Eindrapportage Bruto Lokaal Product Brede Welvaart Ridderkerk.pdf

Bruto Lokaal Product & Brede Welvaart Gemeente Ridderkerk Pilotresultaten van het in kaart brengen van de economische waarde van gemeente Ridderkerk in relatie tot het ecologische en sociale domein, ter ondersteuning van het regionaal economisch beleid vanuit Brede Welvaartsperspectief. Juni 2023

In deze rapportage Vind je de resultaten van de pilot Bruto Lokaal Product & Brede Welvaart, een samenwerkingsproject tussen Stichting CLOK, Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies BV en 17 deelnemende pilotgemeenten tussen december 2022 en juni 2023.

In deze pilot stellen we de vraag centraal: Welke economische waarde kunnen we toekennen aan gemeenten in relatie tot het sociale en ecologische domein? Met daarbij als vervolgvraag: Hoe kunnen we met deze waarde-informatie ondersteuning bieden aan economisch beleid vanuit Brede Welvaartsperspectief? Met Brede Welvaart als startpunt genomen kijken we naar het Bruto Lokaal Product als kengetal voor de waarde van de economie om vervolgens de vertaalslag te maken naar ondersteuning van economisch beleid in uitvoering vanuit de dagelijkse EZ-praktijk.

1

Hoe gebruik je Brede Welvaart als EZ’er? Een korte introductie hoe het begrip Brede Welvaart jou als EZ’er kan helpen om domein-overstijgende maatschappelijke onderwerpen in één analysemodel te vatten.

Bruto Lokaal Product en bevindingen uit de pilot

2

Het kengetal voor toegevoegde economische waarde: Bruto Lokaal Product + een overzicht van bevindingen over welke kenmerken het meest significant bijdragen aan de hoogte van het BLP.

Data en benchmarks toegepast in de beleidspraktijk

3

Een samenvattende factsheet met de belangrijkste opgehaalde en berekende data van gemeente uit de pilot toegepast op de meest urgente ‘afruil’-situaties. Overwegingen voor economisch beleid ter bevordering van de Brede Welvaart.

Bijlagen: BLP & Brede Welvaartsdata Tabellen en overzichten met alle verzamelde Brede Welvaartsdata en benchmarks, het berekende Bruto Lokaal Product en overige doorrekeningen en tabellen als verdiepingsslag.

1

Hoe gebruik je Brede Welvaart Als EZ’er? Een korte introductie hoe het begrip Brede Welvaart je kan helpen om domein-overstijgende maatschappelijke onderwerpen in één analysemodel te vatten, en hoe je economie hierin kan positioneren.

1.1

Introductie Brede Welvaart Brede Welvaart als dynamisch analysemodel om domein-overstijgende beleidsonderwerpen vormt te geven De ‘jaren 20’ van deze 21e eeuw tekenen zich tot dusver als een periode van grote maatschappelijke, politiekeconomische en ecologische veranderingen. Ook Nederland is hier geen uitzondering op. Trends en ontwikkelingen op het gebied van materiële welvaart, subjectief welzijn, gezondheid, arbeid, wonen, sociale zekerheid, veiligheid en milieu verhouden zich steeds meer op het snijvlak van verschillende beleidsdomeinen die zowel op nationaal, regionaal als op lokaal niveau grote invloed uitoefenen. Eén term die alles wat we in Nederland van waarde achten tracht te vatten binnen deze domeinen is het begrip: Brede Welvaart. Brede Welvaart is een relatief nieuw begrip dat van origine afstamt van de Verenigde Naties’ Sustainable Development Goals en het begrip People, Planet, Profit (later veranderd naar Prosperity), en vaak als alternatief op het BBP wordt gepositioneerd. Dit omdat Brede Welvaart in tegenstelling tot het BBP meer dan alleen de toegevoegde economische waarde als maatstaf voor welvaart meet. Steeds meer kennisinstituten hanteren dit begrip.

Zo brengt het CBS al een tijd Brede Welvaartsdata uit, heeft de Rabobank in samenwerking met de Universiteit Utrecht een 11-delige Brede Welvaartsindicatoren -index omschreven en is het inmiddels standaardprocedure voor de SER om in termen van Brede Welvaart de Nederlandse regering en parlement de adviseren. Steeds vaker wordt het begrip Brede Welvaart gebruikt om complexe maatschappelijke beleidsonderwerpen aan te snijden. Binnen de verschillende interpretaties op Brede Welvaart valt er als rode draad op te merken dat het gaat om drie pijlers van waarden die elkaar in balans moeten houden: de sociale, economische en ecologische waarden. Deze drie waarden die, afhankelijk van de context, elkaar zowel kunnen versterken als tegenwerken bieden de mogelijkheid om domein-overstijgende beleidsonderwerpen in één analysemodel te vatten.

1.2

Hoe gebruik je Brede Welvaart in gemeentebeleid? Brede Welvaart: Driehoek van Waarden economie

ecologie

sociaal

Driehoek Brede Welvaartsaspecten

Zoals gezegd gaat het bij Brede Welvaart om drie pijlers van waarden die elkaar in balans moeten houden: de sociale, economische en ecologische waarden. De SER omschrijft deze driedeling als volgt: Ecologie, over klimaatmitigatie, biodiversiteitsherstel en leefomgeving, Sociaal, over bestaanszekerheid, participatie, kwaliteit van werk en een wendbare & inclusieve arbeidsmarkt, en Economie, over verdienvermogen, macro-economische stabiliteit en innovatief bedrijfsleven¹. Dit maakt het begrip Brede Welvaart een analysemiddel met potentie om ontwikkelingen en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen integraal vanuit gemeenten te benaderen.

Door middel van Brede Welvaart kan in kaart gebracht worden welke ‘trade-offs’ er gemaakt moeten worden als het gaat om aandacht en investeringen om bepaalde veranderingen in een zo positief mogelijke richting te sturen. Deze ‘trade-offs’, of afruilmogelijkheden, kunnen op drie manier manieren benaderd worden: • • •

een afruil tussen de drie pijlers: economie, sociaal & ecologie; een tijdsgebonden afruil: korte- versus lange termijnkeuzes; een plaatsgebonden afruil: hier versus elders (met name ook van belang in regionale/provinciale afwegingen).

1.3

Lokale economie (en EZ) als onderdeel van de Brede Welvaart van de gemeente Kwalitatief en inclusief werk, wonen & sociale voorzieningen

Duurzaam verdienvermogen, klimaatadaptatie & Circulariteit

economie

ecologie

sociaal

Leefbaarheid

De waarde van EZ positioneren door middel van Brede Welvaart Met name vanuit afdelingen EZ kan Brede Welvaart gebruikt worden om het belang van economie op een afgewogen manier te positioneren naar aangrenzende gemeenteafdelingen als het sociaal- en ruimtelijk domein. Dit is nodig. Een groot deel van deelnemende gemeenten in de pilot gaf aan behoefte te hebben om aan collega’s van andere afdelingen en bestuurders het gezamenlijk belang in doelstellingen en een integrale aanpak in de weg daarnaartoe duidelijk te maken. Door middel van Brede Welvaart kan de waarde van de lokale economie voor de sociale en ecologische pijler ook inzichtelijk worden gemaakt voor mensen van buiten de afdeling EZ. Hier links zijn de relevante onderwerpen gepositioneerd die op de snijvlakken van de drie domeinen liggen. Hieronder staat nog wat duidelijker omschreven waarom economie zo belangrijk is: Korte omschrijving: waarde economie (te gebruiken als inspiratie voor o.a. beleidsdocumenten): Economische vitaliteit is een belangrijke drijvende kracht achter een goed leefklimaat. De economie biedt werkgelegenheid en daarmee bestaanszekerheid voor inwoners. Werken waar je woont draagt bij aan de verbondenheid met de gemeente. Dit geldt zowel voor inwoners als ondernemers die samen het draagvlak vormen voor de winkels, evenementen, sport- en cultuurvoorzieningen binnen de gemeente.

Daarnaast zorgen onze bedrijven voor stage- en opleidingsplaatsen en dragen bij aan maatschappelijke opgaven, zoals digitalisering, diversiteit, energietransitie en duurzame mobiliteit. Tot slot zorgen belastingen uit werk en consumptie ervoor dat onze (sociale) voorzieningen betaalbaar blijven en transities gefinancierd kunnen worden.

Bruto Lokaal Product en bevindingen uit de pilot

2

De toegevoegde waarde van economie voor de Brede Welvaart van de gemeente of regio kan gevat worden in het kengetal Bruto Lokaal Product. Na de hoogtes van het BLP voor de deelnemende pilotgemeenten te hebben vertoond geeft dit hoofdstuk nog een overzicht van bevindingen over welke kenmerken het meest significant bijdragen aan de hoogte van het BLP.

economie

ecologie

sociaal

Technische omschrijving BLP: BLP is de som van lonen, loonbelasting en sociale premies van alle werknemers (incl. ambtenaren), nietproduct gebonden belastingen (WOZ, heffingen en rechten) en loonsubsidies, winsten en afschrijvingen binnen de gemeentegrenzen. Via de lonen, loonbelasting en sociale premies vormt de werkgelegenheid een belangrijk element in het Bruto Lokaal Product.

Bruto Lokaal Product

2.1

Het kengetal Bruto Lokaal Product is de graadmeter van de economische pijler van de Brede Welvaart: De totale toegevoegde waarde van alle economische activiteiten die binnen de gemeentegrenzen worden gecreëerd.

Het Bruto Lokaal Product wordt bepaald door verschillende kenmerken: Sociaal-economische kenmerken: Over samenstelling sectorstructuur, werkgelegenheid, arbeidsparticipatie, forensisme, de balans tussen werk en wonen, kwetsbaarheid van de economie (met name door specialisatiegraad, vermogen en schulden).

Ruimtelijke kenmerken: Over verstedelijking en agglomeratie, de waarde van werklocaties en het platteland. Demografische kenmerken: Over bevolkingssamenstelling: migranten, jongeren en ouderen, en opleidingsniveau.

Dit leidt tot de volgende hoogtes van BLP [2021] per deelnemende pilotgemeente in miljoen euro (1), per hoofd v/d bevolking (2), afgezet tegen het Nederlands gemiddelde (3) en als ontwikkeling sinds 2018 (4). [groen=stijging]

Algemene bevindingen hoogte Bruto Lokaal Product

2.2

Als som van de toegevoegde economische waarde binnen de gemeentegrenzen wordt het BLP bepaald door verschillende sociaaleconomische, ruimtelijke en demografische kenmerken. Vanuit de pilot zijn er een aantal conclusies naar voren gekomen van zaken die significant bijdragen aan de hoogte van het Bruto Lokaal Product: Wil je in je gemeente of regio een hoog of hoger Bruto Lokaal Product in relatie tot de Brede Welvaart scoren, dan moet je: - Je vooral richten op werkgelegenheid in drie economische sectoren: industrie, zakelijke dienstverlening en recreatie & toerisme (sectordoorsnijdend) - Je vooral positioneren als werkregio (positieve woon-werkbalans) en veel minder als woonregio (negatieve woon-werkbalans) - Je woonachtige (beroeps)bevolking vooral in je eigen gemeente laten werken - Je omgevingsadressendichtheid (OAD wonen-werken-voorzieningen) verhogen i.p.v. alleen maar meer hectare bedrijventerreinen aanleggen of uitgeven, d.w.z. een agglomeratie-effect creëren door verdichting en intensivering en een mix van functies.

- Je leeftijdsopbouw evenwichtig houden voor aansluiting op de arbeidsmarkt, vooral in de leeftijdscategorieën 15-74 jaar behorend tot de beroepsbevolking - Samen met de gemeenten in jouw regio (WGR, metropool) de uitgaven voor economische zaken afstemmen, regionale werkgelegenheidscentra en verzorgingskernen mogen iets meer doen op het gebied van promotie en acquisitie Tot slot is het belangrijk aan te blijven stippen dat het verhogen van het BLP geen doel op zichzelf zou moeten zijn, het BLP is een graadmeter voor de waarde van de lokale economie als onderdeel van de Brede Welvaart. Voor de volledige data achter deze conclusies, zie bijlagen.

Data en benchmarks toegepast in de beleidspraktijk

3

In hoofdstuk 3 brengen we de Brede Welvaartsdata en het Bruto Lokaal Product samen om het toepasbaar te maken voor de praktijk. Dit doen we door: 1. een samenvattende factsheet met de belangrijkste opgehaalde en berekende data van gemeente, toegepast op een aantal ‘afruil’situaties die naar voren kwamen in gesprekken tijdens de pilot; 2. ‘Overwegingen voor economisch beleid ter bevordering van de Brede Welvaart’: Een stromenschema die als gesprekstarter - praatplaat gebruikt kan worden gebruikt (en verder worden aangevuld); 3. Tot slot een opsomming te bieden voor algemene aanbevelingen hoe de kennis uit de pilot het beste toegepast kan worden in de dagelijkse praktijk.

3.1

Van factsheet

Factsheet Brede Welvaart Ridderkerk

Naar casuïstiek

Data

Benchmark

Constateringen voor balans en afruil in Brede Welvaart vanuit economisch perspectief

Bruto Lokaal Product

3028 mln.

0.99 (t.o.v. BLP/inwoner NL=1.00)

•

Aantal banen

21250

…

Dominante sectoren

Zakelijke dienstverlening, en in iets mindere mate ook handel

…

Specialisatiegraad (hoog/laag/middel

Gemiddeld

…

Werkregio (+) vs. Woonregio (-) balans t.o.v. elkaar

+ 3.100 (werkregio met sterk forensisme)

…

Ridderkerk kent een zeer hoog percentage oppervlakte bedrijventerreinen (meer dan 20% v/d totale landopp.). Focus daardoor in de economische koers meer op herstructurering en transformatie: mix van functies draagt ten slotte ook bij aan hoogte BLP dan alleen hoeveelheid oppervlakte bedrijventerreinen (zie OAD hiervoor). Voorbeeld is het invullen van kantoorfuncties in stationsgebieden (centrum).

OAD (Omgevingsadressendichtheid) – agglomeratiegraad

1749 adressen/km²

2039 adressen/km² (NL)

•

Aandeel bestedingen economie

21,- per inwoner

86,- per inwoner (NL)

Infrastructuur is voor Ridderkerk erg belangrijk voor de handelssector (fruit- en groentehandel) en het sterke forensisme in en naar Ridderkerk.

Schuld vs. Vermogen

100.000,- gemiddelde schuld vs. 56.500,- mediaan vermogen

•

Demografische opbouw – beroepsbevolking

Relatief veel 65+, vergrijzing

Ridderkerk heeft als uitschieter binnen de pilotgemeenten rekening te houden met een relatief veel hogere gemiddelde schuld (ook hypothecair) dan gemiddeld vermogen. Het BLP mag dan wel nu nagenoeg op het Nederlands gemiddelde liggen, in tijden van crisis kan de schuldpositie een grote greep leggen op de sociale voorzieningen van Ridderkerk.

…

*zie bijlagen voor de volledige data, benchmarks en informatie uit de pilot

Overwegingen voor economisch beleid ter bevordering van de Brede Welvaart Ridderkerk Huidige en verwachte situatie Brede Welvaart Ridderkerk

3.2

Gewenste situatie Brede Welvaart Ridderkerk

Hoe verschillen de huidige Brede Welvaartsaspecten voor ondernemers en inwoners en hoe zal dit veranderen in de toekomst gezien de verwachte ontwikkelingen?

Op welke Brede Welvaartsaspecten richten we onze energie en wat voor invloed heeft dat op de andere aspecten?

economie

Gemeente Ridderkerk heeft een zeer hoog ruimtelijk aandeel in bedrijventerreinen (21.84% van de totale oppervlakte; t.o.v. een landelijk gemiddelde van 3%) en infrastructuur. Daarnaast is Ridderkerk een typische forensengemeente waar de meerderheid van inwoners werkzaam is buiten de gemeente en vice versa de arbeidsplaatsen grotendeels zijn gevuld door mensen van buitenaf, werkzaam met name in zakelijke dienstverlening en handel in de AGF-sector (Dutch Fresh Port). De uitdaging voor de toekomst is vooral de afruil in het ruimtelijke component: eigen inwoners

ecologie

sociaal

Driehoek Brede Welvaartsaspecten

Waar verschilt de verwachte en gewenste Brede Welvaart?

Door het hoge ruimtelijk aandeel voor economie en infrastructuur is het van belang om te kijken wat er mogelijk is qua inbreiding en herinrichting van de bestaande ruimte voor economie, zodat er ruimte blijft en/of meer wordt ingezet op (de nu schaarse) natuur en kwaliteit van de woonomgeving (ook door transformatie). Slimmer omgaan met bestaande ruimte kan er ook voor zorgen dat niet uitbreiding maar innovatie centraal staat in het Ridderkerks bedrijfsleven [gewenste situatie verder aan te scherpen o.b.v. interne overleggen].

Is ingrijpen door de gemeente mogelijk en gewenst? Zo ja, hoe kan de gewenste situatie worden gerealiseerd? Ja, in de vergelijking tussen de verwachte en gewenste situatie kan inzichtelijk gemaakt worden welke aandachtspunten als beleidsspeerpunten geformuleerd kunnen worden, met actie/uitvoeringsagenda/programma als vervolg. Je kan het factsheet samen met dit stromenschema gebruiken als praatplaat om dit (integraal) vorm te geven en om in een latere meting te monitoren wat voor ontwikkelingen zich als kansen en bedreigingen uiten voor de lokale economie van Ridderkerk.

Waar is coördinatie tussen acties nodig? Welke knoppen kan je aan draaien? Intern (binnen de gemeente) Extern (buiten de gemeente) In de aanstaande ontvlechting van de BAR-gemeenten moet gekeken worden welke taken nu op lokaal niveau opgepakt kunnen worden.

Samenwerking met de MRDH, zeker vanuit de regionaalafhankelijke positie in inkomend en uitgaand forensisme op onderwerpen als werkgelegenheid, infrastructuur, wonen, etc.

3.3

En nu verder: aanbevelingen voor het toepassen van data, kennis en benchmarks voor de EZ-praktijk Tijdens de pilot hebben we de doelstelling nagestreefd om de meeste toegevoegde waarde te creëren voor de deelnemende gemeenten. Dit punt is nog eens expliciet aangehaald tijdens de afsluitende sessie. Om het nut van deze pilot zo goed mogelijk vast te leggen hebben we ter inspiratie hieronder een opsomming van de verschillende manieren waarop de waarde van de pilot in data, kennis en benchmarks toegepast kan worden ter ondersteuning van beleid in uitvoering voor EZ’ers: •

Data en benchmarks bieden inzicht in de economie, bijvoorbeeld: matcht de sectorale arbeidsverdeling met het beeld van de economie binnen onze gemeente? Gebruik dit in overleg met collega’s in de positionering van de lokale economie.

•

Het factsheet biedt een datafundament die als een nulmeting kan dienen om beleidsdoelen te monitoren. Ook brengt het algemene economische ontwikkelingen in kaart. Zoals aangegeven bieden we de mogelijkheid om een latere update van cijfers te doen op aanvraag.

•

De Brede Welvaartsdata bieden een middel om toenadering te zoeken naar andere afdelingen: afdeling wonen (vanuit werkgelegenheid-> aantrekkelijk totaalplaatje wonen, werken leven), duurzaamheid (circulaire economie, energietransitie), sociaal (inclusieve arbeidsmarkt) en ruimte (o.a. opstellen omgevingsvisie en algemeen gevecht om de ruimte).

•

De slides over economie als onderdeel van Brede Welvaart bieden de argumentatie om EZ te sterk te positioneren naar collega’s, bestuurders en Raad door in cijfers en woorden te vatten wat de toegevoegde waarde van economie is voor de welvaart en welzijn van de gehele gemeente.

Bijlagen: BLP & Brede Welvaartsdata Tabellen en overzichten met alle verzamelde Brede Welvaartsdata en benchmarks, het berekende Bruto Lokaal Product en overige doorrekeningen en tabellen als sociaal-economische verdiepingsslag, inclusief toelichting: • Bruto Lokaal Product • Samenstelling werkgelegenheid • Werkregio’s en woonregio’s • Ruimtelijke dimensie • Bevolking: migranten, jongeren en ouderen • Gemeentelijke uitgaven aan Economie, (t.o.v. andere uitgaven) • De waarde van het platteland • De (potentiële) waarde van energietransitie • Samenvattend overzicht BLP – Brede Welvaart • Brede Welvaarts-raderen: Hier en nu versus later

Bruto Lokaal Product*: de uitkomsten Jaartotaal 2021

Nederland

Bruto Lokaal Product BLP/inwoner BLP/inwoner Ontw. BLP/inwoner 2018=1.00 NL=1.00 Euro in mln. Euro 1.09 1.00 49099 856356

Achtkarspelen Oldebroek Elburg Buren Woerden Vijfheerenlanden Texel Ridderkerk Capelle a/d IJssel Land van Cuijk Veldhoven

694 734 872 791 3028 2939 654 2286 3738 3679 3559

24859 30764 36968 29215 57356 50404 47843 48758 55580 40676 77937

0.51 0.63 0.75 0.60 1.17 1.03 0.97 0.99 1.13 0.83 1.59

0.98 0.99 1.03 1.00 1.02 0.96 1.01 0.96 0.98 0.97 1.09

Borsele Goes Kapelle Noord-Beveland Reimerswaal

839 2257 406 216 858

36755 58200 31382 28381 37471

0.75 1.19 0.64 0.58 0.76

1.04 1.03 0.97 0.88 1.02

De Bevelanden

4577

43554

0.89

1.02

* In het geval van De Bevelanden: Bruto Regionaal Product

Bron: CBS, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

Toelichting: Het Bruto Lokaal Product is de totale toegevoegde waarde van alle economische activiteiten die binnen de gemeentegrenzen worden gecreëerd, d.w.z. de som van lonen, loonbelasting en sociale premies van alle werknemers (incl. ambtenaren), niet-product gebonden belastingen (WOZ, heffingen en rechten) en loonsubsidies, winsten en afschrijvingen.

Via de lonen, loonbelasting en sociale premies vormt de werkgelegenheid een belangrijk element in het Bruto Lokaal Product.

Bruto Lokaal Product: samenstelling werkgelegenheid (2021) Gemeenten

Landbouw

Achtkarspelen Borsele Buren Capelle a/d IJssel Elburg Goes Kapelle Land van Cuijk Noord-Beveland Oldebroek Reimerswaal Ridderkerk Texel Veldhoven Vijfheerenlanden Woerden

Industrie 600 1000 870 20 250 280 520 2590 390 370 1480 480 700 160 920 850

De Bevelanden

3670 significant negatief

Conclusie:

3070 3260 1560 3490 2650 3980 1300 11500 410 2700 2580 3670 850 17760 6640 5160

Collectieve Zakelijke Overige Recreatie & Totaal Banen dienstverlening dienstverlening dienstverlening Toerisme 1900 1940 1590 260 420 9360 1300 1910 2810 220 420 10500 1700 1960 2490 260 550 8840 7200 9510 13830 680 1320 34730 1620 4100 1790 180 530 10590 4680 11370 7210 730 1610 28250 1060 1080 990 130 310 5080 6860 10740 8240 800 2520 40730 450 570 810 80 420 2710 1520 2440 1650 230 440 8910 3110 1480 1910 190 260 10750 5090 4380 7300 330 960 21250 1340 1690 3770 130 1990 8480 3540 8280 4730 410 1360 34880 6460 5280 9030 490 1920 28820 6560 7060 8880 1180 1400 29690

11530

10600

16410

significant positief -1.00

Landbouw, visserij, bosbouw

Handel

0.403

Industrie, delfstoffenwinning, bouwnijverheid

Groot- en detailhandel, vervoer en opslag, horeca

Overheid, onderwijs, zorg

13730 significant positief 0.438

1350

3020

ICT, financiële Cultuur, sport, recreatie, dienstverlening, overige nog niet specialistische genoemde nietcommerciële diensten, dienstverlening verhuur

Bron: Waarstaatjegemeente.nl en LISA.nl, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

57290

Toelichting: Gemeenten met relatief veel Industrie en Zakelijke dienstverlening en weinig Landbouw hebben een hoger Bruto Lokaal Product. Ook Recreatie & Toerisme (sectordoorsnijdend: industrie, handel, overige) heeft een positieve invloed op het BLP (significant positief).

Bruto Lokaal Product: werkregio’s en woonregio’s (december 2020) Gemeenten

Werkregio (aantal banen)

Achtkarspelen Borsele Buren Capelle a/d IJssel Elburg Goes Kapelle Land van Cuijk Noord-Beveland Oldebroek Reimerswaal Ridderkerk Texel Veldhoven Vijfheerenlanden Woerden

7.2 11.5 6.8 10 5.6 11.2 32.8 29.7 7.9 10.1 25.1 17.1 3.4 5.5 31.1 38.8 1.7 2.6 7.1 10.1 8 10.2 19.5 20.3 5.6 5.3 30.8 21 21.6 25.5 22.8 24.7 significant: bèta = 0.605 significant: bèta = 0.396 45 45.4

De Bevelanden

Woonregio (aantal banen) Woon-werkbalans

Bron: CBS, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

-4.3 -3.2 -5.6 3.1 -2.2 8 -2.1 -7.7 -0.9 -3 -2.2 -0.8 0.3 9.8 -3.9 -1.9 -0.4

Toelichting:

Het aantal banen (Werkregio) in je gemeente t.o.v. de hoeveelheid werkende mensen woonachtig (Woonregio) in je gemeente. (let op: jaartal 2020) Het zijn van een werkregio heeft een positievere invloed op het BLP (significant positief) dan het zijn van een woonregio.

Bruto Lokaal Product: werkregio’s en woonregio’s (december 2020) Gemeenten Achtkarspelen Borsele Buren Capelle a/d IJssel Elburg Goes Kapelle Land van Cuijk Noord-Beveland Oldebroek Reimerswaal Ridderkerk Texel Veldhoven Vijfheerenlanden Woerden De Bevelanden

dec-20 Werkzaam in eigen woongemeente 3.7 2.5 2.6 5.6 2.8 8.3 1.5 18.4 0.8 2.8 4.8 4.8 4.7 6.5 8.4 8.9 significant: bèta = 0.885 29.7

Werkzaam buiten eigen woongemeente Inkomend in werkregio van buiten gemeente

7.8 7.5 8.6 24.1 7.3 8.8 4 20.4 1.8 7.3 5.4 15.5 0.6 14.5 17.1 15.8 significant: bèta = 0.783 15.7 65.4%

32.2% 25.0% 23.2% 18.9% 27.7% 48.5% 27.3% 47.4% 30.8% 27.7% 47.1% 23.6% 88.7% 31.0% 32.9% 36.0%

67.8% 75.0% 76.8% 81.1% 72.3% 51.5% 72.7% 52.6% 69.2% 72.3% 52.9% 76.4% 11.3% 69.0% 67.1% 64.0%

3.5 4.3 3 27.2 5.1 16.8 1.9 12.7 0.9 4.3 3.2 14.7 0.9 24.3 13.2 13.9

48.6% 63.2% 53.6% 82.9% 64.6% 66.9% 55.9% 40.8% 52.9% 60.6% 40.0% 75.4% 16.1% 78.9% 61.1% 61.0%

34.6%

15.3

34.0%

Bron: CBS, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

Toelichting: Het percentage werkzaam in eigen- vs. buiten eigen woongemeente. Aangevuld met het percentage werkenden inkomend van buiten de gemeente. Werkzaam in de eigen woongemeente heeft een positievere invloed op het BLP (significant positief) dan werkzaam buiten de eigen woongemeente.

Bruto Lokaal Product: ruimtelijke dimensie (2021/2022) Ruimtelijke dimensie Gemeenten Achtkarspelen Borsele Buren Capelle a/d IJssel Elburg Goes Kapelle Land van Cuijk Noord-Beveland Oldebroek Reimerswaal Ridderkerk Texel Veldhoven Vijfheerenlanden Woerden De Bevelanden

Oppervlakte bedrijventerrein Omgevingsadressendichtheid IBIS 2021 Gemeentekaart 2022 HA_BRUTO HA_NETTO HA_UITGEG OAD OPP_LAND P_OPP_BT 284.87 239.00 226.98 434 10221 2.79 1898.29 1413.70 1263.87 323 14147 13.42 91.01 73.38 62.20 294 13360 0.68 170.50 137.80 133.00 2324 1414 12.06 110.74 91.33 84.30 687 6382 1.74 371.70 278.77 259.77 1366 9248 4.02 125.35 101.60 90.10 656 3713 3.38 599.03 501.96 406.56 638 34126 1.76 73.79 68.61 65.71 241 8600 0.86 136.46 102.01 74.79 657 9766 1.40 282.72 235.96 216.12 521 10176 2.78 512.90 364.00 282.70 1749 2348 21.84 65.10 51.90 51.90 492 16226 0.40 247.12 204.69 154.72 1679 3168 7.80 348.40 270.37 254.83 913 14628 2.38 257.25 192.07 181.97 1391 8855 2.91 significant: bèta = 0.800 2751.85 2098.64 1895.567 575 45884 6.00

Bron: CBS en IBIS, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

Toelichting: De oppervlakte (ha) bedrijventerreinen (bruto, netto, uitgegeven en –kolom uiterst rechts- als percentage van de totale gemeenteoppervlakte. Let op, data uit 2021, dus in het gevecht om de ruimte kan dit nu alweer anders liggen). Omgevingsadressendichtheid (OAD) heeft een positieve invloed op het BLP (significant positief): agglomeratie-effect. Deze wordt uitgedrukt in adressen per vierkante kilometer en beoogt de mate van concentratie van menselijke activiteiten (wonen, werken, naar school gaan, winkelen, uitgaan etc.) weer te geven. Het CBS gebruikt de OAD om de mate van stedelijkheid van een bepaald gebied (rastervierkant, buurt, wijk, gemeente) te bepalen.

Bruto Lokaal Product: bevolking migranten (1 januari 2022) Onderwerp Migratieachtergrond Regio's Nederland Achtkarspelen Borsele Buren Capelle aan den IJssel Elburg Goes Kapelle Land van Cuijk Noord-Beveland Oldebroek Reimerswaal Ridderkerk Texel Veldhoven Vijfheerenlanden Woerden De Bevelanden

Bevolking op 1 januari 2022 Nederlandse achtergrond Met migratieachtergrond Totaal aandeel aantal aantal aantal 4438900 13151772 17590672 1300 26654 27954 2256 20591 22847 2554 24601 27155 25655 41533 67188 1634 22106 23740 6819 32131 38950 1341 11679 13020 12670 78037 90707 1082 6586 7668 1558 22372 23930 3540 19380 22920 10514 36585 47099 1572 12115 13687 9389 36433 45822 10547 48241 58788 8744 44138 52882 105405

90367

15038

Niet-westerse migratieachtergrond Westerse aandeel aantal aantal 0.14 2529492 1909408 0.25 0.02 640 660 0.05 0.03 738 1518 0.10 0.03 846 1708 0.09 0.27 17905 7750 0.38 0.03 790 844 0.07 0.09 3320 3499 0.18 0.04 521 820 0.10 0.06 5755 6915 0.14 0.03 254 828 0.14 0.03 730 828 0.07 0.05 1061 2479 0.15 0.14 6703 3811 0.22 0.04 576 996 0.11 0.10 4399 4990 0.20 0.11 6722 3825 0.18 0.09 5006 3738 0.17 0.14

Bron: CBS, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

9144

5894

0.06

Toelichting: Relatief laag aandeel bevolking met een (Westerse en Niet-westerse) migratieachtergrond in de Pilotgemeenten, behalve in Capelle a/d IJssel. Geen landsdekkende statistiek over statushouders.

Bruto Lokaal Product: bevolking, jongeren en ouderen (1 januari 2022) Regio's Nederland Achtkarspelen Borsele Buren Capelle aan den IJssel Elburg Goes Kapelle Land van Cuijk Noord-Beveland Oldebroek Reimerswaal Ridderkerk Texel Veldhoven Vijfheerenlanden Woerden De Bevelanden

Index NL=1.00 Aandeel 45 tot 65 jaar 65 jaar of ouder 0 tot 15 jaar 15 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar 65 jaar of ouder 0 tot 15 jaar 15 tot 30 jaar 30 tot 45 jaar 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 0.20 0.27 0.19 0.19 0.15 1.04 1.01 0.92 0.94 1.10 0.21 0.28 0.17 0.18 0.17 1.08 1.06 0.88 0.90 1.07 0.22 0.29 0.16 0.17 0.16 1.05 1.15 0.87 0.86 0.99 0.21 0.31 0.16 0.16 0.15 1.07 0.99 1.00 0.92 1.03 0.21 0.27 0.19 0.17 0.16 0.99 0.98 0.94 0.96 1.17 0.20 0.27 0.17 0.18 0.18 1.20 1.03 0.91 0.87 0.94 0.24 0.28 0.17 0.16 0.14 1.08 1.01 0.90 0.89 1.13 0.22 0.28 0.17 0.17 0.17 1.15 1.11 0.85 0.92 0.91 0.23 0.30 0.16 0.17 0.14 1.44 1.17 0.79 0.69 0.75 0.29 0.32 0.15 0.13 0.12 0.98 1.01 0.94 0.91 1.18 0.20 0.28 0.17 0.17 0.18 0.88 0.90 0.98 1.04 1.31 0.18 0.24 0.18 0.19 0.20 1.22 0.98 0.93 0.84 1.03 0.24 0.27 0.17 0.16 0.16 1.34 1.11 0.79 0.83 0.81 0.27 0.30 0.15 0.16 0.13 1.11 1.04 1.01 0.84 0.98 0.22 0.28 0.19 0.16 0.15 1.01 0.96 0.99 0.93 1.14 0.20 0.26 0.18 0.17 0.18 0.98 1.03 0.96 0.92 1.12 0.20 0.28 0.18 0.17 0.17 0.16

0.17

0.17

0.28

0.22

1.06

Bron: CBS, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

0.90

0.91

1.02

1.11

Toelichting: Aandeel per leeftijdscategorie (links) aangevuld met relatieve aandeel t.o.v. (rechts) Nederlands gemiddelde. Jeugd en ouderen (45+) vaak oververtegenwoordigd, grote verschillen tussen Pilotgemeenten.

Bruto Lokaal Product: gemeentelijke uitgaven Economie (begroting 2022) Gemeentelijke begroting 2022 voor economie, bedrag per inwoner

Toelichting: Gemeenten Achtkarspelen Borsele Buren Capelle a/d IJssel Elburg Goes Kapelle Land van Cuijk * Noord-Beveland Oldebroek Reimerswaal Ridderkerk Texel Veldhoven Vijfheerenlanden Woerden

Bedrag per inwoner (€) Index NL = 1.00 28 14 17 18 32 262 190 83 95 65 64 21 90 228 67 208

0.33 0.16 0.20 0.21 0.37 3.05 2.21 0.95 1.10 0.76 0.74 0.24 1.05 2.65 0.78 2.42

De Bevelanden

144

1.67

Nederland

86

1.00

De uitgaven van gemeenten voor economie (EZ) per inwoner, bestaande uit drie componenten: • Economische ontwikkelingen: algemeen beleid (vaste interne lasten als salarissen) • Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen • Economische promotie Er zijn (zeer) grote verschillen te zien tussen Pilot-gemeenten; Goes, Veldhoven en Woerden geven relatief het meeste uit. Wel een kleine nuancering: geen uniformiteit onder Nederlandse gemeenten wat wel en niet als ‘economie’ wordt bestempeld, bijvoorbeeld op uitgaven riching regionale samenwerkingsverbanden (zo bestempelt Veldhoven uitgaven aan Brainport Eindhoven wél als economie, en Ridderkerk aan Metropoolregio Rotterdam en Den Haag niet.)

* begroting 2021

Bron: Waarstaatjegemeente.nl, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

Bruto Lokaal Product: alle gemeentelijke uitgaven (begroting 2022) Lasten (voor mutatie reserves) Borsele Nederland Goes Bestuur en ondersteuning (excl. mutaties 515 reserves) 604 418 Veiligheid 119 123 103 Verkeer, vervoer en waterstaat 147 228 286 Economie 14 86 262 Onderwijs 112 161 213 Sport, cultuur en recreatie 180 296 301 Participatie 301 670 633 MO & jeugdzorg 791 859 958 Volksgezondheid en milieu 292 307 281 Volkshuisvesting, RO en SV 142 274 225

Eenheid Bron

€ per inwoner CBS - Gemeentelijke begrotingen

Toelichting: Gemeentelijke uitgaven aan economie in vergelijking met andere uitgaveposten op basis van het Nederlands gemiddelde (en de twee uitersten uit de Pilot: Borsele en Goes). Uitgaven voor economie laagste begrotingspost (per inwoner) in Borsele, in Goes hoger dan Volkshuisvesting, RO en SV, Onderwijs en Veiligheid. Hoogste uitgaven voor MO & jeugdzorg en Participatie.

www.waarstaatjegemeente.nl

Bron: Waarstaatjegemeente.nl, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

Bruto Lokaal Product: de waarde van het platteland (2021) Gemeenten

Toegevoegde waarde agrarische sector (mln. €) Achtkarspelen 23 Oldebroek 21 Elburg 14 Buren 76 32 Woerden 1 Vijfheerenlanden 35 Texel 46 Ridderkerk 44 Capelle a/d IJssel 2 Land van Cuijk 161 Veldhoven 8 Borsele 55 Goes 16 Kapelle 29 Noord-Beveland 22 Reimerswaal 82 De Bevelanden

Toelichting: De totale toegevoegde waarde van de agrarische sector. Hoogste waarde in gemeente Land van Cuijk, wederom grote verschillen tussen Pilot-gemeenten.

203

Bron: CBS, berekeningen Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies

Bruto Lokaal Product: de (potentiële) waarde van energietransitie (2021) Gemeenten

Zonnepotentie (SKBN/RBB) PV (MWpiek) kWh

GJ

Achtkarspelen Borsele Buren Capelle a/d IJssel Elburg Goes Kapelle Land van Cuijk Noord-Beveland Oldebroek Reimerswaal Ridderkerk Texel Veldhoven Vijfheerenlanden Woerden

1.51 10.81 1.06 1.63 1.38 10.07 6.39 17.63 0.9 3.17 5.41 11.14 8.82 23.19 13.21

2090769 14967693 1467692 2256923 1910770 13943077 8847692 24410769 1246154 4389231 7490769 15424616 12212306 32109231 18290770

7527 53884 5284 8125 6879 50195 31852 87879 4486 15801 26967 55529 43964 115593 65847

De Bevelanden

33.58

46495385

167383

Toelichting: De zonnepotentie van de (enkel laags) bedrijfsgebouwen met een ‘industriefunctie’, d.w.z. een algemene bedrijvenfunctie. Het gaat dus niet alleen maar over industriesectoren, maar bijvoorbeeld ook over logistieke- en bouwbedrijven. Hierbij wordt uitgegaan van bedrijfsdaken > 10.000 m2. De hoogste waarden (en dus potentie) liggen in Vijfheerenlanden en Land van Cuijk. Ook weer grote verschillen tussen Pilot-gemeenten.

Bron: Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies, op verzoek van SKBN

Samenvattend overzicht BLP-Brede Welvaart: Economisch-Sociaal & Ecologisch

Toelichting: m.u.v. BLP/inw geven de getallen in de kolommen de rangnummers aan voor de relatieve positie in de lijst van 345 Nederlandse gemeenten (2022). Groen = hoogste kwartiel, Rood = laagste kwartiel. Gemeenten

Economisch

Sociaal

T.o.v. NL gemiddelde

Rangnummer gemeenten

BLP/inw

Best. Ink/hh

Schuld/hh

Vermogen/hh

Ecologisch

Netto arbp

Bruto arbp

Hoogopl

Werkloos

Natuur/inw

Fijnstof/km²

Broeikasgas/inw

Achtkarspelen

0.51

314

24

250

253

242

266

340

203

161

198

Buren

0.60

68

289

83

142

172

202

8

203

63

195

Capelle aan den IJssel

1.13

241

79

302

295

270

118

337

336

320

12

Elburg

0.75

201

151

190

49

50

275

99

46

104

148

Land van Cuijk

0.83

163

138

158

159

190

187

8

105

113

300

Oldebroek

0.63

247

166

100

86

94

331

78

33

52

205

Ridderkerk

0.99

223

75

289

258

221

292

321

315

307

124

Texel Veldhoven

0.97 1.59

247 76

141 263

42 111

303 109

320 99

245 62

53 164

7 211

8 256

246 42

Vijfheerenlanden

1.03

147

174

225

96

99

266

96

191

197

247

Woerden

1.17

50

272

105

69

50

71

233

315

153

209

Borsele

0.75

111

110

145

58

67

236

22

193

84

339

Goes

1.19

241

93

262

129

126

171

218

206

205

110

Kapelle

0.64

89

162

112

27

33

199

2

193

188

298

Noord-Beveland

0.58

213

122

185

312

324

197

99

78

16

252

Reimerswaal

0.76

257

69

237

23

21

343

99

118

289

323

De Bevelanden

0.89

205

109

253

107

52

253

25

156

217

327

Kenmerken inwoners en kwaliteit omgeving 5,6 ton CO2 eq./inw (124e)

Hulpbronnen nodig voor toekomstige generaties 100.000 (75e)

1200 kg/km² (307e) 1 ha/inw (315e)

26.900 (223e) 56.500 (289e) Niet opgenomen 48.758 (0.99)

69,7% (258e) 22,1% (292e) e) 73,0% (221 e 22,1% (292 ) Brede Welvaarts-raderen Ridderkerk: Hier en nu, versus later 4,6% (321e)

Toelichting: Brede Welvaartsindicatoren CBS: + cijfer is groei, - cijfer is krimp. Rood = afnemend t.o.v. voorgaande jaren, Groen = juist toenemend. Aangevuld met absolute en (relatieve) getallen uit het BLP-BW overzicht.

Gebruikte bronnen in de tekst:

Uitvoeringsteam Bruto Lokaal Product & Brede Welvaart:

RaboResarch – Ondernemend naar Brede Welvaart, 1 december 2022 https://www.rabobank.nl/kennis/d011331492ondernemend-naar-brede-welvaart

Loran van Baardewijk Projectleider economie CLOK l.vanbaardewijk@clok.nl

H.L.F. (Henri) de Groot - Verdiepingsbijeenkomst Uitdagingen van Brede Welvaart in de MRA, 12 januari 2023

Gerlof Rienstra Eigenaar Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies BV gerlof.rienstra@outlook.com

VNO-NCW & MKB Nederland - Ondernemen voor brede welvaart, Februari 2021 Weterings, A. & S. Brakman (2023), Sociaal-economisch beleid vanuit een bredewelvaartsperspectief: welke afwegingen spelen een rol? Den Haag/Groningen: Planbureau voor de Leefomgeving en Rijksuniversiteit Groningen

Joost de Koning Strategisch adviseur gemeente Hilversum en bestuurslid Stichting CLOK Het programma Bruto Lokaal Product & Brede Welvaart is een product van CLOK en Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies BV