Bijlage 2 Eindrapport De Fakkel.pdf
Tekst van het document
Toekomstvisie De Fakkel Eindrapportage
Datum 26 juni 2024
Referentie 2324FB
In opdracht van Gemeente Ridderkerk
Inhoudsopgave 1
2
3
4
5
6 7
Inleiding
4
1.1 1.2 1.3
Situatieschets en opdracht Werkwijze en proces Indeling rapport
4 4 5
Huidige situatie De Fakkel
6
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
6 7 7 10 12
Algemeen Organisatie Bezoek en gebruik Financiële exploitatie Conclusies
Onderhoudsstaat en technische inspectie
13
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7
13 15 16 16 17 18 19
Technische inspectie Thermografische opname Inpassingsstudie Kabels en leidingen Stikstofpositie Aansluiting elektriciteit Conclusies
Participatieproces
20
4.1 4.2 4.3 4.4
20 20 21 24
Sport Service Ridderkerk (SSR) Gebruikers Burgerparticipatie Conclusies
Trends en ontwikkelingen
25
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
25 26 28 29 31
Sport-brede ontwikkelingen Zwembad specifieke ontwikkelingen Demografische ontwikkelingen Concurrentieanalyse zwembad in de regio Ridderkerk Conclusie
Scenario ontwikkeling
32
6.1
33
Algemene beschrijving van de scenario’s
Investering- en exploitatieramingen
37
7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8 7.9
37 39 41 43 45 47 49 49 50
Uitgangspunten Scenario 1: renovatie Scenario 2: nieuwbouw met behoud huidig recreatiewater Scenario 3: nieuwbouw zonder recreatief zwemwater binnen Scenario 4: nieuwbouw met combi recreatief/doelgroepen water Overzicht scenario’s en voorkeursvariant Effect gemeentebegroting Indexering Frictiekosten
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
2 / 66
7.10
8
9
Turnhal
50
Inpassingstudie
52
8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6
52 53 54 56 57 59
Inpassing op buitenterrein Inpassing op veld RVVH Scenario 2A nieuwbouw volledig recreatief programma op veld RVVH Scenario 4A nieuwbouw ‘combi recreatief water’ op veld RVVH Effect op gemeentebegroting / vergelijkingstabel Conclusies inpassingsstudie
Risicoparagraaf
60
9.1
Beoordeling uitgewerkte scenario’s
61
10
Beoordelingsmatrix scenario’s 1 t/m 4
62
11
Beoordelingsmatrix scenario’s 2A/2B en 4A/4B
63
Bijlagenboek
65
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
3 / 66
1
Inleiding
1.1
Situatieschets en opdracht
Situatieschets Gemeente Ridderkerk beschikt over een gevarieerd aanbod aan sportaccommodaties met als doel inwoners gezond en vitaal te laten leven en de mogelijkheid te bieden te kunnen participeren in de samenleving. Eén van deze sportaccommodaties is recreatiecentrum De Fakkel, wat onder andere bestaat uit een zwembad en een sporthal. Het complex – wat ruim 50 jaar oud is - verkeert in een verouderde technische staat, wat zich vertaalt in hoge energie‐ en onderhoudskosten. Deze ontwikkelingen brengen uitdagingen en risico’s met zich mee hoe de exploitatie en het beheer van recreatiecentrum De Fakkel in de toekomst gestalte moet krijgen. In het collegeprogramma 2022‐2026 “Hart voor een toekomstbestendig Ridderkerk” is opgenomen dat verschillende scenario’s dienen te worden onderzocht voor de toekomst van recreatiecentrum De Fakkel. Hiertoe heeft de gemeenteraad op 23 maart 2023 besloten een onderzoek te laten starten naar de verschillende huisvestingsscenario’s voor recreatiecentrum De Fakkel. STRAMAN Management en Advies én Drijver en Partners wonnen de aanbesteding voor dit onderzoek. De studie is uitgevoerd en opgesteld in nauwe samenwerking met de gemeente, Sport Service Ridderkerk en overige stakeholders. Opdracht Het onderzoek voor het sportcomplex is gericht op zowel de korte als lange termijn.
Er zijn verschillende scenario’s uitgewerkt, waarbij mogelijkheden voor verduurzaming een belangrijk aandachtspunt zijn. Op basis daarvan kan de gemeenteraad een onderbouwd besluit nemen met betrekking tot de toekomst van het zwembad. De uitgewerkte scenario’s betreffen: 1. Renoveren en verduurzamen; 2. Nieuwbouw van het zwembad en sporthal op bestaande locatie in verschillende varianten. De scenario’s zijn beoordeeld op haalbaarheid, levensduur, duurzaamheid, veiligheidsaspecten, investerings‐ en exploitatiekosten.
1.2
Werkwijze en proces
Besluiten over de nu en in de toekomst benodigde capaciteit van sportaccommodaties liggen doorgaans gevoelig en moeten goed worden onderbouwd. Om inhoudelijke redenen en vanuit het oogpunt van draagvlak is het onderzoek samen met de betrokken partijen uitgevoerd. Alle aangesloten (zwem)verenigingen - die gebruikmaken van het zwembad - zijn schriftelijk en persoonlijk benaderd. Zij zijn ondervraagd middels een enquête. Indien de reactie van een gebruiker daartoe aanleiding gaf, is tevens een verdiepend gesprek gehouden. Zo heeft er verdiepend gesprek plaatsgevonden met het bestuur van Poseidon. Ook heeft er een burgerpeiling plaatsgevonden, waarop ruim 3000 inwoners hebben gereageerd. Tot de betrokken stakeholders behoort ook de exploitant (SSR) die over de vereiste informatie beschikt over het bezoek, gebruik en de financiële exploitatie. De medewerkers van De Fakkel zijn tussentijds geïnformeerd over de onderzoeksresultaten en hun wensen en verwachtingen zijn geïnventariseerd. Parallel aan deze inventarisaties is het bezoek en de bezetting van zwembad De Fakkel onderzocht, trends en ontwikkelingen in beeld gebracht, de demografische ontwikkelingen geanalyseerd en een concurrentieanalyse opgesteld van regionale zwembaden. Op basis van deze inventarisaties is bepaald op welke momenten en bij welk type gebruikers er sprake is van capaciteitstekorten en/of -overschotten.
Aan de hand daarvan is bepaald welke veranderingen nodig zijn om in de huidige situatie en in de toekomst een goede verhouding tussen vraag en aanbod te realiseren.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
4 / 66
Aangezien de technische staat van het huidige zwembad, de technische mogelijkheden en verduurzaming een belangrijke rol spelen, is het zwembad zowel bouwkundig als installatietechnisch uitgebreid geïnspecteerd en zijn er thermografische opnames gemaakt. Tevens zijn voor de nieuwbouwscenario’s de mogelijkheden en beperkingen in het kader van stikstofdepositie, de inpassing op de locatie, kabels‐ en leidingen rondom het perceel en aansluitmogelijkheden op het elektriciteitsnet onderzocht.
1.3
Indeling rapport
De rapportage bestaat uit onderstaande hoofdstukken met daarin de uitkomsten van het onderzoek. Zo worden de huidige situatie, het participatieproces, trends en (lokale en regionale) ontwikkelingen, bevolkingsprognoses, concurrentieanalyse, en de uitwerking van de scenario’s beschreven. De rapportage is als volgt opgebouwd: • Hoofdstuk 2 schetst een beeld van de huidige situatie omtrent zwembad De Fakkel; • In hoofdstuk 3 zijn de resultaten uit de technische onderzoeken beschreven; • Hoofdstuk 4 geeft het participatieproces weer op basis van de resultaten uit de enquêtes en interviews; • Hoofdstuk 5 beschrijft de trends en ontwikkelingen op het gebied van zwembaden en binnensport, evenals demografische ontwikkelingen en een concurrentieanalyse; • Hoofdstuk 6 omschrijft de ontwikkeling en uitwerking van de scenario’s; • In hoofdstuk 7 zijn de investerings- en exploitatieramingen van elk scenario opgenomen; • Hoofdstuk 8 beschrijft de inpassingsstudie inclusief doorrekening van de varianten; • In hoofdstuk 9 zijn de risico’s die samenhangen met de planontwikkeling beschreven; • Tot slot zijn in hoofdstukken 10 en 11 de beoordelingsmatrices opgenomen. Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een samenvatting van de belangrijkste conclusies.
De uitgebreide onderzoeksresultaten, waaronder de technische onderzoeken en de response op de enquêtes, zijn als bijlagen toegevoegd in het bijlagenboek.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
5 / 66
2
Huidige situatie De Fakkel
In dit hoofdstuk worden de exploitatiegegevens van zwembad De Fakkel geanalyseerd, waarbij de bezoekcijfers, functionaliteit en andere exploitatiegegevens worden vergeleken met door Drijver en Partners gehanteerde kengetallen en benchmarkcijfers. Voor een correcte interpretatie van het rapport is het van belang om vooraf enkele begrippen nader toe te lichten. Bij de beschrijving van de zwembaden worden verschillende soorten bassins benoemd, zoals ‘wedstrijdbad’, ‘doelgroepenbad’ en ‘instructiebad’. Deze benaming doet wellicht vermoeden dat de bassins alleen voor die activiteiten kunnen worden gebruikt die in de naam naar voren komen. Dat is niet het geval. Een wedstrijdbad wordt namelijk niet alleen voor zwemwedstrijden gebruikt, maar ook voor banen zwemmen, leszwemmen en doelgroepactiviteiten. In een doelgroepenbad vinden niet alleen doelgroepactiviteiten plaats en een instructiebad wordt niet uitsluitend voor zwemlessen gebruikt.
2.1
Algemeen
Zwembad De Fakkel opende in 1972 voor het eerst haar deuren en is sindsdien enkele malen gerenoveerd en qua voorzieningen uitgebreid. Het zwembad ligt in Ridderkerk aan de Sportlaan 8-10 en daarmee aan de westzijde van Ridderkerk. Sporthal De Fakkel maakt zowel bouwkundig als in de exploitatie integraal onderdeel uit van het sportcomplex. Op onderstaande plattegrond is De Fakkel weergegeven. Figuur 2.1: Plattegrond De Fakkel, Ridderkerk
De Fakkel is een ‘combibad’ waarbij zowel zwemwater binnen als buiten aanwezig is met de volgende faciliteiten: Binnen: Buiten: • • • • • • • • • •
Een 25 x 12,5 meter wedstrijdbad (5 banen) 2 doelgroepbaden van elk 8 x 12 meter Een recreatiebad inclusief diverse speelelementen Waterglijbaan van 60 meter Wildwaterkreek Borrelbanken Whirlpool Peuterbaden met speelattracties 4 stoomcabines (Natte) horeca
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
• • • • •
Wedstrijdbad van 25 x 15 meter (6 banen) Bad met familieglijbaan Peuterbaden met speelelementen Horeca “het paviljoen” Ligweide met speeltoestellen, ligbedden en picknicktafels
6 / 66
Het betreft een zwembad met ruime, recreatieve (zwem)faciliteiten. Het wedstrijdbad wordt voornamelijk gebruikt voor banenzwemmen en instructiezwemmen. Ook wordt dit bad enkele uren in de week verhuurd aan verenigingen. De instructiebassins hebben een diepte van 0,40-0,80cm en van 0,80-1,20cm. Hierdoor zijn deze alleen te gebruiken voor het instructiezwemmen. Het recreatiebad wordt ingezet voor vrij zwemmen en doelgroepactiviteiten. Het totale zwemwateroppervlak binnen bedraagt 937m2 inclusief peuterbaden. Buiten beschikt De Fakkel over 685m2 zwemwater inclusief peuterbaden en is er een ligweide van circa 5.000 m2. Tabel 2.1: Huidige configuratie De Fakkel
Huidige situatie Bassin Binnen
Opp. m²
Wedstrijdbad 5 baans, 25x12,5
312,5
Doelgroepenbad (2x 8x12)
192
Recreatiebad Uitzwembad Peuterbassin, whirlpools en skimout Subtotaal recreatie binnen Totaal binnen
306 75 52 432 937
Buiten Dolfijnbad Nijlpaardbad met familieglijbaan Pinguinbad Zeeleeuwenbad Totaal buiten Totaal cumulatief
2.2
375 154 53 103 685 1.622
Organisatie
Organisatie Sportservice Ridderkerk (SSR) SSR is de exploitant van sportcentrum De Fakkel (zwembad en sporthal), sporthal de Wissel, sporthal Drievliet en enkele gymzalen. SSR biedt de voorzieningen aan de inwoners van Ridderkerk en omstreken om binnen en buiten te kunnen sporten. De totale organisatie van SSR bestond in 2023 uit 25 fte. In 2024 is dit uitgebreid met 5 fte (horeca in eigen beheer) naar 30 fte totaal.
2.3
Bezoek en gebruik
2.3.1
Bezoekersaantallen
Het zwembad is het gehele jaar geopend, met uitzondering van nieuwjaarsdag, koningsdag en de beide kerstdagen. Het buitenbad is geopend van eind mei tot begin september, mede afhankelijk van het weer. In het zwembad zijn activiteiten ten behoeve van banen- en recreatief zwemmen, leszwemmen en doelgroepactiviteiten. Ook worden de baden gebruikt door drie verenigingen: Invaliden Sportvereniging Ridderkerk
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
7 / 66
(ISR), ANYAM en waterpolo en wedstrijdzwemvereniging Poseidon‘56. Poseidon neemt als vereniging de meeste uren badwater af in De Fakkel. Tabel 2.2 bevat de bezoekcijfers van De Fakkel van de afgelopen exploitatiejaren. De jaren 2020 en 2021 zijn buiten beschouwing gelaten vanwege de covid-pandemie. Het aantal recreatieve zwemmers is sterk afhankelijk van de weersomstandigheden in de zomerperiode wanneer het buitenbad geopend is. Het bezoek instructiezwemmen laat een stijgende lijn zien. In 2018 zien we landelijk een piek in de bezoekersaantallen omdat dit een jaar was met een extreem warme zomer. Het jaar 2022 realiseerde een lager bezoek dan gemiddeld. De oorzaak hiervan is de Covid-pandemie met gedwongen sluitingsperioden tot en met het eerste kwartaal van 2022. De Fakkel heeft na deze periode een inhaalslag gemaakt en het bezoek weer bijna op het niveau gekregen van voor de Covid-pandemie. Tabel 2.2: Bezoekcijfers De Fakkel
Bezoek De Fakkel recreatief bezoek binnen/buiten bezoek banenzwemmen Recreatief bezoek totaal bezoek zwemlessen bezoek doelgroepen bezoek verenigingen en groepen bezoek onderwijs/overig Totaal bezoek
2.3.2
2018 161.340
2019 122.493
2022 98.608
2023 realisatie 115.885
2024 begroot 127.788
11.192 172.532 32.755 13.434 22.142 582 241.445
11.442 133.935 31.297 12.837 21.901 504 200.474
5.299 103.907 38.778 9.332 18.286 514 170.817
19.725 135.610 44.869 10.951 27.117 1.058 219.605
23.450 151.238 42.000 11.250 23.950 500 228.938
Bezetting
Bezoeken per vierkante meter Het gemiddelde aantal bezoeken per m² zwemwateroppervlak per jaar geeft aan hoe goed een zwembad is bezet. Daarmee vormt het een belangrijke indicator van de verhouding tussen vraag en aanbod. We betrekken hierbij enkel de functionele m² zwemwater. In geval van De Fakkel is dit de oppervlakte van het wedstrijdbad binnen, het doelgroepenbad en de recreatiebassins binnen en buiten. In tabel 2.3 is het aantal bezoekers per m² zwemwater van de afgelopen jaren weergegeven. Tabel 2.3: Aantal bezoekers per jaar per vierkante meter functioneel zwemwater 1, De Fakkel Bezoek per m2 zwemwater Totaal bezoek per m2 binnen/buiten water Totaal bezoek binnenwater per m2
2018
2019 149 222
2022 124 194
2023 105 160
135 215
begroot 2024 141 226
Het landelijk gemiddelde voor overdekte zwembaden ligt op 250 bezoeken per vierkante meter en vanaf ongeveer 300 bezoeken per vierkante meter wordt van een (vrijwel) ‘vol’ bad gesproken. De Fakkel beschikt ook over een ruim buitenaanbod voor wat betreft zwemwater. De buitenbassins zijn niet het gehele jaar geopend en het is niet goed mogelijk de bezoekersaantallen te splitsen naar binnen en buitengebruik. Ook als het minder goed weer is komen bezoekers naar De Fakkel maar recreëren dan binnen. Met gemiddeld 226 bezoeken per m² binnenzwemwater kan gesproken worden over een voldoende bezetting.
1 Bij de berekening van het aantal bezoekers per vierkante meter zwemwater zijn de vierkante meters peuterbassin buiten beschouwing gelaten.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
8 / 66
Herkomst verzorgingsgebied Als verzorgingsgebied gaan we uit van het aantal inwoners van de gemeente Ridderkerk. In praktijk vindt er altijd inen uitstroom plaats van en naar zwembaden in de buurgemeenten. Inwoners van de gemeente Ridderkerk zullen ook baden bezoeken in andere gemeenten en vice versa. We zien aan de hand van een postcodeanalyse dat in de categorie zwemlessen (72,5%) & doelgroepen en banenzwemmen (73,7%) relatief veel bezoekers uit de gemeente Ridderkerk zelf komen. In de categorie recreatief zwemmen ligt dit aanzien lager, namelijk op 46,3%. Van de recreatieve bezoekers komt meer dan de helft uit de regio waarvan bijna een derde deel uit de regio Rotterdam(-Zuid). Animocijfer Het animocijfer geeft het gemiddeld aantal bezoeken per inwoner per jaar aan van het verzorgingsgebied en is een valide prestatie-indicator. In tabel 2.4 zijn de animocijfers van de afgelopen jaren opgenomen. De jaren 2020 en 2021 zijn vanwege de coronaperiode buiten beschouwing gelaten. Tabel 2.4: Animocijfers: (=Bezoek per jaar / inwoners verzorgingsgebied), De Fakkel
2018 Bezoek en Animocijfers
bezoek
Recreatief en banenzwemmen
172.532
2019
animo
bezoek
2022
animo
bezoek
2023
animo
bezoek
animo
3,77
133.935
2,90
103.907
2,21
135.610
2,86
Zwemlessen
32.755
0,72
31.297
0,68
38.778
0,82
44.869
0,95
Doelgroepen
13.434
0,29
12.837
0,28
9.332
0,20
10.951
0,23
Verenigingen en scholen
22.724
0,50
22.405
0,48
18.800
0,40
28.175
0,59
Totaal bezoek / animocijfer
241.445
5,27
200.474
4,34
170.817
3,63
219.605
4,63
Een landelijk bandbreedte van het totale animocijfer voor overdekte zwembaden ligt tussen 2,5 en 3,5. Bij zwembaden met veel recreatief binnen- en buitenzwemwater ligt het animo vaak hoger. Een animocijfer van >4. Zoals af te lezen in tabel 2.4, ligt het animocijfer van De Fakkel over de jaren 2018, 2019, 2022 en 2023 boven het gemiddelde met respectievelijk 5,27; 4,34; 3,63 en 4,63. Er is dus sprake van een goed bezocht zwembad. Dit komt mede door het recreatieve voorzieningenniveau. Het hoge recreatieve karakter wordt bevestigd door het hoge animocijfer bij recreatief zwemmen.
2.3.3
Openstelling en activiteitenrooster
Zwembad De Fakkel is doordeweeks geopend van 07.00 tot 22.00 uur. Op zaterdag is dit van 08.15 tot 16.30 uur en op zondag van 10.00 tot 16.30 uur. Dit zijn 89,75 potentiële openstellingsuren per week voor zowel recreatiebad als wedstrijdbad. Doordeweeks wordt weinig gebruik gemaakt van het recreatiebad. Het zwembad is met name in de avonden goed gevuld. In de onderstaande tabel zijn de openstellingsuren per activiteit per week opgenomen. Tabel 2.5: Openstellingsuren De Fakkel
Bezetting zwemwater De Fakkel in uren per week (periode 23 okt 2023 - 23 dec 2023) Wedstrijdbad Recreatiebad Totaal Recreatief 0,00 35,00 35,00 Banenzwemmen 24,00 0,00 24,00 Doelgroepen 3,75 16,25 20,00 Instructie 22,82 1,50 24,32 Verenigingen 17,00 1,00 18,00 Totaal 67,57 53,75 121,32
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
9 / 66
2.4
Financiële exploitatie
Door Sport Service Ridderkerk (SSR) zijn de (gedetailleerde) exploitatiecijfers beschikbaar gesteld. In onderstaande tabellen zijn exploitatieoverzichten en resultatenrekening van het zwembad over de jaren 2022, 2023 en begroting 2024 weergegeven.
2.4.1
Financiële exploitatie SSR, De Fakkel
Tabel 2.6: Opbrengsten zwembad De Fakkel
Opbrengsten zwembad recreatief binnen/buiten banenzwemmen Subtotaal recreatief opbrengsten
2022 2023 2024 begroot € 570.858 € 599.270 € 728.959 € 25.375 € 82.643 € 109.225 € 596.233 € 681.913 € 838.184
zwemlessen doelgroepen verenigingen en groepen onderwijs en overig Totaal opbrengsten zwembad
€ 408.009 € 48.767 € 66.820 € 9.781 € 1.129.610
€ € € €
533.187 56.916 89.449 17.077 1.378.542
€ € € € €
begroot 2024
502.263 67.857 73.136 16.275 1.497.715
Tabel 2.7: Baten en lasten van sportcomplex De Fakkel
Exploitatie sportcomplex De Fakkel Opbrengsten opbrengsten zwembad opbrengsten horeca
2022
2023
1.129.610 44.256
1.378.542 23.931
1.497.715 540.000
opbrengsten sporthal opbrengsten overig opbrengsten WKK Totaal Opbrengsten Totaal inkoop Brutoresultaat
99.433 26.866 40.303 1.340.468 7.160 1.333.308
116.432 30.383 12.264 1.561.552 6.248 1.555.304
121.414 39.342 25.695 2.224.166 215.481 2.008.685
Kosten personeel energie, gas, water, chemicaliën schoonmaak en onderhoud (exploitatie) huur kantoor en ICT administratie, belastingen en verzekeringen overige bedrijfsvoeringskosten OB, SPUK, NOW en bijzondere lasten Totaal kosten Saldo excl subsidie
1.230.656 573.309 360.071 475.530 110.580 76.429 140.978 -399.726 2.567.827 -1.234.519
1.264.202 970.715 255.295 477.620 -16.247 104.835 141.654 72 3.198.146 -1.642.842
1.560.161 737.569 282.500 503.195 67.741 83.455 145.296 3.379.917 -1.371.232
64%
57%
70%
Financiële dekkingsgraad
Uit de beoordeling van de financiële exploitatie wordt de financiële dekkingsgraad herleid. De financiële dekkingsgraad geeft aan in welke mate de kosten worden gedekt door de opbrengsten. Het kengetal dat hieruit voortvloeit vormt een belangrijke prestatie-indicator. Voor de berekening van de financiële dekkingsgraad wordt de
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
10 / 66
huur, kapitaallasten, groot onderhoud en subsidie buiten beschouwing gelaten. Dit zijn voor de exploitant doorgaans geen of beperkt beïnvloedbare posten. In 2022 is een financiële dekkingsgraad gerealiseerd van 64%. Hierbij opgemerkt dat in het eerste kwartaal 2022 nog sprake was van een corona-lockdown. Uit benchmarkcijfers blijkt dat de gemiddelde dekkingsgraad van vergelijkbare sportaccommodaties schommelt rond de 70%. Regionaal en lokaal zijn er echter grote verschillen, afhankelijk van aard en karakter van de accommodatie, de activiteiten en de tariefstelling. In 2023 daalt de financiële dekkingsgraad naar 57% onder invloed van de hoge energiekosten. In de begroting 2024 dalen de energiekosten ten opzichte van 2023 maar is nog sprake van relatief hoge kosten. Vanaf 1 januari 2024 heeft De Fakkel de horeca in eigen beheer. Dit is terug te zien in de horecaopbrengsten, inkoopkosten en hogere personeelskosten. Met een dekkingsgraad van 70% presteert zwembad De Fakkel conform de benchmarkgemiddelden. In de uitwerking van de scenario’s is het effect op de financiële dekkingsgraad een belangrijke indicator in de keuze van de voorkeursvariant.
2.4.2
Gemeentebegroting
Naast het evalueren van de baten en lasten van de exploitant is het essentieel om ook de gemeentelijke baten, lasten en boekwaarden in kaart te brengen. Deze overzichten - weergegeven in de onderstaande tabellen - biedt inzicht in de financiële consequenties van de verscheidene scenario’s renovatie of nieuwbouw. Tabel 2.8: Boekwaarden zwembad De Fakkel in de gemeentebegroting
De Fakkel in de gemeente begroting
Boekwaarde 31-12-2023
Grond zwembad Grond sporthal Subtotaal grond Binnenzwembad Buitenbad Kantoren Totaal opstallen Totaal opstallen en grond
€ € € € € € € €
79.019 79.019 158.038 1.055.706 1.543.589 836.160 3.435.454 3.593.492
Afschrijving 2024
€ € € €
Boekwaarde 31-12-2024
€ € € 39.019 € 127.791 € 38.693 € 205.504 € €
79.019 79.019 158.038 1.016.687 1.415.798 797.466 3.229.951 3.387.989
De boekwaarde van het binnenzwembad bedraagt op 31 december 2023 ruim een miljoen euro. De kantoren hebben op de einddatum van 2023 een boekwaarde van circa 8 ton. De afschrijvingsperiode van zowel het binnenzwembad als de kantoren betreft nog meerdere jaren. Bij het uitwerken van de renovatie- en nieuwbouwscenario’s dient hier rekening mee te worden gehouden. In de gemeentebegroting zijn onderstaande baten en lasten met betrekking tot De Fakkel opgenomen. Het betreft de huurinkomsten vanuit SSR, de kapitaallasten, kosten groot onderhoud en de subsidie. Het saldo bedraagt € 1,18 miljoen. Tabel 2.9: Baten en lasten zwembad De Fakkel in de gemeentebegroting
Sportcomplex De Fakkel - baten en lasten gemeentebegroting
begroot 2024
Huuropbrengsten
€
‐503.200
Kapitaallasten bestaand Instandhoudingsonderhoud (gemeente) Exploitatiebijdrage aan De Fakkel
€ € €
205.600 100.000 1.380.600
Totaal De Fakkel in gemeentebegroting
€
1.183.000
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
11 / 66
De instandhoudingshoudingskosten zijn begroot op € 100.000,-. Op basis van verwachte meerjarige onderhoudskosten dient dit € 412.000,- te zijn maar er is met SSR afgesproken maximaal € 100.000,- uit te geven in afwachting van renovatie of nieuwbouw. Dit om bij grotere investeringen kapitaalvernietiging te voorkomen.
2.5
Conclusies
Op basis van voorgaande paragrafen is het volgende te concluderen: • Het bezoek in 2023 is met ongeveer 220.000 weer op het niveau van voor corona. De impact van de lockdown maatregelen is duidelijk zichtbaar in de bezoekersaantallen van 2022. Het zwembad had immers te maken met een sluitingsperiode in het eerst kwartaal van 2022. Het recreatieve bezoek is sterk afhankelijk van de weersomstandigheden in de zomer (buitenbad). Over de jaren heen is sprake van een lichte daling van het recreatieve bezoek mede onder invloed van het ‘sociale veiligheidsbeleid’ van het zwembad. Om incidenten te voorkomen is er een strikt toegangsbeleid (vooraf reserveren) en een maximum van het aantal gelijktijdige bezoekers. Het aantal banenzwemmers en het instructiezwemmen neemt toe. • Met een animocijfer van 4,63 in 2023 is het gemiddelde zwembadbezoek in De Fakkel marktconform ten opzichte van het landelijk beeld van vergelijkbare zwembaden. Dat komt met name door het recreatieve bezoek, maar ook het banenzwemmen en leszwemmen trekt veel bezoek. • De bezetting van het zwembad ligt met gemiddeld 215 bezoekers per vierkante meter binnenwater onder de landelijke benchmark (250 bezoekers per vierkante meter). Zwembad De Fakkel heeft met het ondiepe instructiebad minder functioneel zwemwater.
• Met een financiële dekkingsgraad van 70% in de begroting 2024 laat sportcomplex De Fakkel een financiële prestatie zien dat dat gelijkwaardig aan benchmarkcijfers. Hierbij rekening houdend met de sterk gestegen energieprijzen. • De totale boekwaarde van sportcomplex De Fakkel is op 31 december 2024 € 3,4 miljoen waarvan € 1,4 miljoen boekwaarde op het buitenbad. • Het saldo aan baten en lasten in de gemeentebegroting 2024 bedraagt € 1,18 miljoen. Dit bedrag omvat kapitaallasten, onderhoudskosten, subsidie en huuropbrengsten.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
12 / 66
3
Onderhoudsstaat en technische inspectie
3.1
Technische inspectie
Het bestaande zwembad is zowel bouwkundig als installatietechnisch geïnspecteerd. Wij verwijzen naar bijlage 1 in het (technisch) bijlagenboek voor een volledige (foto)rapportage van de inspectie. Opvallend is de nette eerste indruk die het zwembad maakt, ondanks dat de leeftijd en gedateerdheid van sommige onderdelen natuurlijk duidelijk te zien zijn. Het onderhoud wordt planmatig uitgevoerd en er wordt op toegezien dat het zwembad er zo aantrekkelijk en fris mogelijk blijft uitzien voor de bezoekers binnen de mogelijkheden die het verouderde zwembad biedt. Middels een meerjaren onderhoudsplanning (MJOP) is voor de komende jaren het uit te voeren onderhoud systematisch gepland en begroot. In afwachting van de beslissing (naar aanleiding van het scenario-onderzoek) of het zwembad gerenoveerd gaat worden of gekozen gaat worden voor nieuwbouw, wordt nu voornamelijk ingezet op onderhoud voor instandhouding. Het zwembad vertoont een behoorlijk aantal gebreken die van ernstige en minder ernstige aard zijn. Wat betreft het laatste gaat het om de algehele staat van tegels, voegen, kozijnen en glas. Een behoorlijk deel daarvan vertoont slijtage, laat los of is zelfs blijvend ondoorzichtig geworden. Diverse stalen onderdelen vertonen corrosie dat nogal wijdverspreid is en op bijna alle stalen onderdelen voorkomt. Door de omvang hiervan zal herstel een kostbare operatie worden.
Het dak daarentegen verkeert in opvallend goede staat. De installaties zijn verouderd en vertonen op diverse plaatsen lekkages aan appendages. Het luchtbehandelingssysteem is ernstig vervuild en zou vervangen moeten worden. Het zorgelijkste punt is dat er op behoorlijke schaal betonrot is geconstateerd in de kelder van het zwembad. De wapening van het beton ligt op diverse plaatsen bloot en op de hoofddraagconstructie zien we schade over een afstand van enkele meters, waarbij het beton uit elkaar gedrukt is door betonrot. Dit dient op korte termijn door een gespecialiseerde aannemer hersteld te worden. Het probleem bij betonrot is dat er visueel een aantal plekken waar te nemen zijn (in dit geval al behoorlijk groot en verspreid) maar dat grote delen van de fundering van het gebouw visueel niet te inspecteren zijn, zoals onder de keldervloer. Het is niet onaannemelijk dat er aanzienlijk meer betonrot aanwezig is dan visueel waarneembaar is. Een extra aanwijzing hiervoor is dat we op verschillende plaatsen roestende betonwapening aan het oppervlak van het beton zien. Dit betekent dat de dekking van de wapening (laag beton dat er omheen zit) destijds bij de bouw van het zwembad te dun is uitgevoerd. Vaak vormt dit de basis van betonrot dat na tientallen jaren kan ontstaan.
Opmerkelijk is dat een tweede voorwaarde dat vaak bij het ontstaan van betonrot hoort, een vochtig klimaat, in de kelder lijkt te ontbreken. De kelder is opmerkelijk droog. Het is onduidelijk of dat altijd zo is geweest maar als betonrot zich in een (relatief) droog klimaat weet te ontwikkelen geeft dat nog meer te denken over de kwaliteit van het beton.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
13 / 66
Wij kwalificeren dit aspect als een belangrijk risico bij een eventuele grootschalige renovatie. Er wordt dan een aanzienlijke investering gedaan op een twijfelachtig fundament waarbij het weer 30 tot 40 jaar mee zou moeten gaan. Hier zal geen enkele aannemer garant voor willen staan. Een belangrijk probleem is dat het zwembad door het ontwerp van destijds en de uitgevoerde renovatie(s) in de kelder vol is komen te staan met leidingen en ophangingen. In de hedendaagse wetgeving is een obstructievrije doorgang naar de (nood)uitgang verplicht. Dat is niet mogelijk in de huidige situatie en hoogstwaarschijnlijk ook niet na renovatie. Wij adviseren om de geblokkeerde nooduitgangsluiken in de vloer weer gangbaar te maken.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
14 / 66
3.2
Thermografische opname
Er is in de nacht 17 op 18 januari 2024 met helder weer en vorst een thermografische opname van het gebouw gemaakt. Wij verwijzen naar bijlage 2 in het (technisch) bijlagenboek voor de volledige (foto)rapportage hieromtrent. Het gebouw presteert matig tot slecht. Isolatie en duurzaamheid speelden destijds nog nauwelijks een rol. Bij koude werden de enorme gasketels gewoon flink aan het werk gezet en gas kostte maar een fractie van hetgeen het nu kost. Een typische isolatiewaarde/Rc-waarde van destijds was rond 1. De isolatie bestond uit 1 tot maximaal 5 cm dik glaswol op zelfs polystreenschuim (piepschuim). Ter vergelijking, wij hebben in 2022 zwembaden opgeleverd met een Rc-waarde van 11, wat weliswaar ook voor deze tijd extreem hoog is, maar goed laat zien welke ontwikkeling we hebben doorgemaakt op het vlak van bouwtechniek. De gevels, kozijnen en daken laten op sommige plaatsen wel verliezen zien, maar er is geen sprake van structurele lekken over grote oppervlakken. We zien op een aantal plaatsen aanwijzingen voor accumulatie van condens in de spouw, hetgeen betekent dat de isolatie ter plaatse nat is geworden en een koudebrug vormt. Bij de toren, glijbaan en doorzwemopening binnen-/buitenbad is het echter dramatisch slecht gesteld met de warmteverliezen. Tevens zien we veel raampartijen en puien die lekken vertonen.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
15 / 66
3.3
Inpassingsstudie
Het ruimtelijk programma is vertaald naar een ruimtestaat en op basis van voorkeursscenario 2 (de grootste footprint) is een studie gedaan naar de inpasbaarheid van een eventueel nieuwbouw zwembad met sporthal. Uitgangspunt daarbij is geweest dat het bestaande overdekte zwembad in gebruik blijft en pas gesloopt wordt nadat de nieuwbouw is gerealiseerd. De buitenbaden zullen afhankelijk van de te kiezen locatie wel voor een periode van 2 seizoenen buiten gebruik gesteld moeten worden. Dat is het geval als het nieuwe zwembad op locatie van de huidige buitenbaden wordt gebouwd. Wordt gekozen voor het kunstgrasveld van RVVH dan kunnen de buitenbaden in gebruik blijven. Daar komt nog bij dat de buitenbaden niet gesloopt en opnieuw gebouwd hoeven te worden, hetgeen aanzienlijk (ruim € 3 miljoen excl. BTW) scheelt in investeringskosten. Tevens dient de bereikbaarheid en de parkeermogelijkheid (ook in de tijdelijke situatie tijdens de nieuwbouw) gegarandeerd te kunnen worden. Onze vormgever heeft hiertoe een vertaling gemaakt naar mogelijke grove plattegronden dat tezamen met de gemeente is besproken en aantrekkelijke mogelijkheden biedt die een vervolgfase door de ontwerpende architect uitgewerkt kan worden. De inpassingsstudie is als bijlage 3 in het (technisch) bijlagenboek opgenomen.
Kabels en leidingen
Aangezien kabels en leidingen een eventueel nieuwbouwplan naast het bestaande gebouw kunnen beïnvloeden of zelfs onmogelijk maken, is het van belang dit tijdig goed in beeld te brengen.
KLIC-nummer: 23O0073422 - 1 Overzichtskaart
pagina: 1 van 1 schaal:
1:1815
buisl. gev. inhoud KL1027 buisl. gev. inhoud KL1053 datatransport KL1010 datatransport KL1011 datatransport KL1016 datatransport KL1051 datatransport KL1081 datatransport KL1297 gas hoge druk KL1081 gas lage druk KL1081 laagspanning KL1081 laagspanning KL1184 laagspanning WS0655 middenspanning KL1081 overig GM0597 riool vrijverval GM0597 water KL1184
3.4
Via het kadaster zijn alle aanwezige kabels en leidingen opgevraagd en we verwijzen hiertoe naar bijlage 4 in het (technisch) bijlagenboek voor een volledig overzicht. Op de kaart hiernaast is te zien dat het perceel van De Fakkel grotendeels vrij is van kabels en leidingen behoudens een gasaansluiting voor het ketelhuis (en uiteraard de waterleidingen van de bassins zelf) en kabels van de zendmast. Hier zal rekening mee gehouden dienen te worden. Gas, elektra, water, data, riool komt allemaal aan de voorzijde bij het gebouw binnen en staat renovatie of nieuwbouw niet in de weg.
0
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
45
90 meter
linksonder: X: 100.138,0 Y: 432.449,0 rechtsboven: X: 100.461,0 Y: 432.758,0
16 / 66
3.5
Stikstofpositie
Sinds 1 juli 2021 bevat de Wet natuurbescherming de bouwvrijstelling. De bedoeling daarvan was dat bij de vergunningverlening voor een nieuwbouw- of renovatieproject geen rekening gehouden hoefde te worden met de stikstofuitstoot van bepaalde bouwactiviteiten. Het werd hierdoor eenvoudiger om vergunningen te verlenen voor bouw- en infrastructurele projecten. Volgens de wetgever leidde de bouwvrijstelling niet tot aantasting van Natura 2000-gebieden, dankzij een breder ‘robuust en effectief pakket aan maatregelen’. Volgens de wetgever leidt dit totale pakket van maatregelen, samen met de autonome daling van de stikstof, op een landelijk ‘hoger schaalniveau’ tot een zodanig grote verbetering van de natuur, dat de stikstofgevolgen van activiteiten tijdens de bouwfase daartegen zouden wegvallen. Op 2 november 2022 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak geoordeeld dat de bouwvrijstelling stikstof niet voldoet aan het Europese natuurbeschermingsrecht. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State kon daardoor niet anders dan constateren dat die bouwvrijstelling niet gebruikt mag worden bij bouwprojecten. Hoewel de bouwvrijstelling daarmee van tafel is, betekent dat niet dat er nu een algehele bouwstop geldt. Net als in de situatie vóórdat de bouwvrijstelling werd ingevoerd, moet per project onderzoek worden gedaan naar de mogelijke gevolgen van de uitstoot van stikstof.
In deze fase gaat het om een verkennend onderzoek, zodat de kansen op bemoeilijkende factoren en kostenverhogingen goed ingeschat kunnen worden. Een definitief onderzoek met exacte berekening zal moeten plaatsvinden op basis van een ontwerp van het nieuw gebouw of het renovatieplan. Het perceel van De Fakkel ligt niet binnen de, in algemene zin gehanteerde, invloedsfeer van 25 km van een Natura 2000 gebied. In bijlage 5 van het (technisch) bijlagenboek zijn voor bovenstaande 3 gebieden de gedetailleerde kaarten, aanwijzingen en analyses opgenomen. Zowel bij het scenario renovatie als bij het scenario nieuwbouw dient rekening gehouden te worden met stikstofdepositie. Aangezien de doelstelling bij zowel renovatie als bij nieuwbouw een emissievrij gebouw is (allelectric: in ieder geval geen uitstoot op locatie), speelt de stikstofproblematiek alleen in de bouwfase en niet in de fase erna, tenzij de nieuwe situatie aanzienlijk meer verkeersbewegingen per auto zou veroorzaken. Dat laatste is echter niet te verwachten. In de praktijk betekent dit dat bij de uitvoering van het werk specifiek bouwmaterieel ingezet dient te worden. Een definitieve berekening volgt op basis van het bouwplan en is verplicht bij de aanvraag van de omgevingsvergunning gezien de uitkomsten van de voorverkenning.
Op basis van de huidige analyse gaat het in ieder geval om: Verplichting om vrachtwagens die voldoen aan de EURO 6 emissieklasse in te zetten (maar liefst 80% minder stikstofuitstoot dan EURO 5); Verplichting om intensief gebruikte kranen als elektrisch exemplaar te kiezen; Alle te gebruiken hoogwerkers als elektrisch exemplaar te kiezen. Het is van belang deze informatie reeds bij een eventuele aanbesteding van de realisatie van het project (bouw) aan de gegadigden te verstrekken, zodat hier rekening mee gehouden kan worden. Bij een eventueel Design&Build aanbesteding dienen de uitgangspunten reeds in het Programma van Eisen opgenomen te worden.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
17 / 66
3.6
Aansluiting elektriciteit
Het Nederlandse elektriciteitsnetwerk is zwaar belast, zoniet overbelast. Doordat de afgelopen jaren zowel de elektriciteitsvraag als de opbrengst (zonnepanelen) een enorme vlucht heeft genomen. Door de vraag en opbrengst op verschillende seizoenen en momenten pieken, zijn de netbeheerders in grote problemen gekomen en is een nieuwe aansluiting in het overgrote deel van Nederland niet meer mogelijk. Er kan dus met recht gesproken worden over een crisis op het elektriciteitsnetwerk. En dat terwijl we vanwege de verduurzaming voor grote uitdagingen staan en zowel de vraag en opbrengst van elektriciteit alleen maar verder gaat groeien. Er worden geen gasaansluitingen meer aangelegd, het gebruik van warmtepompen groeit explosief en auto’s gaan de komende jaren in rap tempo elektrisch worden. Dat legt beslag op de aansluitmogelijkheden voor met name grote bouwprojecten. De afgelopen jaren heeft bij renovatie en met name bij nieuwbouw van duurzame zwembaden de combinatie van warmtepompen en zoveel mogelijk zonnepanelen zich als een uiterst efficiënte en betrouwbare combinatie bewezen. Het is één van de goedkoopste manieren om, uiteraard in combinatie met een uiterst goed geïsoleerd gebouw en de modernste installaties, een zwembad te realiseren met een Energie Prestatie Coëfficiënt van nul dat voldoet aan de ENG eisen (Energie Neutraal Gebouw).
Het vereist echter een zware elektriciteitsaansluiting om zodoende zowel afnamepieken (winter) als terugleverpieken (zomer) te kunnen opvangen. De huidige ontwikkelingen maken dus noodzakelijk om te onderzoek of: • Er op locatie van De Fakkel sprake is van netcongestie voor afname of invoeding (teruglevering); • Welk vermogen er op basis van het bouwprogramma noodzakelijk is als nieuwe aansluitwaarde; • Hoe de te verwachten ontwikkeling is in de komende jaren. We verwijzen naar onderstaande kaarten; in het rode gebied is een nieuwe aansluiting of teruglevering niet meer mogelijk. In het gearceerde deel ook niet. In het oranje deel wordt dat punt ook snel bereikt. In het met geel gemarkeerde deel rondom Rotterdam is afname en teruglevering nu nog wel mogelijk. Ridderkerk, in het zuidoosten van het geel gemarkeerde gebied, behoort zowel qua afname als teruglevering tot het kleine stukje van Nederland waarbij afname en teruglevering nu nog mogelijk is.
Het is van belang in een vroeg stadium de nieuwe elektriciteitsaansluiting aan te vragen, wellicht snel nadat er een besluit is genomen over de toekomst van De Fakkel. Zodra de aanvraag is ingediend kunnen netbeheerders rekening houden met de benodigde capaciteit en wordt dit gereserveerd, ook al duurt de aansluiting nog een tijd. Bij het vaststellen van het programma voor de toekomst van De Fakkel kan de capaciteit van de benodigde aansluiting nauwkeurig bepaald worden. Voor nu hebben wij de aansluitwaarde globaal berekend op 630 kVA tot 1.000 kVA. De uitdaging is om onder 630 kVA te blijven omdat dit aanzienlijk scheelt in het vastrecht, dus de exploitatie ten goede komt.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
18 / 66
3.7
Conclusies
Op basis van de technische inspecties en de verkenningen die met de nieuwbouw of renovatie verband houden, kan het volgende worden geconcludeerd: • Het zwembad maakt een nette indruk maar uit de inspectie wordt duidelijk dat het gebouw en de technische installaties sterk verouderd zijn en gebreken vertonen. Het zorgelijkste punt is dat er op behoorlijke schaal betonrot is geconstateerd in de kelder van het zwembad. De wapening van het beton ligt op diverse plaatsen bloot en op de hoofddraagconstructie zien we schade over een afstand van enkele meters, waarbij het beton uit elkaar gedrukt is door betonrot. • Energetisch presteert het gebouw matig tot slecht. Uit de thermografische opname blijkt dat op een aantal plaatsen aanwijzingen zijn voor accumulatie van condens in de spouw, hetgeen betekent dat de isolatie ter plaatse nat is geworden en een koudebrug vormt. Bij de toren, glijbaan en doorzwemopening binnen-/buitenbad is het slecht gesteld met de warmteverliezen. • Op basis van de inpassingsstudie is het mogelijk de nieuwbouw van het zwembad te realiseren op het buitenterrein. Dit betekent tevens geheel of gedeeltelijke nieuwbouw van de buitenbaden. Afhankelijk van de exact te kiezen locatie zullen de buitenbaden wel voor een periode van 2 seizoenen buiten gebruik gesteld moeten worden.
Wordt gekozen voor het kunstgrasveld van RVVH dan kunnen de buitenbaden in gebruik blijven. Daar komt nog bij dat de buitenbaden niet gesloopt en opnieuw gebouwd hoeven te worden. • Het perceel van De Fakkel ligt niet binnen de, in algemene zin gehanteerde, invloedsfeer van 25 km van een Natura 2000 gebied. • Ridderkerk behoort zowel qua afname als teruglevering tot het kleine stukje van Nederland waarbij afname en teruglevering nu nog mogelijk is. Het is wel van belang in een vroeg stadium de nieuwe elektriciteitsaansluiting aan te vragen, wellicht snel nadat er een besluit is genomen over de toekomst van De Fakkel.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
19 / 66
4
Participatieproces
De behoefte aan zwemwatercapaciteit uit zich niet uitsluitend in de huidige bezetting. Het is immers ook mogelijk dat verenigingen voor een deel van hun uren voorzieningen buiten de gemeente huren, of dat zij niet de benodigde c.q. gewenste uren daadwerkelijk kunnen afnemen. Het is belangrijk om ook deze ‘onvervulde vraag’ mee te nemen. De betreffende gegevens zijn geïnventariseerd aan de hand van vragenlijsten en interviews. Daarnaast is in een interview met SSR gesproken over lokale ontwikkelingen, wensen en behoeften met betrekking tot de toekomst van De Fakkel eventuele samenwerkingsverbanden. In dit hoofdstuk zijn de bespreekpunten op hoofdlijnen weergegeven.
4.1
Sport Service Ridderkerk (SSR)
SSR is als exploitant een belangrijke actor binnen het onderzoek om inzicht in de huidige exploitatie te krijgen. Tevens is de kennis van het management over het huidige zwembad, de ervaringen van de afgelopen jaren en de toekomstvisie voor het zwembad relevante input. SSR profileert zich met zwembad De Fakkel als familiebad en heeft de wens om dit in de toekomst te continueren door middel van het aanbieden van voldoende recreatiefwater en een openstellings- en toegangsbeleid gericht op gezinnen. In het verleden is er regelmatig overlast geweest in zwembad De Fakkel. Als maatregel hiertegen is het tegenwoordig verplicht om te reserveren en enkele gegevens achter te laten voordat je toegang tot het zwembad krijgt. Het ingevoerde beleid werpt zijn vruchten af. Daarnaast heeft op 30 januari een personeelsbijeenkomst plaatsgevonden, waarbij de voortgang van het onderzoek is gepresenteerd. Tijdens deze bijeenkomst is ook gevraagd naar de behoefte en wensen van het personeel, voor nu en de toekomstige situatie.
De volgende punten zijn tijdens deze bijeenkomst benoemd: • Medewerkers maken zich zorgen over de gevolgen van de tijdelijke sluiting die grootschalige renovatie met zich meebrengt; • In de toekomstige configuratie moet men de recreatieve voorzieningen - zowel binnen als buiten - behouden; • Bij een nieuw te bouwen zwembad moet geen gebruik worden gemaakt van een roestvrijstalen bak voor het zwembad; • De huidige personeelsruimte is te krap en niet toereikend voor het gangbare gebruik. Het management heeft aangegeven dat de optimale configuratie voor SSR bestaat uit een 6-baans wedstrijdbad (bassin van 25x15), een doelgroepenbad (een bassin van 20x10 is passend maar bij voorkeur een bad van 25x10) met een dubbele beweegbare bodem (zodat er twee verschillende diepte te creëren zijn), en voldoende recreatief zwemwater om zich te profileren als familiebad.
4.2
Gebruikers
Via een enquête zijn de georganiseerde gebruikers van De Fakkel bevraagd. Dit zijn 3 zwemverenigingen: Poseidon ’56, ISR (Invalide Sport Vereniging) en ANYAM (Sport en Ontspanning voor verstandelijk beperkten). De verenigingen hebben allemaal de enquête ingevuld. Daarnaast is met de grootste zwemvereniging, Poseidon’56, een verdiepend gesprek gevoerd. De input van alle gebruikers is hieronder samengevat. In het bijlagenboek is de response integraal opgenomen. Verenigingen zijn overwegend tevreden met het huidige bad, behalve over het aantal banen van het wedstrijdbad.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
20 / 66
De zwemverenigingen geven aan dat zij tevreden zijn met de huidige samenstelling en configuratie van het bad. Poseidon geeft echter wel een aantal knelpunten aan. Zo geven zij te kennen dat de waterpolo-afdeling graag circa 2 uren per week extra badwater zou willen afnemen en dat het huidige wedstrijdbad niet breed genoeg is. De huidige breedte van het wedstrijdbad zorgt ervoor dat waterpolo nu dispensatie heeft voor het spelen van wedstrijden, en dat er voor het wedstrijdzwemmen problemen zijn met het organiseren van wedstrijden in een 5-baans bad. Voor het organiseren van grotere wedstrijden (vanaf circa 150 deelnemers) huurt de zwemvereniging dan ook het bad in Papendrecht. Dit gebeurt ongeveer 3x per jaar. Bij eventuele realisatie van een nieuwbouwzwembad moet er naast zwemwatercapaciteit gedegen aandacht zijn voor overige verenigingsfaciliteiten. Hierbij moet gedacht worden aan juryruimten, tribunecapaciteit, startblokken, perrongrootte en voldoende opslag. Ook is er concreet de wens voor een beweegbare bodem. Daarnaast beschikt Poseidon nu over een eigen clubhuis waarvan de vereniging eigenaar is op basis van een erfpachtovereenkomst. Bij nieuwbouw zou een vergelijkbare verenigingsruimte gerealiseerd moeten worden. De vereniging heeft echter niet de financiële middelen om een nieuw clubhuis te bekostigen, welke voldoet aan de wensen van de vereniging.
De gemeente en SSR zien mogelijkheden in multifunctioneel gebruik van een clubaccommodatie. Mocht het bestuur van de vereniging hier positief tegen overstaan, dan zullen zij dit aan hun leden moeten voorleggen. In de response van ISR en ANYAM zijn geen bijzonderheden aan de orde gekomen met betrekking tot de zwemvoorziening. Wel heeft ISR opgemerkt dat een bassin met beweegbare bodem van meerwaarde is. ANYAM hoopt nog vele jaren door te gaan met het zwemmen voor de doelgroep.
4.3
Burgerparticipatie
In samenwerking met Pro Public is een enquête onder de inwoners van de gemeente Ridderkerk uitgezet. Hierin zijn vragen gesteld die inzicht geven in het gebruik en de behoefte van de ‘Ridderkerker’. De enquête is uitgezet via sociale media, een QR-code in de lokale krant en een QR-code in het zwembad. In totaal hebben 3.070 respondenten de enquête ingevuld. In de enquête is gevraagd naar het huidige gebruik van het zwembad, gewenste functies van het zwembad en de bereidheid om meer te willen betalen voor een toegangsticket. Daarnaast hebben de respondenten de mogelijkheid gehad om toelichting te geven op hun antwoorden. De resultaten van de burgerparticipatie zijn gestructureerd weergegeven in het bijlagenboek. De inwonerpeiling is gericht op twee primaire doelgroepen, namelijk gezinnen en individuele bezoekers. Onderstaand zijn de belangrijkste bevindingen per doelgroep opgenomen via een infografic welke kort wordt toegelicht.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
21 / 66
Figuur 4.1: Resultaten burgerpeiling; als gezin naar het zwembad
Bezoekers die als gezin naar De Fakkel (kunnen) komen: • Driekwart van het bezoek komt het hele jaar door zwemmen in De Fakkel; • Zij maken vooral gebruik van recreatief zwemmen, zwemles en banenzwemmen; • Het wordt door deze doelgroep als prettig ervaren dat het zwembad dichtbij en bereikbaar is. • Men waardeert het recreatiebad met recreatieve faciliteiten zoals de glijbanen en stroomversnelling; • 53% van de respondenten binnen deze doelgroep is tevreden en 9% is heel tevreden over het gebruik van De Fakkel; • Respondenten die het zwembad (niet) meer bezoeken, geven aan dat zij voornamelijk vanwege zorgen over de (sociale) veiligheid binnen het zwembad afzien van een bezoek. Het waarborgen van veiligheid is van essentieel belang voor het comfort en de tevredenheid van bezoekers.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
22 / 66
Figuur 4.2: Resultaten burgerpeiling; individueel naar het zwembad
Bezoekers die individueel naar De Fakkel (kunnen) komen: • Driekwart van het bezoek maakt het gehele jaar gebruik van De Fakkel; • 1 op de 5 personen die individueel De Fakkel bezoeken maakt wekelijks gebruik van het zwembad; • De belangrijkste activiteiten voor deze doelgroep zijn vooral het banenzwemmen en recreatief zwemmen; • De doelgroep vindt de nabijheid & bereikbaarheid en het wedstrijdbad van De Fakkel prettig; • Veiliger maken van het zwembad is het belangrijkste aspect om (weer) gebruik te maken van het zwembad. Aan zowel de gezinnen als de individuele bezoekers is gevraagd waar men rekening mee dient te houden bij renovatie of nieuwbouw van het zwembad. Vanuit deze vraagstelling zijn de volgende punten benoemd: • De belangrijkste voorzieningen die de respondenten graag in een toekomstige configuratie terugzien zijn: het recreatiebad binnen, het wedstrijdbad, het recreatiebad buiten en de glijbanen; • Aspecten die anders moeten ten opzichte van de huidige situatie: een vernieuwd zwembad, het waarborgen van de veiligheid in en rondom het zwembad en de wens voor grotere bassins. • In het nieuwbouwscenario waar het zwembad ongeveer hetzelfde voorzieningenniveau heeft, is 47% van de respondenten bereid om hogere entreegelden te betalen.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
23 / 66
Figuur 4.3: Resultaten burgerpeiling; aandachtspunten en demografische samenstelling
4.4
Conclusies
Uit het participatieproces kunnen de volgende conclusies worden afgeleid: • De optimale configuratie voor SSR is een 6-baans wedstrijdbad (bassin van 25x15), een doelgroepenbad (een bassin van 20x10 is passend maar bij voorkeur een bad van 25x10) met een dubbele beweegbare bodem (zodat er twee verschillende diepte te creëren zijn), en voldoende recreatief zwemwater om zich te profileren als familiebad. • In het verleden heeft SSR veel overlast ondervonden van misdragende bezoekers en agressie tegen het zwembadpersoneel. Als maatregel hiertegen is het tegenwoordig verplicht om te reserveren voor het zwembadbezoek en gelden er maximale, gelijktijdig bezoekersaantallen. Dit beleid werpt z’n vruchten af. • De (zwem-)verenigingen hebben behoefte aan uitbreiding van de zwemwatercapaciteit. Onder andere een 6 baans-wedstrijdbad zou hierin al meerdere mogelijkheden kunnen bieden. Verder is vanuit de verenigingen specifiek de behoefte voor een beweegbare bodem; • Vanuit de burgerparticipatie blijkt dat driekwart van het bezoek het gehele jaar gebruikmaakt van De Fakkel. Gezinnen komen met name voor het recreatief zwemmen en de individuele bezoekers trekken graag baantjes. • Respondenten die het zwembad (niet) meer bezoeken, geven aan dat zij voornamelijk vanwege zorgen over de (sociale) veiligheid binnen het zwembad afzien van een bezoek.
• In het nieuwbouwscenario waar het zwembad ongeveer hetzelfde voorzieningenniveau heeft, is 47% van de respondenten bereid om hogere entreegelden te betalen.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
24 / 66
5
Trends en ontwikkelingen
De toekomstige vraag naar zwemwater en -activiteiten in de gemeente Ridderkerk is mede onderhevig aan diverse trends en ontwikkelingen die zich in de komende jaren voordoen. Het gaat hierbij om landelijke maar ook lokale trends. Ook spelen concurrerende zwemvoorzieningen in omliggende gemeenten mogelijk een rol. In dit hoofdstuk worden verschillende trends en ontwikkelingen benoemd, die van invloed (kunnen) zijn op de toekomstige zwembehoefte, daarmee de verhouding tussen vraag aanbod en de dus de huisvestingsscenario’s voor De Fakkel. Allereerst staan we stil bij sport-brede ontwikkelingen, landelijk en lokaal. Vervolgens gaan we dieper in op ontwikkelingen omtrent zwembaden, eveneens landelijk en specifiek voor de gemeente Ridderkerk en de directe regio.
5.1
Sport-brede ontwikkelingen
De groeiende maatschappelijke rol van sport Sport is al lang niet meer uitsluitend een doel op zich. Het is ook een middel voor gemeenten en sporters om andere doelen te bereiken. Doelen die onder andere te maken hebben met fysieke en mentale gezondheid, sociale cohesie, participatie, integratie en veiligheid. Individualisering en gepersonaliseerd sporten Ontwikkelingen als individualisering, toenemende diversiteit en mobiliteit en nieuwe vormen van communicatie zorgen ervoor dat maatschappelijke verbanden ‘losser’ worden en veelal wijk of dorp overstijgend zijn. Dat betekent onder andere dat sportactiviteiten steeds meer in ongeorganiseerd verband plaatsvinden. Zo ontstaat er grotere behoefte aan maatwerk en personaliseren van producten en diensten. Als organisaties, waaronder zwembaden, hierop weten in te spelen, biedt dit kansen. Banenzwemmen is een vorm van zwemmen in ongeorganiseerd verband. Behoefte aan sociale cohesie en daarop inspelen door samenwerking van verschillende branches Ondanks – of wellicht dankzij – de individualisering en soortgelijke ontwikkelingen is er nog steeds behoefte een ontmoeting en sociale cohesie. Zo kan dagbesteding van senioren of kinderopvang in het zwembad of multifunctionele accommodatie plaatsvinden.
Digitalisering en automatisering van attractieve voorziening en processen in de sport De verregaande digitalisering van de samenleving heeft zijn intrede ook al geruime tijd gemaakt in de sport. Zo hebben E-sports de afgelopen jaren een sterke opmars gemaakt en worden er op diverse gebieden digitale interactieve hulpmiddelen in zwembaden of elders in de sport ingezet. Zowel voor trainings- als voor recreatieve doeleinden. Ook zijn veel processen gedigitaliseerd en kunnen kassasystemen, administratie, planning en verhuur, leerlingvolgsystemen, marketing en data-analyse vaak in één gebruiksvriendelijk systeem worden gebundeld. Dit kan de efficiëntie van de bedrijfsvoering van (sport)organisaties optimaliseren. De krapte op de arbeidsmarkt raakt iedere branche, zo ook de sport De krapte op de arbeidsmarkt treft alle sectoren en is dus ook van invloed op de (exploitatie van) sportaccommodaties en zwembaden. Zo concludeert de ZwembadBranche (ZBB) dat er simpelweg geen gekwalificeerd personeel meer te vinden is. Daardoor kan de veiligheid van bezoekers en het productaanbod in gevaar komen2. Veel zwembad(exploitant)en zetten hierom in op het opleiden van nieuwe en bestaande
2 Bron: Zwembadbranche, 2021
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
25 / 66
medewerkers. SSR heeft aangegeven op dit moment geen personele problemen te hebben, maar zou wel graag zelf meer personeel willen opleiden. Subsidies en cofinanciering voor bouw en verduurzaming • SDE++-subsidie draagt bij aan de doelstelling om de broeikasgassen in Nederland in 2030 verminderd te hebben met ten minste 55%. Met deze regeling wordt zowel de grootschalige productie van hernieuwbare energie als co2-verlaging gestimuleerd. Er kan bijvoorbeeld subsidie worden aangevraagd voor een grootschalige warmtepomp voor de verwarming of een zonnepaneelsysteem op het dak. Wel is het zo dat op dit moment de aanvraag gesloten is. Voor de jaren 2024 en 2025 wordt er weer 8 miljard euro subsidie beschikbaar gesteld voor deze subsidie. • Interreg biedt de ondernemer, onderzoeker of overheid de mogelijkheid om internationaal samen te werken aan duurzame projecten. Voor de periode 2021-2027 zijn de programma’s NWE en Noordzee voor heel Nederland gaan gelden. Het doel van Interreg Noordwest Europa 2021-2027 is een groene, slimme en rechtvaardige transitie bevorderen voor alle NWE-gebieden. Daarnaast wil de EU met NWE een stabiele ontwikkeling ondersteunen. De algemene doelstelling van North Sea is innovatie en duurzame economische groei stimuleren in de Noordzeeregio.
Het programma heeft momenteel een oproep (call) open om projecten in te dienen van 15 november 2023 tot en met 21 maart 2024. De eerste hierop volgende call wordt verwacht van oktober 2024 tot en met januari 2025. • SPUK Stimulering Sport. Deze Specifiek Uitkering betreft de regeling omtrent de btw. Gemeenten kunnen de specifieke uitkering stimulering sport aanvragen voor sportactiviteiten, waarbij sprake is van btw-verlies. Gemeenten kunnen deze uitkering ook aanvragen voor sportbedrijven. De btw kan worden gecompenseerd via het btw-compensatiefonds hetzij via deze SPUK-regeling. Voor de btw over de exploitatie maken Gemeente Ridderkerk en SSR al gebruik van deze regeling. • SPUK Sport en Bewegen. De SPUK-regeling bundelt geldstromen die zich richten op het stimuleren van gezondheid, sport en bewegen, preventie en het versterken van de sociale basis. Daarmee worden afspraken gefinancierd die zijn gemaakt in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). • DUMAVA. De subsidieregeling Duurzaam MAatschappelijk VAstgoed komt eigenaren van bestaand maatschappelijk vastgoed tegemoet in de kosten om te verduurzamen. Het subsidiebedrag is minimaal € 25.000 bij een integraal project met een maximum van € 1,5 miljoen.
5.2
Zwembad specifieke ontwikkelingen
Verouderde zwemaccommodaties en enorm toegenomen aandacht voor verduurzaming Mede dankzij de explosief gestegen energieprijzen, is de aandacht onder andere bij gemeenten, voor duurzaamheidsmaatregelen in een stroomversnelling gekomen. Veel gemeenten hebben dan ook budget vrijgemaakt voor de verduurzaming van veelal (ver)oude(rde) zwemaccommodaties. Door maatregelen te nemen die de energiebehoefte beperken en/of de energie zelf ‘groener’ maken, kan de negatieve invloed op het milieu worden beperkt. Ook worden op termijn kosten bespaard. Voor nieuwe zwembaden wordt tegenwoordig al van een ‘gasloze’ accommodatie uitgegaan. Ook de gemeente Ridderkerk heeft hieromtrent ambities. Zij zien graag een toekomstbestendig zwembad met zo laag mogelijke energiekosten waarbij voldaan wordt aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Grootschalige renovatie en verduurzaming van een bestaand gebouw van circa 50 jaar oud brengt beperkingen met zich mee als het gaat om de mate waarin verduurzaming of optimalisering van configuratie plaats kan vinden. Verschuiving van behoefte als het gaat om type zwemwater en activiteitenaanbod In de jaren tachtig en negentig van de overige eeuw is door menig gemeente fors geïnvesteerd in recreatieve zwembaden en combibaden. Het afgelopen decennium heeft echter een verschuiving plaatsgevonden van puur recreatief zwemmen naar banenzwemmen en diverse doelgroepactiviteiten.
Gemeente Ridderkerk | Toekomstvisie De Fakkel
26 / 66
Activiteiten zoals aquasporten, seniorenactiviteiten, therapeutisch zwemmen en zwangerschapszwemmen zijn in de afgelopen jaren in Nederland populair geweest en zullen dat naar verwachting de komende jaren ook blijven. Kritische succesfactoren voor aantrekkelijk aanbod zijn: hoge kwaliteit van instructeurs, divers aanbod passend bij een specifieke doelgroepen, goede hygiëne en activiteiten die zowel sportieve als sociale functie hebben. Verschuiving van aanbodgerichte zwemles naar vraaggerichte zwemles Leszwemmen blijft een kerntaak van zwembaden. Ook hieraan stellen bezoekers steeds hogere eisen. Dat betreft vooral de kwaliteit van de instructeurs, communicatie en moment van leszwemmen. Het leszwemmen was van oudsher aanbodgericht. Er zijn echter veel baden die vraaggericht opereren. Dat betekent dat ze bijvoorbeeld op zaterdag én zondag ook lessen aanbieden en/of snelcursussen organiseren. Op basis van een uitdraai van het rooster en de website, blijkt dat er in De Fakkel geen zwemlessen worden aangeboden op zondagen, feestdagen en avonduren. Daarentegen wordt tijdens de zomervakantie op inschrijving wel zwemles aangeboden. In de zomervakantie zijn er ook turbolessen mogelijk.
Veranderende wet- en regelgeving omtrent zwemaanbod en veiligheid De huidige Wet Hygiëne- en Veiligheid Badinrichtingen en Zwemgelegenheden (Whvbz – 1969) wordt aangepast aan de recente volksgezondheidsinzichten. De ruim 40 jaar oude parameters waarop het zwembadwater wordt beoordeeld zijn geactualiseerd en uitgebreid. De wet wordt gemoderniseerd en opgenomen in het BAL (Besluit Activiteiten Leefomgeving), onderdeel van de nieuwe Omgevingswet (januari 2024). De moderniseringsslag leidt tot meerkosten voor de exploitant van het zwembad onder meer vanwege hogere laboratoriumkosten en omdat er binnen lucht metingen moeten worden uitgevoerd. De zwembadbeheerder/ exploitant krijgt daarentegen wel meer vrijheid en verantwoordelijkheid. Zo zal hij moeten sturen en toezicht houden op basis van een risico-inventarisatie en beheerplan.