Bijlage 1 Rapport Werken vanuit Ecologie.pdf

-

De beplanting langs wegen en gebouwen is vaak erg monotoon en bestaat vaak uit niet-inheemse planten. Dat kan de komende jaren vervangen worden door inheemse beplanting. Hierbij worden in eerste instantie de natuurlijke vervangingsmomenten benut, bijvoorbeeld bij een aanpassing van de weg of als de beplanting aan vervanging toe is.

Deze acties worden in vier sporen ingedeeld, te weten: 1. Spoor 1: maatregelen implementeren in huidige bedrijfsprocessen; 2. Spoor 2: communicatie rondom de transitie naar ecologisch beheer; 3. Spoor 3: samenwerken met de omgeving; 4. Spoor 4: monitoring van de maatregelen.

4.1. Spoor 1: maatregelen implementeren in huidige bedrijfsprocessen 1. Kansen voor ecologisch beheer benutten Binnen de gemeente wordt doorlopend gekeken naar kansen voor ecologisch beheer. Dit betreft een dynamische lijst met locaties (zie bijlage 1) waar kansen liggen om met een aanpassing van beheer en/of andere inrichting een bijdrage te leveren aan de biodiversiteit. Bij locaties met een publieke functie (zoals kleine parkjes) worden omwonenden betrokken bij de gewenste aanpassingen. Binnen deze context wordt ook onderzocht of groenbeheer wat nu uitbesteed is, kan worden uitgebreid met het label KleurKeur. Dit is een kwaliteitskeurmerk ontwikkeld door De

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

2. Advisering bij ruimtelijke projecten en ontwikkelingen Regelmatig worden nieuwe ruimtelijke projecten gestart binnen de gemeente. Dit zijn deels gemeentelijke projecten, maar ook projecten van bijvoorbeeld projectontwikkelaars die door de gemeente getoetst worden. Iedere ruimtelijke ontwikkeling heeft gevolgen voor zijn omgeving en de biotoop waar deze deel van uitmaakt. Samen zijn we verantwoordelijk om mogelijk positieve gevolgen voor deze biotoop te herkennen en benutten. Dat lukt alleen als ecologische maatregelen ook vroeg in het ontwerpproces afgewogen en meegenomen worden. Tevens zorgt het

41

ervoor dat intern en extern de boodschap van werken vanuit de ecologie breder verspreid en gedragen gaat worden. De uitdagingen op het gebied van klimaat, energie, duurzaamheid en biodiversiteit vragen om een integrale benadering. Binnen de gemeente wordt de komende jaren ingezet op het ontwikkelen van een aanpak van duurzame gebiedsontwikkeling. Daarbij is ecologische input van groot belang. De gemeente Ridderkerk heeft reeds het Convenant Klimaatadaptief Bouwen ondertekend. In dit kader is in maart 2022 Leidraad klimaataptief bouwen 2.0 gepubliceerd. Hierin wordt onder andere een puntensysteem voorgesteld. Hiermee kunnen de gewenste maatregelen op het gebied van klimaatadaptie en natuur beoordeeld worden. Het implementeren van zo’n puntensysteem voor natuurinclusief bouwen is een ambitie die de komende tijd verder wordt afgestemd en uitgewerkt. 3. Aanbesteding schapenbegrazing In 2022 is een ‘Haalbaarheidsstudie ecologische schapenbegrazing’ uitgevoerd door Bart Willers Natuur- en Landschapsadvies. Schapenbegrazing is mogelijk als het op de juiste wijze wordt uitgevoerd, anders gaat het juist ten koste van de biodiversiteit, zie H3.2. In 2023 wordt een aanbesteding voor schapenbegrazing voorbereid als pilot voor de periode 2024 – 2026. Het gaat hier om een oppervlakte van ongeveer tien hectare. De exacte locaties worden nog bepaald.

4.2. Spoor 2: communicatie rondom de transitie naar ecologisch beheer 4. Campagne “Ridderkerk gaat voor groen!” opzetten en uitvoeren

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

Het verhaal waarom we meer ecologisch willen werken moet worden verteld. Zo creëren we draagvlak voor het nieuwe beleid. Ook is het doel om de inwoners van Ridderkerk te inspireren zodat ze zelf een bijdrage gaan leveren aan de biodiversiteit. Om dit te bereiken wordt een campagne “Ridderkerk gaat voor groen!” opgestart. Dit is de paraplu voor alles wat we als gemeente doen aan vergroening en biodiversiteit. Met een eigen gedeelte op de gemeentelijke website en aandacht via de social mediaaccounts. Maar ook buiten, zoals een bordje met uitleg als het beheer is aangepast (“goed voor de bij, de vlinder en de vogels”). Vooral op goed bezochte locaties. Bij ingrijpende aanpassingen ontvangt de buurt vooraf informatie, bijvoorbeeld via een flyer. In de campagne besteden we extra aandacht aan de diersoorten die we in hoofdstuk 2 hebben behandeld. Als ambassadeurs zijn zij een uitstekende manier om het verhaal te vertellen over wat de natuur nodig heeft. In het najaar kan bijvoorbeeld het verhaal van de egel worden verteld, en het belang van het behouden van rommelhoekjes voor deze soort. Daarbij haken we aan bij landelijke acties, zoals de tuinvogeltelling, bijentelling en het weekend van de vleermuis. Het onderwerp leent zich ook goed om scholen erbij te betrekken. 5. Informatiewaaier groene tuin actualiseren In 2019 is een informatiewaaier opgesteld vanuit operatie Steenbreek.

Dit is een handige waaier met tips voor o.a. een onderhoudsvriendelijke, goedkope of klimaatbestendige tuin. Deze waaier krijgt een update, waarbij de maatregelen (H3) worden toegevoegd (indien van toepassing voor de tuin). Denk bijvoorbeeld aan een lijst met ecologisch interessante planten, struiken en bomen. Dit kan ook worden gekoppeld aan de subsidiemogelijkheden die er zijn vanuit de gemeente voor het vergroenen van tuinen.

42

6. Deelname aan wildcamera project In 2022 is een project met wildcamera’s in tuinen gestart, om zo te laten zien welke dieren er allemaal al rondlopen in onze tuinen. Dit project loopt tot april 2023. Opvallende resultaten delen we tussentijds met het publiek. Na afloop volgt een presentatie van de resultaten. 7. Deelname aan Pientere tuinen Het project Pientere Tuinen zou weleens het grootste participatie- en vergroeningsproject van Nederland kunnen worden. Een ambitieus initiatief van Stichting Steenbreek, Future City Foundation en WeCity met betrokkenheid van het Rijksinstituut van Volksgezondheid en Milieu (RIVM), Hogeschool Van Hall Larenstein en de Provincie Utrecht. Het idee is om 5.000 tuinen van een bodemsensor te voorzien en op basis van de verzamelde data tuintips te geven. Het doel is om zichtbaar te maken waarom vergroenen hoognodig is (klimaat, biodiversiteit). Als gemeente kunnen we dit project gebruiken om onze boodschap (van vergroening en biodiversiteit) verder te brengen. Dit nemen we mee in de campagne “Ridderkerk gaat voor groen”. Daarbij delen we tuintips die uit dit project naar voren komen.

4.3. Spoor 3: samenwerken met de omgeving 8. Aansluiten bij regionale en landelijke initiatieven De natuur stopt niet bij de gemeentegrens. Wij proberen zoveel mogelijk met onze omgeving samen te werken. Hierdoor kunnen groene verbindingen ontstaan die van groot belang zijn voor flora en fauna. Met dit doel wordt actief de verbinding gezocht met organisaties en projecten, regionaal en landelijk. Een voorbeeld hiervan is het Bijenlandschap IJsselmonde. Er wordt ingezet om partner te worden van het Deltaplan

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

Biodiversiteitsherstel, een platform waar al vele gemeentes onderdeel van uitmaken. Met andere beheerders op het eiland IJsselmonde delen we actief kennis zoeken we naar kansen om gezamenlijk op te pakken. Denk aan Staatsbosbeheer (Waalbos, Oosterpark) en Waterschap Hollandse Delta. Binnen de gemeente is Wooncompas een belangrijke speler voor wat betreft kansen voor natuurinclusieve maatregelen, met de vele gebouwen die zij bezitten en beheren. 9. Impuls geven aan vergroening bedrijfsgebouwen en winkelcentra De meeste gebouwcomplexen (bedrijventerrein, winkelcentra) leveren op dit moment nog geen bijdrage aan de biodiversiteit. Hier zijn wel goede mogelijkheden voor. Het aanleggen van groene daken bijvoorbeeld kan een grote bijdrage leveren gezien het grote oppervlak daken wat er is (circa 1 miljoen m2 in Ridderkerk). Om deze transitie aan te jagen wordt er ingezet op het starten en uitbreiden van het vergroeningfonds voor bedrijven. Daaraan gekoppeld komt er een verkiezing “Groenste ondernemer van Ridderkerk”. Door deze wedstrijd met daaraan gekoppeld een uitreikingsevent, wordt er meer aandacht aan dit onderwerp geschonken. 10. Participatieprojecten groene parels starten Met bewoners van Ridderkerk gaan we in gesprek over de kansen die we samen kunnen oppakken. Zoals het realiseren van groene parels.

Door participatie van de buurt worden dat plekken met oog voor natuur én de wensen van omwonenden. Om dit proces te faciliteren, wordt een hulpmiddel ontwikkeld om samen tot een mooi ontwerp te komen. Doorlopend worden locaties gezocht voor het realiseren van een groene

43

parel, waarbij wordt samengewerkt met de wijkregisseur. Uitgangspunt is om twee groene parels per jaar te realiseren. 11. Natuurvriendelijk isoleren stimuleren Als gemeente gaan we onderzoek doen naar gebouwbewonende diersoorten. Vanuit het programma Energietransitie worden bewoners aangemoedigd om hun slecht geïsoleerde woningen te isoleren. Een mooie kans om hierbij ook gebouwbewonende diersoorten mee te nemen: vleermuizen, huismus en gierzwaluw. Door isolatie gaan soms verblijfplaatsen verloren, zie ook de toelichting bij H2.6. Door per wijk een ecologisch onderzoek uit te laten voeren, kan bij de uitvoering gericht rekening worden gehouden met de aanwezige (gebouwbewonende) soorten. Ook levert dit onderzoek een bijdrage aan het verder verdiepen van de kennis over soorten in onze gemeente.

4.4. Spoor 4: monitoring van de maatregelen 12. Opzet meetnet Ridderkerk Met een meetnet kunnen we verschillende soortgroepen monitoren. Dit geeft ons inzicht in de staat van de flora en fauna in Ridderkerk. Het laat ook zien hoe effectief uitgevoerde maatregelen zijn. Om inzicht te verkrijgen hoe de stadsnatuur zich ontwikkeld, is gekozen om onderzoek te doen naar vijf soortgroepen: dagvlinders, libellen, vogels, vleermuizen en planten. Met de keuze voor vijf soortgroepen vormt het een effectieve manier om de ontwikkelingen in onze stadsnatuur te volgen. Libellen en planten zeggen vooral iets over het beheer van het groen en het water. Vogels, dagvlinders en vleermuizen zijn door hun mobiliteit een goede graadmeter voor de ecologische kwaliteit van de stedelijke omgeving.

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

13. Uitvoeren metingen Na elke meetronde volgt een analyse van de resultaten. Neemt de biodiversiteit toe of juist af? Bijvoorbeeld: hoe ontwikkelen de dagvlinders van de graslanden zich door de jaren heen? Deze trends kunnen vervolgens afgezet worden tegen het gevoerde beheer in die periode, en derhalve iets zeggen over hoe de maatregelen uitpakken. Wat werkt er goed en wat kan beter? Ook kunnen de metingen vergeleken worden met het landelijke beeld. Volgen de lokale ontwikkelingen de landelijke trend, of is er wat anders aan de hand? Met elke meetronde groeit de waarde van het meetnet en vormt het een belangrijke graadmeter voor het groene beleid. Tijdens het veldwerk worden ook kansen en verbeterpunten in beeld gebracht voor beheer en inrichting. Ook kan het meetnet van aanvullende waarde zijn bij het beoordelen van ontheffingen in het kader van de Wet Natuurbescherming: na enkele meetrondes kan er iets worden gezegd over de staat van instandhouding van een soort, bijvoorbeeld de laatvlieger. De start van een meetnet Ridderkerk is een investering in de toekomst. Het levert kennis op hoe de waargenomen soorten zich ontwikkelen ten opzichte van het startjaar 2023. De telroutes worden zo veel mogelijk aangemeld bij landelijke organisaties, zoals De Vlinderstichting en Sovon. Zo leveren we een bijdrage aan nationaal wetenschappelijk onderzoek.

Een deel van het veldwerk kan worden uitgevoerd door de ecoloog. Voor een deel is extra inhuur nodig. 14. Gebruik NDFF Er wordt een abonnement op Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) afgesloten. De afgelopen decennia is in deze databank een ontelbare

44

hoeveelheid kennis verzameld. Dit wordt ingezet om vergelijkingen te maken tussen Ridderkerk en gelijksoortige andere gemeenten. Tevens wordt NDFF ingezet bij projecten als onderzoeksbron, wat belangrijke gegevens herbergt zoals: zijn er huismussen in de nabijheid, welke jaarrond beschermde nesten zijn bekend in en rondom een project, etc. 15. Evaluatie ‘Werken vanuit ecologie’ Het nieuwe beleid en daarbij behorende actieplan wordt elke twee jaar geëvalueerd. De eerste evaluatie staat gepland voor eind 2024. Hierbij worden de resultaten gepresenteerd. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de doelstelling om meer ecologisch beheerd groen te realiseren in de gemeente. Maar ook de resultaten van de eerste meetronde van het meetnet, de uitkomsten van diverse samenwerkingen en de participatie van bewoners. Tevens worden de soorten van Ridderkerk tegen het licht gehouden. Mogelijk worden er nieuwe soorten toegevoegd, om het verhaal nog completer te krijgen.

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

45

5. FINANCIËLE CONSEQUENTIES Spoor 1 maatregelen implementeren in huidige bedrijfsprocessen Planning en kosten no.

Actie

2023

2024

2025

2026

2027 ev

Beschrijving

1

Kansen voor ecologisch beheer en inrichting benutten

25.000

15.000

15.000

15.000

0 Meerkosten ecologische inrichting/ beheer

2

Advisering bij ruimtelijke projecten en ontwikkelingen

0

0

0

0

0 Alleen uren

3a

Aanbesteding schapenbegrazing

1.500

0

0

0

0 Begeleiding aanbesteding

3b

Meerkosten schapenbegrazing

0

20.000

20.000

20.000

Meerkosten t.o.v. maaien

Spoor 2 communicatie rondom de transitie naar ecologisch beheer Planning en kosten no.

Actie

2023

2024

2025

2026

2027 ev

Beschrijving

4

Campagne 'Ridderkerk gaat voor groen' opzetten en uitvoeren

5.000

5.000

2.000

2.000

5

Informatiewaaier groene tuin actualiseren

4.000

0

0

0

0 Bordjes en promotiemateriaal 0 Ontwerp en drukwerk

6

Deelname aan wildcameraproject

0

0

0

0

0 Kosten deelname (in 2022 voldaan)

7

Deelname aan pientere tuinen

4.000

0

0

0

0 Kosten deelname

Spoor 3 samenwerken met de omgeving Planning en kosten no.

Actie

2023

2024

2025

2026

2027 ev

Beschrijving

8

Aansluiten bij regionale en landelijke initiatieven

1.500

1.500

1.500

1.500

9

Impuls geven aan vergroening bedrijfsgebouwen en winkelcentra

25.000

25.000

25.000

25.000

0 Vergroeningsfonds

10

Participatieprojecten groene parels starten

30.000

30.000

30.000

30.000

0 Realisatiekosten groene parels

11

Natuurvriendelijk isoleren stimuleren

15.000

15.000

15.000

15.000

0 Ecologisch onderzoek

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

1.500 Lidmaatschap Deltaplan Biodiversiteitsherstel

46

Spoor 4 monitoring van de maatregelen Planning en kosten no.

Actie

2023

2024

2025

2026

2027 ev

12

Opzet meetnet Ridderkerk

0

0

0

0

13

Uitvoeren metingen

25.000

25.000

25.000

25.000

14

Gebruik NDFF

5.000

5.000

5.000

5.000

15

Evaluatie 'Werken vanuit ecologie'

0

0

0

0

Beschrijving 0 Alleen uren 0 Extra inzet uitvoering metingen (inhuur)

5.000 Licentiekosten 0 Alleen uren

Planning en kosten no.

Actie Inhuur ecoloog

2023

2024

2025

2026

35.000

35.000

100.000

100.000

Totaal (tijdelijk) nodig voor project:

803.500

Waarvan dekking in budget groenvisie:

118.000

Extra (tijdelijk) nodig voor project:

685.500

Structureel per jaar nodig vanaf 2023:

6.500

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

2027 ev

Beschrijving 0 T/m 2023 meerkosten t.o.v. groenvisie

47

MET DANK AAN Op verschillende momenten is met externe partijen gesproken over de inhoud van dit stuk. De interactie met deze partijen en hun reacties hebben extra input geleverd voor dit stuk. Het gaat om de volgende partijen: 

Beleidsplatform Natuur, Milieu en Duurzaamheid



Natuurvereniging IJsselmonde



Staatsbosbeheer



Stichting Natuurbeheer Waalbos



Stichting Zuid-Hollands Landschap



Waterschap Hollandse Delta



Wooncompas

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

48

BIJLAGE 1. LOCATIES Een overzicht van locaties waar maatregelen gepland staan om de biodiversiteit te verhogen, in lijn met Werken vanuit ecologie. Deze lijst is dynamisch en wordt zo snel mogelijk aangevuld met meer locaties. Locatie

Huidige situatie

Maatregelen

Havenstraat

Gazon met bomen, gelegen tussen hoofdweg Inzaaien met specifieke kruiden om bladluizen (in de bomen) met natuurlijke en secundaire rijbaan. Lokaal is overlast door vijanden te 'bestrijden'. Tevens levert dit een boost voor de biodiversiteit aangezien bladluizen, bewoners hebben gevraagd om een monotoon gazon wordt omgevormd naar een kruidenrijk geheel. maatregelen.

Dokhof

Gazon voor woningen, bewoners hebben Najaar 2022 wordt hier een ‘bonte berm’ aangelegd. Deze bestaat uit één-, twee en gevraagd om meer groen. meerjarige (inheemse) zadenmengsels gebundeld met een op maat samengesteld bloembollenmengsel. Tevens wordt het beheer omgezet van intensief naar extensief.

Jacob van de Laanstraat

Aan de westelijke zijde van de straat is een Er wordt een ontwerp gemaakt met een combinatie van bollen en kruidenrijke gazon zonder gebruiksfunctie, aan de vegetatie. Tevens wordt het beheer omgezet van intensief naar extensief. oostelijke zijde is het reeds kruidenrijk.

Stadhouderslaan

Langs de watergang is nu gazon (vlak en Door extensief beheer een kruidenrijke vegetatie realiseren. Langs de weg wordt een talud). smalle strook vaker gemaaid. Hier kan men de hond uitlaten. Mogelijk een natuurvriendelijke oever, dit moet nog nader onderzocht worden.

Mecklenburgstraat Langs de watergang is nu gazon (vlak en Door extensief beheer een kruidenrijke vegetatie realiseren. Langs de weg een talud). smalle strook vaker maaien. Burgemeester de Zeeuwstraat

Langs de watergang is nu gazon (vlak en Door extensief beheer een kruidenrijke vegetatie realiseren. Langs de weg een talud). smalle strook vaker maaien.

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

49

Randweg

Ten oosten van Donckse velden: een groene Door extensief beheer een kruidenrijke vegetatie realiseren. Langs de weg een overgangszone richting de wijk, met deels smalle strook vaker maaien. gazon.

Graaf Dirkstraat

Een groot veld met gazon en enkele bomen.

Vossiusstraat

Langs de watergang is nu gazon (vlak en Door extensief beheer een kruidenrijke vegetatie realiseren. Langs de weg een talud). smalle strook vaker maaien.

Groen is onze toekomst | Werken vanuit ecologie

Door extensief beheer een kruidenrijke vegetatie realiseren. Langs de weg een smalle strook vaker maaien.

50