Concept Accountantsverslag 2021 gemeente Ridderkerk.pdf
Tekst van het document
CONCEPT Accountantsverslag 2021 Gemeente Ridderkerk 27 mei 2022
Onderhanden onderwerpen: - Reviewwerkzaamheden
Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Ridderkerk Postbus 271 3980 AG RIDDERKERK Datum
27 mei 2022 Ons kenmerk
KENMERK Behandeld door
C.L. Aleman MSc RA
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Ridderkerk. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Ridderkerk. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Ridderkerk zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Ridderkerk. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 20 januari 2022 en met ons auditplan. Wij bespreken onze bevindingen met de commissie Samen Leven Samen Wonen Wij zullen onze concept rapportage op 23 juni 2022 bespreken tijdens de bijeenkomst met uw commissie Samen Leven Samen Wonen en zullen daarbij ook uw vragen beantwoorden.
De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, de gemeentecontroller en met de betrokken medewerkers van de afdeling Financiën. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.
drs. R.M.J. van Vugt RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NWE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
9
Bevindingen jaarrekening
11
•
De financiële positie van uw gemeente
12
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
17
Interne beheersing
23
•
24
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
25
•
26
Overige aangelegenheden
Bijlagen
27
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
28
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
29
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
30
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021
31
•
Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021
33
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
34
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 3
Bestuurlijke samenvatting
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.960.000 respectievelijk € 5.880.000.
Welke verbeteringen zien wij?
Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd:
Belangrijke aandachtspunten
Controleproces
Bestuurlijke samenvatting
•
De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage zijn sterk verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Ondanks een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen. Dit geldt ook voor de verantwoording en interne controle van het sociaal domein en van de (nieuwe) Tozo-regeling bij het organisatieonderdeel W&I. Het proces, de uitvoering en de (interne) controle zijn van een voldoende gedegen niveau om onze externe controle te kunnen verrichten.
•
De gemeente Ridderkerk besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact.
•
Wij hebben geen Europese aanbestedingsfouten geconstateerd.
Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten:
•
Wij hebben de grondexploitaties beoordeeld. Bij zowel de plannen van Cornelisland als Het Zand hebben wij geconstateerd dat de realisatie van kosten en opbrengsten achterblijven op de planning. Wij adviseren om in 2022 uw grondexploitatieprojecten nader te actualiseren en te beoordelen of baten en lasten waar in de berekening rekening mee gehouden wordt nog gerealiseerd gaan worden.
•
Afwijkingen tussen begroting en realisatie die leiden tot onrechtmatigheden die meewegen in ons oordeel. De toelichtingen op deze afwijkingen moeten aansluiten op de interne afspraken uit het controleprotocol en de kadernota Rechtmatigheid. Dit heeft geleid tot een begrotingsonrechtmatigheid van € 0,2 miljoen welke meeweegt in ons oordeel.
•
Bij de start van de controle waren de jaarstukken grotendeels gereed en was het controledossier nagenoeg gereed. Daarmee heeft de organisatie het samenstelproces verder verbeterd ten opzichte van voorgaande jaren.
•
Wij hebben de controle van de jaarrekening dit jaar in een hybride vorm uitgevoerd, waarbij wij de samenwerking ook dit jaar als constructief hebben ervaren.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Financiële positie
Interne beheersing
Kwaliteit verslaggeving
•
De financiële positie ultimo 2021 is afgenomen ten opzichte van 2020.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2021 bedraagt € 32,7 miljoen (2020: € 74,8 miljoen). Deze daling van de beschikbare weerstandscapaciteit wordt veroorzaakt door de onttrekkingen van € 42,1 miljoen in 2021. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Ridderkerk onderkende en aanwezige risico’s van € 5,3 miljoen inclusief corona risico’s (2020: € 8,1 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een positief rekeningresultaat 2021 voor bestemming ad € 4,7 miljoen (2020: nadelig € 1,3 miljoen). Per saldo is tussentijds € 6,6 miljoen aan de reserves onttrokken, waardoor het eigen vermogen t.o.v. 2020 met € 1,9 miljoen is gedaald.
•
Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij bevindingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
•
Wij hebben in 2021 een IT-audit uitgevoerd, waarover wij op 31 januari 2022 aan uw ambtelijke organisatie hebben gerapporteerd. Uit onze werkzaamheden zijn bevindingen naar voren gekomen met een diversiteit aan impact. Op basis van deze bevindingen concluderen wij dat de kwaliteit van de GITC’s op dit moment nog onvoldoende is om in het kader van de audit een systeemgerichte controleaanpak te hanteren. Wij hebben daarom (extra) gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles. Hierbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.
•
Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de interim- en jaarrekeningcontrole. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in.
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Dit betrof de controle van de WNT-verantwoording.
Effecten COVID-19 crisis • (exclusief sociaal domein)
•
Bestuurlijke samenvatting
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen. Subsidieverstrekkingen: uw gemeente heeft in de algemene subsidieverordening een hardheidsclausule opgenomen. Hierin staat dat het college in bijzondere gevallen kan afwijken. Dit houdt in dat - ondanks het feit dat gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties hebben geleverd - de subsidies op basis van de hardheidsclausule kunnen worden vastgesteld en hiermee als rechtmatig worden beschouwd.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Grondexploitatie
Sociaal domein | gevolgen COVID-19
Sociaal domein
Bestuurlijke samenvatting
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’). Hierbij concluderen we dat de mate van realisatie achterblijft op de begroting.
•
Uw gemeente participeert in de Gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard. Dit betreft het realiseren van een bedrijventerrein, de nog te realiseren kosten en opbrengsten zijn met € 79,4 miljoen respectievelijk € 187,3 miljoen hoog. De grondexploitatie sluit momenteel op een positief saldo van € 0,6 miljoen euro. Gezien de onzekerheid die in het project zit, met name het effect van eventuele toekomstige negatieve prijsontwikkelingen, is dit een heel beperkte marge.
•
Op grond van het BBV heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 € 1,16 miljoen winst genomen op de grondexploitaties (2020 € 1,56 miljoen). Deze winstname ziet grotendeels toe op het complex Cornelisland. Daarnaast is voor complex Het Zand voor € 0,15 miljoen winst teruggenomen en is een verliesvoorziening gevormd voor € 0,64 miljoen.
•
De financiële impact van COVID-19 op het sociaal domein is beperkt. De gemeente heeft tijdig en voldoende beheersmaatregelen getroffen waarmee het de financiële effecten van COVID-19 voor het sociaal domein over 2021 tot een minimum heeft beperkt.
•
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de COVID-19 crisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Wij hebben hierbij vastgesteld dat de Tozo uitkeringen juist en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens hebben wij vastgesteld dat uw gemeente een Misbruik & Oneigenlijk gebruik (M&O)-beleid heeft vastgesteld, geïmplementeerd en zichtbaar naleeft, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
•
In 2022 is de controle over 2021 soepel verlopen. De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders waren eenvoudig aan te sluiten op de financiële administratie.
•
In het boekjaar 2021 is er sprake van een overschrijding op de lasten ten opzichte van de gewijzigde begroting in het sociaal domein. Dit is te verklaren door het feit dat de begroting 2021 in verband met de effecten van de COVID-19 crisis noodgedwongen is gebaseerd op 2020. Daarnaast heeft de COVID-19 crisis de uitgaven in het sociaal domein sowieso minder voorspelbaar gemaakt. Wij hebben vastgesteld dat het procentueel om een overschrijding van 2,3% gaat ten opzichte van de gerealiseerde lasten over 2021 en is daarmee zeer beperkt.
•
Op basis van de door ons uitgevoerde controle moeten wij de zorgkosten waarvoor géén productieverantwoording met controleverklaring is aangeleverd aanmerken als onzeker. Voor Wmo is dit € 0,4 miljoen en voor Jeugd is € 0,01 miljoen aangemerkt als onzeker. Dit is overeenkomstig voorgaand jaar.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 7
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
Wij hebben in 2021 geen onrechtmatigheden geconstateerd als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels.
Begrotingsrechtmatigheid
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse van begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen mede op basis van de analyse van het college voor een bedrag van € 0,2 miljoen mee in ons rechtmatigheidsoordeel. Dit heeft niet geleid tot een andere strekking van ons rechtmatigheidsoordeel. Een begrotingsoverschrijding op een drietal investeringskredieten zijn onrechtmatig, echter de omvang van deze overschrijdingen (€ 0,2 miljoen) is niet materieel en raken derhalve eveneens niet de strekking van onze controleverklaring.
Frauderisicoanalyse
Uw college heeft begin 2022 de geactualiseerde frauderisicoanalyse vastgesteld. Wij onderschrijven het belang van een dergelijke analyse. Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2021 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.
Rechtmatigheidsverantwoording
Onder voorbehoud van parlementaire goedkeuren moeten gemeenten, provincies en gemeenschappelijke regelingen per verslagjaar 2022 zelf in de jaarrekening verantwoording afleggen over de rechtmatige totstandkoming van de baten en lasten, alsmede de balansmutaties. De accountant beperkt zich dan tot een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening. De gemeente Ridderkerk heeft ervoor gekozen om de jaarstukken 2021 te gebruiken als proefjaar voor de rechtmatigheidsverantwoording. Dit zorgt voor de bijzondere situatie dat de jaarrekening twee rechtmatigheidsoordelen bevat: één rechtmatigheidsoordeel van het college en één van de accountant. Voor de volledigheid merken wij op dat wij geen specifieke werkzaamheden op de rechtmatigheidsverantwoording van het college hebben uitgevoerd. Wij hebben controlewerkzaamheden verricht om tot ons eigen rechtmatigheidsoordeel te komen. Wel stellen wij vast dat de door het college geconstateerde afwijkingen aansluiten op de afwijkingen die in onze eigen controle naar voren zijn gekomen. Er is, als gevolg van wet- en regelgeving, een belangrijk verschil tussen de rechtmatigheidsverantwoording van het college en ons oordeel inzake rechtmatigheid. In de rechtmatigheidsverantwoording van het college tellen alle afwijkingen mee in het oordeel.
In ons rechtmatigheidsoordeel tellen niet alle afwijkingen mee in het oordeel, zie hiervoor ook pagina 20 van dit accountantsverslag. Als gevolg hiervan wijken de oordelen van elkaar af, terwijl de geconstateerde afwijkingen exact gelijk aan elkaar zijn.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 8
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2021, dat op 22 februari 2022 is vastgesteld door het college en ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Ridderkerk hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Ridderkerk uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021.
Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn.
Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Analyse van begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen voor een bedrag van € 0,2 miljoen meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel. Kredietoverschrijdingen hebben in 2021 geleid tot onrechtmatigheden van € 0,2 miljoen. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd.
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Voor de controle van de WNT hebben wij onze interne specialisten ingezet.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 9
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Ridderkerk Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2021.
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 10
Bevindingen jaarrekening
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
De vermogenspositie van uw gemeente is afgenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 1,9 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 6,6 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 4,7 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
95,6
54,8
58,4
58,5
-/- 6,6
42,1
5,2
4,6
4,7
-/- 1,3
1,6
4,5
-/- 1,9
40,8
-/- 3,6
-/- 0,1
93,7
95,6
54,8
58,4
Tussentijdse resultaatbestemming Gerealiseerd resultaat Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten Eigen vermogen per 31 december
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 58,6% van het balanstotaal (ultimo 2020: 57,2% van het balanstotaal) en is licht afgenomen ten opzichte van 2020. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
47,2
Saldo mutaties reserves
6,6
Gerealiseerd resultaat
4,7
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Totale baten
154,6
Totale lasten
-/- 156,5
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
-/- 1,9
Af: stortingen in reserves
-/- 40,6
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een nadelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 1,9 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 8,0 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 4,7 miljoen. Het gerealiseerde totaalsaldo baten en lasten in 2021 wordt grotendeels verklaard door de grootste voordelen op de lasten ten opzichte van de begroting na wijziging op de volgende programma’s: •
Programma 8 Gezondheid en Duurzaamheid: € 1,1 miljoen
•
Programma 9 Ruimtelijke ontwikkeling, wonen en maatschappelijk vastgoed: 4,9 miljoen
In 2020 was er sprake van een positief gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van 41 miljoen. Dit werd voornamelijk veroorzaakt door de verkoop van de aandelen Eneco van ruim € 46 miljoen.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 50 40 30 20 10 (10) 2018
2020
2021
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) (10) (20) (30) (40) (50)
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
2019
2018
2019
2020
2021
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 6 4 2 (2) 2018
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
2019
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Ridderkerk (begroot en werkelijk over de periode 2018-2021)
Solvabiliteit
80%
15%
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)
Grondexploitatiequote 50
60%
10%
40%
40
5%
20%
0%
0%
2018 2018
2019
Begroot
2020
2021
2019
2020
30
2021
-5%
Werkelijk
Begroot
20
Werkelijk
10
Netto schuldquote
Structurele exploitatieruimte
50%
8% 6% 4% 2% 0% -2% -4%
40% 30%
20% 10% 0% 2018
2019
Begroot
Bestuurlijke samenvatting
2020
2021
Werkelijk
Bevindingen jaarrekening
-
(10)
(20) 2018
2019
Begroot
Interne beheersing
2020 Werkelijk
2021
2018 Begroot
Overige aangelegenheden
2019
2020
Begroot na wijziging
Bijlagen
2021
Werkelijk
Blz. 14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 4,7 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. Om inzicht te krijgen in de mate waarin uw organisatie in staat is om het gerealiseerde resultaat te voorspellen, hebben wij het resultaat volgens begroting afgezet tegen het gerealiseerde resultaat volgens de jaarrekeningen 2020 en 2021. Het rekeningresultaat over 2021 wijkt, net als voorgaande boekjaren, af van het begrote rekeningresultaat (na wijziging). Voor het nadere inzicht op deze afwijkingen verwijzen wij naar pagina 7 en 8 van de jaarrekening 2021. Verderop in ons verslag gaan wij nader in op de begrotingsrechtmatigheid. Daarbij vragen wij tevens aandacht voor het tijdig opstellen en verwerken van begrotingswijzigingen. Overigens constateren wij in de gehele gemeentelijke sector relatief grote verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de realisatie.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 60 40 20 (20) Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 180 170 160 150 140 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 170 160
150 140 130 120 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen inclusief coronarisico’s is met 3,1 afgenomen, maar kan nog steeds als sterk worden aangemerkt. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 32,7 miljoen (2020: € 74,8 miljoen). Het verschil in de beschikbare weerstandcapaciteit tussen 2020 en 2021 wordt voornamelijk veroorzaakt voor de verkoop van de Eneco aandelen in 2020, wat heeft gezorgd voor een forse toename van het eigen vermogen in 2020. De beschikbare weerstandscapaciteit in 2021 is daardoor fors afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar, maar is nog ruimschoots toereikend.
Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een afname van de gekwantificeerde risico’s met € 2,8 miljoen.
Uw weerstandscapaciteit van € 32,7 miljoen is ruimschoots toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 5,3 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag. Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 80 60 40 20 2018
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit
Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 5,3 miljoen (2020: € 8,1 miljoen). Bestuurlijke samenvatting
2019
Bevindingen jaarrekening
Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 10,00 8,00 6,00 4,00 2,00
2018
Interne beheersing
2019
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 16
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2021 ad € 4,6 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten ad € 8,0 miljoen en lasten ad € 9,8 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2021 gaat het om 2 individuele projecten. Ten behoeve van de waardering van de bouwgronden in exploitatie per balansdatum, dient de gemeente per individuele grondexploitatie te bepalen of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste inschatting, terugverdiend zal worden.
De gemeente Ridderkerk schat per 31 december 2021 in dat er voor Het Zand sprake zal zijn van toekomstige verliezen en daardoor een voorziening is gevormd van € 0,64 miljoen. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en verantwoording.
Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
•
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 20,00 15,00 10,00 5,00 (5,00) (10,00)
2018
2019
2020
2021
Ontwikkeling boekwaarde
Overzicht nog te realiseren baten en lasten (x € 1 miljoen) 50 40 30 20 10 2018
2019
2020
2021
Nog te realiseren baten Nog te realiseren lasten
Uit deze figuren blijkt dat de boekwaarde en/of de geraamde baten en lasten van de bouwgronden in exploitatie in 2021 ten opzichte van 2020 afgenomen zijn. Parameters Bij de controle van de gehanteerde parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, disconteringsvoet en rente) hebben wij geen materiële afwijkingen geconstateerd. Daarmee achten wij de parameters voor de waardering van de grondexploitatie aannemelijk.
Bijlagen
Blz. 17
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Tussentijdse winstneming
Kostenontwikkeling
In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.
De afgelopen maanden is sprake geweest van een forse stijging van bepaalde kostensoorten, waaronder bouwmaterialen. Dit kan een belangrijke impact hebben op de omvang van de nog te maken kosten. Gezien de korte doorlooptijd van beide projecten leidt dit niet tot materiële afwijkingen.
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 1,16 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitaties (2020: € 1,56 miljoen). Daarnaast is voor complex Het Zand voor € 0,15 miljoen winst teruggenomen en is een verliesvoorziening gevormd voor € 0,64 miljoen.
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
Prijs-component (opbrengsten)
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De nog te realiseren opbrengsten bedragen € 8,0 miljoen. Bij deze controle hebben wij onder andere een aansluiting gemaakt met de plangebieden (juistheid aantal m2’s) en een vergelijking met gerealiseerde grondprijzen in het verleden. Hierbij hebben wij geen materiële afwijkingen geconstateerd. Plankosten (ontwikkeling) In 2021 zijn voor de plankosten gedegen P*Q-ramingen opgesteld. Wij hebben vastgesteld dat de ingerekende plankosten niet onaannemelijk zijn en hebben wij geen materiële bijstellingen in 2021 geconstateerd.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grootste risico’s van grondexploitaties toeziet op stijgende bouwkosten. Wij hebben de grondexploitaties beoordeeld. Bij enkele plannen hebben wij geconstateerd dat de realisatie van kosten en opbrengsten achterblijven op de planning. Wij adviseren om in 2022 uw grondexploitatieprojecten nader te actualiseren en te beoordelen of baten en lasten waar in de berekening rekening mee gehouden wordt nog gerealiseerd gaan worden.
Bijlagen
Blz. 18
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard Uw gemeente participeert tezamen met de gemeenten Barendrecht en Rotterdam in de gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard. Deze gemeenschappelijke regeling heeft als belangrijkste doel het realiseren van een bedrijventerrein. De organisatie wordt gecontroleerd door een andere externe accountant. Conform de voorschriften hebben wij een dossierreview uitgevoerd bij de accountant en daarbij vastgesteld dat wij kunnen steunen op de werkzaamheden van de externe accountant van de gemeenschappelijke regeling. Wij onderkennen net als in voorgaand jaar een verhoogd risicoprofiel ten aanzien van deze grondexploitatie. De nog te realiseren kosten en opbrengsten zijn met € 79,4 miljoen respectievelijk € 187,3 miljoen onverminderd hoog. De grondexploitatie sluit momenteel op een positief saldo van € 0,6 miljoen euro. Gezien de onzekerheid die in het project zit, is dit een heel beperkte marge.
Wij constateren voor boekjaar 2021 dat de mate van realisatie van de kosten en de opbrengsten opnieuw achter blijft op de begroting. Op de kosten is een onderrealisatie zichtbaar van € 22,7 miljoen en op de opbrengsten en onderrealisatie van € 12 miljoen. Wel constateren wij dat verkopen op de duurdere kavels gerealiseerd zijn.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 19
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
3 2 1 (1)
Interne beheersing
9. Ruimtelijke ontwikkeling, wonen en…
7. Sociaal domein
6. Cultuur, sport en groen
5. Onderwijs
(2)
13 Niet in de programma's opgenomen lasten…
Kredietoverschrijdingen
8. Gezondheid en duurzaamheid
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. Wij hebben in de figuur hieronder de programma’s met lastenoverschrijdingen opgenomen.
4
4. Economische zaken
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse van begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021. Van de geconstateerde kostenoverschrijdingen weegt een bedrag van € 0,2 miljoen mee in ons rechtmatigheidsoordeel. De oorzaken van de overschrijdingen betreffen hogere tarieven en extra inzet van externen door COVID-19. De overschrijdingen die meewegen in het oordeel hebben geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
5
3. Verkeer, vervoer en wegen
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
6
2. Veiligheid
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.
Lastenoverschrijdingen (x € 1 miljoen)
1. Bestuur en (overheids)participatie
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Overige aangelegenheden
Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Van de geconstateerde kredietoverschrijdingen weegt een bedrag van € 0,2 miljoen mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
Bijlagen
Blz. 20
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. Wij hebben vastgesteld dat uw college in januari 2022 de frauderisicoanalyse heeft vastgesteld. Dit draagt bij aan de bewustwording van de risico’s die u als organisatie loopt. Wij adviseren u deze frauderisicoanalyse periodiek te actualiseren. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw ambtelijke organisatie. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen integriteitsmeldingen of fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 21
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
•
Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties. Wij constateren over 2021 geen onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. COVID-19
Tozo: één van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de COVID-19 crisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Uw gemeente is, ondanks een snelle invoering en de wijzigingen hierin, gedurende 2021 in staat geweest aantoonbaar te voldoen aan de gestelde rechtmatigheidseisen. Zowel uw interne controlewerkzaamheden als onze zelfstandig uitgevoerde dossiercontroles bevestigen deze uitkomst.
De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft Wij sommen hier de belangrijkste effecten op die COVID- daarnaast voor dat wij een kwalitatieve toets moeten 19 heeft (gehad) op 2021 in uw gemeente: verrichten op uw beleid inzake Misbruik en Oneigenlijk • Waardering vorderingen: als gevolg van financiële (M&O) beleid voor de Tozo-regeling. Wij stellen vast dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld met problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat er een toegenomen daarin de getroffen interne beheersmaatregelen, zoals de controle achteraf, en de wijze waarop u gebruikmaakt risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij van het Inlichtingenbureau. Wij hebben vastgesteld dat hebben de invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, gecontroleerd, en uw gemeente het M&O-beleid heeft nageleefd, merken op dat er vooralsnog geen sprake is of zou waarmee is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste. moeten zijn van grote mutaties in de voorziening voor oninbare vorderingen. •
Sociaal domein | Gevolgen COVID-19
Wij hebben in de managementletter 2021 gerapporteerd Subsidieverstrekkingen: uw college is in bepaalde over de bijzondere gevolgen van COVID-19 voor het gevallen niet overgegaan tot het terugvorderen van sociaal domein. Hieronder voorzien wij u van een subsidies (in gevallen waarin de prestatie door de beknopte actualisatie. De financiële gevolgen voor de effecten van/maatregelen vanwege COVID-19 niet gemeente zien toe op de volgende onderdelen: (geheel) geleverd is). De gemeenteraad is hierover geïnformeerd. Dit houdt in dat, ondanks het feit dat • Continueren van reguliere zorg: Voor zover mogelijk hebben de zorgverleners de reguliere zorg de gesubsidieerde instellingen niet alle prestaties gecontinueerd en volstaat ter zake de interne hebben geleverd, het college de subsidies op basis beheersing die in afgelopen jaren voldoende heeft van dit besluit kan vaststellen en wij deze subsidies gefunctioneerd. daarmee als rechtmatig vastgesteld beschouwen •
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
De verantwoording en afrekening hiervan vindt op dezelfde wijze plaats als de afrekening van reguliere zorg.
Wij merken op dat de gemeente voldoende (extra) interne beheersmaatregelen heeft getroffen om de zorgverlening te continueren, en de (mogelijke) financiële effecten van COVID-19 voor het sociaal domein in beeld te brengen en te beheersen. Dit blijkt uit het feit dat de zorg is gecontinueerd en de verzoeken voor en de omvang van continuïteitsbijdragen en meerkosten COVID-19 qua omvang beperkt zijn. Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGBverantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2021 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGBbestedingen over 2021 bedragen circa € 1 miljoen (2020: € 1,3 miljoen). Uw organisatie heeft de voorgaand jaar getroffen aanvullende interne beheersmaatregelen en interne controles ook over 2021 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. Hiermee is voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en rechtmatigheid van de PGBbestedingen. In dit kader is onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van deze PGB-gelden. Met de getroffen beheersmaatregelen en uitgevoerde interne controles is voor de PGB-bestedingen over 2021 voldoende zekerheid verkregen wat betreft zowel de getrouwheid als rechtmatigheid van deze bestedingen.
Leveren van alternatieve zorg: Voor zover zorgleveranciers de reguliere zorg niet konden continueren, mochten zij alternatieve zorg leveren. Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 22
Interne beheersing
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Interne beheersing Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2021
Managementletter 2021, toegespitst op de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2021 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen wij naar onze managementletter 2021 van 26 november 2021. In de managementletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2021 benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt. IT-audit In het kader van de jaarrekeningcontrole over boekjaar 2021 heeft Deloitte IT-audit werkzaamheden uitgevoerd bij de BAR-organisatie. Wij hebben ITauditwerkzaamheden verricht omtrent de opzet, het bestaan en de werking van de General IT Controls (“GITCs”) binnen de IT-omgeving van de BAR-organisatie.
In onze beoordeling van de GITCs hebben wij beheersmaatregelen binnen de volgende drie deelgebieden getoetst:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
Toegangsbeheersing: beheersmaatregelen die verzekeren dat enkel geautoriseerde personen toegang hebben tot de IT-systemen, en enkel voor zover dat benodigd is uit hoofde van de functie.
•
Wijzigingsbeheer: beheersmaatregelen die verzekeren dat enkel geautoriseerde wijzigingen worden doorgevoerd en dat deze wijzigingen op een adequate wijze zijn getest voordat ze naar productie worden gebracht.
•
•
Uw gemeente loopt een verhoogd risico op tekortkomingen in de geautomatiseerde gegevensverwerking die bijvoorbeeld kunnen resulteren in niet-betrouwbare data c.q. cijfers en een grote(re) impact kunnen hebben indien sprake is van cybersecurity incidenten.
•
Het niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking leidt ertoe dat bij de interne controles niet zonder meer gebruik is te maken van onder andere data-analyses. De uitvoering van de interne controles – waarbij bijvoorbeeld voor inkopen data-analyse is ingezet – is hierdoor niet optimaal efficiënt, doordat eerst aanvullende werkzaamheden nodig zijn om de betrouwbaarheid van data/lijstwerk vast te stellen. Bovendien kan de interne controle bij maximaal gebruik van data-analyse een hogere toegevoegde waarde opleveren voor de organisatie doordat zij daarmee belangrijke inzichten kan verkrijgen en de controles ook meer risicogericht kan insteken.
•
Als gevolg van het (vooralsnog) onvoldoende opvolgen van de aanbevelingen op dit gebied hebben wij ook voor de jaarrekeningcontrole 2021 niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking. Het gevolg van deze conclusie is dat wij meer gegevensgericht werk hebben moeten verrichten, waaronder het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen.
Datacenter en netwerkoperaties: beheersmaatregelen die verzekeren dat geautomatiseerde gegevensverwerking en opslag op betrouwbare wijze plaatsvindt.
Uit onze werkzaamheden zijn bevindingen naar voren gekomen met een diversiteit aan impact. Op basis van deze bevindingen concluderen wij dat de kwaliteit van de GITCs op dit moment nog onvoldoende is om in het kader van de (financiële) audit een systeemgerichte controleaanpak de ondersteunen. Voor onze inhoudelijke bevindingen en de resterende aanbevelingen inzake de betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking verwijzen wij kortheidshalve naar onze IT-rapportage van 19 mei 2022. Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving inclusief cybersecurity behoeft verdere aandacht De bevindingen op de kwaliteit van de GITC’s leiden ertoe dat de gemeente en wij niet zonder meer kunnen steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Dit leidt tot de volgende risico’s en (extra) werkzaamheden:
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Ondanks de bevindingen die wij hebben geconstateerd zijn wij bij de jaarrekeningcontrole in staat geweest dataanalyse in te zetten als onderdeel van de controleaanpak voor de memoriaalboekingen. Hierbij hebben wij met data-analyse een diepgaande en risicogerichte analyse uitgevoerd van deze in opzet meer risicovolle boekingen.
Bijlagen
Blz. 24
Overige aangelegenheden
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Ridderkerk
Overige aangelegenheden Samenvatting overige aangelegenheden en bepaalde vereiste communicaties