Bijlage 13 Rapport Rekenkamer Armoedebeleid in de gemeente Ridderkerk def.pdf

doelen geformuleerd. In deze nota is aangegeven dat het bereiken van de aangegeven maatschappelijke doelstellingen vraagt om op outcome gerichte sturing en versterking van de informatiepositie van de gemeente. In een uitwerking van deze maatschappelijke doelen in prestatie indicatoren is niet voorzien, hoewel dat wel was aangekondigd. Dit is wellicht ook de reden waarom in de informatie van het college van Ben W richting de gemeenteraad tot nu niet gerapporteerd is over het al dan niet bereiken van deze maatschappelijke doelen. Het ontbreken van duidelijk (SMART) geformuleerde doelstellingen en prestatie indicatoren is overigens bij alle geraadpleegde beleidsdocumenten te constateren. Dit maakt het voor de gemeenteraad dan ook niet goed mogelijk om haar controlerende bevoegdheid ten aanzien van de effectiviteit en doelmatigheid van het armoedebeleid adequaat uit te voeren.

Deze informatie geeft aan dat de gemeente actief is in de uitvoering van het armoedebeleid en dat voortdurend gewerkt wordt aan verbeteringen. Duidelijk is dat het college van BenW in het armoedebeleid specifiek aandacht geeft aan het naar werk geleiden van uitkeringsgerechtigden en het tijdig aanpakken van schulden bij minima, jongeren en ZZP-ers. Dit is ook in het nieuwe coalitieakkoord 2022-2026 aangegeven. Op basis van deze jaarrekening is echter niet duidelijk of de gemeente op koers is in de uitvoering van het armoedebeleid en of deze uitvoering effectief is. Het vermelden dat twee actiepunten uit de nota ‘Minimabeleid en Plan Schuldhulpverlening 2021-2024’ niet zijn opgepakt, suggereert dat de overige actiepunten wel in uitvoering zijn gebracht maar of dit zo is wordt niet duidelijk.

Hoewel de gemeenteraad via de P&C cyclus zeer beperkt wordt geïnformeerd over de uitvoering van het armoedebeleid krijgt de gemeenteraad jaarlijks wel separaat een rapportage Armoedemonitor, gebaseerd op de ‘Duidingsrapportage Dashboard Minima’ analyse van het bureau KWIZ. In deze rapportages wordt de ontwikkeling in het gebruik van minimaregelingen en de schuldhulpverlening door inwoners van de gemeente Ridderkerk kwantitatief in beeld gebracht. Een relatie tot de in nota’s en verordeningen aangegeven actiepunten ontbreekt, alsmede een kwalitatieve analyse van de uitvoering van het armoedebeleid. Ook is geen informatie over de voortgang en de doelmatigheid en doeltreffendheid van het armoedebeleid in deze rapportage aanwezig.

Ook de in het programma Sociaal Domein van de jaarrekening aangegeven indicatoren verschaffen geen inzicht in de uitvoering en de kwaliteit en effectiviteit van het armoedebeleid. In de Nota “Integraal Beleid Sociaal Domein’ zijn vijf maatschappelijke 29

3. C  ontext en indicatoren rondom veerkracht in relatie tot armoede 3.1. Inleiding

opzichte van Nederland hebben de inwoners van Ridderkerk een iets minder goede gezondheidsbeleving; de ouderen zijn minder mobiel en de gezondheid wordt minder vaak als goed ervaren. Ouderen in Ridderkerk zijn minder vaak zelfredzaam en vaker ernstig eenzaam. Ook zijn ze aanzienlijk minder actief. Op het gebied van sporten, bewegen en gezond gewicht scoren zij aanzienlijk onder het landelijk gemiddelde. Het gebruik van Wmo-voorzieningen is relatief hoger, maar het gebruik van jeugdhulp-voorzieningen is lager. Er zijn minder jongeren met een verminderde psychische weerstand en met stress. Er is iets meer mantelzorg en iets meer overbelaste mantelzorgers.

Door de financiële situatie ook in relatie tot sociale factoren te beschrijven, plaatsen de onderzoekers de armoedeproblematiek in de gemeente Ridderkerk in een breder maatschappelijk perspectief.

3.2. Gezond en Actief Leven Akkoord Lorenz heeft in 2024 opdracht van de zorgkantoorregio ZHE BAR een GALA monitor tot stand gebracht voor de gemeente Ridderkerk. Met behulp van wetenschappelijk gevalideerde databronnen geeft de monitor inzicht in de veerkracht van de inwoners van Ridderkerk. De indicatoren in de monitor hebben betrekking op de vijf vastgestelde thema’s in het GALA (het Gezond en Actief Leven Akkoord20: gezondheidsbeleving, leefstijl, sociale omgeving, participatie en fysieke omgeving. Langs deze thema’s zijn veerkrachtindicatoren gevisualiseerd in een cirkeldiagram waarbij de uitkomsten op landelijk-, gemeentelijk- en wijkniveau vergeleken kunnen worden.

In Ridderkerk is het hebben van betaald werk of een onderneming gelijk aan het Nederlands gemiddelde. De beroepsbevolking is minder vaak middelbaar of theoretisch opgeleid. Huishoudens hebben iets minder vaak moeite met rondkomen, hebben iets minder vaak een uitkering vanuit de Participatiewet of zijn minder vaak een minimahuishouden. Tussen de wijken van Ridderkerk bestaan grote verschillen. Zo heeft het Centrum relatief de meeste inwoners met een uitkering vanuit de Participatiewet (12% tegenover 8% in Ridderkerk) en Het Zand relatief de minste inwoners (3% ten opzichte van 8%).

In de gemeente Ridderkerk wonen 47.477 mensen (1 januari 2024). De bevolking is relatief vergrijsd, er zijn minder volwassenen en meer 65+’ers en 85+’ers dan het Nederlands gemiddelde. De gemeente Ridderkerk bestaat uit een stedelijke kern en daaromheen verschillende wijken. Ten 20

https://open.overheid.nl/documenten/ronl-e8e739b2e77bf92b7bfed78d4569ae4ecbce8dac/pdf

30

Figuur 1: GALA Monitor

31

3.4. Wijkscans Ridderkerk

landelijke en regionale databronnen (bijlage 2). In deze paragraaf lichten we een aantal onderdelen van het regiobeeld toe die direct of indirect een relatie hebben met armoede.

Vergrijzing De bevolkingsgroei tot 2040 is in de hele regio minder sterk dan gemiddeld in Nederland. De regio vergrijst sterker en sneller dan het Nederlands gemiddelde; vanaf 2034 heeft de regio te maken met de demografische omstandigheden die in Nederland pas in 2040 aan de orde zijn. Er zullen zelfs relatief meer inwoners van 80+ in 2040 woonachtig zijn in de regio ten opzichte van de landelijke trend. In Ridderkerk speelt deze ontwikkeling net iets sterker dan in de regio. Welvaartsverdeling De regio lijkt relatief welvarend ten opzichte van Nederland maar er zijn grote verschillen tussen de individuele gemeenten. Er is een ongelijke verdeling van welvaart. Ook op het gebied van inkomen zijn de verschillen tussen gemeenten fors. In de prognoses tot 2030 zien we dat het aantal mensen dat regie heeft over het eigen leven afneemt. In combinatie met het feit dat de eenzaamheid toeneemt, betekent dit dat de veerkracht in de samenleving afneemt.

Om de veerkracht niet alleen voor de gemeente Ridderkerk maar ook voor de wijken van de gemeente te kunnen analyseren, zijn wijkscans gemaakt. In de wijkscans is informatie beschikbaar over demografie, gebruik jeugdhulp, gebruik Wmo, samenstelling huishoudens, etniciteit, burgerlijke staat, woonomstandigheden, inkomen en uitkeringen. In bijlage 4 vindt u alle wijkscans. De wijken Verenambacht, Cornelisland, Donkersloot en Oostendam hebben te weinig inwoners voor een goede analyse en zijn daarom niet meegenomen.

Wat opvalt, is dat er een groot verschil zitten tussen het gemiddeld inkomen per inwoner en het gemiddeld inkomen per inkomensontvanger. Dat maakt huishoudens kwetsbaar bij tegenslagen. In de gemeente Ridderkerk was het gemiddelde inkomen per inwoner in 202121 € 2.760 (landelijk € 2.920) en het gemiddeld inkomen per inkomensontvanger € 3.390 (landelijk € 3.580).

3.5. Integraal Zorg Akkoord In het Integraal Zorgakkoord (IZA) is afgesproken dat regionale partijen een regiobeeld opstellen en/of actualiseren. Met dit regiobeeld kunnen de partijen plannen voor de regio maken. In 2023 heeft Lorenz voor de regio Zuid-Hollandse eilanden het regiobeeld gemaakt. Daarvoor is gebruik gemaakt van 21

Kerncijfers wijken en buurten, CBS

32

Het aantal huishoudens met schulden22 ligt in de gemeente Ridderkerk nét iets boven het landelijk gemiddelde: 7,7% tegenover 7,6%. In Nederland heeft 12,7% van de inwoners moeite met financieel rondkomen. In de gemeente Ridderkerk is dit 9,8%. Binnen Ridderkerk zijn er wel verschillen zichtbaar tussen de verschillende wijken. Daar komen we hieronder op terug.

verschillende armoedegrenzen van CBS en SCP waarmee de armoede in Nederland tot nu toe wordt gemeten. CBS, SCP en Nibud publiceren hun eindrapport met de nieuwe methode en de nieuwe armoedegrens dit najaar. In de nieuwe methode betekent armoede dat een huishouden niet genoeg financiële middelen heeft voor minimaal noodzakelijke uitgaven in Nederland. Hierbij wordt gekeken naar inkomen, vermogen en worden voor het eerst werkelijke individuele uitgaven aan wonen en energie meegenomen. Hierdoor is er een completer inzicht in welk bedrag huishoudens – naast de uitgaven aan de vaste lasten – overhouden voor de minimaal noodzakelijke uitgaven aan voeding, kleding, etc. en of ze daarmee boven of onder de armoedegrens vallen.

3.6. CBS Armoede monitor Op 17 oktober 2024 verschijnen er drie publicaties: • Een gezamenlijk rapport van CBS, SCP en Nibud over de nieuwe meetmethode. In dit rapport worden de keuzes die ten grondslag liggen aan de nieuwe methode uitgelegd en verantwoord. • Een gezamenlijke notitie met een beschrijving van de nieuwe methode en herziene uitkomsten over de verslagjaren 2018 tot en met 2022. • Nieuwe tabellen met uitkomsten over armoede volgens de nieuwe meetmethode, inclusief 2023.

Hierdoor is te bepalen hoeveel mensen arm zijn en om welk aandeel van de bevolking het gaat. Daarbij wordt gekeken naar de totale bevolking, maar ook naar bevolkingsgroepen, zoals mensen met een uitkering of mensen in een bepaalde gemeente. Verder meet de methode hoeveel inkomen arme mensen tekortkomen, hoeveel eigen bezit ze achter de hand hebben en hoeveel mensen langdurig (de afgelopen drie jaar) arm zijn.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) werken gezamenlijk aan een nieuwe methode om armoede in Nederland te meten. Dit ter vervanging van de huidige, onderling

22

In een apart addendum wordt een duiding gegeven door de onderzoekers.

Tenminste één persoon in het huishouden heeft een geregistreerde schuld, betalingsachterstand of betalingsregeling.

33

4. Ervaringen van inwoners 4.1. Inleiding

samengevat in dit hoofdstuk. Verspreid in de rapportage citeren we ervaringen die zijn gedeeld.

In dit hoofdstuk lichten we het narratief ervaringsonderzoek in het kader van dit onderzoek toe. De uitkomsten van het narratief onderzoek zijn illustratief, maar waardevol vanwege het inzicht dat zij geven over de beleving van inwoners van Ridderkerk die te maken hebben met armoede.

4.2. Methode narratief onderzoek De verhalen zijn in eerste instantie opgehaald door middel van een digitale vragenlijst via www.riddderkerkvertelt.nl. Inwoners van de gemeente Ridderkerk zijn via organisaties die zich bezighouden met armoedebestrijding in Ridderkerk uitgenodigd om digitaal hun verhaal te delen. Daarnaast is een opgeleide verhalenophaler een aantal keer op locatie geweest zodat ook minder digitaal vaardige inwoners hun verhaal letterlijk konden vertellen. Tot slot bestond er de mogelijkheid om een papieren vragenlijst in te vullen. Deze papieren vragenlijsten zijn op drie locaties beschikbaar gesteld.

Bij het interpreteren van narratief onderzoek is het belangrijk om te bedenken dat het gaat om ervaringen van inwoners. Dat is niet neutraal. Verwachtingspatronen en persoonlijke voorkeuren spelen een rol. Als een inwoner een ervaring duidt als 'positief’ of ‘negatief’, is dat geen objectief oordeel over de kwaliteit van de geboden hulp, maar een waardering over hoe die hulp is ervaren. Dat neemt niet weg dat het om serieuze signalen van inwoners gaat. Juist bij een onderwerp als armoede, dat (diep) ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer, zijn de ervaringen van inwoner en de mate van tevredenheid een belangrijk onderdeel van het resultaat en het effect van gemeentelijk beleid. Van zowel positieve als negatieve ervaringen kan veel worden geleerd. Wat gaat er goed en wat kan beter? Het ervaringsonderzoek heeft zich gericht zich op ervaringen van inwoners die gebruik maken of hebben gemaakt van voorzieningen uit het armoedebeleid. De resultaten geven aanknopingspunten voor het verbeteringen. De ervaringen van de inwoners hebben we

Figuur: flyer deelname narratief onderzoek

34

4.3. Kwantitatieve analyse

mensen in een kwetsbare situatie en die actief op te zoeken (ZZP’ers, alleenstaande ouders met kinderen, ouderen). De verhalen zijn opgehaald bij de Kledingbank en op andere vindplekken, om specifiek op zoek te gaan naar ZZP’ers. Het gaat hierbij om ervaringen van inwoners ter illustratie, niet om een objectief oordeel.

Over de respondenten In totaal hebben 28 inwoners van de gemeente Ridderkerk hun ervaring met armoede gedeeld. Opvallend is dat het merendeel van de respondenten, 22 van de 28, vrouwelijk is. De leeftijd van de respondenten varieert. De meeste respondenten zijn tussen de 60 en 69 jaar. De op één na grootste groep respondenten is tussen de 40 en de 49 jaar. Daarna volgt de groep mensen tussen de 50 en 59 jaar oud. De meeste respondenten wonen in het centrum van Ridderkerk, West, Oost, Drievliet, Slikkerveer en Bolnes. De onderzoekers hebben ingezet op een representatieve vertegenwoordiging van respondenten door te kijken naar de groepen

In de antwoorden is te zien dat een deel van de respondenten alleenstaand is (12 van de 28). Zeven respondenten zijn alleenstaand met een inwonend kind ouder dan 18 jaar oud, terwijl vijf respondenten hebben aangegeven alleenstaand te zijn met een inwonend kind jonger dan 18.

Grafiek 1. Wat is de samenstelling van uw huishouden?

4.4. Wat gaat goed en wat kan beter?

vergroten van krachten (leren van het verleden en ontwikkelen op successen), dan op wat er niet goed gaat (het corrigeren van fouten, en het oefenen op zwaktes). Waarderend onderzoek gaat uit van het principe ‘leren van het verleden, ontwikkelen op successen, krachten en gedeelde waardes’. Het gaat uit van het resultaat, waar willen we naartoe, en van de krachten in de organisatie in plaats van de tekortkomingen. Wat willen we WEL? Dat wil niet zeggen dat het onderzoek

De onderzoekers identificeren een aantal terugkerende thema’s (wat gaat goed?) en verbeterpunten (wat kan beter?) op basis van de ervaringsverhalen. We analyseren de terugkerende thema’s door middel van de methodiek van waarderend onderzoeken. Waarderend onderzoeken of Appreciative Inquiry is een kwalitatieve onderzoeksmethode die verschilt van traditioneel onderzoeken, doordat zij meer de focus legt op het 35

en de bevindingen niet kritisch zijn, of niet benoemen wat er niet goed gaat; de focus is echter bewust ontwikkelings- en oplossingsgericht.

met gemeentelijke diensten als frustrerend en inefficiënt. Wanneer ingezet wordt op het terugdringen van bureaucratie en het voorkomen van herhaald vragen naar bewijslast, kan er een grote verbeterslag gemaakt worden.

4.4.1. Wat gaat goed? 4.4.1.1. Vindbaarheid informatie is in de basis goed

Uit de ervaringsverhalen blijkt dat de vindbaarheid van informatie over ondersteuning in zijn algemeenheid en in de basis goed is. Er zijn daarmee voldoende aanknopingspunten om op doelgroepenniveau de communicatie te verbeteren waardoor het bereik beter wordt.

Lange wachttijden (zoals de zes weken voor schuldhulpverlening en andere aanvragen) en de noodzaak om herhaaldelijk bewijsstukken te leveren, zorgen voor veel frustratie en voelen als onnodige obstakels.23

invloed op het leven van respondenten

“Ik ben al 5 maanden bezig met het terug krijgen, ze blijven brieven sturen dat ik dingen opnieuw moet sturen en dingen moet bewijzen.”

De positieve invloed van de geboden ondersteuning is groot; het merendeel van de respondenten ervaart blijvende invloed op het leven en een fijner leven. De impact van de geboden ondersteuning op de kwaliteit van leven is daarmee groot, concluderen de onderzoekers.

“Zelfs als je voor de honderdste keer te zelfde moet vertellen of inleveren bij weer iemand die de ballen van je stress begrijpt moet je aardig blijven want anders doen ze niks en je hebt ze nodig”

4.4.1.2. Ondersteuning heeft blijvend en positief

4.4.1.3. De geboden ondersteuning helpt

Voor de meeste respondenten heeft de geboden ondersteuning ook geholpen bij het oplossen van problemen, ook al heeft het merendeel van deze respondenten wel blijvend ondersteuning nodig.

Veel respondenten klagen over de complexiteit en de administratieve processen die ze moeten doorlopen om hulp te krijgen. Deze procedures worden als ontmoedigend en verwarrend ervaren, wat leidt tot extra stress en, in sommige gevallen, het mislopen van noodzakelijke steun.24

4.4.2 Wat kan beter? 4.4.2.4. Terugdringen van bureaucratie en hoge

“Vond t mensonterend, hoef toch als volwassen vent niet op m.n. knieën bij de gemeente of willen ze dat graag? Had het ook nog gedaan, zoveel pijn”

bewijslast zorgt voor vergroten van effectiviteit van ondersteuning

Veel verhalen wijzen op bureaucratische hindernissen en inefficiënte processen binnen de gemeente. Een groot deel van de respondenten beschrijft hun ervaringen

23 24

Dit wordt expliciet beschreven in verhalen 4, 7, 9 en 11 Dit wordt expliciet beschreven in verhalen 13, 14, 15, 18, 19

36

Een gebrek aan empathie en begrip van de gemeente, leidt tot gevoelens van vernedering en hulpeloosheid26 .

“Het is nu al jaren geleden en nog steeds als ik langs het gemeentehuis rij krijg ik de kriebels. Droom er zelfs soms nog over”

“Je stuurt alles op om het te bewijzen maar het wordt als crimineel gezien.”

4.4.2.5. Een vast aanspreekpunt is belangrijk voor respondenten en vergroot doelmatigheid van ondersteuning

Een aantal van de respondenten geeft aan dat zij te maken hebben met veel wisselingen van klantmanagers, zodat zij steeds opnieuw hun verhaal moeten doen en hun situatie moeten uitleggen. Deze wisselingen zorgen voor extra stress en een gevoel van onbegrip, omdat er geen continuïteit is in de hulpverlening. Hoewel respondenten aangeven dat ze uiteindelijk wel goed geholpen zijn, benadrukken de meesten dat dit vaak te laat kwam, met alle gevolgen van dien25. Een vast aanspreekpunt en zoveel mogelijk continuïteit organiseren, is een belangrijk aanknopingspunt om de kwaliteit van dienstverlening sterk te vergroten.

“…i work from 5-8 and i told my case manager i got a job but she keeps pushing on more hours but i have 3 children.”

Voor mensen met een migratieachtergrond vormt de taal een extra obstakel, wat hun afhankelijkheid van anderen vergroot en hun autonomie verder beperkt (verhalen 19 & 24).

“Ik heb vaak ondersteuning nodig omdat ik de taal niet goed begrijp.”

Meerdere personen melden gezondheidsproblemen die verergerd worden door de stress van hun situatie. Dit komt naar voren in verhalen 2 en 4, waar de druk om meer te werken of om voortdurend bureaucratische procedures te doorlopen leidt tot verhoogde stressniveaus en gezondheidsproblemen.

“Steeds een andere klantmanager, die ervaring was niet positief” 4.4.2.6. Bejegening, een mensgerichte benadering en aansluiting bij de leefwereld zijn belangrijk voor een gevoel van waardigheid en veerkracht en gezondheid van respondenten en voorkomt ziektelast

Een menselijke benadering en een goede bejegening is belangrijk voor mensen die zich in een situatie bevinden waarin zij zichzelf vaak niet als waardevol ervaren. Door aan te sluiten bij de leefwereld van een inwoner met een hulpvraag rondom inkomen en armoede, kunnen zelfs gezondheidsproblemen, en dan met name ook mentale problemen, voorkomen worden. 25 26

“…my health is bad too, high blood pressure etc. it gives me stress.”

De ervaringen van de respondenten wijzen op emotionele en psychologische impact door hun situatie. Gevoelens van schaamte, stress en vermoeidheid komen vaak naar

Dit wordt expliciet beschreven in verhalen 13, 14, 22 Dit wordt expliciet beschreven in verhalen 1, 5 en 10

37

voren in de ervaringsverhalen, vooral als gevolg van afhankelijkheid van hulpverlening en de bejegening. Er is een sterke wens om onafhankelijk te zijn van gemeentelijke hulp en het leven op eigen kracht te leiden, maar de bestaande barrières maken dit vaak moeilijk.27

schuldhulpverlening. De bureaucratische rompslomp en het niet of onvoldoende opvolgen van signalen hebben in gevallen bijgedragen aan het verergeren van de situatie. Dit heeft niet alleen financiële, maar ook emotionele gevolgen gehad, zoals verhoogde stress en gevoelens van vernedering29.

“(...) wil verder maar ben dagen kwijt met deze stress en geregel.”

“Medewerkers van de gemeente wilden niet luisteren naar alarmbellen van de schuld hebbende maar na 3 maanden kregen we dan toch een brief met de mededeling dat het helemaal fout ging bij deze persoon maar toen was het leed al geschiedt en de toen zittende gemeenteraad keek al die tijd maar weg.”

“Leven zonder financiële buffer is te spannend."

“Ben zo moe en voel mij opgejaagd. En door de stress kan ik dan nog minder met dat lijf van mij. Het duurde allemaal zo lang.”

4.4.4. Vertrouwen in de overheid moet hersteld worden, non-profit organisaties worden hoog gewaardeerd

4.4.3. Snellere opvolging bij financiële problemen voorkomt erger

De hulp van non-profit organisaties zoals de Food Company en de Kledingbank worden hoog gewaardeerd. Deze organisaties worden geroemd voor hun praktische hulp die snel wordt ingezet. Ze bieden niet alleen essentiële goederen zoals voedsel en kleding, maar ook een luisterend oor en begrip voor de persoonlijke omstandigheden van de mensen die zij helpen. Voor veel respondenten zijn deze organisaties een reddingsboei geweest in tijden van nood, en ze hebben vaak meer vertrouwen in deze instanties dan in de formele gemeentelijke hulp30. Het ontbreken van vertrouwen in de overheid hangt overigens samen met de toeslagenaffaire en rigide opstellingen van publieke instellingen (in het verleden).

Veel inwoners bevinden zich in een kwetsbare financiële situatie, waarbij zelfs kleine tegenslagen ernstige gevolgen hebben. Er ontstaat dan het gevoel dat de gemeente onvoldoende hulp biedt, ondanks vele verzoeken. Dat veroorzaakt een gevoel van wanhoop en frustratie28. Een ander belangrijk thema is de problematiek rondom schulden. Verscheidene respondenten geven aan dat hun financiële situatie verslechterde door een gebrek aan adequate en tijdige hulp. Wat begon als een overzichtelijke schuld, groeide uit tot een problematische situatie. De respondenten wijten dat aan trage en inefficiënte Dit wordt expliciet beschreven in verhalen 14, 15, 16 Dit komt sterk naar voren in verhalen 3 en 8. 29 Dit komt naar voren in verhalen 12 en 15. 30 Dit komt naar voren in verhalen 13, 14, 15, 16, 20, 26 en 27 27

28

38

“Gelukkig kreeg ik wel meteen hulp van de Food Company, kon meteen eten halen en kleding en zo uit de problemen blijven en geen huisuitzetting. En ze hielpen met zoeken naar de goede mensen die ik moest hebben voor hulp en met uitzoeken wat mogelijk was.”

“Mn uitje was het vrijwilligerswerk en via daar kreeg ik dan spullen zodat ik rond kon komen. Zij hielpen ook met de gesprekken met de gemeente.”

4.5. Samenvattend Samenvattend kan worden geconcludeerd dat hoewel de meeste respondenten enige vorm van ondersteuning hebben ontvangen en de invloed op hun leven groot was, de ervaring vaak niet aan de behoeften voldeed die de respondenten hadden als het ging om de inhoud van de ondersteuning. De feedback van de respondenten biedt veel waardevolle inzichten en aanknopingspunten voor de gemeente en andere betrokken organisaties om de (uitvoering van) dienstverlening beter af te stemmen op de behoeften van de inwoners.

“En ook die van de Food Company en Kledingbank die mij helpen met werkwijzen en zo nodig bellen.”

4.4.5. (Vrijwilligers)werk geeft zin aan het leven, maar er is (te) weinig maatwerk Vrijwilligerswerk speelt voor veel respondenten een belangrijke rol in hun leven. Het biedt niet alleen een bezigheid, maar ook een gevoel van eigenwaarde en zingeving. Voor sommige respondenten is het vrijwilligerswerk een manier om sociaal betrokken te blijven en iets terug te geven aan de gemeenschap. Toch zouden sommige respondenten graag meer willen doen, zoals betaald werk. Zij zeggen te stuiten zij op barrières zoals gezondheidsproblemen of de complexe eisen van de gemeente .

39

Bijlage 1 Literatuurlijst 1. Commissie sociaal minimum. (2023). Een zeker bestaan - Rapport I Commissie sociaal minimum. Geraadpleegd op Divosa. 2. Commissie sociaal minimum. (2023). Een zeker bestaan: Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum - Rapport II. Geraadpleegd op Rijksoverheid. 3. Sociaal en Cultureel Planbureau. (2019). Armoede in kaart 2019. Geraadpleegd op SCP. 4. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2022). Bovenaan welvaartsladder bijna 25 jaar langer in goede gezondheid. Geraadpleegd op CBS. 5. Ecorys. (2024). Economische visie Ridderkerk 2030. Geraadpleegd via Gemeente Ridderkerk. 6. KWIZ. (2023). Inkomens Effectrapportage Gemeente Ridderkerk 2023. Geraadpleegd via Gemeente Ridderkerk. 7. Gemeente Ridderkerk. (2024). Plan ondersteuning kinderen en jongeren in armoede en bij (v) echtscheidingen. Geraadpleegd via Gemeente Ridderkerk. 8. Gemeente Ridderkerk. (2021). Plan Extra inzet ter voorkoming van problematische schulden. College van B&W, mei 2021. 9. VNG. (n.d.). Waarstaatjegemeente.nl. Geraadpleegd op Waarstaatjegemeente. 10. Gemeente Ridderkerk. (2022). Evaluatie minimabeleid over het jaar 2022. Geraadpleegd via Gemeente Ridderkerk. 11. KWIZ. (2023). Duidingsrapportage dashboard Minima Ridderkerk. Bureau KWIZ, juli 2023. 12. Gemeente Ridderkerk. (2022). Coalitieakkoord 2022-2025: Hart voor een toekomstbestendig Ridderkerk.

Geraadpleegd via Gemeente Ridderkerk. 13. Gemeente Ridderkerk. (n.d.). Rapport Participatiewet in Ridderkerk: Nota van bevindingen. Geraadpleegd op Raad Ridderkerk. 14. Open Overheid. (n.d.). Toegang tot overheidsdocumenten. Geraadpleegd op Open Overheid.

40

Bijlage 2 E  rvaringsverhalen inwoners Ridderkerk Verhaal 1

walk so more hours work is impossible for me. ive been working everywhere for 5/6 years. even when they don’t pay me i still work. and now they threaten me to stop my uitkering. my health is bad too, high blood pressure etc. it gives me stress. she isn’t a nice person. 2 weeks ago i was coming back from work. it was raining.... she was also walking she said hi. said hi back. she asked me if i was coming back from work i told her yes, and she asked me or actually told me my kids need bso. but i can’t afford. she got angry at me. it makes me cry. i told her give me the time to build my tempo. I’m trying my best. i really am.

Mijn ervaringen zijn niet goed en niet slecht met de gemeente. Ik sta niet op de lijst dat ik verplicht ben om te werken. soms moet ik op controle en binnen 5 minuten sta ik weer buiten. de klant manager die ik heb is zeer sympathiek. ik ben ziek en ben dus niet verplicht om te werken. voedselbank er zijn een aantal mensen die alles gedaan krijgen maar ik wil ook is een brood meenemen en dat mag niet want ik heb geen gezin. ik kom op maandag dinsdag en vrijdag. dat zie ik in het personeel terug dus als iemand er is die leuker is ofzo dan krijgt die gene voorgang. Mensen die statushouders zijn krijgen vaak voorrang en dat is niet netjes.

Verhaal 3 ik ben sinds een jaar in Ridderkerk daarvoor heb ik in een vrouwenopvang gekomen en met urgentie in een 55+ woning terecht gekomen. Ik heb uitkering. vroeger was ik verzekerd vanwege mijn werk als verpleger. Ik raakte gescheiden. aan dat huwelijk zaten hoge schulden verbonden. van 2000 euro bijvoorbeeld hou ik 50 euro in de maand over om te kunnen leven. en op alle verzoeken naar de gemeente toe is het enige wat ik heb gekregen administratie is administratieve hulp van de Wmo. ik blijf lenen omdat ik geld nodig heb. ik raak in een cirkel en ik kom er niet uit. Hij krijgt het huis en ik de schuld... ik heb afgezien van alimentatie en pensioen van. Je komt nergens binnen. de gemeente wijst alle aanvragen af.

Verhaal 2 i lived here for like 9 years in Ridderkerk i have 3 children, 13,11, and 6. when i came here i had to go to inburgering. When my last child was 11 months they asked me to walk. after a year ive been going to the kledingbank and then i come to the foodcompany. Ridderkerk is very good they offer a lot of help. They give bicycles birthday bags etc. ive been looking for work but when i tell them i work at the foodcompany they don’t recognize vrijwilligerswork. i applied at a school. i work from 5-8 and i told my case manager i got a job but she keeps pushing on more hours but i have 3 children and i spend time with them. one of them plays soccer and one does swimming sports. i don’t have a car i have to 41

Verhaal 4

Verhaal 8

ik heb sinds januari aanvraag gedaan op eigen risico vanwege chronische ziekte en ik heb een tegemoetkoming nodig. het is niet normaal om 2 verzekeringen te hebben om dit te coveren. ik ben al 5 maanden bezig met het terug krijgen, ze blijven brieven sturen dat ik dingen opnieuw moet sturen en dingen moet bewijzen. Je stuurt alles op om het te bewijzen maar het wordt als crimineel gezien. Mensen zijn al depressief door een laag inkomen en dan krijg je dit ook nog over je heen. Ik ben het echt zat die gemeente.

de Voedselbank regelde een afspraak met een tandarts. bellen met de gemeente was een drama. Eerst iemand die mn vraag niet begreep, toen iemand die zie dat ik op een ander moment moest bellen. toen iemand die zie dat ik als t zo nodig was eerder had moeten bellen. toen iemand die zei dat ze niet konden helpen want voor kiespijn geven ze geen geld.

Verhaal 9 Wordt moe van hersteltermijnen

Verhaal 10

Verhaal 5

De toon en de intonatie van de medewerker die mij te woord stond. Weinig empatisch...dit is nu eenmaal het beleid...en wij voeren het beleid uit.

Er werken wat mensen bij de voedselbank maar soms behandelen ze ons niet goed. ze praten brutaal tegen ons. sommige mensen praten moeilijker en de mensen die daar werken weten wie makkelijk of moeilijk. ik heb nooit problemen maar soms werken daar vrouwen en dan krijg ik een grote mond. daardoor voel ik me gekleineerd. de meeste zijn lief maar sommige heel slecht.

Verhaal 11 Aanvraag duurt soms 6 weken, zeker problematisch indien er geen inkomen is.

Verhaal 12 Zeer slecht beginnende bij het door de gemeente ingehuurde schuldhulp X die van een te overziene schuld het door wanbeleid heeft geleid tot problematisch schuld met WSNP. Medewerkers van de gemeente wilden niet luisteren naar alarmbellen van de schuld hebbende maar na 3 maanden kregen we dan toch een brief met de mededeling dat het helemaal foutging bij deze maar toen was het leed al geschiedt en de toen zittende gemeenteraad keek al die tijd maar weg. Gebeurde toch niets mee is mijn ervaring.

Verhaal 6 Ik krijg 1x per jaar bijzondere bijstand en ik heb daar geen problemen. Ik krijg een formulier van de balie ik ga naar huis om het in te vullen en ik geef het formulier terug en binnen 2 weken krijg ik de steun. +- 400 euro per jaar. daarmee kan ik weer een beetje door. Het is ook een heel makkelijk formulier om in te vullen.

Verhaal 7 Aangemeld voor schuldhulpverlening en het duurde ongeveer 6 weken voor ik überhaupt iets hoorde. Ik kon mij wel vast aanmelden bij een van de vrijwilligersorganisaties, dan gebeurde er tenminste nog iets...

Verhaal 13 Toen ik in de schulden kwam duurde het lang voor ik nar de gemeente ging en voor die het geregeld hadden. Gelukkig kreeg ik wel meteen hulp van de FoodCompany , kom meteen eten halen en kleding en zo uit 42

dd problemen blijven en geen huisuitzetting En ze hielpen met zoeken naar de goede mensen die ik moest hebben voor hulp en met uitzoeken wat mogelijk was Facet hielp ook en de Formulierenbrigade en nu gaat het stukken beter. Kreeg snel hulp van de FoodCompany en ook een fiets en zo. Daar was ik blij mee... De hulp van de gemeente was heel hard nodig maar duurde erg lang en veel vragen en papieren. Steeds een andere klantmanager, die ervaring was niet positief maar ja je moet wel Zelfs als je voor de honderdste keer t zelfde moet vertellen of inleveren bij weer iemand die de ballen van je stress begrijpt moet je aardig blijven want anders doen ze niks en je hebt ze nodig. Zou willen dat ze allemaal het zelf eens meemaken.

Ridderkerk? Zelfs als je niks hebt moet je nog betalen!

Verhaal 15 Heb geen geld en kreeg kiespijn. Tandarts kon m redden maar kostte geld. Had zo’n pijn. Gemeente zei nee op aanvraag bijzonder bijstand. Had ik maar eerder moeten verzekeren. Via FoodCompany naar tandarts, tand eruit is goedkoopst maar pijn is weg. Nu heb ik alleen een gat dat je ziet als ik praat en lach. Daar schaam ik mij voor. Hoezo was dit niet bijzondere bijstand? Waarom moet in Ridderkerk altijd alles zo moeilijk, ik wil werken en wil verder maar ben dagen kwijt met deze stress en geregel. Gelukkig morgen weer een sollicitatie gesprek. Ik had zo’n pijn maar niemand die hielp. FoodCompany regelde een afspraak bij de tandarts en zorgde voor de aangepaste rekening. Vond t mensonterend, hoef toch als volwassen vent niet op m.n. knieën bij de gemeente of willen ze dat graag? Had t ook nog gedaan ook, zoveel pijn. Nu willen ze alleen maar niets geven of geld. Zelfs als je niets hebt betaal je belasting. Wil graag diploma voor vorkheftruck maar daar helpen ze niet mee. Wil vooral van de gemeente af en niet mee gekleineerd worden.

Verhaal 14 Kastje naar de muur...elke week lijkt het wel een andere klantmanager. Heb je een goede is ze na 6 maanden weer weg. Weer alles vertellen. Ik kan goed praten maar ik kan niet veel... geeft zoveel stress die papieren en weer vertellen wat er niet goed ging. Help mij gewoon om alles stabiel te krijgen en dan kan ik zelf zoeken naar wat ik nog wel kan. Maar dat is niet veel maar ik wil graag en stop met mij duwen naar plekken waar ik het niet kan volhouden Steeds weer een nieuwe frustratie... En een nieuwe klantmanager die het beter weet...zucht. Waarom niet 1 aanspreekpunt die je leert kennen en weet wat je wel en niet kan en wat je het meegemaakt. Ben zo moe en voel mij opgejaagd. En door de stress kan ik dan nog minder met dat lijf van mij Het duurde allemaal zo lang. Was erg blij met snelle hulp van FoodCompany. Zorgde. Ook voor een fiets zodat ik op m n goede dagen naar de winkel kan. Alle aanvragen zijn zo lang en ingewikkeld. Deze enquête is ook lastig, was niet blij met trage hulp gemeente wel met FoodCompany. Waarom is er geen echte kwijtschelding van gemeentebelasting in

Verhaal 16 Alles was moeilijk en toen kreeg ik hulp De brieven van de gemeente zijn moeilijk. FoodCompany en formulierenbrigade helpen maar dan moet je alles weer opzoeken en verzamelen en als je wat vergeet dan krijg je minder uitkering en kom je in de problemen want woonkompas wil wel gewoon op tijd zijn geld en anders moet je daar boete betalen. Ik wil graag werken maar heb ook reuma en kan niet schoonmaken maar gemeente wil dat ik ga schoonmaken maar dat heb ik geprobeerd en dat hou ik niet vol. Zou zo graag werken bijvoorbeeld op kinderdagverblijf of op een school. Kan ook achter de balie bij een bedrijf 43

als ik maar kan zitten op slechte dagen. Waarom moet ik in de schoonmaak? Ben zo blij met de lieve mensen van de formulieren brigade die mij steeds door de alle papieren en regelingen werken. En ook die van de FoodCompany en Kledingbank die mij helpen met werkwijzen en zo nodig bellen. En voor alle spullen die ik krijg en waardoor ik t financieel steeds net red. Medicijnen en alles is duur. Heb nu ook een fiets gekregen beter voor mijn conditie en portemonnee. Gemeente behandelt mij als lastig omdat ik niet kan schoonmaken en zo ben ik niet. Snap niet waarom alle aanvragen zo lastig zijn en waarom ik niet zelf ook mag zeggen wat ik wil. En waarom betalen wij in de bijstand wel belasting en in andere gemeenten niet? Elk jaar geeft dat problemen, spaargeld heb ik niet of het is dan weer op. Leven zonder financiële buffer is te spannend, blij dat ik zoveel krijg van de FoodCompany en Kledingbank maar er moet niet veel gebeuren of t gaat weer mis.

wij niet al die jaren belasting hebben betaald en zo. Waarom mag ik dan niet als ik er niet uitkom. Heb altijd zuinig geleefd en dan dit... maar ik kon niet meer bezuinigen thuis. Had alles al weggedaan en ging al niet meer ergens heen. Mn uitje was het vrijwilligerswerk en via daar kreeg ik dan spullen zodat ik rond kon komen. Zij hielpen ook met de gesprekken met de gemeente anders had ik t gewoon laten gaan en dat zie ik wel hoe het loopt maar dat vonden zijn geen goed plan omdat je sneller schulden hebt dan er weer vanaf bent en ik heb nooit schulden gehad... aanvragen heeft maanden en tranen geduurd. Wat was ik blij dat Mn AOW kwam en ik de gemeente en hun duizend vragen en afspraken en bemoei klaar was. Heb te doen met die meiden met kinderen die dat niet kunnen. Het is nu al jaren geleden en nog steeds als ik langs het gemeentehuis rij krijg ik de kriebels Droom er zelfs soms nog over, zouden ze dat beseffen?

Verhaal 19

Verhaal 17

Waarom niet werken? Ik kan rijden en ik kan werken maar ik spreek de taal niet goed. Heb school gedaan maar spreken leer je door spreken met Nederlanders. Ik heb een mooi gezin mijn kinderen doen het goed. Hebben eigen bedrijf en huis. Mijn vrouw is nu ziek maar gaat beter. Ik heb ook dingen(pijn) maar eerst niet. Toen wilde ik graag werken ik kan alles maken ne werk hard. Had een heel groot bedrijf voor de oorlog met veel personeel. Nu niet, geen baan, wel vrijwilligerswerk al 7 jaar. Nu hoeft niet meer, nu opa maar paar jaar terug waarom geen heftruck diploma of andere? Ik kan dat dan geen uitkering maar gewoon werk. Kan ook geld school terugbetalen. Nu steeds geen geld , tand weg , oud opa... met de kinderen gaat het goed, vrouw geen Chemo meer maar wel altijd moe en bed. Vrijwilligerswerk is goed, moskee ook. Iedereen moet elkaar helpen dat is beter. Vrijwilligerswerk is goed. En zij helpen mij.

Ik ben iemand die een uitkering heb, dankzij de hulp van Mw. X en Mw. X is t leven iets makkelijker geworden. Ik kan bij de FCR eten halen en ik kan naar de kledingbank. Ook heb ik een fiets via de fietsenbank gekregen. Dankbaar mens hier! Ik ben zo blij met deze mensen. Ze snappen de problemen en ze helpen met liefde!

Verhaal 18 mijn man overleed en toen kreeg ik een nabestaanden uitkering maar die was niet hoog en daar kon ik niet mee rondkomen. Kinderen zeiden vraag dan geld aan de gemeente maar dat was zo erg. Mijn man en ik hebben nooit wat hoeven vragen en nu wil zo’n ventje alles van je weten en weet alles beter en doet net alsof jij minder bent omdat jij daar zit. Het voelde alsof ik Mn hand op moest houden en dankjewel zeggen. Alsof 44

Goede collega’s Wij helpen mensen snel met eten en alles. Mensen moeten ook dingen zelf doen niet alles vragen. Hulp gemeente voor werk niet goed. Hoor ook nu mensen die niet naar school mogen voor diploma maar zonder diploma geen werk. En belangrijk diploma ook voor kinderen, laten zien dat diploma belangrijk is. Wil geen schulden maar zonder hulp bank moeilijk.

wonen zonder inkomen. ik had eerst iets van ik red het wel met mijn toeslagen. Het wijkteam heeft mij hier gebracht met bijstandsuitkering. uiteindelijk ben ik ook bij schuldhulpmaatje terecht gekomen binnen de Kerk. Het wijkteam verwatert een beetje de rest blijft. Ik heb ontzegging van sollicitatie plicht vanwege persoonlijke problemen met jeugdbescherming en de rugzakjes van de kinderen. Ik ben zeer tevreden, ik heb voedselbank en ik ervaar het zo als je zelf netjes bent en doet wat er van je verwacht wordt dan is de hulp altijd goed. Hetzelfde met schuld hulp maatje. zo krijg ik ook hulp met de belasting aangifte. ik vind het jammer dat bij de bijstand de kinderalimentatie wordt gekort want dat geld heb je ook nodig om een keer wat extra voor je kinderen te doen.

Verhaal 20 Het gaat niet goed met mij. Ik heb kinderen en we hebben weinig geld en m.n. man of partner heeft een kort lontje. En dat is lastig omdat we niet altijd eens zijn over geld. En hij verdient maar ik niet maar ik krijg ook niet zoveel van hem. Hij vindt dat ik geld weggooi maar ik ben heel zuinig maar hij wordt kwaad als ik iets voor de kleine koop en nog maar als ik iets voor mezelf koop dus dat doe ik niet meer. Ik haal nu spullen zo goedkoop mogelijk bij de kringloop en de Kledingbank en voedselbank maar als hij dat weet wordt hij daar ook boos over. Hij is zo vaak boos maar wel de vader van de jongste en hij zegt dat hij niet weggaat. Heb wel eens gevraagd naar een ander huis maar die zijn er niet en hoe kom ik aan geld. De gemeente kon niets voor me doen zei ze aan de balie Hebben geen huizen. Krijg hulp van de voedselbank en Kledingbank en zo, zijn lieverds, en dan geef ik minder geld uit en minder ruzie en slaan. Maar zo gaat niet lang , is niet goed voor de kinderen die worden ook ouder, zien meer Ben bang dat ie ook de kinderen wat doet... ze weggen dat ik naar wijkagent moet en wijkteam maar wat moet ik daar di3 gaan toch ook niets doen. School weet t wel omdat de oudste een keer zei dat papa zo boos kon worden en hard schelden toen heb ik maar en beetje verteld.

Verhaal 22 Ik vind het op zich wel goed, alleen duurt allemaal heel lang. Ik zit ook in de Wmo maar dan ben je weer een half jaar verder. Zelf werk ik in de fietsenbank in ambacht dat moet via deze gemeente geregeld worden. Ik vind de voedselbank heel fijn maar soms zijn er dagen dat er niet veel is. Als het assortiment ruim is dan loopt het wel hard met alle producten. Ik wordt verder wel goed geholpen.

Verhaal 23 Mijn laatste ervaring was mijn aanvraag voor een bijzondere bijstand. Ik hoopte dat ik het zou krijgen maar dat was niet het geval en dat vind ik heel jammer.

Verhaal 24 Ik heb vaak ondersteuning nodig omdat ik de taal niet goed begrijp, daarvoor heb ik extra hulp nodig ook bij het invullen van deze vragenlijst heb ik hulp nodig. Ik heb wel voor sommige dingen ondersteuning gehad. ik vind dit onderzoek en de vragen moeilijk.

Verhaal 21 Ik woon sinds 4 jaar in Ridderkerk na een scheiding met 2 kinderen ben ik hier komen 45

Nota van bevindingen - Armoedebeleid gemeente Ridderkerk

ons gegeven heeft is met geen worden te omschrijven je bent een engel, en de mannen die 2x per week voedselpakketten komen brengen zijn schatten een dolletje of lachen of vriendelijk woord doet altijd goed voor ieder mens, dankjewel.

Verhaal 25 Ik ben zeker blij met de ondersteuning van de voedselbank. Het wordt nu gebracht maar ik blijf hopen dat ik er op een dag zelf naartoe kan gaan.

Verhaal 26

Verhaal 27

Soms komt er onverwachts een engeltje op je pad zoals mevr. X die ons enorm geholpen heeft met meer dan 1 probleem. daar zijn we haar enorm dankbaar voor. tevens de vrijwilligers die de voedselpakketten komen brengen toch altijd vriendelijk en netjes. we zaten voor eigenlijk kwaad aan de balie van de gemeente stonden uiteindelijk buiten in de regen en werden we gestuurd naar de voedselbank daar begon in het donker weer licht te komen voor ons, dikke knuffels en enorm bedankt. Door het leven met kanker en pijn is het leven voor mij zwaar. de verlichting van de hulp van de dame in kwestie

Ik heb jaren de voedselbank gehad daar was ik zo blij en dankbaar voor. zonder dat had ik die tip niet gekregen en hadden mijn schulden heel veel erger geworden. dankbaar ben ik. nu heb ik de FoodCompany al jaren ik ben zeer dankbaar. ik ben heel dankbaar voor alles tot nu toe. daardoor ben ik niet op straat terecht gekomen. maar door mijn AOW krijg ik niks extra's meer daarom blijft het soms moeilijk.

Verhaal 28 de ene keer beter dan de andere

46

Bijlage 3 D  atabronnen regiobeeld Zuid-Hollandse eilanden Landelijke databronnen met regionale cijfers: • CBS • RIVM (Volksgezondheid Toekomstverkenning) • Primosprognoses • GGD gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen • GGD gezondheidsmonitor Jeugd • Prognosemodel zorg en welzijn • Vektis • NZA • Mulierinstituut • Kankeratlas • Zorginstituut • Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein Wmo Regionale databronnen: • Data van organisaties uit de regio • Data van gemeenten uit de regio • Eerdere onderzoeken uit de regio • ROAZ regiobeeld • Interviews met stakeholders in de regio

47

Bijlage 4 W  ijkscans gemeente Ridderkerk Op deze pagina’s vindt u de volgende wijkscans: - Bolnes - Centrum - Drievliet - Het Zand - Oost - Rijsoord - Slikkerveer - West

Het aantal inkomensontvangers per 1.000 inwoners is hoog, 824 ten opzichte van 807 in Ridderkerk en 805 in Nederland. Het gemiddelde inkomen per inkomensontvanger ligt echter bijna € 2.000 onder het gemiddelde van Ridderkerk. Het aandeel huishoudens met een laag inkomen is vergelijkbaar met Ridderkerk, het aandeel huishoudens met een inkomen op of rond het sociaal minimum ligt met 7% boven het gemiddelde van Ridderkerk (5%).

Bolnes Bolnes is een wijk met relatief veel ouderen. De grijze druk32 is met 52% de een na hoogste van de hele gemeente (43%). Het is logisch dat het aantal Wmo cliënten per 1.000 volwassenen in Bolnes hoger ligt dan in Ridderkerk. Het aandeel jongeren is vergelijkbaar met Ridderkerk. Opvallend is dat het aantal jeugdhulpcliënten per 1.000 jeugdigen met 123 wel hoger is dan in Ridderkerk (119).

In de nota ‘Integraal beleid Sociaal Domein’ uit 2021 is aangegeven dat in de wijk Bolnes in vergelijking met de andere wijken de meeste aandacht vraagt op meerdere gebieden zoals het rondkomen met het inkomen, het risico op angst of depressie, regie over het eigen leven en ervaren gezondheid. Of dat nog steeds het geval is, is in het kader van dit onderzoek niet nagegaan.

Ruim de helft van het aantal woningen in Bolnes zijn koopwoningen. Daarnaast is 44% van de woningen in bezit van een corporatie. De gemiddelde woningwaarde ligt met € 262.000 onder de gemiddelde woningwaarde in Ridderkerk (€ 285.000).

Centrum In de wijk Centrum wonen net iets meer kinderen en jongeren dan gemiddeld in Ridderkerk. Er wonen veel volwassenen (63% tegenover 57%) en weinig ouderen. Opvallend is dat het aantal jongeren met jeugdhulp fors lager ligt dan in de hele gemeente. Het aandeel eenpersoonshuishoudens is, samen met de

32

De verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar.

48

wijk West, het hoogst voor heel de gemeente. Het aandeel gescheiden huishoudens ligt iets hoger (10% tegenover 8%).

inkomensontvanger is vergelijkbaar met de hele gemeente en daarmee ongeveer € 2.000 lager dan in Nederland (€ 35.300 tegenover € 37.400 in Nederland). Het aandeel huishoudens met een laag inkomen is vergelijkbaar met Ridderkerk. Het aantal bijstandsuitkeringen is nét iets hoger dan in de hele gemeente en nét iets lager dan in Nederland. Het aantal AO uitkeringen is hoger.

De gemiddelde woningwaarde in Centrum is het laagst van alle wijken: € 229.000. Van de woningvoorraad is 45% een koopwoning en 48% in bezit van de corporatie. Het aantal inkomensontvangers per 1.000 inwoners is in Centrum het laagst van alle wijken. Dat geldt niet voor het inkomen per inkomensontvanger: € 33.7000 tegenover € 35.700 voor de gemeente Ridderkerk. Het aantal bijstandsuitkeringen per 1.000 inwoners (33) is het hoogst van alle wijken. 7% van de huishoudens moet rondkomen van een inkomen op of rond het sociaal minimum, dat is boven het gemiddelde.

Het Zand Qua bevolkingsopbouw wijkt Het Zand niet af van de gemeente Ridderkerk. Het Zand lijkt een veerkrachtige wijk te zijn want het aantal Wmo cliënten en het aantal jeugdhulp cliënten is ondanks dezelfde bevolkingsopbouw fors lager dan in heel Ridderkerk. Het aandeel eenpersoonshuishoudens is heel laag. Het aandeel huishoudens met kinderen is veel hoger dan in Ridderkerk (43% tegenover 34%). Dat betekent dat er veel kleine gezinnen wonen in Het Zand. Het aandeel gescheiden huishoudens is de helft van het aandeel gescheiden huishoudens in Ridderkerk.

Drievliet Drievliet lijkt een hele gemiddelde wijk te zijn wanneer we kijken naar de wijkscan. Wel heeft Drievliet een opvallend groot aandeel ‘jonge ouderen’ tussen de 65 en 74 jaar. Het aandeel kinderen en volwassenen is iets lager in vergelijking met de hele gemeente.

Het aandeel koopwoningen het hoogst van alle wijken: 90%. De gemiddelde woningwaarde is met € 367.000 hoger dan in Ridderkerk (€ 285.000) en ook hoger dan in Nederland (€ 317.000).

Het aandeel eenpersoonshuishoudens is laag (29%). Zowel het aandeel huishoudens met als zonder kinderen ligt boven het gemiddelde van de gemeente. De helft van de woningen in Drievliet is een koopwoning, daarnaast is 49% van de woningen in bezit van een corporatie. De gemiddelde woningwaarde is vergelijkbaar met heel de gemeente en ligt daarmee onder het landelijk gemiddelde (€ 284.000 tegenover € 317.000 in heel Nederland).

Het aantal inkomensontvangers per 1.000 inwoners is vergelijkbaar met Ridderkerk. Het gemiddelde inkomen per inkomensontvanger € 6.500 hoger dan in Ridderkerk en daarmee ook hoger dan in Nederland. Het aandeel huishoudens met een laag inkomen (1%) en het aandeel huishoudens dat rondkomt met een inkomen op of rond het sociaal minimum (1%) zijn heel laag. Dat geldt ook voor het aantal bijstandsuitkeringen per 1.000 inwoners (3 tegenover 21 in Ridderkerk).

Het aantal inkomensontvangers per 1.000 inwoners ligt in Drievliet iets lager dan in Ridderkerk. Het inkomen per 49

Oost Oost is voor een groot aantal criteria vergelijkbaar met de gemeente Ridderkerk. Dat geldt als eerste voor de bevolkingsopbouw. Het aantal Wmo cliënten is ook vergelijkbaar, het aantal jeugdhulp cliënten is lager (100 per 1.000 jeugdigen ten opzichte van 119 per 1.000 jeugdigen in Ridderkerk).

gemeente. Ook is het aantal jongeren dat jeugdhulp ontvangt laag, namelijk 90 ten opzichte van 119 in Ridderkerk. De wijk heeft iets meer gezinnen met kinderen en er zijn relatief weinig gescheiden huishoudens en eenpersoonshuishoudens ten opzichte van Ridderkerk. Een opvallend kenmerk is het hoge percentage koopwoningen: met 79% na Het Zand (90%) het hoogste aandeel van alle wijken. Slechts 16% van de woningen behoort tot een woningcorporatie. De gemiddelde woningwaarde is aanzienlijk hoger dan in Ridderkerk en tegenover Nederland, namelijk €393.000 tegenover €285.000 in Ridderkerk en 317.000 in Nederland. Een verschil van ongeveer een ton.

Het aandeel eenpersoonshuishoudens ligt iets boven het gemiddelde, het aandeel huishoudens zonder kinderen ligt onder het gemiddelde. Qua gezinssamenstelling is Oost vergelijkbaar met Ridderkerk. Het aandeel koopwoningen in Oost ligt met 52% iets onder het gemeentelijke gemiddelde. Het aandeel huurwoningen ligt er juist iets boven. De gemiddelde woningwaarde in Oost is wel bijna € 20.000 lager dan in Ridderkerk.

Verder ligt het aantal inkomensontvangers in deze wijk hoger dan Ridderkerk en is het gemiddelde inkomen met € 34.500 per jaar ook hoger dan het gemiddelde in Ridderkerk (€ 29.200), wat een verschil van € 5.300 oplevert. Bovendien zijn er opvallend veel minder uitkeringen per 1.000 inwoners.

Het aantal inkomensontvangers per 1.000 inwoners is hoger dan in Ridderkerk en hoger dan in Nederland. Het inkomen per inkomensontvanger is ruim € 3.500 lager dan in Ridderkerk. Het aandeel huishoudens met een laag inkomen of een inkomen op of rond het sociaal minimum liggen beide net boven het gemiddelde in Ridderkerk. Het aantal bijstandsuitkeringen per 1.000 inwoners is hoger dan in Ridderkerk (27 tegenover 21).

Slikkeveer Slikkerveer is een jonge wijk met een lage grijze druk, 33% tegenover 43% in de gemeente. Verder is de wijk vrij gemiddeld in vergelijking met de rest van de gemeente. Het aantal Wmo-cliënten vanwege de jonge inwoners lager, met 54 per 1.000 inwoners, vergeleken met 82 per 1.000 in de gemeente. Deels te verklaren door de relatief jonge bevolkingsopbouw.

Rijsoord Rijsoord lijkt een vrij welvarende wijk, met een relatief jonge bevolking met hoge inkomens en weinig hulpbehoevenden (zowel in de Wmo als de Jeugdzorg). Er zijn weinig ouderen en er is een lage grijze druk (36%, tegenover 43% in de gemeente).

Hoewel Slikkerveer een relatief jonge wijk is in vergelijking met de gemeente, liggen het aantal eenpersoonshuishoudens en huishoudens zonder kinderen bijna op hetzelfde niveau als in de gemeente. Ook de burgerlijke staat (gehuwd, ongehuwd,

In vergelijking met Ridderkerk zijn er aanzienlijk minder Wmo-cliënten (40 tegenover 82), het laagst van de hele 50

gescheiden of verweduwd) komt grotendeels overeen met de gemeentelijke gemiddelden. Dit wijst erop dat er wat meer ongehuwde en eenpersoonshuishoudens zijn.

In samenhang met het aantal ouderen is het aandeel eenpersoonshuishoudens hoog. Samen met de wijk Centrum is dit aandeel het hoogste van alle wijken (44%). Het aandeel huishoudens zonder kinderen is met 24% laag te noemen. Het aandeel weduwen is het hoogst van heel Ridderkerk (12% tegenover 6%).

Het inkomen per inkomensontvanger in Slikkerveer is hoger dan in de rest van de gemeente (€ 37.800 tegenover € 35.700 in Ridderkerk). Het aantal koopwoningen in Slikkerveer is iets hoger dan het gemiddelde in Ridderkerk, met 65% ten opzichte van 57%. De gemiddelde woningwaarde in de wijk bedraagt € 295.000, wat iets boven het gemiddelde van Ridderkerk (€ 285.000) ligt, maar iets onder het landelijke gemiddelde (€ 317.000).

Bijna 40% van de woningen in West zijn koopwoningen. In West staat het grootste aandeel huurwoningen dat in bezit is van een corporatie: 56%. De gemiddelde woningwaarde ligt onder de gemiddelde woningwaarde in Ridderkerk: € 263.000.

West In de wijk West wonen de meeste ouderen van alle wijken in Ridderkerk. De grijze druk is met 84% extreem hoog, ruim twee keer zo hoog als in Nederland. Het is daarom niet vreemd dat het aantal Wmo cliënten ruim twee keer zo hoog is als in Ridderkerk. Het aandeel kinderen en volwassenen ligt onder het gemiddelde van Ridderkerk. Toch is het aantal jongeren met jeugdhulp gelijk aan Ridderkerk.

Ondanks het hoge aandeel ouderen ligt het aantal inkomensontvangers per 1.000 inwoners in West boven het gemiddelde van Ridderkerk. Het gemiddelde inkomen per inkomensontvanger is € 4.000 lager dan in Ridderkerk (€ 31.700 tegenover € 35.700). Het aandeel huishoudens dat moet rondkomen van een inkomen op of rond het sociaal minimum is 7%. Dat is hoger dan in Ridderkerk.

51

52

53

54

55

56

57

58

59

Samen vleugels geven aan verandering 60

Addendum

Rekenkamer Ridderkerk

22

Armoedebeleid in Ridderkerk

Addendum Armoedebeleid gemeente Ridderkerk Rekenkameronderzoek

1. Inleiding Lorenz heeft een onderzoek uitgevoerd naar het armoedebeleid van de gemeente Ridderkerk. Hierbij is de lage-inkomensgrens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gebruikt als maatstaf voor armoede, omdat dit ook in het gemeentebeleid wordt gehanteerd. Daarnaast bestaan er andere methoden om armoede te meten, zoals de budgetbenadering van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). In september 2023 is een nieuwe meetmethode geïntroduceerd die tot een uniforme definitie van armoede moet leiden. In oktober 2024, tijdens de afronding van het rekenkameronderzoek, verschenen de armoede-uitkomsten bij CBS, gebaseerd op de nieuwe meetmethode. Dit addendum wordt toegevoegd aan de rapportage en beschrijft deze nieuwe methode. Het was niet meer mogelijk de effecten van de nieuwe meetmethode mee te nemen in de rapportage. Dit addendum wordt toegevoegd aan het rekenkameronderzoek en bevat alleen feitelijke informatie.

2. Leeswijzer Dit addendum omvat verschillende onderdelen, waaronder: 1. 2. 3. 4. 5.

Achtergrond Oude meetmethode Nieuwe meetmethode Verschillen tussen de oude en nieuwe meetmethode Cijfers gemeente Ridderkerk

3. Achtergrond Op verzoek van de Tweede Kamer heeft het kabinet in 2022 de Commissie Sociaal Minimum ingesteld. Deze commissie bestaand uit het SCP en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud), onderzoekt de hoogte en systematiek van het sociaal minimum, dus de basis die nodig is voor mensen om rond te komen. Onafhankelijk van de Commissie Sociaal Minimum hebben de drie instituten, het CBS, het SCP en het Nibud, binnen het project ‘uniformering armoedeafbakening’ aan een uniforme definitie van armoede en de armoedegrens gewerkt (CBS, 2023). Eerder gebruikten deze organisaties verschillende definities: • •

Het CBS gebruikte de lage-inkomensgrens. Het SCP werkte met de gegeneraliseerde budgetbenadering.

Een uniforme armoedegrens zorgt voor meer duidelijkheid in zowel beleid als statistieken. De Commissie Sociaal Minimum heeft op 30 juni 2023 een eerste advies uitgebracht, waarin ook de nieuwe armoedegrens is besproken.

2

4. Oude meetmethodes De oude meetmethoden van het CBS en SCP verschillen in aanpak, maar hebben hetzelfde doel: inzicht geven in wat huishoudens minimaal nodig hebben (CBS, 2023).

4.1. De lage-inkomensgrens van het CBS Het CBS gebruikte de lage-inkomensgrens om te bepalen wie risico liep op armoede. Deze grens is gebaseerd op een vast bedrag dat rekening houdt met de prijsstijgingen, zodat het bedrag in de loop der tijd vergelijkbaar blijft. Voor gezinnen werden deze bedragen aangepast aan de grootte en samenstelling van het huishouden, zodat het inkomen van verschillende huishoudens goed met elkaar konden worden vergeleken (Commissie Sociaal Minimum, 2023). De lage-inkomensgrens richtte zich vooral op besteedbaar inkomen, dus het geld dat huishoudens overhouden na belastingen en premies. Zaken zoals huurtoeslag werden niet meegerekend, omdat dit een eerlijkere vergelijking tussen huishoudens mogelijk maakte. Niet alle groepen werden meegenomen in deze methode. Mensen in instellingen, studentenhuishoudens en huishoudens zonder volledig jaarinkomen vielen buiten de berekeningen. Voor hen zijn de inkomensgegevens vaak onvolledig of niet representatief voor hun werkelijke situatie (Commissie Sociaal Minimum, 2023).

4.2. De gegeneraliseerde budgetbenadering van het SCP Het SCP gebruikte sinds 2007 de gegeneraliseerde budgetbenadering. Hierbij wordt gekeken naar wat mensen minimaal nodig hebben om rond te komen en wat hun werkelijke inkomen is (Commissie Sociaal Minimum, 2023). Deze methode maakt gebruik van twee budgetten: 1. Het basisbehoeftenbudget: Dit is het minimale bedrag dat nodig is voor basiszaken zoals eten, kleding en wonen. 2. Het niet-veel-maar-toereikend budget: Dit is een iets ruimer budget, waarin ook kosten voor ontspanning en sociale activiteiten worden meegenomen. De doelgroep van deze methode is breder dan die van het CBS, omdat ook huishoudens met een onvolledig jaarinkomen worden meegenomen. Studentenhuishoudens blijven wel buiten beschouwing (Commissie Sociaal Minimum, 2023).

3

5. De nieuwe meetmethode voor armoede In Nederland is in 2023 een nieuwe methode gepresenteerd om armoede te meten. Deze methode is ontwikkeld door het CBS, het Nibud en het SCP. De vernieuwde aanpak biedt een duidelijker en completer beeld van armoede door niet alleen inkomensgegevens, maar ook werkelijke uitgaven en financiële buffers mee te nemen (CBS, 2024). Traditioneel werd armoede gemeten aan de hand van vaste normen, zoals de lageinkomensgrens, of budgetten die zijn gebaseerd op minimale levensbehoeften (CBS, 2023). Deze benaderingen gingen vaak uit van gemiddelden en hielden geen rekening met verschillen in werkelijke uitgaven of persoonlijke situaties (Commissie Sociaal Minimum, 2023). De nieuwe methode heeft 3 belangrijke elementen betrokken om te komen tot vaststelling of iemand in armoede leeft: 1. In plaats van gemiddelden, wordt nu gekeken naar de werkelijke uitgaven aan huur, hypotheek, energiekosten en zorg (basisverzekering en verplicht eigen risico). 2. Naast de inkomenssituatie heeft men ook naar 35 verschillende typen huishoudens en hun daadwerkelijke uitgaven gekeken om vast te stellen welke bedragen voor welke uitgavenposten nodig zijn om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving (de zogeheten minimumvoorbeeldbegrotingen). 3.

Daarnaast wordt er beoordeeld of een huishouden voldoende spaargeld of andere directe financiële middelen heeft om onverwachte kosten op te vangen.

Toelichting op punt 1: In de oude methode werden armoedegrenzen vastgesteld op basis van gemiddelden voor uitgaven, zoals wonen en energie. De nieuwe methode kijkt echter naar de werkelijke kosten die een huishouden maakt. Dit betekent dat huishoudens met hoge woonlasten nu sneller onder de armoedegrens kunnen vallen, omdat zij minder geld overhouden voor andere noodzakelijke uitgaven zoals voedsel, verzekeringen en sociale activiteiten (Commissie Sociaal Minimum, 2023). Voor de meeste huishoudens zijn de maandelijkse uitgaven die genoemd worden onder punt 1 de grootste vaste lasten. Bovendien kunnen ze op deze lasten niet of nauwelijks besparen. Als er na het betalen van deze vaste lasten te weinig geld overblijft voor de andere basisbehoeften, dan is een huishouden (en de mensen die er deel van uitmaken) arm (CBS, 2023).