Document · PDF

Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek Archeologie Rembrandtweg 257.pdf

Commissie Samen wonen RK 10 juni 2021, gemeente RidderkerkBij agendapunt: 3: Woningbouwontwikkeling Rembrandtweg 25711.579 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

De basis van het bodemprofiel bestaat uit komafzettingen van Gorkum (tegenwoordig Formatie van Echteld). De aangetroffen komafzettingen worden gekenmerkt als een homogeen pakket ongerijpte grijze kalkloze klei of grijsbruine iets humeuze klei.

Afbeelding 8: Foto van het boorprofiel van boring 5. De blauwe lijn geeft de overgang aan van de subrecente ophoging naar het overstromingsdek. De rode lijn in de inzet rechtsonder betreft de overgang van het pakket Hollandveen naar het onderliggende pakket met getijafzettingen.

Zowel in de top van de Duinkerke III Afzettingen (Laagpakket van Walcheren) als in de Calais Afzettingen (Laagpakket van Wormer) zijn geen aanwijzingen aangetroffen voor bodemvorming of een ‘vuile laag’ door menselijk handelen in het verleden. De top van het Hollandveen is veraard, doordat het een tijdje aan de oppervlakte heeft gelegen, waardoor het kon gaan oxideren. In theorie was de top van het veraarde veen daardoor bewoonbaar, maar hiervoor zijn geen indicaties aangetroffen, zoals archeologisch vondstmateriaal. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het opsporen van vindplaatsen niet het primaire doel was van het verkennend onderzoek.

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Conclusie en aanbeveling

4.1

Conclusie Bureauonderzoek Het bureauonderzoek toont aan dat er voor het gehele plangebied een redelijk hoge archeologische verwachting van toepassing is voor vindplaatsen voor de Romeinse Tijd en de Late Middeleeuwen. Deze vindplaatsen kunnen aangetroffen worden in het bodemtraject: top veen (Formatie van Nieuwkoop) - basis overstromingsdek 1373 (Laagpakket van Walcheren). In de basis van het overstromingsdek van 1373 en later worden geen (in situ) archeologische resten verwacht. Deze lagen zullen mogelijk door de fundering van het nieuwe gebouw worden verstoord. Voor de perioden Mesolithicum-Neolithicum geldt een onbekende verwachting. Voor de perioden BronstijdIJzertijd, Vroege Middeleeuwen en Nieuwe tijd geldt geen verwachting. De voorgenomen nieuwbouw van het appartementencomplex in het plangebied zal gepaard gaan met grondroerende activiteiten die groter zijn dan de bestaande bebouwing. Hierbij kunnen de eventueel aanwezige archeologische waarden worden aangetast uit de bovengenoemde perioden. Het terrein is in afwachting van sloop nog bebouwd waarbij funderingen, mogelijke kelders en heipalen de bodem tot onbekende diepte hebben verstoord.

Op grond van gemeentelijk archeologiebeleid, de archeologische verwachting van het gebied, alsmede de bodemverstorende aard van de werkzaamheden die in het kader van de toekomstige ontwikkeling van de nieuwbouw in het plangebied zullen worden uitgevoerd, is een inventariserend veldonderzoek noodzakelijk. Hiervoor is door BOOR een PvE25 en door Hamaland Advies een PvA opgesteld.26 Veldonderzoek De aangetroffen bodemopbouw bestond in alle gevallen uit een subrecente bouwvoor met betonpuin, baksteenpuin, plastic, kleibrokken en brokken veraard veen die in de Moderne Tijd (na 1950) gedateerd kunnen worden. De subrecente bouwvoor gaat scherp over in dekafzettingen van Duinkerke III (Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren) op Hollandveen (Formatie van Nieuwkoop) op Afzettingen van Gorkum (Formatie van Echteld). De Afzettingen van Duinkerke III bestaan uit iets zandige klei met schelpgruis en hebben de oudere kalkloze afzettingen overal afgedekt. De overgangen tussen de natuurlijke afzettingen is geleidelijk wat erop wijst dat er niet of nauwelijks sprake is van erosief contact met de oudere afzettingen. De top van het Hollandveen is in alle gevallen veraard, wat erop duidt dat deze enige tijd aan de oppervlakte heeft gelegen, voordat deze werd afgedekt door het overstromingsdek. De basis van het bodemprofiel bestaat uit komafzettingen van Gorkum.

Deze Afzettingen bestaan uit een pakket ongerijpte homogene kalkloze grijze of bruingrijze iets humeuze klei.

4.2

Selectieadvies Op grond van de resultaten van het booronderzoek is geconcludeerd dat er geen aanwijzingen zijn voor menselijke bewoning in de potentieel relevante laag, de basis van het overstromingsdek van Duinkerke III (Laagpakket van Walcheren). Het tweede relevante niveau betreft de top van het Hollandveen, dat in alle boringen onder het overstromingsdek aangetroffen is. De top van het Hollandveen is veraard, doordat het een tijdje aan de oppervlakte heeft gelegen, waardoor het kon gaan oxideren. In theorie was de top van het veraarde veen daardoor bewoonbaar, maar hiervoor zijn geen indicaties aangetroffen, zoals archeologisch vondstmateriaal. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het opsporen van vindplaatsen niet het primaire doel was van het verkennend onderzoek. De basis van het profiel bestaat uit ongerijpte komafzettingen van Gorkum (Formatie van Echteld) die niet geschikt waren voor menselijke bewoning.

25 26

Moree, 2021 Van der Kuijl, 2021

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Op grond van de onderzoeksresultaten adviseren wij om geen vervolgonderzoek in het plangebied te laten uitvoeren. De kans dat met de voorgenomen bodemingrepen behoudenswaardige archeologische vindplaatsen verloren gaan is nihil.

4.3

Selectiebesluit Het conceptrapport en het selectieadvies zijn op 20 april namens gemeente Ridderkerk door BOOR beoordeeld.27 Behoudens enkele tekstuele opmerkingen die in deze definitieve versie van het rapport verwerkt zijn is BOOR akkoord met het rapport en het selectieadvies. Archeologie Rotterdam adviseert om de in het rapport geformuleerde aanbeveling voor het plangebied ‘Rembrandtweg 257’, namelijk om het terrein vrij te geven voor de geplande ontwikkeling en dus geen vervolgonderzoek uit te voeren, over te nemen als beleidsbesluit. De kans dat er bij de bouwwerkzaamheden waardevolle archeologische resten worden aangetast, wordt als zeer klein ingeschat. De geplande werkzaamheden kunnen daar worden uitgevoerd zonder verdere archeologische bemoeienis.

4.4

Voorbehoud Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (Artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: “Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister”. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Ridderkerk (dhr. R. Belder) en de archeologisch adviseur (BOOR, dhr. J.M. Moree) hiervan per direct in kennis te stellen.

Beoordeling door J. Moree met kenmerk: AS21/05062-21/0007295

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Afbeelding 9: Impressie van de onderzoekslocatie. Foto richting het oosten vanaf de Rembrandtweg. Afbeelding 10: Impressie van de onderzoekslocatie. Foto vanuit de tuin richting het westen.

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Geraadpleegde Bronnen (door BOOR en door Hamaland Advies) •

• • • • • •

• • • • • • • • • • •

• • • • • • • • • • • • •

Moree, J.M. 2012. Programma van Eisen voor een verkennend en karterend inventariserend veldonderzoek door middel van grondboringen in het plangebied ‘Rembrandtweg 257’ in de gemeente Ridderkerk, nr. 2021005 versie 22 februari 2021, Archeologie Rotterdam BOOR_Archeologie PvE_2021005 Ridderkerk Rembrandtweg 257_210222.pdf Broeke, P.W. van den, 1992: Een menselijk skelet uit Vlaardingen-West. Bronstijdbewoning in het veengebied?, Terra Nigra 124, 7-13. Brugge, J.P. ter, 2002: Duikers gemaakt van uitgeholde boomstammen in het Maasmondgebied in de Romeinse tijd, in: A. Carmiggelt, A.J. Guiran en M.C. van Trierum (red.), BOORbalans 5 Bijdragen aan de bewoningsgeschiedenis van het Maasmondgebied, Rotterdam, 63-86. Bruin, J. de, 2017: Rurale gemeenschappen in de Civitas Cananefatium 50-300 na Christus, Leiden (Academisch proefschrift Universiteit Leiden). Carmiggelt, A., 2016: De vroegstedelijke ontwikkeling van Rotterdam tot circa 1400. Dertig jaar archeologisch onderzoek in de Maasstad, ARCHEObrief 20(3), 11-21. Döbken, A.B., 1992: Een grafveld uit de Romeinse Tijd te Spijkenisse-Hartel West (Voorne-Putten), in: A.B. Döbken (red.), BOORbalans 2 Bijdragen aan de bewoningsgeschiedenis van het Maasmondgebied, Rotterdam, 145-222. Eijskoot, Y., M. van der Heiden, R. Torremans en A.H.L. Vredenbregt, 2011: Sporen en fenomenen, in: Y. Eijskoot, O. Brinkkemper en T.

de Ridder (red.), Vlaardingen-De Vergulde Hand-West. Onderzoek van de archeologische resten van de middenbronstijd tot en met de late middeleeuwen, Amersfoort (Rapportage Archeologische Monumentenzorg 200), 23-67. Gout de Kreek, M.C.A. en J.M. Moree, 2012: Archeologische vindplaatsen en AMK-terreinen in de gemeente Ridderkerk, Rotterdam (BOORnotitie 18). Goossens, T.A. (red.), 2009: Opgraving Hellevoetsluis-Ossenhoek. Sporen van een nederzetting uit de Vlaardingen-cultuur op een kwelderrug in de gemeente Hellevoetsluis, Leiden (Archol-rapport 87). Heeren, S., 2016: Over ontvolkingen en Germaanse Romeinen. Zuid-Nederland van de derde tot de vijfde eeuw, ARCHEObrief 20(3), 2-10. Hijma, M.P., K.M. Cohen, G. Hoffmann, A.J.F. van der Spek en E. Stouthamer, 2009: From river valley to estuary: the evolution of the Rhine mouth in the early to middle Holocene (western Netherlands, Rhine-Meuse delta), Netherlands Journal of Geosciences - Geologie en Mijnbouw 88-1, 13-53. Hoek, C., 1973: De Hof te Vlaardingen, Holland 5, 57-91. IJsselstijn, M., 2016: De Grote Ontginning 950-1200, in: J.E. Abrahamse, A. van der Zee en M. Kosian, Atlas van de Schie. 2500 jaar werken aan land en water, Bussum, 34-51. Koch, A.C.F., 1970: Oorkondenboek van Holland en Zeeland tot 1299 I, eind van de 7e eeuw tot 1222, Den Haag. Kuijl, E.E.A. van der, 2021.

Plan van Aanpak Inventariserend verkennend booronderzoek Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk, Versie 1.0, projectnummer 213192, Hamaland Advies, Zelhem Lelivelt, R.A., 2006: Rotterdam Van Ghentkazerne 2. Een karterend en waarderend inventariserend veldonderzoek door middel van grondboringen, Rotterdam (BOORrapporten 334). Louwe Kooijmans, L.P., 1986: Het loze vissertje of boerke Naas? Het een en ander over het leven van de steentijdbewoners van het Rijnmondgebied, in: M.C. van Trierum en H.E. Henkes (red.), Rotterdam Papers V, landschap en bewoning rond de mondingen van Rijn, Maas en Schelde (a contribution to prehistoric, roman and medieval archaeology), Rotterdam, 7-25. Meirsman, E. en F.J.C. Peters, 2006: Rotterdam Groenenhagen - Tuinenhoven. Het documenterend archeologisch veldonderzoek van neolithische bewoning op de top van een rivierduin vindplaats 1378, Rotterdam (BOORrapporten 284). Modderman, P.J.R., 1953: Een neolithische woonplaats in de polder Vriesland onder Hekelingen (eiland Putten) (Zuid-Holland), Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek 4, 1-26. Moree, J.M., 2006: Barendrecht Gaatkensplas vindplaats 20-126. De waardering, Rotterdam (BOORrapporten 303). Moree, J.M., A.V. Schoonhoven en M.C. van Trierum, 2010: Archeologisch onderzoek van het BOOR in het Maasmondgebied: archeologische kroniek 2001-2006, in: A. Carmiggelt, M.C.

van Trierum en D.A. Wesselingh (red.), BOORbalans 6 Bijdragen aan de bewoningsgeschiedenis van het Maasmondgebied, Rotterdam, 77-240. Moree, J.M., C.C. Bakels, S.B.C. Bloo, D.C. Brinkhuizen, R.A. Houkes, P.F.B. Jongste, M.C. van Trierum, A. Verbaas en J.T. Zeiler, 2011: Barendrecht-Carnisselande, bewoning van een oeverwal vanaf het Laat Neolithicum tot in de Midden-Bronstijd, in: A. Carmiggelt, M.C. van Trierum en D.A. Wesselingh (red.), BOORbalans 7 Archeologisch onderzoek in de gemeente Barendrecht. Prehistorische bewoning op een oeverwal en middeleeuwse bedijking en bewoning, Rotterdam, 15-154. Moree, J.M. en M.M. Sier (red.), 2014: Twintig meter diep! Mesolithicum in de YangtzehavenMaasvlakte te Rotterdam, Rotterdam (BOORrapporten 523). Moree, J.M., M.C. van Trierum en A. Carmiggelt, 2018: Onderzoeksagenda Archeologie van de gemeente Rotterdam. Prehistorie en Romeinse tijd, Rotterdam. Schoor, A. van der, 1999: Stad in aanwas. Geschiedenis van Rotterdam tot 1813, Zwolle. Schoor, A. van der, 2013: De dorpen van Rotterdam van ontstaan tot annexatie, Stichting Historische Publicaties Roteradamum 190. Trierum, M.C. van, 1992: Nederzettingen uit de IJzertijd en de Romeinse Tijd op Voorne-Putten,

Project Kenmerk

• • •

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

IJsselmonde en in een deel van de Hoekse Waard, in: A.B. Dobken (red), BOORbalans 2 Bijdragen aan de bewoningsgeschiedenis van het Maasmondgebied, Rotterdam, 15-102. Trierum, M.C. van, A.B. Döbken en A.J. Guiran, 1988: Archeologisch onderzoek in het Maasmondgebied 1976-1986, in: M.C. van Trierum, A.B. Döbken en A.J. Guiran (red.), BOORbalans 1 Bijdragen aan de bewoningsgeschiedenis van het Maasmondgebied, Rotterdam, 11-104. Zijl, W., 2015: Ridderkerk Westmolendijk: Archeologische waarneming, Rotterdam (BOORnotitie 22). Zijl, W., M.J.L.Th. Niekus, P.H.J.I. Ploegaert en J.M. Moree, 2011: Rotterdam Beverwaard Tramremise. De opgraving van de top van een donk met sporen uit het Mesolithicum en Neolithicum (vindplaats 13-83), Rotterdam (BOORrapporten 439).

Websites en overige bronnen • • • • • • • • •

•

• • • • •

Archis 3: Archeologisch informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (https://archis.cultureelerfgoed.nl). Actueel Hoogtebestand Nederland van Rijkswaterstaat en de Waterschappen, opgenomen in BOORIS (op 12 februari 2021. BOOR, 2013: Archeologische Waardenkaart van de gemeente Ridderkerk, Ridderkerk (vastgesteld op 23 september 2013). BOORIS, Informatiesysteem van Archeologie Rotterdam (in februari 2021). Cultuur historische atlas van Zuid-Holland, kaart 1b Archeologische waarden (http://pzh.b3p.nl/viewer/app/Cultuur_historische_atlas in februari 2021). De Nederlandse Molendatabase - Database van Verdwenen Molens in Nederland (https://www.molendatabase.nl/ op 14 december 2020). GeoTOP, driedimensionaal model van de Nederlandse ondergrond door TNO, opgenomen in BOORIS (op 10 februari 2020). Google Maps: de online kaartendienst van Google (https://www.google.nl/maps in december 2020). Kadastrale kaart 1811-1832: verzamelplan Ridderkerk, Zuid Holland (MIN08170VK1) (https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/rce-mediabank/detail/997b7a5e-94d7-11e5-ab705775b61e0231/media/dac0b06b-fa13-4a9f-553cf94b050c89e7? mode=detail&view=horizontal&q=min08170vk*&rows=1&page=1&sort=order_s_docu mentvolgorde%20asc op 18 februari 2021).

Kadastrale kaart 1811-1832: minuutplan Ridderkerk, Zuid Holland, sectie A, blad 03 (MIN08170A03) https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/rce-mediabank/detail/a772bf78-94d7-11e5-b395b34cabcfaee5/media/5f2acaf0-f996-8375-73de2e9a94b979f5?mode=detail&view=horizontal&q=min08170*%20min08170vk*&rows=1&page=3&sort=order_s_documentvolgorde%20asc op 18 februari 2021). NITG-TNO, 1998: Geologische Kaart van Nederland, schaal 1:50.000, blad Rotterdam Oost 37 Oost, Haarlem. SIKB voor kwaliteitsrichtlijnen voor de archeologie (http://www.sikb.nl/archeologie/richtlijnen). Tijdreis over 200 jaar topografie (http://www.topotijdreis.nl/ op 6 februari 2020). Topografische informatie op kaart en vanuit de lucht van Google (http://maps.google.com). Uitgeverij 12 Provinciën, 2005: Luchtfoto-Atlas Zuid-Holland. Loodrechtluchtfoto’s provincie ZuidHolland, schaal 1:14.000, Landsmeer..

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

BIJLAGEN

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Bijlage 1: Schetsplan van de geplande nieuwbouw

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Afbeelding 11: Visualisatie (opdrachtgever, pagina 8, in bestand: AKM_201209_Rembrandtweg 257 Ridderkerk_Principevoorstel versie December.pdf)

Afbeelding 12: Visualisatie programmatische opzet (opdrachtgever, pagina AKM_201209_Rembrandtweg 257 Ridderkerk_Principevoorstel versie December.pdf)

13,

bestand:

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Bijlage 2: Overzicht van geologische en archeologische perioden

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Bijlage 3: Boorpuntenkaart PvE BOOR

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Afbeelding 13: boorpuntenkaart (Moree, 2021, bijlage 2)

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Bijlage 4: Boorpuntenkaart en tabel met RD-coördinaten van de boorpunten

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Afbeelding 14: Boorpuntenkaart met het plangebied binnen het rode kader en de boorpunten bij de rode stippen

Tabel met x-, y- en coördinaten van de boorpunten Boorpuntnummer

x-coördinaat

y-coördinaat

Maaiveldhoogte meters t.o.v. NAP

100.266

431.632

-1,03

100.245

431.628

-0,97

100.227

431.621

-1,04

100.240

431.956

-0,91

100.262

431.605

-0,74

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Bijlage 5: Boorlegenda en boorstaten (separaat bijgevoegd)

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Bijlage 6: Bodemprofielen (west-oost profiel, boring 3-2-1 en boring 4-5)

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Project Kenmerk

: BO en IVO Archeologie Plangebied Rembrandtweg 257 te Ridderkerk : HAMA/RBWR/213192

Bijlage 7: PvE BOOR (Moree, 2021; separaat bijgevoegd)

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raad.ridderkerk.nl/api/v1/meetings/761/documents/29210