Concept Economische visie Ridderkerk 2030.pdf
Tekst van het document
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
Economische visie Ridderkerk 2030
Gemeente Ridderkerk
Inhoudsopgave 1
Inleiding...................................................................................................................................5
1.1
Tijd voor een nieuwe economische visie.........................................................................................................5
1.2
Context.................................................................................................................................................................6
1.3
Wijze van totstandkoming.................................................................................................................................8
1.4
Leeswijzer.............................................................................................................................................................8
2
Beleidskader............................................................................................................................9
2.1
Provinciaal beleid................................................................................................................................................9
2.2
Regionaal beleid..................................................................................................................................................9
2.3
Gemeentelijk beleid......................................................................................................................................... 12
2.4
Conclusie........................................................................................................................................................... 14
3
Beschouwing van de Ridderkerkse economie..................................................................15
3.1
Structuur van de Ridderkerkse economie.................................................................................................... 15
3.2
Economische specialisaties............................................................................................................................ 16
3.3
Dynamiek in de afgelopen tien jaar............................................................................................................... 17
3.4
In breder perspectief: brede welvaart in Ridderkerk.................................................................................. 19
4
Perspectief van de ondernemers in Ridderkerk...............................................................22
4.1
Ondernemingsklimaat..................................................................................................................................... 22
4.2
Gemeentelijke dienstverlening...................................................................................................................... 22
4.3
Bijdrage aan Ridderkerk.................................................................................................................................. 23
4.4
Huisvesting nu en in de toekomst................................................................................................................. 25
4.5
Verwachting werk, bedrijfsomvang en ruimtevraag (5 jaar)...................................................................... 25
4.6
Boodschap respondenten aan de gemeente............................................................................................... 27
4.7
Conclusie........................................................................................................................................................... 27
5
Wensbeeld voor de economie in 2030................................................................................28
5.1
Economische structuur................................................................................................................................... 28
5.2
Ondernemingsklimaat..................................................................................................................................... 29
5.3
Ruimte voor ondernemen en werken........................................................................................................... 30
5.4
Gemeentelijke dienstverlening...................................................................................................................... 31
5.5
Brede welvaart................................................................................................................................................. 32
6
Actieprogramma...................................................................................................................33
Bijlage 1 Gedetailleerde resultaten digitale enquête....................................................................36 Bijlage 2 Detailhandelsvisie Ridderkerk..........................................................................................39
2
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
3
1
Inleiding
1.1
Tijd voor een nieuwe economische visie
De gemeente Ridderkerk heeft in 2013 de Notitie Economisch Beleid Gemeente Ridderkerk 2013-2018 vastgesteld. Sindsdien is dat document bepalend geweest voor de koers die de gemeente op economisch gebied heeft gevaren. De Notitie Economisch Beleid Gemeente Ridderkerk 2013-2018 gaat in op het economisch profiel van Ridderkerk, het economisch beleid en de prioritaire acties die daaruit voort kwamen. Samengevat stonden centraal in het beleid: • Behoud en versterking van de economische structuur/werkgelegenheid; • Betere aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt; • Stimuleren van een aantrekkelijke bedrijfsomgeving/ondernemingsklimaat; • Verbetering van de communicatie en dienstverlening richting bedrijfsleven; • Bevordering van duurzaamheid. Inmiddels is er in tien jaar tijd veel veranderd. Zowel in Ridderkerk, als in Nederland en de rest van de wereld. In Ridderkerk zijn bijvoorbeeld twee bedrijventerreinen ontwikkeld: Cornelisland en Nieuw Reijerwaard. Met name met Nieuw Reijerwaard is een grootschalige ontwikkeling in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling met de gemeenten Barendrecht en Rotterdam. Met 96 hectare is het een significante uitbreiding op het bestaande agrofood cluster en het draagt bij aan het merk ‘Dutch Fresh Port’: het grootste gespecialiseerde agro/vers/foodcluster in Nederland.
In de Nederlandse economie is er ook het een en ander veranderd ten opzichte van 2013. Er is aanzienlijk grotere krapte op de arbeidsmarkt; ruimte voor werklocaties staat nog meer onder druk door schaarste en concurrentie met andere ruimtevragers en ook duurzaamheid heeft een nog groter maatschappelijk belang gekregen. Ook is het besef in Nederland steeds wijdverbreider dat economisch beleid moet bijdragen tot vergroting van de ‘brede welvaart’.
Wat is brede welvaart? Het begrip ‘brede welvaart’ laat zich samenvatten als alles wat mensen van waarde vinden. Het is een wijze van analyseren en uitvoeren van beleid welke zich onderscheidt van ‘smalle welvaart’ doordat er aandacht is voor veel meer thema’s dan alleen financiële en materiële welvaart. Voorheen bepaalde alleen het bruto binnenlands product (ontstaan uit de toegevoegde waarde van bedrijven, dit is: omzet min de kosten van inkoop en overige leveringen) de welvaart zoals gemeten door onder andere het CBS. Inmiddels wordt algemeen onderkend dat welvaart door veel meer bepaald wordt. Er is desondanks niet één vaststaande afbakening van brede welvaart. De meest gangbare afbakening is van het CBS en PBL, die negen thema’s onderscheiden. Dit zijn: bruto binnenlands product, materiële welvaart, welzijn, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en milieu. Brede welvaart draait om het waarborgen van ‘goede scores’ op al deze thema’s en om het waarborgen dat alle inwoners daar ook van profiteren (verdelingsvraagstuk).
Een aantal uitgangspunten uit de Notitie Economisch Beleid Gemeente Ridderkerk 2013-2018 zijn nog actueel, maar ook zijn er een aantal uitgangspunten en de daaruit voortvloeiende acties zijn achterhaald. Met andere woorden: de notitie was onvoldoende geënt op de economie anno 2024. De gemeente Ridderkerk presenteert daarom met deze nieuwe visie een nieuw economisch beleid richting 2030. In deze nieuwe economische visie worden succesvolle pijlers van het eerdere beleid voortgezet. Het gaat dan bijvoorbeeld om behoud en versterking van de economische structuur, stimuleren van een aantrekkelijke bedrijfsomgeving, verbetering van de communicatie en dienstverlening richting bedrijfsleven en de bevordering van duurzaamheid. Nieuw is het centraal stellen van brede welvaart: we streven naar een goede balans tussen arbeid en inkomen, gezondheid, milieu, leefomgeving, samenleving en subjectief welzijn.
4
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
5
Meer in het bijzonder kan gesteld worden dat de nieuwe accenten in het beleid zijn: • een grotere aandacht voor veiligheid en ondermijning op de bedrijventerreinen; • streven naar efficiëntere ruimtebenutting op de bedrijventerreinen, onder andere door intensivering / verdichting waar mogelijk; • het benoemen van de sectoren agrofood, industrie, bouw en zakelijke diensten/ ICT als speerpuntsectoren; • meer aandacht voor ‘multimodale’ bereikbaarheid: niet alleen per auto, maar ook per OV; • concentratie van detailhandel in de (kern)winkelgebieden (uitsterfbeleid op locaties buiten de (kern)winkelgebieden).
Figuur 1.1: Werklocaties in Ridderkerk, en de gemeente binnen de wijdere regio
1.2 Context Ridderkerk heeft 47.477 inwoners (1 januari 2023) en is met ruim 2.000 inwoners per km2 een sterk stedelijke gemeente volgens de definitie van het CBS. Vanaf 1 januari 2014 tot 1 januari 2024 is de ambtelijke organisatie belegd bij de gemeenschappelijke regeling BAR-organisatie, die de drie gemeentebesturen van Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk ondersteunt. Vanaf 1 januari 2024 heeft de gemeente Ridderkerk een eigen organisatie op het gebied van beleid en uitvoering. Daarnaast is Ridderkerk onderdeel van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH), de grootstedelijke regio rondom Ridderkerk. Dit is weergeven in figuur 1.1 boven, ter referentie. In Ridderkerk zijn de meeste bedrijven en kantoren gesitueerd op diverse bedrijventerreinen en twee kantoorlocaties, aangegeven in de onderste helft van figuur 1.1. Daarnaast zijn de consumentgerichte voorzieningen met name gesitueerd in het centrum van Ridderkerk en in drie wijkwinkelcentra en twee buurtsteunpunten. Daarvoor wordt onder meer verwezen naar de nieuwe Detailhandelsvisie (zie bijlage 2).
Bron: Ecorys
6
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
7
2 Beleidskader 1.3 Wijze van totstandkoming De economische visie zoals deze nu voor u ligt is de uitkomst van een langer onderzoeks- en adviseringstraject, waarin Ecorys in gesprek is gegaan met een breed scala aan belanghebbenden en een deskstudie heeft uitgevoerd. Zo is er een cijfermatige analyse uitgevoerd naar de brede welvaart in Ridderkerk en zijn relevante beleidsdocumenten geraadpleegd, om zo de bredere beleidscontext te bepalen. In interviews en tijdens verschillende groepssessies zijn inzichten opgehaald bij vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven en de ambtelijke organisatie. Er is bewust gekozen voor deze aanpak, om tot een zo breed mogelijk gedragen economische visie te komen.
In dit document wordt stapsgewijs het economische beleid van de gemeente Ridderkerk uitgewerkt, uitgaande van de beleidsdoelstellingen in paragraaf 1.1. De volgende drie hoofdstukken verzamelen bouwstenen voor het economisch beleid. Dat zijn enerzijds het bestaande beleidskader van de gemeente Ridderkerk, van Metropoolregio Rotterdam Den Haag en van Provincie Zuid-Holland (hoofdstuk 2) en anderzijds analyses van de huidige economische situatie met aandacht voor sterktes, zwaktes en kansen (hoofdstuk 3) en van de mening en wensen van ondernemers in Ridderkerk (hoofdstuk 4). Figuur 1.2: Opbouw van deze Economische visie Ridderkerk 2030
Input
2.1 Provinciaal beleid Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De provincie Zuid-Holland is al druk bezig geweest om zich voor te bereiden op de rigoureuze veranderingen in wet- en regelgeving met betrekking tot de fysieke leefomgeving.
1.4 Leeswijzer
Beleidskader (hoofdstuk 2) Huidige economische situatie (hoofdstuk 3) Mening van ondernemers in Ridderkerk (hoofdstuk 4)
In de afgelopen jaren zijn er op de verschillende beleidsniveaus (provinciaal, regionaal, en lokaal) meerdere beleidsvisie en -agenda’s ontwikkeld die invloed hebben op de economie in de gemeente Ridderkerk. In dit hoofdstuk worden enkele van die beleidsstukken uitgelicht op het onderwerp economie. De rode draad van dit hoofdstuk is dat er aandacht is voor werken, het ondernemingsklimaat van Ridderkerk, en voor de transitie naar ‘een CO2-neutrale en circulaire samenleving in 2050’, maar dat hiervoor nog duidelijkere keuzes gemaakt kunnen worden.
Visie en strategie
Uitvoeringsagenda (hoofdstuk 6)
Wensbeeld voor de economie van Ridderkerk in 2030 (hoofdstuk 5)
Actie
Onderdeel van de Omgevingswet is het vaststellen van de provinciale omgevingsvisie. In dit beleidsstuk (Omgevingsvisie Zuid-Holland: Per 1-4-2023 in werking getreden. Bron: https://ruimtelijkeplannenzuidholland.nl/omgevingsbeleid/) staat de strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving. Aan de hand van zeven ambities poogt de provincie ZuidHolland ruimte te maken voor belangrijke ontwikkelingen: 1. Samen werken aan Zuid-Holland: inwoners, organisaties en bedrijven in een vroeg stadium betrekken bij besluiten. 2. Bereikbaar Zuid-Holland: efficiënt, veilig en duurzaam over weg, water en spoor. 3. Schone energie voor iedereen: op zoek naar schone energie, haalbaar en betaalbaar voor iedereen. 4. Een concurrerend Zuid-Holland: diversiteit, de economische kracht van Zuid-Holland. 5. Versterken natuur in Zuid-Holland: een aantrekkelijk landelijk gebied draagt bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. 6. Sterke steden en dorpen in Zuid-Holland: versnellen van de woningbouw met behoud van ruimtelijke en sociale kwaliteit. 7. Gezond en veilig Zuid-Holland: beschermen en bevorderen van een gezonde, veilige leefomgeving. Eén van de kerninstrumenten van de Omgevingswet is het Omgevingsprogramma. In dit programma formuleren overheden maatregelen en beleid die leiden tot het realiseren van de bovenstaande ambities ten aanzien van de fysieke leefomgeving.
In het Omgevingsprogramma van de provincie Zuid-Holland wordt de gemeente Ridderkerk specifiek benoemd in het kader van de maatregel ‘het optimaliseren van het agrologistieke netwerk’. Voor de ontwikkeling van Dutch Fresh Port (zie kader in § 2.2) werken bedrijfsleven, provincie en de gemeenten Rotterdam, Ridderkerk en Barendrecht samen, met als doel het bestaande agrologistieke cluster te versterken en te ontwikkelen tot het duurzaamste agrologistieke cluster van Europa.
2.2 Regionaal beleid De input vanuit hoofdstuk 2, 3 en 4 is vertaald naar een visie en strategie. Deze is in de vorm van een wensbeeld voor de economie van Ridderkerk in 2030 (hoofdstuk 5) opgesteld, met benoeming van beleidskeuzes en opgaven die aangepakt dienen te worden om het wensbeeld te realiseren. De bijbehorende uitvoeringsagenda (hoofdstuk 6) is daar de concrete uitwerking van.
Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) Sinds eind 2014 werken 21 gemeenten in de grootstedelijke regio Rotterdam Den Haag officieel samen binnen het samenwerkingsverband Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). De kerntaken van de MRDH zijn het verbeteren van de bereikbaarheid in de regio, en tegelijkertijd het versterken van het economisch ondernemingsklimaat. Vanuit de Rijksoverheid heeft de MRDH de status van vervoerregio gekregen. De MRDH heeft daardoor wettelijke taken op het gebied van verkeer en vervoer. Zo is de MRDH verantwoordelijk voor het regionale en stedelijke openbare vervoer in de 21 gemeenten, waarvoor zij concessies verleent aan vervoerbedrijven.
8
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
9
Strategische Agenda MRDH 2023-2026
MRDH Strategie werklocaties (2019-2030)
Eind december 2022 heeft het algemeen bestuur van de MRDH de concept Strategische Agenda 2023-2026 vrijgegeven. In mei 2023 heeft het algemene bestuur de geactualiseerde Strategische Agenda vastgesteld.
De strategie bevat de visie tot 2030 en regionale afspraken tot 2023 over werklocaties in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Met deze strategie sturen de gemeenten op het versterken van de ruimtelijke economische structuur van de regio door markevenwicht tussen vraag en aanbod van ruimte te stimuleren, het beter benutten van de bestaande werklocaties en het aanjagen van vergroening en verduurzaming.
In dit beleidsdocument stellen de samenwerkende gemeenten in de metropoolregio Rotterdam den Haag vast wat hun gezamenlijke ambities zijn voor de periode 2023-2026. Vanuit de vier regionale hoofdopgaven (Groei van de regio, Vernieuwen van de regio, Kwaliteit van de regio, Herstel van de regio) formuleert de MRDH zes concrete opdrachten: 1. Investeren in bereikbaarheid om de inwonersgroei in de regio te faciliteren; 2. Toekomstbestendige economie stimuleren; 3. Actieve en collectieve vormen van mobiliteit stimuleren; 4. Vernieuwen van werklocaties; 5. Versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk; 6. Herstellen van het OV-systeem; Per opdracht wordt in de Strategische Agenda uitgebreid uiteengezet wat het plan van aanpak is (inclusief rolverdeling en het beschikbare budget), en wat het verwachte resultaat is. Hieronder is een selectie gemaakt van een aantal maatregelen waarvan verwacht wordt dat zij invloedrijk zullen zijn voor de economie in de gemeente Ridderkerk.
Toekomstbestendige economie stimuleren De MRDH zet sterk in op het beter aansluiten tussen onderwijs (op mbo- en hbo-niveau) en de regionale arbeidsmarkt in combinatie met Leven Lang Ontwikkelen (bij- en omscholing van medewerkers van bedrijven en organisaties). Voor de gemeente Ridderkerk worden vanuit de MRDH vanaf 2023 projecten ondersteund op Dutch Fresh Port (zie kader).
De strategie bestaat uit de modules ‘kantoren’, ‘detailhandel’ en ‘bedrijventerreinen’, waarin een visie, strategische opgaven en regionale afspraken zijn opgenomen. De elementen met betrekking tot kantoren en bedrijventerreinen die betrekking hebben op Ridderkerk zijn in deze Economische visie opgenomen. De elementen met betrekking tot detailhandel worden in de nieuwe Detailhandelsvisie opgenomen.
Regionale Energie Strategie (RES) De nationale doelstellingen (Klimaatakkoord = 49% CO2-reductie in 2030, 95% CO2-reductie in 2050) worden vertaald naar de regionale context in 30 energieregio’s. Ridderkerk valt onder de energieregio Rotterdam-Den Haag, waarin dezelfde 21 gemeenten uit de MRDH gezamenlijk de Regionale Energie Strategie (RES) hebben opgesteld. In de RES wordt het energielandschap van 2050 vormgegeven, die de basis vormt voor de uiteindelijke route die ook de afzonderlijke gemeenten gaan nemen. De RES is relevant voor de economische visie, omdat erin bepaald wordt hoeveel en op welke wijze ondernemingen in Ridderkerk moeten gaan bijdragen aan de energietransitie in de MRDH. Enkele relevante keuzes in RES 1.0 zijn: • inzetten op besparing, isoleren en lage(re)temperatuurverwarming; • inzetten op de beschikbare rest- en aardwarmte en een toekomstbestendige energiemix; • inzetten op 2,8-3,2 TWh duurzame opwek; • inzetten op plekken met behoud of versterking van ruimtelijke kwaliteit; • zeer stevig inzetten op zonne-energie op daken en parkeerplaatsen.
Dutch Fresh Port Dutch Fresh Port (DFP) is een merk waaronder een cluster van bedrijven op bedrijven-terreinen Veren Ambacht (Ridderkerk), Nieuw Reijerwaard en Bedrijventerrein-Oost (Barendrecht) actief zijn. Voornamelijk zijn dit agrifoodlogistieke bedrijven, die gezamenlijk als cluster circa 6 miljard euro omzet per jaar genereren (MRDH, 2022). Daarnaast werken bij deze bedrijven circa 7.000 mensen als de ontwikkeling van Nieuw Reijerwaard voltooid is. Vanuit de MRDH is het integrale Transitieprogramma Dutch Fresh Port (loopt tot 2026) ontwikkeld. Dit programma moet ervoor zorgen dat DFP ook in de toekomst de juiste mensen voor de juiste banen vindt en dat in de groeiende regio en het drukkere verkeer de leefbaarheid en bereikbaarheid op peil blijft. Om die reden wordt DFP ondersteund door de MRDH met projectbijdragen binnen het integrale Transitieprogramma. Dit zijn de volgende projecten: • Dutch Fresh Port werkt!: Het versterken van leven lang ontwikkelen; • Campus verslogistiek: deze leidt vanaf 2025 per jaar 200/300 studenten op voor arbeid in de verslogistiek; • Living lab MobilityHUB: Digitale innovatie en duurzaam (logistiek)vervoer.
10
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
11
2.3 Gemeentelijk beleid Omgevingsvisie 2035 In lijn met de centrale thema’s uit de eerdere Structuurvisie Ridderkerk (2009) staan in de Omgevingsvisie Ridderkerk 2035 (welke deze collegeperiode wordt geupdate) de volgende kernwaarden centraal: 1. Sterke wijken, goed verbonden; 2. Groenblauwe oase; 3. Kloppend hart. Deze drie kernwaarden vatten het karakter en identiteit van Ridderkerk bondig samen. De ambitie is om deze identiteit vast te houden, en waar nodig kwaliteit aan de gemeente toe te voegen. De visie van de gemeente Ridderkerk in dit integrale beleidsdocument (Omgevingsvisie Ridderkerk 2035) is dan ook: ‘Ridderkerk is een prettige gemeente om in te wonen, werken en recreëren’. Per kernwaarde zijn de bijbehorende opgaven en aanpak benoemd: • Voor Sterke wijken, goed verbonden wordt met name ingezet op het verbeteren van de (fiets)infrastructuur en bereikbaarheid. Tevens worden ten behoeve van de sociale cohesie het aantal ontmoetingsplekken vergroot en worden de bestaande ontmoetingsplekken verbeterd. • Ten behoeve van de kernwaarde Groenblauwe oase wordt het groen-blauwe netwerk versterkt en de mogelijkheden voor herontwikkeling van de ‘parels aan de rivier’ verder verkend. • Als onderdeel van het Kloppend hart worden zowel Ridderkerk-Centrum als bedrijventerrein Donkersloot specifiek benoemd. Voor Ridderkerk-Centrum wordt verwezen naar de nieuwe Detailhandelsvisie.
Met ruim 90 hectare is Donkersloot een belangrijk geografisch- en economisch gebied binnen het centrum van Ridderkerk. Er liggen echter grote uitdagingen om het bedrijventerrein duurzaam en aantrekkelijker te maken, met daarbij waar mogelijk te transformeren naar een gemengd gebied (inclusief wonen).
Brede welvaart Groenvisie Ridderkerk In dit beleidsdocument zijn aan de hand van zes ambities bijbehorende aanpakken geformuleerd voor de verbetering van de groenstructuur per deelgebied van de gemeente. Hier wordt onder andere ingezet op het beter benutten van de potentie van de Ridderkerkse ‘groene parels’ in de wijken en door het toepassen van meer groen om een beter leefklimaat te creëren op de bedrijventerreinen, in Ridderkerk-Centrum en in en rond de drie wijkwinkelgebieden. Klimaatvisie: ‘Een visie voor de route naar 2050’ In deze visie beschrijft de gemeente Ridderkerk haar inzet om aan alle regionale, landelijke en internationale (klimaat) doelstellingen te voldoen. Het hoofddoel is het realiseren van ‘Een CO2-neutrale en circulaire samenleving in 2050’. Ten behoeve van deze doelstelling worden vijf thema’s onderscheiden met elk een eigen uitwerking (Energie; Mobiliteit; Circulaire samenleving; Klimaatadaptatie; Milieu). Deze thema’s staan echter niet op zichzelf, en moeten door hun overlap binnen een bredere context worden gezien. Kort samengevat worden er subdoelstellingen geformuleerd per thema om alle facetten binnen het desbetreffende thema stapsgewijs te verduurzamen tot 2050. Hierin wordt per subdoelstellingen kort de rol(len) van de gemeente beschreven (aan de markt laten; regulerend; stimulerend).
Woonvisie 2021-2026 Om alle Ridderkerkse opgaven met betrekking tot wonen, in het bijzonder de woningbouw-opgave tot 2030 van circa 1.150 woningen, het hoofd te bieden heeft de gemeente Ridderkerk in 2021 de Woonvisie 2021-2026 vastgesteld. In dit kaderstellend document plaatst de gemeente Ridderkerk vijf thema’s centraal (Voldoende woningen; Meer variatie: de juiste woningen; Duurzame woningvoorraad; Wonen en zorg; Leefbare wijken). Voor het thema Meer variatie: de juiste woningen zijn onder andere strategische locaties benoemd waar grote slagen kunnen worden gemaakt in het nieuwbouwprogramma.
Mobiliteitsplan Ridderkerk (2020) Ook op het gebied van mobiliteit staat de gemeente Ridderkerk voor diverse opgaven in de (zeer) nabije toekomst. De mobiliteitssector (Verkeer en vervoer) is namelijk relatief de grootste CO2-uitstoter binnen de gemeente Ridderkerk in 2017. Om te voldoen aan nationale en regionale klimaatdoelstellingen wordt er sterk gewerkt aan reductie van de CO2-uitstoot door in te zetten op alternatieve vervoersmiddelen (o.a. OV en de fiets). Tegelijkertijd groeit de vraag naar mobiliteit, en in lijn met de eerdere opgave, groeit de vraag naar betere infrastructuur voor alternatieve vervoersmiddelen. Het mobiliteitsplan maakt tevens een koppeling naar de drie kernwaarden van de omgevingsvisie met het formuleren van bijpassende actielijnen.
Integraal Veiligheidsbeleid 2020-2023 Gemeente Ridderkerk wil de objectieve en subjectieve veiligheid in Ridderkerk vergroten. Hiertoe zijn de volgende prioriteiten benoemd: ondermijning, drugsoverlast, jeugd, senioren en Veiligheid, woning- en voertuigcriminaliteit, evenementen. Vergroting van de veiligheid op de bedrijventerreinen blijft de komende jaren prioriteit.
12
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
13
3 Beschouwing van de Ridderkerkse economie 2.4 Conclusie
3.1 Structuur van de Ridderkerkse economie
Uit de verschillende beleidsstukken op provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau die betrekking hebben op de gemeente Ridderkerk, kunnen enkele belangrijke punten worden gehaald waar de gemeente rekening mee moet houden bij haar economisch beleid:
Bedrijvenpopulatie
Provinciaal De provinciale omgevingsvisie poogt met zeven ambities ruimte te maken voor de (aankomende) belangrijke maatschappelijke, economische en ruimtelijke ontwikkelingen. Hierdoor poogt de provincie Zuid-Holland weerbaar te zijn op het gebied van onder andere samenwerking, mobiliteit, duurzaamheid, en economie. Zo zal Ridderkerk onder andere verder door de Provincie ondersteund worden in het optimaliseren van het agrologistieke netwerk (Dutch Fresh Port), ten behoeve van het versterken van de economische kracht van Zuid-Holland.
Regionaal Binnen de MRDH wordt sterk ingezet op een toekomstbestendige economie, goede bereikbaarheid, human capital en verduurzaming. Op de werklocaties streeft de regio naar intensivering en verduurzaming. De regio wil daarnaast innovaties stimuleren.
Gemeentelijk De rode draad in de verschillende beleidsdocumenten zijn de drie kernwaarden (uit de gemeentelijke Omgevingsvisie 2035). Deze kernwaarden (Sterke wijken, goed verbonden; Groenblauwe oase; Kloppend hart) zijn de verpersoonlijking van de Ridderkerkse identiteit, en daarmee de belangrijkste kaders van al het gemeentelijke beleid. Daarnaast is er al een stevig kader met betrekking tot duurzaamheid en de transitie naar een circulaire samenleving.
Ontwikkelprincipes Het bestaande beleidskader waar de gemeente Ridderkerk mee te maken heeft kan zich samenvatten in de volgende principes: 1. Samenwerking en netwerken: De gemeente Ridderkerk moet actief samenwerken met andere gemeenten, provinciale instanties en regionale partners om het economisch vestigingsklimaat te optimaliseren. Het bevorderen van regionale samenwerking is essentieel voor economische groei en ontwikkeling. 2. Duurzaamheid en circulaire economie: Ridderkerk moet duurzaamheid integreren in haar economisch beleid. Het streven naar een circulaire economie, waarbij grondstoffen worden hergebruikt en afval wordt geminimaliseerd, moet worden gestimuleerd. Het verduurzamen van de woningvoorraad en het bevorderen van duurzame mobiliteit zijn belangrijke aspecten van dit principe. 3. Bereikbaarheid en mobiliteit: Het verbeteren van de bereikbaarheid en mobiliteit is van groot belang voor de economische ontwikkeling van Ridderkerk. Investeren in infrastructuur, openbaar vervoer en fietsvoorzieningen kan de toegankelijkheid vergroten en de economische kracht van de gemeente versterken. 4. Veiligheid, leefbaarheid en sterke wijken: Het versterken van de veiligheid leefbaarheid en het creëren van sterke wijken moeten centrale aandachtspunten zijn in het beleid.
Dit omvat (onder meer) het tegengaan van ondermijning, het ontwikkelen van groene gebieden, het mogelijk transformeren van bedrijventerreinen naar aantrekkelijke woon- en werkgebieden en het stimuleren van sociale cohesie binnen de gemeenschap. 5. Innovatie en toekomstbestendigheid: Ridderkerk moet zich richten op het stimuleren van innovatie en het creëren van een toekomstbestendige economie. Dit omvat het ondersteunen van ondernemerschap, het bevorderen van digitale transformatie en het inspelen op veranderende economische trends en ontwikkelingen. Deze ontwikkelprincipes zijn één van de inputs voor het economisch beleid van de gemeente.
De economie van Ridderkerk telde in 2022 ruim 4.000 bedrijven. Deze zijn verspreid over een divers aantal sectoren en activiteiten. In absolute zin springt de sector Groot- en detail-handel er bovenuit, met ruim 800 bedrijven. Deze sector bestaat overigens niet alleen uit reguliere handelsondernemingen, maar bijvoorbeeld ook autoreparatiebedrijven. Twee andere grote bedrijfssectoren in Ridderkerk zijn de bouwnijverheid (bijna 600 bedrijven) en de sector Advies en onderzoek. Wanneer alle bedrijven die actief zijn in de zakelijke en financiële dienstverlening –naast advies en onderzoek zijn dit ook de ICT, financiële instellingen, onroerend goed, en overige zakelijke diensten –bij elkaar worden genomen, dan is dit met kop en staart het grootste bedrijvengroep van Ridderkerk. Opgeteld ging het om 1.089 bedrijven in 2022. In onderstaande figuur(3.1) is zichtbaar welke bedrijven per sector zich in Ridderkerk bevinden, en ook hoe dit sinds 2013 –het jaar van de vorige Nota economisch beleid – zich heeft ontwikkeld. Figuur 3.1: Verdeling van de vestigingen per sector in 2013 en 2022
G Groot- en detailhandel F Bouwnijverheid M Advies en onderzoek Q Gezondheids- en welzijnszorg H Vervoer en opslag N Overige zakelijke dienstverlening S Overige dienstverlening C Industrie P Onderwijs J Informatie en communicatie R Cultuur, sport en recreatie I Horeca L Onroerend goed A Landbouw, bosbouw en visserij K Financiële instellingen E Watermanagement B Delfstoffenwinning
2022
O Openbaar bestuur
2013
D Energiesector 0
200
400
600
800
1000
Bron: Bedrijvenregister MRDH (2023)
Het aantal bedrijven is vanaf 2013 in Ridderkerk met 40 procent toegenomen. Dit is te verklaren door een grote groei van het aantal ZZP’ers –een trend die overal in Nederland wordt waargenomen. Het is daarom van grotere waarde om naar de werkgelegenheid te kijken.
Werkgelegenheid Alle Ridderkerkse bedrijven samen hadden in 2022 in totaal ruim 21.730 werkzame personen in dienst. De meeste daarvan (zo’n 5.050) werkten in de groot- en detailhandel, zoals figuur 3.2 laat zien. Maar ook de gezondheids-en welzijnszorg had met ruim 2.800 banen een groot aandeel.
14
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
15
Figuur 3.2: Verdeling van de werkgelegenheid per sector in 2013 en 2022
Figuur 3.3: Specialisatiegraad per sector in Ridderkerk, 2022
B Delfstoffenwinning
G Groot- en detailhandel
500
H Vervoer en opslag
Q Gezondheids- en welzijnszorg
E Watermanagement
H Vervoer en opslag
G Groot- en detailhandel
N Overige zakelijke dienstverlening
N Overige zakelijke dienstverlening
F Bouwnijverheid
F Bouwnijverheid
M Advies en onderzoek
C Industrie
C Industrie
S Overige dienstverlening
P Onderwijs
L Onroerend goed
I Horeca
Q Gezondheids- en welzijnszorg
O Openbaar bestuur
J Informatie en communicatie
J Informatie en communicatie
P Onderwijs M Advies en onderzoek
A Landbouw, bosbouw en visserij
I Horeca
E Watermanagement
O Openbaar bestuur
K Financiële instellingen
R Cultuur, sport en recreatie
S Overige dienstverlening
A Landbouw, bosbouw en visserij
L Onroerend goed
D Energiesector
R Cultuur, sport en recreatie 2022
B Delfstoffenwinning
2013
D Energiesector 0
1.000
2.000
3.000
4.000
5.000
K Financiële instellingen 0
50
100
150
200
250
300
Bron: gemeente Ridderkerk (2023), bewerking Ecorys
6.000
Bron: Bedrijvenregister MRDH (2023)
3.3 Dynamiek in de afgelopen tien jaar 3.2 Economische specialisaties Naast de absolute omvang van de economische sectoren in Ridderkerk is het ook waardevol om inzicht te hebben in de specialisaties. Dit zijn de sectoren waarin Ridderkerk een sterke positie heeft in vergelijking met een gemiddelde Nederlandse gemeente. Dit wordt gemeten in de specialisatiegraad: een schaal waarbij 100 staat voor een gemiddelde positie en een score boven de 100 duidt op specialisatie. Bij een specialisatiegraad van meer dan 125 wordt doorgaans gesproken over een sterke specialisatie. Er is in dat geval sprake van 25% meer werkgelegenheid in de betreffende sector in Ridderkerk dan verwacht mocht worden op basis van het Nederlandse gemiddelde. Figuur 3.3 laat zien welke economische specialisaties Ridderkerk kent. Op papier is de delfstoffenwinning de grootste (met 5 keer zo sterke specialisatie als gemiddeld in Nederland) maar het gaat hier in absolute zin om slechts 5 banen, waardoor we niet nader stilstaan bij deze sector.De sector Vervoer en opslag (ook wel logistiek genoemd) is met een specialisatiegraad van 260 en een werkgelegenheid van meer dan 2.000 banen relatief relevant. Ook de andere groen gekleurde sectoren in de figuur zijn specialisaties; waarvan met name de Groot-en detailhandel, Overige zakelijke dienstverlening en Industrie belangrijke zijn.
Een belangrijke specialisatie binnen deze sectoren is de cross-over Agrifood (productie, verwerking en distributie van voedingsstoffen en voedingsmiddelen). Zoals de naam al aangeeft, kruist deze alle genoemde sectoren. Tot slot is ook de bouwnijverheid een niet te missen specialisatie in Ridderkerk. Een ‘vreemde eend in de bijt’ is wellicht de sector Watermanagement: het betreft hier 9 bedrijven met zo’n 400 banen. Het waterschap is daar één van. 16
Het is waardevol om de sterke kanten van de Ridderkerkse economie ook vanuit een andere invalshoek te bekijken, namelijk vanuit de recente dynamiek. Dit geeft niet een inzicht in welke sectoren al langer kansrijk zijn, maar welke sectoren het hardst groeien.
Sectorale dynamiek Dit is goed te zien in onderstaande bubble plot, die laat zien in welke sectoren met name veel banen (Y-as) of veel bedrijven (X-as) bij zijn gekomen, in procenten. De meest kansrijke sectoren voor verdere groei in Ridderkerk zijn op basis van dit schema: • ICT-sector; • Overige zakelijke dienstverlening; • Gezondheids-en welzijnszorg; • Bouwnijverheid. De onroerend goedsector presteerde weliswaar het beste, maar deze sector is weinig stuwend – dat wil zeggen: levert weinig indirecte banen op. De bovengenoemde sectoren hebben meer verwevenheid met de rest van de economie en zorgen daarom voor meer toeleveringsrelaties en ‘vliegwiel effecten’. Kort samengevat ligt er veel potentie voor Ridderkerk om te verbreden richting een bredere diensteneconomie.
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
17
Figuur 3.4: Kansrijke sectoren op basis van groei banen (Y-as) en vestigingen (X-as); 2013-2022
3.4 In breder perspectief: brede welvaart in Ridderkerk
50%
40%
Hoe staat het met de brede welvaart binnen de gemeentegrenzen? Op de volgende pagina’s staan infographics met diverse aspecten van de brede welvaart in Ridderkerk.Hierbij is een selectie gemaakt van de meer economisch gerelateerde indicatoren van brede welvaart.
J Informatie en communicatie
L Onroerend goed
Inkomen en arbeid
Q Gezondheidsen welzijnszorg 30%
N Overige zakelijke dienstverlening F Bouwnijverheid
20%
G Groot- en detailhandel 10%
-40%
-20%
E Watermanagement
0% 0%
20%
40%
60%
80%
100%
120%
O Openbaar bestuur I Horeca
-10% K Financiële instellingen
S Overige dienstverlening -20% A Landbouw, bosbouw en visserij
De arbeidsdeelname is ook op een normaal niveau in Ridderkerk, wel valt duidelijk op dat er veel pendelstromen zijn van en naar Ridderkerk. Slechts 22 procent van de inwoners van Ridderkerk werkt ook binnen de gemeentegrenzen, waar dit in de provincie Zuid-Holland gemiddeld 31 procent is en landelijk zelfs 38 procent. Deze pendelstromen zorgen voor onnodige files met bijbehorende vertragingen en milieu-impact.
P Onderwijs
M Advies en onderzoek
H Vervoer en opslag -60%
De materiële welvaart van de Ridderkerker is heel gemiddeld. Zo is bijvoorbeeld het besteedbaar inkomen vergelijkbaar met dat in sterk stedelijke omgevingen in Nederland en met het provinciale gemiddelde. Ridderkerk bevindt zich tussen Zwijndrecht (waar het niveau wat lager ligt)en Barendrecht (waar het besteedbaar inkomen veel hoger ligt). Dit is ook te zien in de indicator voor deschuldenposities: in Barendrecht is deze door het grote aantal koopwoningen met hypotheken veel hoger, terwijl men in Ridderkerk en Zwijndrecht juist veel minder schulden heeft.
C Industrie
R Cultuur, sport en recreatie
-30%
140%
Gezondheid, milieu en leefomgeving De algemene gezondheid van de Ridderkerker is goed. Bijna 80 procent van de inwoners binnen de gemeente geeft aan dat de eigen gezondheid in het algemeen goed of zeer goed is (CBS (2023), Regionale Monitor Brede Welvaart). Dit hangt wellicht samen met de relatief goede luchtkwaliteit in vergelijking met bijvoorbeeld Barendrecht en Zwijndrecht, waar de hoeveelheid fijnstof in de lucht hoger ligt. Ook op het gebied van duurzame energieopwekking doet de gemeente Ridderkerk het goed. Het is in het kader van deze economische visie met name interessant om de hoeveelheid zonnepanelen op bedrijfsdaken nader te bezien. Gemiddeld heeft een bedrijf in Ridderkerk 3,69 kW vermogen aan zonnepanelen geplaatst (Ibid); dit is hoger dan gemiddeld in de provincie en ook meer dan in de omliggende gemeenten. De leefomgeving van Ridderkerk wordt gekenmerkt door een relatief grote nabijheid van voorzieningen. Een ander relevant aspect van de leefomgeving is of deze veilig is. In termen van geregistreerde criminaliteit laat Ridderkerk een lager aantal zien dan gemiddeld in de provincie Zuid-Holland (Ibid).
Dynamiek in ondernemerschap Is er ook voldoende ondernemerschapsgeest in de gemeente? De cijfers laten zien dat er in Ridderkerk inderdaad veel nieuwe ondernemingen worden gestart, gemiddeld zo’n 80 per 1.000 bestaande ondernemingen. Interessanter is echter dat er in Ridderkerk ook relatief weinig bedrijfsbeëindigingen zijn, waardoor het saldo van nieuwe, blijvende ondernemingen relatief groot isgeweest in de afgelopen jaren (figuur 3.5). Figuur 3.5: Saldo van bedrijfsoprichtingen en -opheffingen per 1.000 bedrijven, tussen 2015 en 2020
Samenleving en subjectief welzijn Enkele opvallende achterblijvende scores hebben betrekking op het domein Samenleving en subjectief welzijn. Met name het vertrouwen in politieke instituties is laag in Ridderkerk. Slechts zo’n 63 procent van de inwoners geeft aan vertrouwen te hebben in de Tweede Kamer, politie en rechters (CBS (2023), Regionale Monitor Brede Welvaart). Ook valt op dat relatief weinig Ridderkerkers vrijwilligerswerk uitvoeren voor organisaties of verenigingen: slechts zo’n 38 procent (Ibid). In Zuid-Holland ligt dit gemiddeld bijna twee keer zo hoog. In Ridderkerk wordt weliswaar veel vrijwilligerswerk uitgevoerd, maar waarschijnlijk veel door een kleine groep mensen. Het is dan wellicht niet verrassend dat Ridderkerk juist heel goed scoort op welzijn en vrije tijd: 80 procent van de Ridderkerkers geeft de hoeveelheid vrije tijd een 7 of hoger (Ibid).
50 40 30 20 10 0
2015 Ridderkerk Nederland
2016
2017
2019
Zwijndrecht 25.000 - 50.000 inwoners
2020 Barendrecht
Bron: CBS Lokale economie (2023); bewerking Ecorys
18
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
19
De brede welvaart in Pilotproject: Bruto Lokaal Product en brede welvaart De gemeente Ridderkerk heeft deelgenomen aan een pilot project van Stichting CLOK, genaamd Bruto Lokaal Product & Brede Welvaart. Hierin heeft Stichting CLOK in kaart gebracht wat het bruto lokaal product (BLP) is van diverse gemeenten in Nederland. Het BLP is de som van lonen, loonbelasting en sociale premies van alle werknemers (incl. ambtenaren), niet-product gebonden belastingen (WOZ, heffingen en rechten) en loonsubsidies, winsten en afschrijvingen binnen de gemeentegrenzen. De resultaten laten zien dat het BLP in Ridderkerk naar schatting op jaarbasis 2,286 miljard euro bedraagt. Per inwoner is dit bijna 49.000 euro. Het BLP van Ridderkerk heeft een aandeel van 0,27 procent in de gehele Nederlandse economie. Dit is best een prestatie, want de Ridderkerkse bedrijvenpopulatie maakt 0,20 procent uit van de Nederlandse bedrijvenpopulatie. Met andere woorden: het Ridderkerks bedrijfsleven is relatief productief. Door de coronacrisis was het niveau in 2021 vier procent lager dan in 2018. Inmiddels heeft de economie zich weer hersteld.
CLOK komt met aanbevelingen om het BLP in relatie tot de brede welvaart te vergroten: zich richten op werkgelegenheid in drie economische sectoren: industrie, zakelijke dienstverlening en recreatie & toerisme (sectordoorsnijdend); • zich positioneren als werkregio (positieve woon-werkbalans) en veel minder als woonregio (negatieve woonwerkbalans); • de woonachtige (beroeps)bevolking vooral in de eigen gemeente laten werken; • omgevingsadressendichtheid (OAD wonen-werken-voorzieningen) verhogen i.p.v. alleen maar meer hectare bedrijventerreinen aanleggen of uitgeven, d.w.z. een agglomeratie-effect creëren door verdichting en intensivering en een mix van functies; • de leeftijdsopbouw evenwichtig houden voor aansluiting op de arbeidsmarkt, vooral in de leeftijdscategorieën 1574 jaar behorend tot de beroepsbevolking; • samen met de gemeenten in de regio de uitgaven voor economische zaken afstemmen, regionale werkgelegenheidscentra en verzorgingskernen mogen iets meer doen op het gebied van promotie en acquisitie. Bovenstaande aanbevelingen, met name over speerpuntsectoren, positieve woon-werkbalans en pendel verminderen, hogere ruimtelijke dichtheden en voldoende arbeidspotentieel, zijn verwerkt in deze economische visie.
Selectie van enkele economisch gerelateerde indicatoren
WEL ZIJ N
MATERIEL E WELVA ART
ZD
Z-H
S-S
BD
MENSE LIJK KAPITA AL
Mediaan besteedbaar inkomen
Tevredenheid met vrije tijd
RK
ZD
Z-H
RK
S-S
Gezondheid en welzijn
BD
ZD
S-S
RK
Z-H
BD
79.4% van de Ridderkerkers geeft de hoeveelheid vrije tijd een 7 of hoger in 2021
€26.900 per huishouden (gestandaardiseerd) in 2020
78.4% van de bewoners antwoord ‘goed’ of ‘zeer goed’ op de vraag naar algemene gezondheid in 2020
SAMENL EVING
SAMENLEVING
VE IL IGHEID
Vertrouwen in instituties
RK
S-S
ZD
BD
Vrijwilligerswerk
RK
Z-H
BD
S-S
Geregistreerde misdrijven
ZD
Z-H
BD
ZD
RK
S-S
Z-H
62.7% van de bewoners heeft vertrouwen in de drie instituties; Tweede kamer, politie en rechters in 2021
37.6% van de bevolking heeft in de afgelopen 12 maanden (2021) vrijwilligerswerk verricht voor organisaties of verenigingen
42: geregistreerde criminaliteit per 1.000 inwoners in 2021
MIL IEU
ECONOMISCH KAPITA AL
NATUURLIJK KAPITA AL
Geregistreerde fijnstof naar lucht
Z-H
RK
S-S
BD
Gem. schuld per huishouden
ZH
ZD
1200: jaarlijks gemiddelde fijnstof emissie naar lucht in 2020
RK
Werkzaam in woongemeente
BD
ZD
Z-H
S-S
Zonne-energie op bedrijfsdaken
BD
ZD
100.000: gemiddelde van de schulden van particuliere huishoudens in 2021
ARB EID EN VRIJE TIJD
RK
S-S
ZH
22% van de inwoners is werkzaam in eigen gemeente in 2020
20
Ridderkerk
Z-H
BD
RK
S-S
3.69: vermogen zonnepanelen in kWh per bedrijfsvestiging
Legenda RD
Ridderkerk
ZD
Zwijndrecht
BD
Barendrecht
S-S
Gemiddelde sterk stedelijke gemeentes in Nederland met 42.000 tot 52.000 inwoners
Z-H
Gemiddelde gemeentes Zuid-Holland Groei van de variabele in het afgelopen jaar
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
21
4 Perspectief van de ondernemers in Ridderkerk De vorige hoofdstukken gaven inzicht in bepaalde sterke en minder sterke kanten van de Ridderkerkse economie. In dit hoofdstuk wordt vanuit een specifiekeinvalshoek gekeken naar wat goed gaat en beter kan ten aanzien van de economie in Ridderkerk, namelijk: het perspectief van de ondernemers in Ridderkerk. Door middel van een online enquête hebben zij hun mening gedeeld. Dit hoofdstuk laat de belangrijkste uitkomsten zien.
Figuur 4.2: Rapportcijfer van de gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers in Ridderkerk (N=56)
25 20
20
4.1 Ondernemingsklimaat
14
15
In de onderstaande figuur 4.1 is het algemene oordeel van Ridderkerkse ondernemersover het Ridderkerkse ondernemingsklimaatvisueel weergegeven. Hieruit kan worden opgemaakt dat de Ridderkerkse ondernemers het huidige ondernemingsklimaat in Ridderkerk als redelijk goed ervaren(gemiddeld rapportcijfer 7,0). Bij de toelichting op dit cijfer geven ondernemers aan de inzet en betrokkenheid van de gemeente te waarderen. Daarnaast wordt ook de actieve ondernemersvereniging de Ridderkerkse Ondernemersclub RONDO als positief ervaren. Deze vereniging behartigt ook de belangen van met name de bedrijven op de bedrijventerreinen. Als verbeterpunt wordt met name de communicatie vanuit de gemeente naar en met ondernemers benoemd. Figuur 4.1: Rapportcijfer van het algemene ondernemingsklimaat in Ridderkerk (N=99)
40
37
10
10 6 5
3 1
0
1
0 2
1
1
3
4
0 5
6
7
8
9
10
Aantal respondenten Bron: enquête gemeente Ridderkerk, bewerking Ecorys
37
35
Ondernemers hadden ook de mogelijkheid om bij dit onderdeel thema’s aan te dragen waar de gemeente volgens hun meer aandacht aan zou moeten besteden. Het overgrote deel van de suggesties hadden betrekking tot veiligheid, de openbare ruimte en de verbinding met het openbare vervoer naar bedrijventerreinen. Daarnaast is er volgens sommige ondernemers ruimte voor verbetering in de communicatie tussen werknemers van de gemeente en ondernemers.
30 25 20
16
15
4.3 Bijdrage aan Ridderkerk
10 5 0
4
1
1
1
0
1
2
3
4
5
2 6
7
8
9
0 10
Aantal respondenten Bron: enquête gemeente Ridderkerk, bewerking Ecorys
Gevraagd naar hun huidige bijdrage aan de Ridderkerkse samenleving antwoordt de meerderheid van de ondernemers dat zijbijdragen in maatschappelijke zin. Het meest voorkomende antwoord is een bijdrage aan het verenigingsleven of in een andere vorm aan het gemeenschapsgevoel (sociale cohesie). Dit wordt gevolgd door het organiseren van maatschappelijke initiatieven. Relatief minder vaak geven Ridderkerkse ondernemers aan dat zij bijdragen aan de thema’s klimaatadaptatie, arbeidsplaatsen voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt, en samenwerken met het onderwijs.
4.2 Gemeentelijke dienstverlening De gemeentelijke dienstverlening wordt doorde Ridderkerkse ondernemers als voldoende beoordeeld, met een gemiddeld rapportcijfer 6,7 (zie figuur 4.2). Ter verdieping is dit in bijlage 1 uitgesplitst naar de mate van tevredenheid met betrekking totde diverse onderdelen van de gemeentelijke dienstverlening. In lijn met de resultaten in de vorige paragraaf wordt het onderdeel Mate waarin aandacht wordt besteed aan het ondernemingsklimaat het meest positief (tevreden) beoordeeld. Daarnaast worden Nakomen van afspraken en Mogelijkheid om met bestuurders in contact te komen goed beoordeeld. Een verbeteringsslag is er volgens de ondernemers met name te slaan voor de onderdelen Professionaliteit toezicht en handhaving door de gemeente en Tijdsduur van indiening vergunning tot besluit. Voor het gerelateerde onderdeel Communicatie met bedrijven over een vergunningsaanvraag gaven relatief veel ondernemers aan ‘ik weet het niet/niet van toepassing’.
22
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
23
4.4 Huisvesting nu en in de toekomst
Figuur 4.3: Huidige bijdrage van bedrijven aan de Ridderkerkse samenleving (N=51)
35
Voor het onderdeel van de eigen bedrijfslocatie beoordelen de Ridderkerkse ondernemers hun huidige situatie gemiddeld goed tot zeer goed (gemiddeld rapportcijfer = 7.5). Echter geven een paar ondernemers hun huidige bedrijfslocatie een onvoldoende (4).
33 31
Bijdrage aan het verenigingsleven of de sociale cohesie
30
Figuur 4.5: Rapportcijfer huidige bedrijfslocatie in Ridderkerk (N=46) Organisatie van maatschappelijke initiatieven
25
25 22
20
Verminderen van energieen materiaalverbruik
21
20
20 16
Samenwerken met het onderwijs
15
Arbeidsplaatsen aan inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt
10
Klimaatadaptatie
13
15
13
10 6 4
5
5
2 0
0 Bron: enquête gemeente Ridderkerk, bewerking Ecorys
Echter tonen de Ridderkerkse ondernemers dat zij met name voor het samenwerken met het onderwijs en klimaatadaptatie in de nabije toekomst mogelijk meer zouden willen doen (zie figuur 4.4). Voor met name het onderwijs geldt hier dat veel meer ondernemers meer zouden willen doen ten opzichte van het aantal dat op dit moment samenwerkt met het onderwijs. Ook voor de klimaatbijdragen (Verminderen energie-en materiaalgebruik en klimaatadaptatie) lijken de ondernemers meer te willen doen ten opzichte van hun huidige bijdrage. Figuur 4.4: Bereidheid van ondernemers om meer/extra bijdragen aan de Ridderkerkse samenleving (N=48) Samenwerken met het onderwijs
35
4
9
Bijdragen aan het verenigingsleven of de sociale cohesie
34
5
9
Organisatie van maatschappelijke initiatieven
32
6
10
Verminderen energie- en materiaalgebruik
28
4
16
Klimaatadaptatie
26
6
16
Arbeidsplaatsen aan inwoners met afstand tot de arbeidsmarkt
19
11
18
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Wel
Niet
Weet ik niet / n.v.t.
0
0
0
1
2
3
0
0 4
5
6
7
8
9
10
Aantal respondenten Bron: enquête gemeente Ridderkerk, bewerking Ecorys
Om verder te verkennen hoe dit rapportcijfer is opgebouwd, zijn kenmerkenvan de beoordeling van de huidige bedrijfslocatie uitgesplitst in bijlage 1. De ondernemers zijn met name ontevreden over de veiligheid/handhaving en de kwaliteit van de openbare ruimte. Dit bevestigt eerdere bevindingen, in paragraaf 4.2. Daarnaast uiten de ondernemers hun zorgen over de ruimte voor uitbreiding en parkeergelegenheid op hun locatie. Bovendien reageren opvallend veel ondernemers neutraal ten aanzien vanhet onderdeel ruimte voor (bedrijfs)uitbreiding.
4.5 Verwachting werk, bedrijfsomvang en ruimtevraag (5 jaar) Voor nu en in de nabije toekomst (binnen 5 jaar) verwachten alle respondenten dat hun aantal medewerkers stabiel zal blijven of (licht) zal stijgen (figuur 4.6). Bijna een derde van de respondenten verwacht zelfs een sterke stijging in hun personeelsbestand, tussen de 5 tot meer dan 10 nieuwe werknemers. Dit positieve toekomstbeeld wordt bevestigd in figuur 4.7 waarin de ruime meerderheid verwacht een hogere omzet te genereren en/of uitbreiding te hebben van de bedrijfsactiviteiten. Daarentegen is er ook een groep ondernemers die verwacht te moeten sluiten binnen nu en vijf jaar. Zoals is weergegeven in figuur 4.8, verwacht de meerderheid van de respondenten niet een extra ruimtevraag te hebben in de nabije toekomst. Daarentegen zijn er 19 ondernemers die verwachten meer ruimte nodig te hebben. Dit zijn met name ondernemingen met een relatief beperkte ruimtevraag (<500m2), maar er zijn ook vier respondenten die aangeven een relatief grotere ruimtevraag te verwachten (>500m2).
Bron: enquête gemeente Ridderkerk, bewerking Ecorys
24
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
25
Figuur 4.6: Verwachtingen van ondernemers over mogelijke uitbreiding personeelsomvang (N=46) 18 Nee, ik verwacht zelfs minder medewerkers nodig te hebben Nee, dit blijft gelijk Ja, 1 tot 5 medewerkers extra Ja, 5 tot 10 medewerkers extra Ja, meer dan 10 medewerkers extra
16
Als laatste kregen ondernemers de vraag welke boodschap zij de gemeenten willen meegeven ten aanzien van hun bedrijfsvestiging, het beleid of het ondernemerschap. Veel aanbevelingen bestaan uit verbetering van de (verkeers) veiligheid en het tegengaan van de ‘verloedering’ van bedrijventerreinen. Zoals eerder weergegeven in bijlage 1, delen meerdere ondernemers in hun boodschap hun zorgen over de veiligheid op bedrijventerreinen. In bepaalde boodschappen wordt gewaarschuwd voor onveilige verkeerssituaties (hardrijdende auto’s) en mogelijke toename van ondermijnende activiteiten .
15
14 12 10 8
7
7
6
4.7 Conclusie
4 2 0
0
Figuur 4.7: Verwachtingen van ondernemers over toekomstige omzet/activiteiten (binnen 5 jaar) (N=46) 35
Nee, ik verwacht dat dit gelijk blijft Ja, ik verwacht een toename van de omzet Ja, ik verwacht een uitbreiding van activiteiten
Ruim 100 ondernemers hebben deelgenomen aan de enquête. Dat is ongeveer 2,5 procent van alle bedrijfseigenaren in Ridderkerk. Kortom, de groep respondenten vertegenwoordigt niet het volledige beeld. Toch bied de respons een waardevol beeld van het perspectief van ondernemend Ridderkerk. De enquêteresultaten wijzen erop dat de ondernemers in Ridderkerk redelijk positief zijn op het ondernemingsklimaat, en dat er op bepaalde onderdelen ruimte voor verbetering is. • Het is onder andere belangrijk om te werken aan de communicatie met ondernemers. In het verlengde hiervan is er ruimte voor verbetering in de gemeentelijke dienstverlening, met name op het gebied van vergunningsprocedures en communicatie over vergunningsaanvragen.
29
30 Nee, ik verwacht te stoppen binnen nu en vijf jaar
4.6 Boodschap respondenten aan de gemeente
17
25
• Om de Ridderkerkse economie verder te versterken, is het essentieel om aandacht te besteden aan de genoemde aandachtspunten, zoals veiligheid, kwaliteit van de openbare ruimte en verbinding met het openbaar vervoer naar bedrijventerreinen.
20 15 10 6
5
7 4
• Daarnaast kunnen er mogelijkheden liggen in het stimuleren van samenwerking tussen ondernemers en het onderwijs, evenals het vergroten van de bijdrage van ondernemers aan klimaatadaptatie. • Voor de toekomst is het bemoedigend dat de meerderheid van de ondernemers stabiele of groeiende personeelsomvang en omzet verwacht. Er moet echter aandacht zijn voor de groep ondernemers die sluiting verwacht.
0 Figuur 4.8: Verwachtingen van ondernemers over toekomstige ruimtevraag (binnen 5 jaar) (N=46) 30
• Het is ook belangrijk om te anticiperen op de behoefte aan extra ruimte, met name voor kleinere bedrijven, om duurzame groei van dit soort bedrijven te faciliteren.
27
25 Nee
20
Ja, tot 100 vierkante meter extra ruimte
15
Ja, tussen de 100 en 500 vierkante meter extra ruimte
10
Ja, meer dan 500 vierkante meter extra ruimte
5
9 6
4
0 Bron bovenstaande figuren 4.6, 4.7, 4.8: enquête gemeente Ridderkerk, bewerking Ecorys
26
ECONOMISCHE VISIE RIDDERKERK 2030
27
5 Wensbeeld voor de economie in 2030 De vorige hoofdstukken boden verschillende bouwstenen voor de economische visie: de schets van sterke en minder sterke kanten van de Ridderkerkse economie, trends en ontwikkelingen, wensen van ondernemers in Ridderkerk en het bredere beleidskader waarbinnen het economisch beleid moet passen. Nu staat in dit hoofdstuk de daadwerkelijke economische visie en strategie van Ridderkerk centraal.
Dit zijn bijvoorbeeld de ICT en zakelijke dienstverlening, maar ook bedrijven die gerelateerd zijn aan de belevenis- en vrijetijdseconomie. Deze laatste groep kan zorgen voor een hogere aantrekkelijkheid van Ridderkerk als woon- en verblijfsgebied, in aansluiting op het aantrekken van voldoende arbeidskrachten (zie paragraaf 5.5 voor nadere toelichting).
Visie
Prioriteiten stellen
Als rode draad door het economische wensbeeld voor 2030 loopt de visie die congruent is met de omgevingsvisie, namelijk: ‘Ridderkerk is een prettige gemeente om in te wonen, werken en recreëren’. Prettig werken in Ridderkerk moet zodanig beleefd worden door zowel ondernemers als werknemers van bedrijven. Het economisch beleid van de gemeenteRidderkerk moet bijdragen aan de brede welvaart in de gemeente. Dat betekent dat er sprake is van een goede balans tussen arbeid en inkomen, gezondheid, milieu, leefomgeving, samenleving en subjectief welzijn.
Ridderkerk heeft lang een neutraal vestigingsbeleid gevoerd. Het is nog steeds niet de bedoeling om rigide onderscheid te maken tussen ‘welkome’ en ‘niet-welkome’ bedrijven. Vanuit het Europese mededingingsbeleid is dat in principe ook verboden. Tegelijkertijd staat de gemeente Ridderkerk voor de opgave van schaarste aan bedrijfsruimte (zie ook paragraaf 5.3 Ruimte voor ondernemen). In het verleden zijn grote bedrijfskavels gealloceerd voor grootschalige logistieke bedrijven, met relatief weinig arbeidsplaatsen per m2. In de toekomst zal de gemeente nauwlettender het ‘economisch rendement’ in termen van brede welvaart in de gemeente in verhouding tot de schaarse ruimte moeten afwegen van vestigingsaanvragen van bedrijven.
Deze visie wordt uitgewerkt aan de hand van het wensbeeld voor de economie van Ridderkerk in 2030. Het wensbeeld wordt vanuit verschillende thema’s uitgewerkt.
5.1 Economische structuur Speerpunten Ridderkerk heeft een aantal speerpuntsectoren waarmee de gemeente beschikt over een sterke troef. In 2030 zijn deze sectoren de ruggengraat van de Ridderkerkse economie: Agrofood. Ridderkerk vervult samen met Barendrecht en het Westland de functie van greenport. Hier vindt veel verwerking van aardappelen, groenten, fruit en overige voedingsmiddelen plaats. Ridderkerk maakt daardoor deel uit van het tweede economische cluster van Nederland. Het gaat voornamelijk om waarde toevoegende activiteiten en niet om de primaire landbouwactiviteiten. Ook logistiek en transport ten behoeve van de voedingsmiddelensector behoort tot dit cluster. Industrie. Een deel van de industriële bedrijven is actief in de agrofood, maar Ridderkerk kent méér sterke industrie. Een bekend voorbeeld is Quooker. In 2030 zijn nog meer Ridderkerkse industriebedrijven met innovatie bezig. Immers: niet alle industriële bedrijvigheid is automatisch toekomstbestendig, dit is zichtbaar in de teloorgang van de scheepswerf en het verdwijnen van bedrijven als Brush en Trelleborg. Het stimuleren van innovatie onder de bestaande bedrijven en het aantrekken van innovatieve industriebedrijven is van belang voor de toekomstbestendigheid van het industriecluster in Ridderkerk. Bouwnijverheid. De bouwsector kan een ‘best bewaard geheim’ genoemd worden in Ridderkerk.
Dit cluster is wel degelijk een sterke specialisatie binnen de gemeente met veel bedrijvigheid en werkgelegenheid en ook harde groei in de afgelopen tien jaar. Nederland staat nog voor een grote bouwopgave de komende jaren, waardoor de bouwsector in Ridderkerk ruim baan dient te krijgen de komende jaren. Zakelijke dienstverlening. Activiteiten zoals advocatuur, notariaat, accountancy, marktonderzoek, organisatieadvies, architecten, ingenieurs, keuring en controle zijn al een sterke specialisatie van Ridderkerk. We zien dat ICT-bedrijven sterk groeien in Ridderkerk, dus hierin is groeipotentie aanwezig. Dat geldt ook voor andere zakelijke diensten zoals advies en onderzoek.
Verbreding zet door In de vorige economische visie is reeds ingezet op economische verbreding (differentiatie). Deze trend dient door te zetten om het verdienvermogen van de bedrijven in de gemeente te vergroten. In de analyse van het economisch DNA kwam al naar voren dat het portfolio van huidige sectoren in samenhang niet een bijzondere bijdrage levert aan het verdienvermogen. Dat betekent dat sommige sectoren veel bijdrage leveren en andere weinig tot niet. Om dit patroon te doorbreken is verbreding nodig, met de komst van nieuwe bedrijven die actief zijn in sectoren die zorgen voor veel toegevoegde waarde en werkgelegenheid.
28
In het geval van een groot aantal gelijktijdige aanvragen voor bedrijfskavels – waarbij grote concurrentie dwingt tot het maken van keuzes – zal de gemeente Ridderkerk prioriteit geven aan bedrijven die zorgen voor een hogere ruimteproductiviteit. Dit kan uitgedrukt worden in het aantal werkzame personen per ha (ook wel terreinquotiënt genoemd). Gemiddeld ligt dit in Ridderkerk rond de 30 werkzame personen per hectare (op bedrijventerreinen). Dat is relatief laag, want in Zuid-Holland Zuid ligt het niveau (op de bedrijventerreinen) op 46 werkzame personen per ha, en het gemiddelde van de bedrijventerreinen in de gehele provincie Zuid-Holland bedraagt 62 werkzame personen per ha (Stec Groep (2021), Behoefteraming bedrijventerreinen Zuid-Holland). De gemeente Ridderkerk streeft daarom naar efficiënter ruimtegebruik bij toekomstige ontwikkelingen. De norm van 62 geldt als richtsnoer voor nieuwe vestigingsaanvragen in Ridderkerk. Er zal ook vanuit ander perspectief naar autobedrijven gekeken moeten worden. Belangrijke aanleiding hiervoor vormt de trend dat de afgelopen jaren relatief veel autobedrijven vanuit bedrijventerrein Spaanse Polder in Rotterdam naar bedrijventerreinen in Ridderkerk zijn verplaatst. Deze groep bedrijven genereert niet bovengemiddeld veel economische waarde.