Eindrapport Maatschappelijke visitatie Wooncompas 2023.pdf

1.6 Wooncompas presteert ‘naar behoren’ Wooncompas heeft twee onderdelen ‘goed’ gepresteerd en drie ‘naar behoren’. De visitatiecommissie beoordeelt daarom de maatschappelijke waarde van Wooncompas in zijn totaliteit als ‘naar behoren’. De visitatiecommissie wil daarom middels tabel 1-2 de volgende sterke, aandachts- en geleerde punten meegeven. Sterke punten zijn punten die Wooncompas goed (lichtblauw) of zelfs uitmuntend (donkerblauw) heeft uitgevoerd. Punten die men aandacht moet geven zijn punten die of onvoldoende zijn uitgewerkt (oranje) of zo belangrijk dat men ze continu in de gaten moet houden (groen). In de kolom ‘geleerd’ staan de punten opgesomd die Wooncompas bij het oppakken van de opgaven en het omgaan met uitdagingen tijdens de visitatieperiode heeft opgestoken. Deze zijn groen van kleur. Figuur 1-1 bevat een samenvattend overzicht van het oordeel per opgave. 5

‘De waardering door Wooncompas’ is opgetekend door Ecorys op basis van de bijeenkomsten met Wooncompas.

/ 20

/ 21

Maatschappelijke visitatie

Tabel 1.2: Overzicht sterke-, aandachts- en geleerde punten Maatschappelijke Waarde Sterke punten

Aandacht blijven geven

Geleerde punten

De aandacht voor het realiseren van

De aansluiting van de nieuwbouw-

Er zijn geen bijzondere leerpunten

nieuwbouwwoningen, met name in

ambities voor Rotterdam bij het

opgedaan bij het visitatieveld

de BAR-gemeenten.

Rotterdamse woonbeleid en de

Besturing

evenredige verdeling over de regio. De betrokkenheid bij de

De innovatie in het verduurzamen

herstructurering van Schiebroek-

van de woningvoorraad richting

Zuid.

CO2-neutraal in 2050.

De aandacht voor de betaalbaarheid

De uitwerking van de wijze waarop

van de woningvoorraad.

Wooncompas ‘zelfredzaamheid’ van huurders kan faciliteren en/of stimuleren. De uitwerking van ‘dat beetje extra’ als ambitie.

Figuur 1-1: samenvattend overzicht oordeel per opgave

De beschikbaarheid van de woningvoorraad

De betaalbaarheid van de woningvoorraad

Het bieden van dat beetje extra

Uitmuntend

GOED NAAR BEHOREN

Maatschappelijke waarde Wooncompas

VOOR VERBETERING VATBAAR ONVOLDOENDE Zelfredzaamheid en balans tussen solidariteit en autonomie

De kwaliteit van de woningvoorraad

Maatschappelijke visitatie

2

Maatschappelijke verankering

Het visitatieveld Maatschappelijke verankering richt zich op de invloed van huurders, huurdersorganisatie(s) en andere belanghebbenden op de corporatie en hoe concreet en tastbaar de betreffende invloed is. Wooncompas heeft een participatiereglement uitgewerkt Wooncompas heeft een participatiereglement en een belanghebbendenbeleid uitgewerkt. Het participatiereglement beschrijft op welke wijze de betrokkenheid en de invloed van de verschillende klantgroepen zijn georganiseerd. Vanuit het participatiereglement werkt Wooncompas aan tevreden en betrokken huurders en een passend woningaanbod in een prettige woonomgeving. De participatie van huurders is georganiseerd via Progressie, bewonerscommissies en ‘overige groepen en individuen’, zoals klankbordgroepen. In het kader van de transitie naar een klant gedreven organisatie heeft Wooncompas gewerkt aan een nieuwe klant- en dienstverleningsvisie en is ingezet op huurdersparticipatie via klantenreizen, het klantenpanels en een klantarena. De klantarena is bijvoorbeeld bedoeld om onderwerpen met de klanten te bespreken in aanwezigheid van medewerkers van Wooncompas. Wooncompas heeft één klantarena georganiseerd, over nieuwbouw, energie en leefbaarheid. De klantreizen zijn bedoeld om een (klant- en dienstverlenings)proces te doorlopen en te verbeteren, zoals het proces van een reparatieverzoek.

Wooncompas betrekt huurders op verschillende niveaus Formele participatie: Wooncompas overlegt structureel met Progressie. Progressie is eerste en hoogste vertegenwoordiging van alle huurders van Wooncompas. In de reguliere overleggen wordt gesproken over volkshuisvestelijke onderwerpen, zoals de huurverhoging, de streefhuren, de onderhoudscontracten, het oppluspakket en het basis sociaalplan renovatie. Naast de reguliere overleggen hebben (thema)overleggen plaatsgevonden over de opgaven met betrekking tot Wonen & Zorg, de nieuwbouwprojecten, het portefeuillebeleid en de klanttevredenheid. Daarnaast overlegt Wooncompas op wijk-, buurt- of complexniveau met verschillende bewonerscommissies. In 2022 had Wooncompas 12 bewonerscommissies en 5 activiteitencommissies. Projectparticipatie: Wooncompas betrekt klankbordgroepen bij sloop/nieuwbouw- en/of renovatie- en verduurzamingsprojecten. Bovendien organiseert Wooncompas informatie- en inloopavonden en themabijeenkomsten en legt de woningcorporatie huisbezoeken af. De woningcorporatie sluit daarmee aan bij de trend van structurele naar meer tijdelijke participatie. Voor de participatie op projectniveau heeft Wooncompas één regisseur en drie sociaal projectleiders in dienst. Wooncompas zet in op ‘go the extra (s)mile’ bij de huurdersparticipatie en vindt het belangrijk om de huurdersparticipatie in de projecten continu te verbeteren.

Om deze reden voert Wooncompas tijdiger (voor het scenariobesluit) een woonbelevingsonderzoek uit, zodat de woningcorporatie meer inzicht krijgt in de zorgen, wensen en klachten die huurders over hun woning hebben. Wijk- en buurtparticipatie: Als laatste vindt tijdelijke participatie plaats op wijk- en buurtniveau. Voorbeelden van participatie in de wijk of buurt zijn sociaal tuinieren, StraatPraat, verwarmfeestje en buurttenten. Wooncompas trekt via StraatPraat bijvoorbeeld de wijken en buurten in om in gesprek te gaan met huurders over verschillende onderwerpen.

/ 22

Maatschappelijke visitatie

Wooncompas heeft een belanghebbendenbeleid uitgewerkt Wooncompas heeft voor de samenwerking met belanghebbenden een zogenoemd belanghebbendenbeleid uitgewerkt. Het doel van het betreffende beleid is om de relevante belanghebbenden inzichtelijk te maken en een goede relatie met hen te vormen en behouden, zodat Wooncompas en de belanghebbenden elkaar versterken in het behalen van de gemeenschappelijke en individuele doelen. De belanghebbenden zijn ingedeeld naar de matrix van Gardner, waarbij onderscheid wordt gemaakt in ‘samenwerken en betrekken’, ‘kennen en tevreden houden’, ‘volgen en informeren’ en ‘informeren’. Voor iedere belanghebbende is het tevens het doel, de reden en de middelen aangegeven, evenals een verantwoordelijke medewerker voor communicatie en relatiebeheer. Wooncompas betrekt en werkt samen met samenwerkingspartners Wooncompas werkt nauw samen met collega-corporaties op strategisch niveau, bijvoorbeeld VvE-beleid, inkooporganisaties, HR, Corporaties in Beweging. Bovendien is Wooncompas steeds meer een sturend lid van de Maaskoepel geworden en onderdeel van de coalitie van Flexwonen in Rotterdam. Wooncompas neemt actief deel aan het programma gewoonwonen.nu van de Maaskoepel en deelt kennis en kunde in het netwerk van collega-corporaties, bijvoorbeeld in Maaskoepelverband.

Daarnaast werkt Wooncompas samen met zorg- en welzijnspartijen, onder andere aan de leefbaarheid in wijken en buurten. Voorbeelden van samenwerkingspartners zijn Facet, Aafje en Pameijer. De samenwerking uit zich onder andere in het realiseren van projecten. De samenwerkingspartners zijn tevreden over de samenwerking en de invloed op beleid De huurdersvertegenwoordiging geeft aan dat Wooncompas goed naar haar wensen luistert en open staat voor suggesties en adviezen. Wooncompas neemt, uiteraard, niet alles over, maar laat in die gevallen goed beargumenteerd weten waarom dit is. Ook de gemeenten en overige belanghebbenden ervaren dat zij op passende wijze invloed op het beleid hebben. Wel wordt door gemeente Ridderkerk aangegeven dat Wooncompas iets dat zij als beleid heeft voorgenomen, maar waar de gemeente een ander beeld op heeft niet snel los laat. Uiteindelijk is er dan wel sprake van compromisvorming maar het is soms lastig om hiertoe te komen. Alle belanghebbenden ervaren een goede samenwerkingsrelatie met Wooncompas. De contacten worden meestal als heel prettig en warm ervaren. Er is daarbij sprake van de zogenoemde korte lijntjes, waardoor het makkelijk communiceren is met Wooncompas. De belanghebbenden zijn ook tevreden over het aantal overlegmomenten met Wooncompas, dit aantal varieert logischerwijs met de behoefte.

Er is meestal sprake van een combinatie van structureel en ad-hoc overleg. Vanuit enkele overige belanghebbenden wordt wel de wens uitgesproken ook meer op strategisch of beleidsniveau te spreken. De overleggen zijn in die gevallen nog erg ingestoken vanuit de operationele kant van de samenwerking. Wooncompas presteert ‘goed’ De visitatiecommissie beoordeelt de maatschappelijke verankering van Wooncompas als ‘goed’. De visitatiecommissie wil de volgende sterke, aandachts- en geleerde punten meegeven. Sterke punten zijn punten die Wooncompas goed (lichtblauw) of zelfs uitmuntend (donkerblauw) heeft uitgevoerd. Punten die men aandacht moet geven zijn punten die of onvoldoende zijn uitgewerkt (oranje) of zo belangrijk dat men ze continu in de gaten moet houden (groen). In de kolom ‘geleerd’ staan de punten opgesomd die Wooncompas bij het oppakken van de opgaven en het omgaan met uitdagingen tijdens de visitatieperiode heeft opgestoken. Deze zijn groen van kleur.

/ 23

/ 24

Maatschappelijke visitatie

Maatschappelijke verankering Sterke punten

Aandacht blijven geven

Geleerde punten

De uitwerking van het

De (formele) huurdersparticipatie

De samenwerkingspartners moeten

participatiereglement en het

heeft geen participatie meer vanuit

tijdiger bij de ontwikkeling van het

belanghebbendenbeleid.

huurders in Rotterdam.

ondernemingsplan worden betrokken.

Het organiseren van

Het nagaan of met name bij overige

Het tijdiger uitvoeren van een

huurdersparticipatie op verschillende

belanghebbenden behoefte is aan

woonbelevingsonderzoek bij

niveaus.

meer strategisch georiënteerd

projectparticipatie.

overleg Het gebruik van onder andere klantarena’s en klantreizen voor het verbeteren van (dienstverlenings)processen.

Maatschappelijke visitatie

3

Besturing

Het visitatieveld Besturing richt zich op het proces van strategievorming en prestatiesturing. De visitatiecommissie kijkt naar de kwaliteit, de robuustheid en adaptiviteit van het proces van strategievorming en prestatiesturing. Wooncompas heeft een robuust proces gevolg om tot een nieuw ondernemingsplan te komen Wooncompas heeft de ambities vastgelegd in een ondernemingsplan, waarbij het doel is om ‘blijvend het verschil te maken voor de huurders van vandaag en morgen’. In 2020 is Wooncompas gestart met het uitwerken van het huidige ondernemingsplan. De medewerkers van Wooncompas hebben in verschillende fases een bijdrage geleverd aan het ontwikkelen van het ondernemingsplan. Daarnaast zijn samenwerkingspartners, zoals Progressie, de gemeenten en zorg- en welzijnsorganisaties, betrokken. Als gevolg van onder andere de Coronapandemie zijn de betreffende samenwerkingspartners pas later in het proces betrokken. Wooncompas heeft het voornemen om hen bij een toekomstig ondernemingsplan tijdiger te betrekken.

Wooncompas past een uitgebreid en doordacht systeem van monitoring en bijsturing toe Wooncompas heeft in 2022 - op basis van het ondernemingsplan - programmaplannen via de A3-methode opgesteld en een zogenaamde A3-topplaat vastgelegd. De A3-topplaat geeft inzicht in de missie, de visie, de strategische doelstellingen en de voorwaarden voor het realiseren van de doelstellingen. De A3 methode is geënt op cascadering. Wooncompas heeft een A3-uitwerking gemaakt naar programma’s en afdelingen. Wooncompas heeft bewust gekozen voor een opzet met programma’s, die door de functionele expertisegebieden heenlopen. De gedachte daarbij is dat de multidisciplinaire samenwerking tussen teams wordt bevorderd, waarbij procesgericht denken en werken vanzelfsprekend zijn. Het medewerkerstevredenheidsonderzoek laat zien dat medewerkers een goede samenwerking tussen teams belangrijk vinden. De betreffende samenwerking verdient daarom blijvende aandacht. De volgende stap voor Wooncompas is dan ook een uitwerking naar teams en de horizontale verankering. Het ondernemingsplan en de programmaplannen zijn vervolgens uitgewerkt in meerjarenprognoses, jaarplannen en jaarbegrotingen. In de periode voor 2022 zijn afdelingsplannen in plaats van programmaplannen opgesteld.

De overgang van afdelingsplannen naar programmaplannen is ingegeven vanuit het feit dat de opgaven over verschillende afdelingen heen lopen. Bovendien was de gedachte dat werken met programma’s maakt dat de medewerkers minder door het reguliere of alledaagse werk in beslag worden genomen. Wooncompas probeert inmiddels de balans tussen de programma’s (verbeteragenda) en het reguliere werk terug te vinden, omdat medewerkers aangeven dat er te veel aandacht wordt gevraagd voor de programma’s. De verantwoording en monitoring vinden onder andere plaats via de jaarverslaggeving, de tertiaalrapportages en de maandrapportages, waarmee het managementteam en het interne en externe toezicht tijdig worden geïnformeerd. De tertiaalrapportages geven inzicht in de interne en externe ontwikkelingen (‘van de bestuurstafel’), de voortgang op de A3-topplaat, de lopende prestaties (‘going concern’) en de beheersing en het risicomanagement. De visitatiecommissie geeft ter overweging mee om de voortgang op de A3-topplaat in de tertiaalrapportages uit te breiden en met name de afwijkingen en de beheersmaatregelen toe te lichten.

/ 25

/ 26

Maatschappelijke visitatie

Wooncompas monitort haar dienstverlening aan de hand van een nieuwe klant- en dienstverleningsvisie Wooncompas heeft een nieuwe klant- en dienstverleningsvisie opgesteld met als kern ‘aandacht is: luisteren, samenwerken en doen wat je zegt’. De klant- en dienstverleningsvisie heeft verschillende lagen, te weten de externe communicatie-uiting, de externe klantbeloften, de interne communicatie-uiting en de interne werkafspraken. De betreffende visie is een vervolg op de klantvisie uit 2017, die slechts deels beklijfde en toe was aan herziening. De klant- en dienstverleningsvisie is opgesteld met inbreng van medewerkers van Wooncompas en huurders, onder andere via een enquête, groepsgesprekken en plaksessies. Daarbij zijn bijeenkomsten en activiteiten georganiseerd, waaronder een luister- en inspiratiebijeenkomst, een (f)luistersessie onder medewerkers, een klantarena met huurders en meerdere samenwerkingssessies met collega's. Als onderdeel van de klant- en dienstverleningsvisie heeft Wooncompas de kernwaarden aan de hand van klantenpanels vertaald naar klantwaarden. Daarnaast worden de klantbeloften uitgewerkt aan de hand van de klantreizen. Een klantreis heeft bijvoorbeeld betrekking op het proces van reparatieverzoeken. Wooncompas heeft als doel om de volledige ‘cirkel’ van klantbehoefte (kern- en klantwaarden), via klantbeloften naar klantbeleving te sluiten.

Wooncompas presteert ‘goed’ op Besturing De visitatiecommissie beoordeelt de interne besturing van Wooncompas als ‘goed’. Wooncompas heeft belanghebbenden en medewerkers goed betrokken bij haar strategievorming. Heeft deze strategie goed doorvertaald naar concrete plannen en heeft daarbij een uitgebreid instrumentarium om te monitoren en bij te sturen. Wooncompas monitort de prestaties bovendien vanuit veel verschillende perspectieven en geeft daarbij ook de klantbeleving een duidelijke plaat. De visitatiecommissie wil de volgende sterke, aandachts- en geleerde punten meegeven. Sterke punten zijn punten die Wooncompas goed (lichtblauw) of zelfs uitmuntend (donkerblauw) heeft uitgevoerd. Punten die men aandacht moet geven zijn punten die of onvoldoende zijn uitgewerkt (oranje) of zo belangrijk dat men ze continu in de gaten moet houden (groen). In de kolom ‘geleerd’ staan de punten opgesomd die Wooncompas bij het oppakken van de opgaven en het omgaan met uitdagingen tijdens de visitatieperiode heeft opgestoken. Deze zijn groen van kleur. Besturing Sterke punten

Aandacht blijven geven

Geleerde punten

De aandacht voor de ontwikkeling

De aansluiting of samenwerking

Er zijn geen bijzondere leerpunten

van de organisatie en de

tussen de verschillende afdelingen.

opgedaan bij het visitatieveld

medewerkers. De werkwijze van kernwaarden, naar klantwaarden, klantbehoeften en klantbeloften en vervolgens het toetsen van de klantbeleving.

Besturing

Maatschappelijke visitatie

4

Maatschappelijke capaciteit

Het visitatieveld Maatschappelijke capaciteit richt zich op de randvoorwaarden voor het maatschappelijk presteren. Daarbij gaat het om de vraag of de corporatie voldoende is toegerust voor de opgaven, zoals organisatorisch als financieel. Wooncompas heeft aandacht voor de ‘volkshuisvestelijke stretch’ bij het inzetten van haar vermogen Wooncompas heeft de afgelopen jaren veel aandacht gegeven aan het neerzetten van een stevig fundament op het gebied van vastgoed, de organisatie en de financiële positie. De achterliggende gedachte is dat de volkshuisvestelijke opgaven voor Wooncompas omvangrijk zijn. Wooncompas wil structureel goed in kunnen spelen op de forse woningbouwopgave, de verdere verduurzaming in het kader van energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit én het waarborgen van de betaalbaarheid van het wonen en de leefbaarheid in wijken en buurten. Daarom is in september 2022 een analyse uitgevoerd die de zogenoemde ‘volkshuisvestelijk stretch’ van Wooncompas aangeeft. Daarbij zijn tevens samenwerkingspartners uit het maatschappelijk veld betrokken. Samen met hen is gereflecteerd op de opgaven en de prioriteiten zodat Wooncompas meer volkshuisvestelijke waarde kan leveren op de juiste plek.

Centrale vragen waren: ‘Welke rol en verantwoordelijkheid kunnen, willen en moeten wij vervullen gegeven onze positie en met het oog op goed rentmeesterschap? Welke activiteiten horen hierbij en hoe zetten wij daarbij ons vermogen zo goed mogelijk in?’. De analyse heeft uiteindelijk geresulteerd in de volgende richtingen: •

het realiseren van zorgvastgoed (intramuraal);

•

het realiseren van woningen in de middenhuur en/of sociale koopwoningen;

•

het aanjagen van gebiedsontwikkelingen;

•

het gebruiken van leefbaarheid als key-indicator bij investeringsbeslissingen;

Wooncompas is vervolgens aan de slag gegaan met het nader uitwerken van de richtingen. Hierbij is ook ruim aandacht gegeven aan de financiële component door verschillende scenario’s te laten doorrekenen met behulp van een extern bureau. De financiële doorrekening van de richtingen laat zien dat de financiële positie Wooncompas in staat stelt om invulling te geven aan gelijktijdig in meerdere richtingen parallel te schakelen. Wooncompas zet inmiddels haar vermogen in volgens de lijnen van de analyses. Hiermee levert Wooncompas een substantiële bijdrage aan de volkshuisvestelijke uitdagingen in haar werkgebied. Dit bestaat in eerste instantie uit de gemeenten binnen de BAR-gemeenten (Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk), maar indien wenselijk en verantwoord zet Wooncompas haar vermogen ook buiten dit werkgebied in. De visitatiecommissie waardeert de analyse die Wooncompas heeft gemaakt. Het geeft aan dat de corporatie zich goed bewust is van haar rol en verantwoordelijkheid, over de grenzen van haar traditionele werkgebied wil heen kijken én een grote drive heeft haar vermogen zo goed mogelijk in te zetten. Bovendien heeft Wooncompas haar investeringsstatuut aangepast, waarbij is gepoogd om alle maatschappelijke opgaven eveneens mee te wegen en te kwantificeren.

/ 27

Maatschappelijke visitatie

Wooncompas heeft ingezet op ontwikkeling van de organisatorische capaciteit Wooncompas heeft, mede ingegeven door de prioriteiten die volgden uit de financiële stretch, ingezet op de ontwikkeling naar compacte, efficiënte en moderne corporatie, die in staat is om op een ondernemende manier de doelstellingen uit haar ondernemingsplan te realiseren. Daarbij is de beweging ingezet van meer ‘traditioneel en familiair’ naar een hedendaagse zelfbewuste corporatie. Wooncompas heeft aandacht besteed aan het op orde krijgen van processen en ondersteunende systemen en heeft een nieuw ondernemingsplan opgesteld. In het ondernemingsplan heeft Wooncompas de ambities geformuleerd om met elkaar te werken, te bouwen en te wonen met ‘dat beetje extra’. Daarnaast heeft Wooncompas via het HR-beleidsplan ‘Jij maakt het verschil!’ aandacht gehad voor de organisatie en de medewerkers. Wooncompas heeft de talentontwikkeling aangesloten op opgaven Om de ambities daadwerkelijk te kunnen realiseren, zet Wooncompas in op het bieden van ruimte aan medewerkers om talenten in te zetten en te ontwikkelen. Van daaruit is het HR-beleidsplan ‘Jij maakt het verschil’ opgesteld en is gestart met verschillende programma’s om toe te werken naar een sterkere, weerbaardere en effectievere organisatie.

Als eerste zijn nieuwe kernwaarden 'mensgericht, verbindend en ondernemend' benoemd en is samen met medewerkers in verschillende overleggen inhoud en kleur gegeven aan de betreffende kernwaarde. In 2022 heeft Wooncompas aandacht besteed aan het doorleven van de kernwaarden en het koppelen van de kernwaarden aan de klant- en dienstverleningsvisie (zie hoofdstuk 3). Daarbij zijn drie speerpunten benoemd: persoonlijk leiderschap & ontwikkeling, verbinding & samenwerking en WooncompasFit. Wooncompas is onder het eerste speerpunt gestart met een leiderschapstraject voor het managementteam en het uitwerken van principes van leiderschap. Daarnaast is begonnen met het uitrollen van de Talenten Motivatie Analyse (TMA), van waaruit inzicht wordt verkregen in de competenties, de talenten, drijfveren én de ontwikkelmogelijkheden van de medewerkers. In het kader van ‘verbinding & samenwerking’ heeft Wooncompas twee inspiratiecafés georganiseerd, waarin medewerkers zijn geïnspireerd om op een andere manier naar de samenwerking en de verbinding met hun collega's te kijken. Bovendien is in verschillende teamsessies aandacht besteed aan zogenaamde Management Drives. Als laatste zijn onder Vitamine W (onderdeel van WooncompasFit) activiteiten en verbindingsmomenten aangeboden.

Wooncompas heeft bijvoorbeeld een vitaliteitskamer ingericht met een stoelmassage en de mogelijkheid tot een vitaliteitsgesprek of een ander ontwikkelgesprek met één van de coaches. Wooncompas heeft wijkbeheer aangepast Wooncompas concludeerde in 2018 de invulling van de verschillende functies binnen wijk- en woonbeheer onvoldoende paste bij wat de omgeving van de woningcorporatie vroeg. Om deze reden is een verandertraject ingezet, waarbinnen de ontwikkeling van de traditionele huismeesters naar wijkbeheerders het meest in het oog springt. De wijkbeheerder vormt de oren en ogen van de organisatie in de wijk en is de spil in een wijknetwerk. Wooncompas heeft de ontwikkeling van de organisatie geëvalueerd Wooncompas heeft ervoor gekozen om de ontwikkeling van de organisatie tijdig te evalueren. De evaluatie van de organisatie is ingegeven door de resultaten van de zogenaamde Governance-inspectie van de Autoriteit Woningcorporaties (Aw). De aanleiding voor de betreffende inspectie was enerzijds de vierjaarlijkse cyclus van de Aw en anderzijds het feit dat na de fusies met twee kleine lokale woningcorporaties in 2018 (de Vereniging tot Verbetering der Volkshuisvesting Vooruitgang en Vereniging tot Verbetering der Volkshuisvesting Rijsoord) en de fusie tussen Woonvisie en Wooncompas in 2019, wisselingen hebben

/ 28

/ 29

Maatschappelijke visitatie

plaatsgevonden in de RvC. Daarbij waren er zorgen over de impact van de veranderingen op de organisatie en specifiek de medewerkers. Bovendien heeft Wooncompas in 2020 woningen overgenomen van Vestia in Barendrecht en Rondom Wonen in Rotterdam. In de evaluatie is gereflecteerd op de samenhang tussen de organisatiestructuur en de tevredenheid van de medewerkers en de huurders. De evaluatie laat zien dat Wooncompas heeft gebouwd aan een stevig fundament en de schaalgrootte heeft om daadwerkelijk het verschil te maken. Bovendien heeft Wooncompas getoetst in hoeverre de organisatie de ambities kan waarmaken. Daar kwam uit dat medewerkers juist werken bij Wooncompas voor de ambities. De evaluatie eindigt met verschillende aandachtspunten, zoals de verbinding tussen beleid en uitvoering en de positie en de rol van het managementteam voor de realisatiekracht. Het aandachtspunt met betrekking tot de realisatiekracht komt voort uit de spanning in de balans tussen reguliere werk en de programma’s (verbeteragenda’s).

Op welke wijze wordt de balans geborgd? Hoe wordt er voor gezorgd dat medewerkers zowel regulier werk af kunnen maken als bij kunnen dragen aan de programma’s? Wooncompas presteert ‘uitmuntend’ op Maatschappelijke capaciteit De visitatiecommissie beoordeelt de maatschappelijke capaciteit van Wooncompas daarom als zeer goed, met name door de uitgevoerde volkshuisvestelijke stretch, de aandacht voor de ontwikkeling van de medewerkers én de evaluatie van de organisatorische en persoonlijke ontwikkelingen. Samenvattend wil de visitatiecommissie de volgende sterke punten en leerpunten meegeven. De sterke punten zijn punten die Wooncompas goed (lichtblauw) of zelfs uitmuntend (donkerblauw) heeft uitgevoerd. Punten die men aandacht moet geven zijn punten die of onvoldoende zijn uitgewerkt (oranje) of zo belangrijk dat men ze continu in de gaten moet houden (groen). In de kolom ‘geleerd’ staan de punten opgesomd die Wooncompas bij het oppakken van de opgaven en het omgaan met uitdagingen tijdens de visitatieperiode heeft opgestoken. Deze zijn groen van kleur. Maatschappelijke capaciteit Sterke punten

Aandacht blijven geven

Geleerde punten

Een analyse van de volkshuis-

De spanning tussen het reguliere

De aandacht voor verbinding tussen

vestelijke stretch met financiële

werk en de programma’s binnen de

beleid en uitvoering en de positie en

mogelijkheden

organisatie (het verandertempo)

de rol van managementteam voor de realisatiekracht

De aandacht voor de ontwikkeling

Het aanpassen van het

van de organisatie en de

investeringsstatuut, waarbij de

medewerkers (talentontwikkeling)

maatschappelijke overwegingen

met het HR-beleidsplan ‘Jij maakt

eveneens worden meegewogen en

het verschil!’ én de uitgebreide

gekwantificeerd

evaluatie daarvan.

Maatschappelijke visitatie

A: Bestuurlijke reactie

Inleiding Wooncompas heeft zich in de eerste helft van 2023 voor de vierde keer laten visiteren. Het voorliggende rapport kijkt terug op de periode 2019-2022. Een bijzondere periode, omdat daarin Corona grote maatschappelijke effecten heeft gehad. Een onafhankelijk bureau heeft het maatschappelijk presteren van onze organisatie op basis van gesprekken met belanghouders beoordeeld in een traject van ongeveer 7 maanden. Deze belanghouders zijn in de eerste plaats onze huurders (vertegenwoordigd in Progressie), maar ook de gemeente, welzijn- en zorgpartners en collega corporaties. Aan hen leggen we verantwoording af. We gebruiken de visitatie als bewaking van de kwaliteit en om van te leren. Het traject heeft plaatsgevonden op basis van een nieuwe methodiek die in 2023 is geïntroduceerd. De methodiek kenmerkt zich door meer aandacht voor de samenwerking in het netwerk, meer mogelijkheden tot reflectie tussen commissie en woningcorporatie en andere beoordelingscategorieën. De methodiek heeft de visitatie verrijkt. Een één op één vergelijking tussen de uitkomsten nu en de resultaten van onze eerdere visitatie is daarmee echter lastig te maken. Reactie op de resultaten Samenvattend ziet de visitatiecommissie in Wooncompas een betrokken, ambitieuze woningcorporatie die duidelijke en waardevolle maatschappelijke prestaties levert in de gemeenten waar zij actief is.

Dat onderschrijven wij uiteraard graag. De Raad van Commissarissen en de directeur-bestuurder zijn van mening dat de bevindingen van de commissie het beeld dat zij zelf van de organisatie hebben bevestigen. Op alle visitatievelden oordeelt de visitatiecommissie dat we ‘goed’ tot ‘zeer goed’ presteren. Onze aandacht voor het realiseren van nieuwbouw met name in de BAR-gemeenten en onze betrokkenheid en inzet bij de herstructurering van Schiebroek-Zuid worden genoemd als mooie voorbeelden op het visitatieveld Maatschappelijke waarde. Ook onze aandacht voor de betaalbaarheid van de woningvoorraad wordt erkend. Ondanks onze bovengemiddelde inzet op zonnepanelen en renovaties worden we op het thema verduurzaming & kwaliteit nog niet gezien als ‘koploper’. Om dat punt beter te volgen nemen we vanaf volgend jaar ook deel aan het onderdeel ‘ervaren woningkwaliteit’ in de Aedes benchmark. Op het visitatieveld Maatschappelijke verankering hebben we ons onder andere ingezet met de uitwerking van het participatie reglement en het formuleren van belanghoudersbeleid. Dat onze organisatie van huurdersparticipatie op verschillende niveaus en het gebruik van klantarena’s en klantreizen voor het verbeteren van (dienstverlenings)processen tot een goed oordeel heeft geleid, stemt ons tevreden.

De aandacht voor de ontwikkeling van medewerkers en de organisatie worden expliciet genoemd bij het visitatieveld Interne beheersing. De genoemde werkwijze van kernwaarden naar klantwaarden, klantbehoeften en klantbeloften en vervolgens toetsen van de klantbeleving herkennen we als belangrijke pijlers van onze werkwijze. Het doet ons een genoegen in het rapport terug te lezen dat de kernwaarden van de organisatie ook door de omgeving worden herkend. Tot slot oordeelt de commissie dat Wooncompas zowel organisatorisch als financieel voldoende is toegerust voor de opgaven. Het is goed dat onze analyse van de volkshuisvestelijke stretch met financiële mogelijkheden is opgevallen. Samen met onze aandacht voor de ontwikkeling van de medewerkers en de organisatie zien we dit terug in de waardering op het visitatieveld Maatschappelijke capaciteit.

/ 30

Maatschappelijke visitatie

Aan de slag met de ontwikkelagenda Ondanks deze mooie resultaten is er ook werk aan de winkel. We willen letterlijk en figuurlijk blijven groeien en gaan met ‘de ontwikkelagenda’ die ons is meegegeven aan de slag. Met de aanbeveling om de maatschappelijke verankering te organiseren bij een bredere groep medewerkers zijn we na de periode die in het teken stond van Corona aan het werk gegaan. Tijdens onze personeelsdag hebben onze medewerkers een ‘maatschappelijke stage’ gelopen. Ook gaan steeds meer medewerkers samen met de wijkbeheerder op pad. Hiermee verbinden we ‘Binnen’ meer met ‘buiten’. Dat bevalt ons goed en daar gaan we dan ook zeker mee door. Ook het uitdragen waar we voor staan en wat onze samenwerkingspartners van ons mogen verwachten vraagt onze aandacht. Vanuit het verleden leeft bij een aantal belanghouders het beeld van Wooncompas als specialist op het vlak van wonen en zorg. Zelf zien wij ons als een corporatie die er is voor alle doelgroepen. Uiteraard blijven we ons daarbij ook inzetten voor geclusterd wonen van senioren. Duidelijke communicatie over wat we doen zodat helder is wat we van elkaar mogen verwachten is blijvend nodig. Voor wat betreft onze klanttevredenheid kijken we niet alleen naar de cijfers, maar optimaliseren we ook ‘de interne klantreis’.

In de afgelopen periode hebben we onder meer de energie gezet op het selecteren van de juiste samenwerkingspartners. We hebben er vertrouwen in dat de selectie van een nieuwe aannemer dagelijks onderhoud die onze klantwaarden hoog in het vaandel heeft en conform deze waarden werkt, de waardering door onze huurders van het reparatieonderhoud gaat verbeteren. Op ons verzoek is het onderwerp ‘Go the extra (s)mile aan de visitatiecommissie meegegeven als extra veld om te toetsen. In het rapport lezen we de waardering door onze huurders voor maatwerk. We gaan hier dan ook zeker mee door en benutten de kansen die we hiertoe zien. Uit het rapport blijkt dat onze prestaties niet voor alle belanghouders even goed inzichtelijk zijn. In november organiseren we een bijeenkomst voor een brede groep belanghebbenden, waarbij we ook in het gesprek gaan over “the extra (s)mile” en ons huidige ondernemingsplan. We hopen, iedereen hier weer mee aan te haken. In 2024 betrekken we stakeholders bij het opstellen van een nieuwe strategie. Tot slot benoemt de commissie als aandachtspunt de wijze waarop Wooncompas ‘zelfredzaamheid’ van huurders nog meer kan faciliteren en/of stimuleren. We gaan hier uiteraard met onze huurders over in gesprek om te kijken hoe we dit kunnen vertalen naar onze producten en diensten op dit vlak.

Ook verwachten wij dat een gesprek met de collega-corporaties die dit onderwerp wellicht al verder hebben uitgewerkt ons gaat helpen. Tot slot De uitkomsten van deze visitatie is iets waar we trots op zijn. Tegelijkertijd geeft deze beoordeling ons ook weer belangrijke aandachtspunten voor de stappen die we als Wooncompas de komende periode gaan zetten. Wij bedanken Ecorys voor deze visitatie. Voor de tijd die Robert Kievit, Maarten Nieland en Bonno Smeets investeerden in het leren kennen van de organisatie en de aangename gesprekken met ons en met onze belanghouders. Vanzelfsprekend bedanken wij ook onze belanghouders voor hun bijdrage en hun waardering. Wij blijven graag met hen nauw in contact. En natuurlijk ook dank aan alle medewerkers die direct of indirect hebben bijgedragen aan het visitatierapport. Harro Zanting

Ronald de Koning

Directeur-bestuurder

Voorzitter Raad van Commissarissen

/ 31

Maatschappelijke visitatie

B: Onafhankelijkheidsverklaringen

Onafhankelijkheidsverklaring Ecorys Ecorys verklaart hierbij dat de visitatie van Wooncompas in 2023 in volledige onafhankelijkheid heeft plaatsgevonden. Ecorys heeft geen enkel belang bij de uitkomst van de visitatie. In de vier jaar voorafgaand aan de visitatie heeft Ecorys geen zakelijke relatie met Wooncompas gehad. In de komende twee jaar na afloop van de visitatie zal Ecorys geen enkele zakelijke relatie met Wooncompas hebben. Rotterdam, 1 februari 2023 Maarten Nieland Director en coördinator maatschappelijke visitaties Onafhankelijkheidsverklaring visitatoren De visitatoren verklaren dat de visitatie van Wooncompas in 2023 in volledige onafhankelijkheid heeft plaatsgevonden. De visitatoren hebben geen enkel belang bij de uitkomst van de visitatie. In de vier jaar voorafgaand aan de visitatie hebben de visitatoren geen zakelijke relatie met Wooncompas gehad. In de komende twee jaar na afloop van de visitatie zullen de visitatoren geen adviesopdrachten of werkzaamheden uitvoeren bij Wooncompas. Rotterdam, 1 februari 2023 Maarten Nieland, Robert Kievit & Bonno Smeets

/ 32

Maatschappelijke visitatie

C: Curricula vitae

Voorzitter Maarten Nieland Naam, titel, voorletters: Nieland, Drs., RA, M. Geboorteplaats en –datum: Hilversum, 26 februari 1968 Huidige functie: Director Onderwijs: 1994 – 1998

Postdoctoraal Registeraccountant, VU Amsterdam

1990 - 1994

Doctoraal Bedrijfseconomie, VU Amsterdam

Loopbaan: Sinds april 2017 Director Consultant Ecorys Regions & Cities, voorzitter en projectleider visitaties woningcorporaties 2012 – 2016

Senior Manager EY, branchgroep Woningcorporaties

2011 - 2011

Senior Manager Deloitte Real Estate

1994 - 2011

Principal Manager PwC

Profielschets: Na zijn afstuderen aan de faculteit Bedrijfseconomie is Maarten gaan werken bij PricewaterhouseCoopers (PwC). Daar heeft hij ook de postdoctorale opleiding tot Registeraccountant voltooid. In 1998 is Maarten overgestapt naar de adviespraktijk van PwC en heeft zich daar gericht op adviesopdrachten bij instellingen in de gehandicaptensector. Hij was betrokken bij een aantal landelijke benchmarks die in de gezondheidszorgsector en woningcorporatiesector die door PwC werden uitgevoerd. Maarten is vanaf 2005 betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van visitaties. Naast visitaties heeft Maarten zich gericht op beleidsmatige en strategische vraagstukken bij woningcorporaties. In 2006 is hij verantwoordelijk geworden voor het uitvoeren van visitaties binnen PwC, waarna hij in 2012 een vergelijkbare rol bij EY heeft gehad. Vanaf 2017 is Maarten verbonden aan Ecorys, alwaar hij zich eveneens op maatschappelijke visitaties richt. Maarten vormt, met zijn achtergrond in maatschappelijke visitaties en advieservaring met beleidsmatige, strategische en financiële vraagstukken bij woningcorporaties een belangrijke schakel in het uitvoeren van de maatschappelijke visitaties bij woningcorporaties. Maarten beheerst alle onderdelen van de visitatie.

Kernvaardigheden waarover Maarten beschikt zijn onder andere het procesmatig begeleiden van complexe processen, het optreden als facilitator bij verandertrajecten en het functioneren als klankbord en sparringpartner voor Raden van Bestuur en Raden van Toezicht.

/ 33

Maatschappelijke visitatie

Secretaris Robert Kievit Naam, titel, voorletters: Kievit, Ir./MSc, R.H.A. Geboorteplaats en –datum: Zwijndrecht, 30 september 1985 Huidige functie: Principal Consultant Onderwijs: 2011 - 2013

Master Real Estate & Housing, Technische Universiteit Delft

2005 - 2011

Bachelor Bouwkunde, Technische Universiteit Delft

1998 - 2004

Vwo, Walburg College Zwijndrecht

Loopbaan: Sinds 2015

Principal Consultant Regions & Cities, Ecorys

2014 - 2015

Vastgoedadviseur, PVM Rotterdam

2013 - 2014

Projectmedewerker Vastgoedbeheer, Portaal

Profielschets: Robert is na zijn studie aan de Technische Universiteit Delft als projectmedewerker aan de slag gegaan bij woningcorporatie Portaal te Utrecht. Binnen Portaal is Robert actief geweest op de afdeling Vastgoedbeheer, alwaar hij zich onder andere heeft beziggehouden met de ontwikkeling van beleid. Na zijn overstap naar PVM Rotterdam is Robert zich gaan inzetten voor de ontwikkeling van risicomanagement binnen woningcorporaties. Robert is coauteur van het boek Code Rood: Risicomanagement voor woningcorporaties. Het boek is ontwikkeld in samenwerking met een achttal woningcorporaties. Daarnaast heeft hij gefunctioneerd als projectleider van verschillende projecten voor woningcorporaties en overheden. Als principal consultant binnen Ecorys voert Robert verschillende advies- en onderzoeksopdrachten uit op het gebied van woningmarkt, volkshuisvesting en leefbaarheid voor woningcorporaties, gemeenten en ministeries. Daarnaast is hij betrokken bij het uitvoeren van maatschappelijke visitaties. Op basis van zijn achtergrond in de volkshuisvesting en zijn bredere kennis van de woningmarkt levert hij een belangrijke bijdrage aan het doorgronden van woningcorporaties en de volkshuisvestelijke opgaven waar zij voor staan.

Kernwaarden waarover Robert beschikt zijn onder andere het functioneren als spin in het web/teamspeler, het functioneren als (kritisch) klankbord, het samenbrengen van personen en het behouden van overzicht. Robert is zorgvuldig, verantwoordelijk, omgevingsbewust, sociaalvaardig en kritisch.

/ 34

Maatschappelijke visitatie

Commissielid Bonno Smeets Naam, titel, voorletters Bonno, MA, B.J.M. Geboorteplaats en datum: Weert, 17 maart 1998 Huidige functie: Junior consultant 2020-2022

Master International Relations

2018-2019

Minor in Business Management, La

2015-2019

Bachelor Bestuurskunde, Avans Hogeschool ‘s Hertogenbosch

Loopbaan: 2022

Stagiair ontwikkelingssamenwerking, VNG International

2020

Planner, Stichting Wierden en Borgen

2019

Stagiair Inbreidingslocaties, Provincie Noord Brabant

2017-2018

Stagiair Wijken en Beleid, Stichting Havensteder

Profielschets: Bonno Smeets MA is commissielid voor deze visitatie. Bonno heeft Bestuurskunde gestudeerd en uitgebreide ervaring opgedaan met verschillende aspecten binnen het woondomein door heel Nederland. Zo heeft hij bij woningcorporatie Havensteder in Rotterdam gewerkt aan beleidsevaluaties. Verder heeft Bonno bij de provincie Noord-Brabant de haalbaarheid van projecten getoetst met betrekking tot Binnenstedelijke Vernieuwing. Door zijn ervaring als planner bij Groningse corporatie Wierden en Borgen, waar hij tevens organisatie brede evaluaties uitvoerde, heeft hij een goed beeld van de uitdagingen die plaatsvinden op beleids- en uitvoerend niveau binnen de corporatiesector. Bij Ecorys werkt Bonno aan maatschappelijke visitaties, andere opgaven op het woondomein en beleidsevaluaties. Kernwaarden van Bonno zijn mensgerichtheid en diepgang voor het bereiken van het beste resultaat. Verder kan door zijn achtergrond in internationale betrekkingen gerekend worden op het vermogen om het grotere geheel te overzien. Dit komt met name tot uiting in het beschikken over interculturele sensitiviteit, projectmanagement vaardigheden en het functioneren als spin in het web. Vanuit zijn achtergrond is Bonno tevens in staat om een bestuurlijke omgeving snel in kaart te brengen en zich materie snel eigen te maken waardoor hij uw organisatie en het krachtenveld waarin deze opereert begrijpt.

/ 35

Maatschappelijke visitatie

D: Onderzoeksverantwoording

Een visitatie in overeenstemming met methodiek 7

De voorliggende visitatie is uitgevoerd in overeenstemming met methodiek 7 ‘Samenwerken aan opgaven’. In methodiek 7 staan drie hoofdthema’s centraal: 1. De huurdersinvloed en het perspectief van de huurder in de visitatie De visitatie is het enige sectorbrede verantwoordingsinstrument dat het huurdersoordeel een centrale plaats geeft in de beoordeling over het maatschappelijk presteren van de corporatie. Het huurdersoordeel is in methodiek 7 meer geïntegreerd in het volledige visitatierapport. Daarnaast wordt in het visitatieveld Maatschappelijke verankering ingegaan op de wijze waarop de corporatie zich laat beïnvloeden door huurders en andere belanghebbenden. De visitatiecommissie heeft wat zij heeft gehoord vanuit huurders, de gemeente(n) en overige samenwerkingspartners gerelateerd aan feitelijke prestaties van de corporatie. Daarbij is een verbinding gelegd tussen de wereld van strategie en bestuur enerzijds en de leefwereld van de huurders en andere belanghebbenden anderzijds. 2. Het doel van de visitatie is leren en verantwoorden De visitatie heeft als uitgangspunt dat de corporatie zich maatschappelijk verantwoordt voor de (beleids-)keuzes en de prestaties, waarbij de visitatie input geeft voor het proces van leren en continu verbeteren. De visitatiecommissie heeft samen met de corporatie gekeken naar de sterke punten, de aandachtspunten en de geleerde punten.

De visitatiecommissie heeft samen met de corporaties, de huurders en de overige samenwerkingspartners gereflecteerd op het maatschappelijk presteren. 3. De aandacht voor samenwerken en netwerken in de visitatie De visitatie is gericht op samenwerken en wederkerigheid in het netwerk. De aandacht voor de corporatie als samenwerkingspartner heeft tot gevolg dat de visitatiecommissie de corporatie evenals de samenwerkingspartners heeft gevraagd om te reflecteren op de samenwerking in het netwerk. Daarnaast zijn de samenwerkingspartners van de corporatie gevraagd naar de bijdrage die zij leveren aan het realiseren van de maatschappelijke opgaven.

De documentatie voor de visitatie De visitatiecommissie heeft voor het uitvoeren van de visitatie verschillende documenten ontvangen van de corporatie, die zijn bestudeerd en als basis zijn gebruikt voor de gesprekken met de corporatie, de huurders en de overige samenwerkingspartners. De documentatie die ter beschikking is gesteld, betreft onder andere de ondernemingsplannen, de jaarverslagen, de prestatieafspraken, de begrotingen, de periodieke rapportages, de verslagen van de RvC-vergaderingen, de zelfevaluaties van de RvC en de oordeelsbrieven van de Autoriteit Woningcorporaties (Aw) en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW).

/ 36

Maatschappelijke visitatie

De samenwerkingspartners van Wooncompas De visitatiecommissie heeft voor de maatschappelijke visitatie verschillende medewerkers, leden van de RvC en samenwerkingspartners van Wooncompas gesproken, zowel in reflectiegesprekken als in netwerkdialogen: Naam

Functie

Raad van Commissarissen R. de Koning

Voorzitter

C. van Oorschot

Lid

C. van Benthum

Lid

H. Karakus

Lid

M Weustink-van Ditzhuyzen

Lid

I. Frijters

Lid

Medewerkers H. Zanting

Directeur-bestuurder

A. van Geel

Directeur Wonen en directeur Vastgoedonderhoud (a.i.)

P. Kranenburg

Directeur Vastgoedontwikkeling/-projecten

A. Kleijssen

Directeur Finance & Bedrijfsvoering (a.i)

A. Moorlag

Manager Wijk- en woonbeheer

E. Houtman

Beleidsadviseur

A. Wouters

Controller

F. van Slobbe

Voorzitter ondernemingsraad

R. van Slobbe

Lid ondernemingsraad

A. Ramadhin

Lid ondernemingsraad

N. Steijns

Lid ondernemingsraad

W. Lie

Lid ondernemingsraad

Samenwerkingspartners H. Hesper

Voorzitter Progressie

T. Hulshoff

Secretaris Progressie

J. Lagendijk

Penningmeester Progressie

H. Huijgen

Lid Progressie

T. Heinen

Lid Progressie

I. van der Merwe

Lid Progressie

R. Andeweg

Lid Progressie

R. Polder

Wethouder Gemeente Albrandswaard

J. Wijnmalen

Beleidsadviseur BAR-gemeenten

C. den Heijer

Beleidsadviseur BAR-gemeenten

D. Vermaat

Wethouder Gemeente Barendrecht

K. van der Duijn Schouten

Wethouder Gemeente Ridderkerk

J.W. Steeman

Wijkregisseur Gemeente Ridderkerk

H. Holwerda

Beleidsadviseur Wonen Gemeente Rotterdam

M. Noeverman

Beleidsadviseur Wonen Gemeente Rotterdam

A.van Ettinger

Directeur Maaskoepel

J. Reniers

Directeur-bestuurder Woningbouwvereniging Poortugaal

P. Manders

Directeur-bestuurder Patrimonium Barendrecht

H. van den Berk

Directeur-bestuurder Havensteder

/ 37

Maatschappelijke visitatie

M. Kolsteeg

Directeur-bestuurder Hef Wonen (voorheen Vestia)

H. van den Berg

Voorzitter Raad van Bestuur Lelie Zorggroep

G. Buck

Voorzitter Raad van Bestuur Aafje

A. de Knegt

Directeur-bestuurder Facet

A. Vreugdenhil

Bestuurder Pameijer

J. de Raadt

Bestuurder Stichting De Overburen

M. van Loenen

Politie Rotterdam-Rijnmond

G. Schipaanboord

Manager Maatschappelijke Opvang Stichting Ontmoeting

D. Ollong

Coördinator Vluchtelingenwerk Ridderkerk

N. Vorthoren

Vastgoedadviseur Gapph

/ 38

Postbus 4175 3006 AD Rotterdam Nederland Watermanweg 44 3067 GG Rotterdam Nederland T 010 453 88 00 F 010 453 07 68 E netherlands@ecorys.com K.v.K. nr. 24316726 W www.ecorys.nl