. Eerst kregen minima €500 en later dat jaar nog eens €800. In de laatste twee maanden van 2022 kreeg heel Nederland een tegemoetkoming voor de energiekosten via de energieleverancier. Naast deze maatregelen is er aanvullend beleid bijzondere bijstand opgesteld binnen de Participatiewet om in individuele bijzondere omstandigheden bijzondere bijstand te kunnen verstrekken voor hoge energiekosten. In de voorgaande jaren was de verwachting dat meer inwoners met financiële problemen zich zouden melden bij de gemeente ten gevolge van alle gebeurtenissen. Deze verwachting kwam niet uit, ook niet in 2022. Deze evaluatie is onderdeel van het ‘Minimabeleid en Plan Schuldhulpverlening Ridderkerk 20202024’.

De volgende beleidsdocumenten zijn onderdeel van het minimabeleid: - Verordening Meedoen Ridderkerk 2021 - Verordening Individuele Inkomenstoeslag Ridderkerk 2023 - Beleidsregels Bijzondere Bijstand Ridderkerk 2021 - (Gewijzigde) Beleidsregels eenmalige energietoeslag minima Ridderkerk 2022 De evaluatie is bedoeld om de resultaten van het afgelopen jaar weer te geven en bevat geen nieuw beleid.

1 Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk

2. Gegevens armoedemonitor 2022 en duiding Voor de volledige data armoedemonitor 2022 wordt verwezen naar de bijlage. Hieronder is een samenvatting te zien. Aantal minimahuishoudens Aantal minimahuishoudens

2020 1501

2021 1476

2022 1526

Aantal kinderen in minimahuishoudens Aantal kinderen in minimahuishouden

2020

2021

2022

1061

1047

1082

In Ridderkerk heeft 7,1 % van de inwoners een laag inkomen. Dit aantal is stabiel gebleven de afgelopen drie jaar. Het gaat hierbij om 1526 huishoudens waarvan 52% een uitkering Participatiewet ontvangt. Het aandeel minimakinderen ligt in Ridderkerk hoger dan in vergelijkbare gemeenten. Tabel inkomensbron kinderen in minimahuishoudens over de periode 2020 - 2022 Inkomensbron

2020

Participatiewet

2021

2022

642

61%

650

62%

637

59%

AOW

14

1%

16

2%

14

1%

Overig

405

38%

381

36%

431

40%

Totaal

1.061

100%

1.047

100%

1.082

100%

Gebruik minimaregelingen Regelingen

Gebruik in 2020

Gebruik in 2021

Gebruik in 2022

t.o.v. landelijk

1.127 huishoudens

Meer of minder dan vorig jaar ↑

Kwijtschelding

859 huishoudens

1.042 huishoudens

Bijzondere bijstand

482 huishoudens

438 huishoudens

490 huishoudens

↑

↑

Individuele inkomenstoeslag

442 huishoudens

406 huishoudens

447 huishoudens

↑

↑

Collectieve zorgverzekering

1.110 huishoudens

1.164 huishoudens

1.167 huishoudens

↑

↑

Meedoen Volwassenen

900 huishoudens

903 huishoudens

872 huishoudens

↓

↑

Meedoen Kindpakket

403 huishoudens

384 huishoudens

352 huishoudens

↓

↑

↑

Inkomstenbron minimahuishoudens Tabel inkomensbronnen van minimahuishoudens over de periode 2020 - 2022 Inkomensbron

2020

2021

2022

Participatiewet

829

55%

821

56%

795

52%

AOW

246

16%

233

15%

240

16%

Overig

426

29%

432

29%

491

32%

Totaal

1.501

100%

1.476

100%

1.526

100%

2 Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk

Energietoeslag 2022 Een nieuwe (tijdelijke) regeling in 2022 is de ‘energietoeslag voor minima’. Een regeling die is ontstaan door de hoge energiekosten die vooral huishoudens met lage inkomens, variabele contracten en aflopende contracten treft. Er zijn 1.526 minimahuishoudens in beeld in de gemeente Ridderkerk. Er zijn 2119 huishoudens die gebruik hebben gemaakt van de energietoeslag. Dit aantal is hoger dan het geschatte aantal huishoudens (1600) op een inkomensniveau van 110% Wsm. Dit komt omdat de energietoeslag geen vermogenstoets kent en de overige minimaregelingen wel. Tabel gebruik energietoeslag in 2022 Energietoeslag

2022

Minimahuishouden tot 110 % Wsm die in beeld zijn

1.300

61%

Overige huishoudens met laag inkomen

819

39%

Totaal

2.119

100%

Meedoen/Ridderkerkpas Het aantal deelnemers is licht gedaald. De besteding van het tegoed op de passen geeft echter een hoger bedrag te zien dan vorig jaar. Opvallend is de hoge uitgave aan sportspullen, terwijl de uitgave op sport zelf veel lager is. Sportkleding kan ook worden gebruikt voor het dagelijkse leven. Zie aan het eind van deze evaluatie het overzicht van de bestedingen Ridderkerkpas 2022. Individuele Inkomenstoeslag (langdurig laag inkomen) Het aandeel minimahuishoudens dat langdurig (3 jaar of langer) moet rondkomen van een minimuminkomen is over de periode 2020 tot 2022 stabiel gebleven. Tabel langdurigheid over de periode 2020 - 2022 Langdurigheid

2020

2021

2022

Tot 1 jaar

173

12%

222

15%

187

12%

1 tot 3 jaar

302

20%

231

16%

265

17%

3 jaar of langer

1.026

68%

1.023

69%

1.074

71%

Totaal

1.501

100%

1.476

100%

1.526

100%

3 Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk

Collectieve Zorgverzekering (CZ en DSW) Armoede en een slechte gezondheid gaan vaak samen. Daarom stimuleren we de deelname aan een uitgebreide collectieve zorgverzekering. We ondersteunen inwoners met een laag inkomen die deelnemen met een vergoeding voor een deel van de aanvullende verzekering en een vergoeding voor een deel van het wettelijk eigen risico via de bijzondere bijstand. Dit is geregeld in de ‘Beleidsregels bijzondere bijstand’. In onderstaand schema is te zien dat we jaarlijks steeds meer inwoners met een laag inkomen bereiken. We zien ook dat er jaarlijks een kleine verschuiving is van CZ naar DSW. DSW biedt een lagere premie, een lager wettelijk eigen risico, is kleinschalig en daardoor beter bereikbaar voor verzekerden. Aantal deelnemers (volwassenen en kinderen) per verzekeraar Verzekeraar 2021 2022 2023 CZ 1479 1600 1560 DSW 815 573 637 Totaal 2173 2197 2294

Aanvullende verzekering binnen de collectiviteit Er zijn twee keuzes binnen de collectiviteit, een uitgebreide aanvullende verzekering en een iets minder uitgebreide aanvullende verzekering. Bij de meest uitgebreide aanvullende verzekering wordt het eigen risico door de gemeente betaald. Jaar

Midden aanvullende verzekering

Uitgebreide aanvullende verzekering

2020 2021 2022 2023

907 876 854 848

504 549 635 706

We zien een kleine toename van de uitgebreide aanvullende verzekering. Dit is veelal een financiële afweging. Tevens wordt de ontzorging voor de betaling van het wettelijk eigen risico gewaardeerd.

4 Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk

3. Inkomenseffectrapportage 2023 De gemeente Ridderkerk heeft een breed pakket aan gemeentelijke minimaregelingen. In de inkomenseffectrapportage komt naar voren in hoeverre de minimaregelingen effect hebben op het totale inkomen van minimahuishoudens. In deze rapportage wordt antwoord gegeven op onderstaande deelvragen • • •

Hoe hoog is de maximale bijdrage van de gemeente en van het Rijk voor minimahuishoudens? Hoeveel geld houden minimahuishoudens per maand over (of komen zij tekort) voor het doen van vrije bestedingen? Wat is het financiële effect van inkomensverhoging door vanuit de bijstand aan het werk te gaan: is er sprake van een armoedeval?

Uitgangspunten bij deze rapportage • • • • •

Er worden zes verschillende huishoudtypen als uitgangspunt genomen. Er worden zes verschillende inkomensniveaus tot en met 140% Wsm onderzocht. Er is een langdurig (3 jaar) minimuminkomen. Er wordt gekeken naar de effecten van het wegvallen van gemeentelijke regelingen. Er wordt gekeken naar het dalen van landelijke toeslagen bij een stijgend inkomen.

In het rapport wordt de ‘vrije bestedingsruimte’ aangegeven. Dit is het budget dat overblijft als de vaste lasten zijn betaald en vrij besteedbaar is voor sociale en recreatieve activiteiten. Voor deze vrije bestedingen hanteert het Nibud per huishoudtype eveneens een normbedrag. Voor de vaste lasten worden ook gemiddelde normbedragen gehanteerd. Er kunnen ongunstige omstandigheden zijn zoals een hoge huur, slecht geïsoleerd huis etc. Hier wordt geen rekening meegehouden in de berekeningen. Ook is het uitgangspunt dat er geen aflossingen/schulden zijn. Duiding vrij besteedbaar budget; het vrij besteedbaar budget is bedoeld voor sociale participatie (een krant, abonnement, dagje uit, op bezoek gaan et cetera). Dat huishoudens in de plus staan betekent niet direct dat huishoudens ook voldoende kunnen participeren. Een alleenstaande zonder kinderen heeft volgens het Nibud €110 nodig voor minimale sociale participatie, paren zonder kinderen €176, alleenstaande ouders €227, paren met kinderen €309. In dit rapport wordt duidelijk dat: -

De inkomensregelingen van de gemeente voor alle huishoudtypen belangrijk zijn om rond te komen en vrije bestedingsruimte te hebben. Voor bepaalde huishoudtypen is de impact van minimaregelingen groter dan andere. Voor de huishoudens met kinderen is er meer bestedingsruimte dan in huishoudens zonder kinderen, mede door de landelijke toeslagen. Ook is te zien dat t.o.v. vorig jaar de verschillende maatregelen vanuit de overheid de bestedingsruimte heeft vergroot, vooral als er kinderen zijn. De energietoeslag die in 2022 is geïntroduceerd een aanzienlijk effect heeft op het besteedbaar inkomen. Het wegvallen van de energietoeslag in 2024 veel impact zal hebben op de bestedingsruimte. Het niet ontvangen van alle inkomensregelingen een grote impact heeft op de bestedingsruimte en het kunnen rondkomen. Alleenstaanden en paren zonder kinderen zijn bij een inkomen tegen 100 en 110 % Wsm afhankelijk van de gemeentelijke bijdrage voor voldoende budget voor sociale participatie. Als deze huishoudtypes een hoger inkomen krijgen dan 110% Wsm, ze niet meer afhankelijk zijn van de gemeentelijke bijdrages. Echter de stijging van het loon niet evenredig is aan de stijging van het vrij besteedbaar budget. Een alleenstaande met een loon van 130% Wsm heeft maar €4 meer om vrij te besteden.

5 Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk

Voorbeeld impact inkomensregelingen Een alleenstaande ontvangt maandelijks €1.196 als uitkering (inclusief vakantietoeslag). Als hij gebruikmaakt van alle landelijke toeslagen, ontvangt hij daar maandelijks €464 voor. Daarnaast kan hij maximaal €200 per maand aan gemeentelijke regelingen ontvangen als hij gebruikmaakt van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen, de collectieve zorgverzekering, de Meedoenregeling voor volwassenen, de individuele inkomenstoeslag en de energietoeslag. Pensioengerechtigden Alleenstaande AOW-gerechtigden zijn niet afhankelijk van gemeentelijke bijdragen om voldoende budget voor vrije bestedingen te hebben. AOW-gerechtigde paren zijn alleen bij een inkomen van 100% Wsm afhankelijk van gemeentelijke bijdragen voor voldoende budget. Werken vanuit de bijstand loont meestal Een hoger inkomen leidt voor de meeste huishoudtypen in de gemeente Ridderkerk tot een hoger totaal inkomen dan in de bijstand. Echter, voor de meeste huishoudens nemen de bijdragen van het Rijk en de gemeente af wanneer het inkomen stijgt. Dit zorgt ervoor dat het totaal inkomen van een huishouden niet altijd evenredig stijgt. In het rapport Inkomenseffectrapportage Ridderkerk 2023 is het verschil vanaf tabel 2.4.1 te zien.

6 Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk

4. Landelijke ontwikkelingen en conclusies Landelijke ontwikkelingen Voor het rondkomen van een uitkering/sociaal minimum zijn de landelijke toeslagen en de minimaregelingen onmisbaar. Dat is ook onder de aandacht bij het ministerie. In opdracht van minister Schouten (motie Omtzigt) is de ‘Commissie sociaal minimum’ opgericht. De commissie bestaat uit elf leden, allen deskundig op het gebied van de sociale zekerheid, sociaaleconomische, fiscale en juridische vraagstukken. Onderzoeksopdracht; wat hebben verschillende huishoudtypen nodig om rond te kunnen komen en om mee te kunnen doen aan de maatschappij, gekoppeld aan de systemen die dat mogelijk moeten maken. Naar aanleiding van dit onderzoek is in juni 2023 het deelrapport verschenen; ‘Een zeker bestaan, naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum’. In september 2023 volgt het eindrapport. Uit het persbericht van de ‘commissie’; ‘Het onderzoek laat zien dat als er niets verandert, mensen met een laag inkomen de komende jaren tot honderden euro’s per maand tekortkomen. En dat, ondanks het geld dat het kabinet al in 2022 uittrok om huishoudens te helpen”, stelt voorzitter Godfried Engbersen namens de Commissie sociaal minimum. De Commissie pleit er dan ook voor die tekorten zo snel mogelijk op te lossen.’ Er wordt landelijk gewerkt aan een vereenvoudiging van de Participatiewet; ‘Participatiewet in balans’.

Er is een fundamentele herziening nodig van de Participatiewet, in samenhang met onder andere het toeslagenstelsel, zodat het vertrouwen toeneemt, de menselijke maat geldt en vereenvoudiging plaatsvindt. Het geeft hoop dat de overheid zich inzet voor een betere wetgeving zodat het systeem van landelijke regelingen overzichtelijker wordt en de wet de ruimte geeft om meer maatwerk te bieden. Conclusies Deze evaluatie laat zien dat het bereik in 2022 van alle minimaregelingen hoger is dan in andere vergelijkbare gemeenten. Een mooi resultaat, mede dankzij de inzet van partners en vrijwilligers. De Inkomenseffectrapportage laat zien dat de inkomensregelingen van de gemeente belangrijk zijn om rond te komen. Tegelijk weten we dat niet alle minima gebruik maken van gemeentelijke inkomensregelingen. Dat is zorgelijk want het geeft een grotere kans op financiële problemen. Ook voor de kinderen die opgroeien in een minimagezin is het belangrijk dat voorzieningen worden gebruikt zodat ze mee kunnen doen op school en daarbuiten. We zullen ons daarom moeten blijven inzetten om de gemeentelijke regelingen nog beter vindbaar en overzichtelijker te maken. De inwoners die niet goed kunnen lezen en schrijven of digitaal niet vaardig zijn willen we ook graag bereiken.

Geschreven teksten in begrijpelijke taal zijn voor deze groep niet voldoende, alternatieve communicatie moet hiervoor worden bedacht.

7 Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk

0 Evaluatie minimabeleid 2022 Ridderkerk