Definitief Accountantsverslag 2022 gemeente Ridderkerk.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag 2022 Gemeente Ridderkerk 21 juni 2023
Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9930 www.deloitte.nl
Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Ridderkerk Postbus 271 2980 AG RIDDERKERK Datum
21 juni 2023 Ons kenmerk
23067063FD/MVO Behandeld door
C.L. Aleman MSc RA 088 288 4667
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Ridderkerk. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Ridderkerk. Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Ridderkerk hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Ridderkerk. Bij deze jaarrekening hebben wij op 21 juni 2023 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 27 oktober 2022 en met ons auditplan. Wij bespreken onze bevindingen met de commissie Samen Leven Samen Wonen Wij zullen onze rapportage op 22 juni 2023 bespreken tijdens de bijeenkomst met uw commissie Samen Leven Samen Wonen en zullen daarbij ook uw vragen beantwoorden.
De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, de gemeentecontroller en met de betrokken medewerkers van de afdeling Financiën. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. R.M.J. van Vugt RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
9
Bevindingen jaarrekening
11
•
De financiële positie van uw gemeente
12
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
17
Interne beheersing
23
•
24
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
25
•
26
Overige aangelegenheden
Bijlagen
27
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
28
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
29
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
30
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
31
•
Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2022
33
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
34
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/3
Bestuurlijke samenvatting
23067063FD/MVO/4
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.570.000 respectievelijk € 4.710.000.
Welke verbeteringen zien wij?
Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd:
Belangrijke aandachtspunten
Controleproces
Bestuurlijke samenvatting
•
De gemeente Ridderkerk besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact.
•
Wij hebben geen Europese aanbestedingsfouten geconstateerd.
Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •
De controle van de SiSa-verantwoording heeft vanuit zowel onze kant als de ambtelijke organisatie veel tijd en inspanningen gekost. Ook in dit boekjaar zijn het aantal regelingen verder toegenomen ten opzichte van voorgaand boekjaar. Verder hebben wij geconstateerd dat het personeelsverloop binnen de organisatie en de GR BAR ook gevolgen heeft gehad voor de controle van de SiSa-verantwoording. Daarbij was de wet- en regelgeving niet altijd helder en hebben er voor een aantal regelingen nog wijzigingen in de verantwoording of wet- en regelgeving plaatsgevonden. Dit heeft er toe geleid dat het controleproces op dit onderdeel dit jaar erg stroef is verlopen. Aanvullend adviseren wij u om het proces, de totstandkoming en de interne controle van de SiSa-verantwoording aan te scherpen, zodat de samenstelling van de SiSa verantwoording bij de jaarrekening en de externe controle op een meer efficiënte en effectieve wijze verlopen. Uw organisatie heeft inmiddels een werkgroep gevormd om het proces en de aanlevering van de SiSa in de toekomst te verbeteren.
•
Wij hebben de grondexploitaties beoordeeld. Bij zowel de plannen van Cornelisland als Het Zand hebben wij geconstateerd dat de realisatie van kosten en opbrengsten achterblijven op de planning. Wij adviseren om in 2023 blijvend uw grondexploitatieprojecten nader te actualiseren en te beoordelen of baten en lasten waar in de berekening rekening mee gehouden wordt nog gerealiseerd gaan worden.
•
Wij merken op dat uw gemeente voor boekjaar 2022 een uitgangspuntennotitie heeft opgesteld inzake de grondexploitaties. Wij vinden dit een positieve ontwikkeling. De uitgangspuntennotitie zal verder in kwaliteit toenemen door vermelding en toelichting van de gehanteerde uitgangspunten voor het maken van de kosten- en opbrengstramingen. Nu heeft de uitgangspuntennotitie meer het karakter van een intern controlerapport grondexploitaties.
•
Bij de start van de controle waren de jaarstukken en het controledossier, uitgezonderd de SiSa, nagenoeg gereed. Echter hebben wij wel geconstateerd dat de primaire aanlevering, beantwoording van onze vragen en onze externe controle van de SiSa erg stroef is verlopen. Wij treden graag met uw organisatie in overleg om vast te stellen waar de verbeteringen nodig zijn om dit proces in de toekomst efficiënter en effectiever te laten verlopen.
•
Wij hebben de controle van de jaarrekening ook dit jaar weer in een hybride vorm uitgevoerd, waarbij wij de samenwerking ook dit jaar als constructief hebben ervaren.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/5
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Financiële positie
Interne beheersing
Kwaliteit verslaggeving
•
De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2022 bedraagt € 32,8 miljoen (2021: € 32,7 miljoen) en is daarmee nagenoeg gelijk. De beschikbare weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Ridderkerk onderkende en aanwezige risico’s van € 5,1 miljoen (2021: € 5,3 miljoen) en kan worden aangemerkt als sterk.
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een positief rekeningresultaat 2022 na bestemming ad € 7,0 miljoen (2021: positief € 4,7 miljoen). Per saldo is tussentijds € 5,5 miljoen (2021: € 6,6 miljoen) aan de reserves onttrokken, waardoor het eigen vermogen t.o.v. 2021 met € 1,5 miljoen is gestegen.
•
Op basis van de interim-controle 2022 hebben wij bevindingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
•
Uit onze werkzaamheden op de General IT Controls (GITC’s) zijn bevindingen naar voren gekomen met een diversiteit aan impact. Op basis van deze bevindingen concluderen wij dat de kwaliteit van de GITC’s op dit moment nog onvoldoende is om in het kader van de audit een systeemgerichte controleaanpak te hanteren. Wij hebben daarom (extra) gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles. Hierbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.
•
Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de interim- en jaarrekeningcontrole. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in.
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Dit betrof de controle van de WNT-verantwoording.
Naleving van de Europese • aanbestedingsregels
Bestuurlijke samenvatting
Wij hebben in 2022 geen onrechtmatigheden geconstateerd als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/6
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Begrotingsrechtmatigheid
•
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse van begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. De geconstateerde lastenoverschrijdingen wegen niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
Grondexploitatie
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2022 versus de schattingen in de jaarrekening 2021 geanalyseerd (‘backtesting’). Hierbij concluderen wij dat de mate van realisatie achterblijft op de begroting.
•
Uw gemeente participeert in de Gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard. Dit betreft het realiseren van een bedrijventerrein, de nog te realiseren kosten en opbrengsten zijn met € 77,7 miljoen respectievelijk € 188,7 miljoen hoog. De grondexploitatie sluit momenteel op een positief saldo van € 0,5 miljoen euro. Gezien de onzekerheid die in het project zit, met name het effect van eventuele toekomstige negatieve prijsontwikkelingen, is dit een heel beperkte marge.
•
Op grond van het BBV heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 € 0,43 miljoen winst genomen op de grondexploitaties (2021 € 1,16 miljoen). Deze winstname ziet enkel toe op het complex Cornelisland. Daarnaast is in 2022 voor complex Het Zand de voorziening voordelig bijgesteld naar € 0,16 miljoen (2021: € 0,64 miljoen).
•
In 2023 is de controle over 2022 soepel verlopen. De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders waren eenvoudig aan te sluiten op de financiële administratie.
•
Ten tijde van de afronding van de accountantscontrole van de jaarrekening 2022 van uw gemeente is er echter nog geen gecontroleerde, gecertificeerde en vastgestelde jaarrekening 2022 van de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond beschikbaar.
•
In het boekjaar 2022 is er sprake van een onderschrijding van de lasten ten opzichte van de gewijzigde begroting in programma 7 sociaal domein van € 2,7 miljoen. Dit wordt grotendeels veroorzaakt doordat er € 1,36 miljoen overschot is op de uitkering van het Rijk voor de opvang van Oekraïners vanwege minder gemaakte kosten in 2022. Voor dit overschot geldt geen terugbetalingsverplichting.
•
Op basis van de door ons uitgevoerde controle moeten wij de zorgkosten waarvoor géén productieverantwoording met controleverklaring is aangeleverd aanmerken als onzeker. Voor WMO is dit € 0,22 miljoen en voor Jeugd is € 0,03 miljoen aangemerkt als onzeker. Dit is overeenkomstig voorgaand jaar.
Sociaal domein
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/7
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Frauderisicoanalyse
Uw college heeft begin 2022 de geactualiseerde frauderisicoanalyse vastgesteld. Wij onderschrijven het belang van een dergelijke analyse. Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2022 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.
Rechtmatigheidsverantwoording
Gemeenten, provincies en gemeenschappelijke regelingen moeten per verslagjaar 2023 zelf in de jaarrekening verantwoording afleggen over de rechtmatige totstandkoming van de baten en lasten, alsmede de balansmutaties. De accountant beperkt zich dan tot een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening. De gemeente Ridderkerk heeft ervoor gekozen om de jaarstukken 2022, net als de jaarstukken 2021, te gebruiken als proefjaar voor de rechtmatigheidsverantwoording. Dit zorgt voor de bijzondere situatie dat de jaarrekening twee rechtmatigheidsoordelen bevat: één rechtmatigheidsoordeel van het college en één van de accountant. Voor de volledigheid merken wij op dat wij geen specifieke werkzaamheden op de rechtmatigheidsverantwoording van het college hebben uitgevoerd. Wij hebben controlewerkzaamheden verricht om tot ons eigen rechtmatigheidsoordeel te komen. Wel stellen wij vast dat de door het college geconstateerde afwijkingen aansluiten op de afwijkingen die in onze eigen controle naar voren zijn gekomen. Er is, als gevolg van wet- en regelgeving, een belangrijk verschil tussen de rechtmatigheidsverantwoording van het college en ons oordeel inzake rechtmatigheid. In de rechtmatigheidsverantwoording van het college tellen alle afwijkingen mee in het oordeel.
In ons rechtmatigheidsoordeel tellen niet alle afwijkingen mee in het oordeel, zie hiervoor ook pagina 20 van dit accountantsverslag.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/8
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2022, dat op 7 maart 2023 is vastgesteld door het college en ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Toelichting uitgebreide controleverklaring De controleverklaring bij de jaarrekening heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Daarin geeft de accountant namelijk weer of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de resultaten en financiële positie, en of de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gebruikers van jaarrekeningen hebben aangegeven behoefte te hebben aan meer inzicht in de door de accountant ter zake uitgevoerde werkzaamheden. Dit heeft in combinatie met een wijziging van de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (de voorschriften voor het uitvoeren van een accountantscontrole) geresulteerd in een uitgebreidere tekst van de controleverklaring bij uw jaarrekening 2022. Hierin doen wij in het hoofdstuk ‘Informatie ter ondersteuning van ons oordeel’ aanvullend verslag over onze controleaanpak voor frauderisico’s, naleving van wet- en regelgeving, en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Ridderkerk hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Ridderkerk uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben één niet-gecorrigeerd controleverschil geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle één niet-gecorrigeerde feitelijke afwijking geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed is op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben dit niet-gecorrigeerd controleverschil opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen. Wij hebben geen controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (Paragraaf 5: Bedrijfsvoering) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Voor de controle van de WNT hebben wij onze interne specialisten ingezet. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2022, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’.
Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt. Bijlagen
23067063FD/MVO/9
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Ridderkerk Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022.
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/10
Bevindingen jaarrekening
23067063FD/MVO/11
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022 bedraagt € 1,5 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 5,5 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2022 circa € 7,0 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2022
2021
2020
2019
Eigen vermogen per 1 januari
93,7
95,6
54,8
58,4
-/- 5,5
-/- 6,6
42,1
5,2
Gerealiseerd resultaat
7,0
4,7
-/- 1,3
1,6
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
1,5
-/- 1,9
40,8
-/- 3,6
Eigen vermogen per 31 december
95,1
93,7
95,6
54,8
Tussentijdse resultaatbestemming
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 circa 59,3% van het balanstotaal (ultimo 2021: 58,6% van het balanstotaal) en is licht verbeterd ten opzichte van 2021. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
9,6
Saldo mutaties reserves
5,5
Gerealiseerd resultaat
7,0
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Totale baten
155,4
Totale lasten
-/- 153,9
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
1,5
Af: stortingen in reserves
Overige aangelegenheden
-/- 4,1
Bijlagen
23067063FD/MVO/12
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2022 laat een positief gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 1,5 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 9,4 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2022 sluit - na verwerking van de mutaties in reserves - met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 7,0 miljoen. Het gerealiseerde totaalsaldo baten en lasten in 2022 wordt grotendeels verklaard door de grootste voordelen op de lasten ten opzichte van de begroting na wijziging op de volgende programma’s: •
Programma 7 Sociaal Domein: € 2,7 miljoen.
•
Programma 8 Gezondheid en duurzaamheid: € 1,4 miljoen.
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 45
-
€ 40,7
40
(5)
35
(10)
30
(15)
25
(20)
20
€ (5,5)
(35)
5
€ 1,5
-
2019
(40) (45)
€ -1,9
€ -3,6
(50) 2020
2021
2022
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen)
8
€ (6,6)
(30)
10
(10)
€ (5,3)
(25)
15
(5)
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen)
6
€ (42,9)
2019
2020
2021
2022
€ 7,0
€ 4,7
4 € 1,6
2 (2)
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2019
Interne beheersing
€ (1,3)
2020
2021
2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/13
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Solvabiliteit
Kengetallen voor gemeente Ridderkerk (begroot en werkelijk over de periode 2019-2022)
Solvabiliteit
80%
2%
60%
0%
40%
-2%
20%
-4%
0%
2019
2020
Begroot
2021
2022
-6%
Werkelijk
Grondexploitatiequote 2019
2020
2021
De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Deze is voor 2022 4,6% negatief en daarmee loopt de gemeente Ridderkerk eigenlijk geen risico over de grondposities.
2022
Werkelijk
Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Voor 2022 bedraagt deze 6,1% en laat daarmee een relatief lage schuldenlast zien ten opzichte van de eigen middelen. Ten opzichte van de begroting ligt deze fors lager als het gevolg van het niet aantrekken van nieuwe leningen.
Structurele exploitatieruimte
80%
8% 6%
60%
4%
40%
2% 0%
20% 0%
Grondexploitatiequote
Begroot
Netto schuldquote
De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De gemeente Ridderkerk heeft voor 2022 een solvabiliteitsratio van 59,3% en kan worden aangemerkt als goed.
-2% 2019
2020
Begroot
Bestuurlijke samenvatting
2021
2022
Werkelijk
Bevindingen jaarrekening
-4%
2019
2020
Begroot
Interne beheersing
2021 Werkelijk
2022
Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Deze bedraagt voor 2022 1,2% positief en bedraagt daarmee een kleine marge tussen de baten en de lasten.
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/14
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2022 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 7,0 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. Om inzicht te krijgen in de mate waarin uw organisatie in staat is om het gerealiseerde resultaat te voorspellen, hebben wij het resultaat volgens begroting afgezet tegen het gerealiseerde resultaat volgens de jaarrekeningen 2021 en 2022. Het rekeningresultaat over 2022 wijkt, net als voorgaande boekjaren, af van het begrote rekeningresultaat (na wijziging). Voor het nadere inzicht op deze afwijkingen verwijzen wij naar pagina 6 en 7 van de jaarrekening 2022. Overigens constateren wij in de gehele gemeentelijke sector relatief grote verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de realisatie. Dit wordt ook deels veroorzaakt door het Rijk, welke pas aan het einde van het boekjaar extra gelden beschikbaar heeft gesteld.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 5 (5) (10)
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 200 150 100 50 -
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 160 150 140 130 120 110
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/15
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2022; de ratio weerstandsvermogen is met 1,1 afgenomen, maar kan nog steeds als sterk worden aangemerkt. De ratio weerstandsvermogen bedraagt voor 2022 6,4 en is daarmee ruim boven de grens voor een sterk weerstandsvermogen. Beschikbare weerstandscapaciteit
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) € 74,8
80
De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 32,8 miljoen (2021: € 32,7 miljoen) en is daarmee nagenoeg gelijk. Wij merken op dat de beschikbare weerstandcapaciteit ruimschoots toereikend is om de risico’s af te dekken. Benodigde weerstandscapaciteit
60 40
€ 29,8
20
€ 5,5 2019
-
De inventarisatie van risico’s - die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen - geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 5,1 miljoen (2021: € 4,4 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee sprake van een toename van de gekwantificeerde risico’s met € 0,7 miljoen. Bestuurlijke samenvatting
Uw weerstandscapaciteit van € 32,8 miljoen is ruimschoots toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 5,1 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
Bevindingen jaarrekening
€ 32,7
€ 32,8
€ 8,1
€ 4,4
€ 5,1
2020
2021
2022
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 10,00 8,00 6,00
9,20
7,50
5,46
6,40
4,00 2,00 -
2019
Interne beheersing
2020
2021
2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/16
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2022 ad € 7,2 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te realiseren baten ad € 3,2 miljoen en lasten ad € 8,1 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2022 gaat het om 2 individuele projecten. Ten behoeve van de waardering van de bouwgronden in exploitatie per balansdatum, dient de gemeente per individuele grondexploitatie te bepalen of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste inschatting, terugverdiend zal worden.
De gemeente Ridderkerk schat per 31 december 2022 in dat er voor Het Zand sprake zal zijn van toekomstige verliezen. De voorziening is voordelig bijgesteld naar € 0,16 miljoen (2021: € 0,64 miljoen). Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
•
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten.
Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 2,00 -
2019
(2,00)
2020
2021
2022
(4,00) (6,00) (8,00) Ontwikkeling boekwaarde
Overzicht nog te realiseren baten en lasten (x € 1 miljoen) 25 20 15 10 5 -
2019
2020
2021
2022
Nog te realiseren baten Nog te realiseren lasten
Uit deze figuren blijkt dat de boekwaarde en/of de geraamde baten en lasten van de bouwgronden in exploitatie in 2022 ten opzichte van 2021 afgenomen zijn. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de realisatie van de opbrengsten van € 4,7 miljoen in 2022. Parameters Bij de controle van de gehanteerde parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, disconteringsvoet en rente) hebben wij geen materiële afwijkingen geconstateerd. Daarmee achten wij de parameters voor de waardering van de grondexploitatie aannemelijk.
Bijlagen
23067063FD/MVO/17
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties - vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Tussentijdse winstneming
Kostenontwikkeling
In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.
De afgelopen maanden is sprake geweest van een forse stijging van bepaalde kostensoorten, waaronder bouwmaterialen. Dit kan een belangrijke impact hebben op de omvang van de nog te maken kosten. Gezien de korte doorlooptijd van beide projecten leidt dit niet tot materiële afwijkingen.
Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 voor € 0,43 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitaties (2021: € 1,16 miljoen) welke volledig toeziet op complex Cornelisland. Voor complex Het Zand is de verliesvoorziening voordelig bijgesteld naar € 0,16 miljoen (2021: € 0,64 miljoen), waardoor er geen sprake is van een tussentijdse winstname. De eerder opgenomen winst op dit project was in voorgaande jaren al teruggenomen. Prijs-component (opbrengsten) De nog te realiseren opbrengsten bedragen € 3,2 miljoen. Bij deze controle hebben wij onder andere een aansluiting gemaakt met de plangebieden (juistheid aantal m2’s) en een vergelijking met gerealiseerde grondprijzen in het verleden. Hierbij hebben wij geen materiële afwijkingen geconstateerd. Plankosten (ontwikkeling) In 2022 zijn voor de plankosten gedegen P*Q-ramingen opgesteld. Wij hebben vastgesteld dat de ingerekende plankosten niet onaannemelijk zijn en hebben wij geen materiële bijstellingen in 2022 geconstateerd.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grootste risico’s van grondexploitaties toeziet op stijgende bouwkosten, dalende huizenprijzen en stijgende rentekosten. Wij hebben de grondexploitaties beoordeeld. Bij beide plannen hebben wij geconstateerd dat de realisatie van kosten en opbrengsten achterblijven op de planning. Wij verwachten dat uw gemeente in 2023 blijvend de projecten opnieuw actualiseert en beoordeeld of baten en lasten waar in de berekening rekening mee gehouden wordt nog gerealiseerd gaan worden.
Bijlagen
23067063FD/MVO/18
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Een aannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. Wij merken verder op dat uw gemeente voor boekjaar 2022 een uitgangspuntennotitie heeft opgesteld inzake de grondexploitaties. Wij vinden dit een positieve ontwikkeling. De uitgangspuntennotitie zal verder in kwaliteit zal toenemen door vermelding en toelichting van de gehanteerde uitgangspunten voor het maken van de kosten- en opbrengstramingen. Nu heeft de uitgangspuntennotitie meer het karakter van een intern controlerapport grondexploitaties.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard Uw gemeente participeert tezamen met de gemeenten Barendrecht en Rotterdam in de gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard. Deze gemeenschappelijke regeling heeft als belangrijkste doel het realiseren van een bedrijventerrein. De organisatie wordt gecontroleerd door een andere externe accountant. Conform de voorschriften hebben wij een dossierreview uitgevoerd bij de accountant en daarbij vastgesteld dat wij kunnen steunen op de werkzaamheden van de externe accountant van de gemeenschappelijke regeling. Wij onderkennen net als in voorgaand jaar een verhoogd risicoprofiel ten aanzien van deze grondexploitatie. De nog te realiseren kosten en opbrengsten zijn met € 77,7 miljoen respectievelijk € 188,7 miljoen onverminderd hoog. De grondexploitatie sluit momenteel op een positief saldo van € 0,5 miljoen euro. Gezien de onzekerheid die in het project zit, is dit een heel beperkte marge. Wij constateren voor boekjaar 2022 dat de mate van realisatie van de kosten en de opbrengsten opnieuw achter blijft op de begroting. Op de kosten is een onderrealisatie zichtbaar van € 12,3 miljoen en op de opbrengsten een onderrealisatie van € 15,3 miljoen.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/19
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
1 0,2
0,1
0,2
0,5
(0,2) (0,7)
(1)
(0,7) (1,4)
9. Ruimtelijke ontwikkeling, wonen en…
13 Niet in de programma's opgenomen lasten…
8. Gezondheid en duurzaamheid
6. Cultuur, sport en groen
5. Onderwijs
7. Sociaal domein
(2,7)
(3)
Interne beheersing
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in paragraaf 5 Bedrijfsvoering in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2022. Wij hebben geconstateerd dat de begrotingsoverschrijdingen niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel. Kredietoverschrijdingen
(2)
4. Economische zaken
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. Dit laat het verschil zien van de rechtmatigheidsverantwoording door het college van B&W en het rechtmatigheidsoordeel van de accountant. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
1,7
3. Verkeer, vervoer en wegen
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
2
2. Veiligheid
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hiernaast hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding (positief bedrag) en een lastenonderschrijding (negatief bedrag) opgenomen.
Lastenoverschrijdingen (x € 1 miljoen)
1. Bestuur en (overheids)participatie
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Overige aangelegenheden
Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV - vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten - autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet. Wij hebben geconstateerd dat de kredietoverschrijdingen niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.
Bijlagen
23067063FD/MVO/20
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Wij hebben vastgesteld dat uw college begin 2022 de frauderisicoanalyse heeft vastgesteld. Dit draagt bij aan de bewustwording van de risico’s die u als organisatie loopt. Wij adviseren u deze frauderisicoanalyse periodiek te actualiseren.
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw ambtelijke organisatie. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen integriteitsmeldingen of fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23067063FD/MVO/21
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Naleving van de Europese aanbestedingsregels Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties. Wij constateren over 2022 geen onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Sociaal domein | Productieverantwoordingen
Daarnaast kan er sprake zijn van eventuele extra, direct opeisbare tekorten. Ten tijde van de afronding van de accountantscontrole van de jaarrekening 2022 van uw gemeente is er echter nog geen gecontroleerde, gecertificeerde en vastgestelde jaarrekening 2022 van de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond beschikbaar. Dit betekent dat uw gemeente de verantwoorde deelnemersbijdrage inzake de Jeugdhulp bovenlokaal bepaald heeft op basis van de laatste versie van de conceptjaarstukken 2022 van deze verbonden partij. Deze conceptcijfers kunnen echter nog wijzigen, waardoor dit in 2023 nog een mogelijk effect kan hebben op het resultaat van uw organisatie.
De gemeente heeft voor de uitvoering van de Wmo en Sociaal domein | PGB-bestedingen de lokale Jeugdzorg overeenkomsten gesloten met De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale zorgaanbieders. De zorgaanbieders verantwoorden jaarlijks hun productie (aantal zorgleveringen maal de Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft - net als in voorgaande jaren - bij de afgesproken prijs) door middel van een productieverantwoording. Afhankelijk van de omvang PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2022 een controleverklaring met beperking verstrekt. De van de productie moet de zorgaanbieder de verantwoording voorzien van een controleverklaring van PGB-bestedingen over 2022 bedragen circa € 0,9 miljoen een accountant. Op deze manier verkrijgt de gemeente (2021: € 1,0 miljoen). zekerheid over de rechtmatigheid van de zorgkosten. Uw organisatie heeft de voorgaand jaar getroffen Op basis van de door ons uitgevoerde controle moeten aanvullende interne beheersmaatregelen en interne controles ook over 2022 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. wij de zorgkosten waarvoor géén Hiermee is voldoende zekerheid verkregen over de productieverantwoording met controleverklaring is aangeleverd aanmerken als onzeker. Voor WMO is dit prestatielevering en rechtmatigheid van de PGB-bestedingen.
In dit kader is onder andere nader € 0,21 miljoen en voor Jeugd is € 0,03 miljoen onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal aangemerkt als onzeker. Dit is overeenkomstig gebruikers van deze PGB-gelden. voorgaand jaar. Controle jaarrekening 2022 van de gemeenschappelijke Met de getroffen beheersmaatregelen en uitgevoerde interne controles is voor de PGB-bestedingen over 2022 regeling Jeugdhulp Rijnmond voldoende zekerheid verkregen wat betreft zowel de De uitvoering van de regionale jeugdzorg is door uw getrouwheid als rechtmatigheid van deze bestedingen. gemeente belegd bij de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond. Met de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond rekent u op basis van een vaste deelnemersbijdrage af via de vlaktaks. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
SiSa De controle van de SiSa-verantwoording heeft vanuit zowel onze kant als de ambtelijke organisatie veel tijd en inspanningen gekost. Ook in dit boekjaar zijn het aantal regelingen verder toegenomen ten opzichte van voorgaand boekjaar. Verder hebben wij geconstateerd dat het personeelsverloop binnen de organisatie en de GR BAR ook gevolgen heeft gehad voor de controle van de SiSa-verantwoording. Daarbij was de wet- en regelgeving niet altijd helder en hebben er voor een aantal regelingen nog wijzigingen in de verantwoording of wet- en regelgeving plaatsgevonden. Dit heeft er toe geleid dat het controleproces op dit onderdeel dit jaar erg stroef is verlopen. Aanvullend adviseren wij u om het proces, de totstandkoming en de interne controle van de SiSa-verantwoording aan te scherpen, zodat de samenstelling van de SiSa-verantwoording bij de jaarrekening en de externe controle op een meer efficiënte en effectieve wijze verlopen. Wij treden graag met uw organisatie in overleg om vast te stellen waar de verbeteringen nodig zijn om dit proces in de toekomst efficiënter en effectiever te laten verlopen. SiSa | M&O-beleid De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw beleid inzake Misbruik en Oneigenlijk (M&O) gebruik voor de Tozo-regeling.
Wij stellen vast dat de gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld met daarin de getroffen interne beheersmaatregelen, zoals de controle achteraf, en de wijze waarop men gebruikmaakt van het Inlichtingenbureau. Wij hebben vastgesteld dat het M&O-beleid is nageleefd, waarmee is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
Bijlagen
23067063FD/MVO/22
Interne beheersing
23067063FD/MVO/23
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Ridderkerk
Interne beheersing Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2022 Managementletter 2022, toegespitst op de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2022 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen wij naar onze managementletter 2022 van 19 december 2022. In de managementletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2022 benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt.
•
Toegangsbeheersing: beheersmaatregelen die verzekeren dat enkel geautoriseerde personen toegang hebben tot de IT-systemen, en enkel voor zover dat benodigd is uit hoofde van de functie.
•
Wijzigingsbeheer: beheersmaatregelen die verzekeren dat enkel geautoriseerde wijzigingen worden doorgevoerd en dat deze wijzigingen op een adequate wijze zijn getest voordat ze naar productie worden gebracht.
•
Datacenter en netwerkoperaties: beheersmaatregelen die verzekeren dat geautomatiseerde gegevensverwerking en opslag op betrouwbare wijze plaatsvindt.
Uit onze werkzaamheden zijn bevindingen naar voren gekomen met een diversiteit aan impact. Op basis van deze bevindingen concluderen wij dat de kwaliteit van de GITCs op dit moment nog onvoldoende is om in het kader van de (financiële) audit een systeemgerichte controleaanpak te ondersteunen.
IT-audit
Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving inclusief cybersecurity behoeft verdere aandacht
In het kader van de jaarrekeningcontrole over boekjaar 2022 heeft Deloitte IT-audit werkzaamheden uitgevoerd bij de BAR-organisatie. Wij hebben IT-auditwerkzaamheden verricht omtrent de opzet, het bestaan en de werking van de General IT Controls (“GITCs”) binnen de IT-omgeving van de BAR-organisatie.
De bevindingen op de kwaliteit van de GITCs leiden ertoe dat de gemeente en wij niet zonder meer kunnen steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Dit leidt tot de volgende risico’s en (extra) werkzaamheden:
In onze beoordeling van de GITCs hebben wij beheersmaatregelen binnen de volgende drie deelgebieden getoetst:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
Het niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking leidt ertoe dat bij de interne controles niet zonder meer gebruik is te maken van onder andere data-analyses. De uitvoering van de interne controles - waarbij bijvoorbeeld voor inkopen data-analyse is ingezet - is hierdoor niet optimaal efficiënt, doordat eerst aanvullende werkzaamheden nodig zijn om de betrouwbaarheid van data/lijstwerk vast te stellen. Bovendien kan de interne controle bij maximaal gebruik van data-analyse een hogere toegevoegde waarde opleveren voor de organisatie doordat zij daarmee belangrijke inzichten kan verkrijgen en de controles ook meer risicogericht kan insteken.