Bijlage 1 PSW Ridderkerk 2023 - 2027.pdf
Tekst van het document
Bui09 van
Programma Stedelijk Water 2023-2027
raad, 25 mei 2023
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Inhoud Inhoud .............................................................................................................. 2 Samenvatting ................................................................................................... 3 Evaluatie ............................................................................................................ 3 Beleid ................................................................................................................. 3 Areaal ................................................................................................................. 4 Strategie ............................................................................................................ 4 Personeel ........................................................................................................... 4 Rioolheffing ....................................................................................................... 4 Inleiding ............................................................................................................ 6 Aanleiding en wettelijk kader......................................................................... 6 Historie riolering ...............................................................................................
6 Historie riolering Ridderkerk .......................................................................... 7 Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie .......................................................... 9 Bestuursakkoord water.................................................................................... 9 Evaluatie ......................................................................................................... 10 Plannen en onderzoeken .............................................................................. 10 Projecten ......................................................................................................... 13 Onderhoud ..................................................................................................... 15 Meten en monitoring .................................................................................... 17 Personeel en Financiën ................................................................................. 18 Beleid .............................................................................................................. 19 Collegeprogramma 2022-2026 .................................................................. 19 Doelen stedelijk water ...................................................................................
19 Beleid stedelijk afvalwater ............................................................................ 20 Beleid hemelwater ......................................................................................... 23 Beleid grondwater ......................................................................................... 25 Beleid stedelijk oppervlaktewater ............................................................... 27 Areaal .............................................................................................................. 31 Aangesloten panden ..................................................................................... 31 Vrijverval riolering .......................................................................................... 31 Mechanische riolering ................................................................................... 33 Overstorten en bergbezinkbassins ............................................................. 34 Drainage en grondwatermeetnet ............................................................... 34 Waterberging en wadi’s ................................................................................ 34 Kolken en lijngoten ........................................................................................ 35
Watersysteem ................................................................................................. 35 Strategie ......................................................................................................... 36 Projecten.......................................................................................................... 36 Onderhoud ..................................................................................................... 39 Onderzoek en planvorming ......................................................................... 40 Middelen ........................................................................................................ 42 Personele capaciteit ...................................................................................... 42 Rioolheffing ..................................................................................................... 42
Bijlage 1. Organisatie waterbeheer Nederland ........................................ 44 Bijlage 2. Wegingsfactoren bepalen stabiliteit ......................................... 45 Bijlage 3. Overzicht gemalen ....................................................................... 46 Bijlage 4. Overstorten .................................................................................... 49 Bijlage 5. Kaart overstorten .......................................................................... 53 Bijlage 6. Exploitatie riolering ...................................................................... 56 Bijlage 7. Eenheidsprijzen vervanging riolering ....................................... 57 Bijlage 8. Investeringen voorziening vervanging riolering...................... 58 Bijlage 9. Rioolheffing ................................................................................... 59
2
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Samenvatting Voor u ligt het Programma Stedelijk Water (PSW) van de gemeente Ridderkerk voor de periode 2023-2027. Het PSW is opgesteld in samenwerking met het Waterschap Hollandse Delta. Riolering wordt door de meeste mensen als vanzelfsprekend ervaren. Toch is de aanleg van riolering in de 20e eeuw een van de belangrijkste ontwikkelingen geweest bij de verbetering van de volksgezondheid. Het aantal sterftes door ziektes als cholera en tyfus is door de aanleg van riolering drastisch verminderd. Het is daarom dat de riolering een aparte positie inneemt binnen het gemeentelijk takenveld en de gemeente een aparte heffing voor de riolering kan innen. Ten opzichte van het GRP 2018-2022 zijn de volgende belangrijke wijzigingen doorgevoerd: o o
o
o o
Door alle rioolwerkzaamheden gelijk te laten lopen met de wegreconstructies is op de kosten bespaard. Bij alle vervangingsprojecten is budget beschikbaar voor klimaatadaptieve maatregelen. In het GRP2018-2022 was dit bij 50% van de projecten. Bij nieuwbouwontwikkelingen wordt het convenant klimaatadaptief bouwen gevolgd en moet tenminste 50 mm neerslag tijdelijk vastgehouden kunnen worden. Bij reconstructies is het streven minimaal 20 mm berging te realiseren. Bij rioolvervanging legt de gemeente drainage aan. Door het aanleggen van een robuust drainage systeem wordt het grondwater in openbaar gebied gereguleerd tot het niveau van het oppervlaktewater. In natte perioden wordt overtollig grondwater afgevoerd naar het oppervlaktewater. In droge
o
perioden wordt water vanuit het oppervlaktewater de bodem ingebracht. Eén van de ambities in de Groenvisie met een sterke relatie met het stedelijk water is het wijkgericht werken aan meer groen ten koste van verharding. Meer groen betekent dat minder regenwater tot afstroming komt en de kans op wateroverlast afneemt.
EVALUATIE Het PSW start met een evaluatie van de activiteiten in de afgelopen planperiode. De afgelopen periode zijn veel rioolvervangingsprojecten uitgevoerd in het centrum van Ridderkerk. In vrijwel alle gevallen is hierbij verhard oppervlak afgekoppeld van de riolering. Dit houdt in dat regenwater dat op de openbare verharding valt, niet langer ingezameld wordt in de gemengde riolering, maar met een aparte leiding afgevoerd wordt naar het oppervlaktewater. Bij rioolvervanging wordt ook standaard drainage aangelegd. In De Savornin Lohmanstraat is waterbergende fundering aangelegd. In deze waterbergende fundering kan bij piekbuien tijdelijk veel regenwater vastgehouden worden. Voor de komende periode is een vervangingsplanning opgesteld in samenwerking met de discipline wegen. De afgelopen planperiode is het inzicht in het functioneren van het stelsel bij neerslag verder vergroot door het opstellen van het Systeemoverzicht Stedelijk Water en het uitvoeren van de klimaat stresstest. Door het riool eens in de 7 jaar preventief te reinigen en eens in de 14 jaar te inspecteren is het aantal verstoppingen afgenomen en is een beter inzicht verkregen in de kwaliteit van het riool.
BELEID Belangrijkste aandachtspunt voor de komende periode is klimaatadaptatie. Bij ontwerp van een nieuw rioolstelsel wordt getoetst met zwaardere buien en moet een ruime berging aanwezig zijn in de openbare ruimte, zodat overlast in woningen en winkels wordt
3
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
voorkomen. Bij reconstructies is het streven minimaal 20 mm berging te realiseren. Bij nieuwbouwontwikkelingen wordt het convenant klimaatadaptief bouwen gevolgd (ondertekend december 2020) en moet tenminste 50 mm neerslag tijdelijk vastgehouden kunnen worden. In 2020 heeft de gemeente de Groenvisie ‘Groen is onze toekomst’ vastgesteld. Vergroening verkleint de kans op wateroverlast en hittestress.
AREAAL De gemeente beheert totaal 288 kilometer vrijverval riolering. Door nieuwbouw en afkoppelen bij reconstructies is de lengte vrijverval riolering ten opzichte van het GRP 2018-2022 met 38 kilometer toegenomen. Het stelsel van de gemeente heeft een gespreide leeftijdsopbouw, met een piek in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw. In de Savornin Lohmanstraat en de Nelson Mandelastraat is waterberging onder de weg aanwezig. In deze waterbergingen kan neerslag tijdelijk geborgen worden. Ook in de wadi’s bij de Vlietlaan en het Loodspad kan tijdelijk regenwater worden geborgen. Er is 49 kilometer mechanische riolering aanwezig. De gemeente beheert daarnaast nog 55 gemalen en 119 drukrioleringsgemalen. In de gemeente ligt in totaal 336.000 m2 watergang. Langs deze watergangen ligt ruim 27 kilometer oeverbeschoeiing, 14 kilometer natuurvriendelijke oever en 43 kilometer natuurlijke oever.
STRATEGIE De komende jaren ligt de focus op het vervangen van bestaande riolering conform de meerjarenplanning. De gemeente vervangt de riolering wijkgericht. De wijkgerichte en integrale aanpak biedt kansen om de wijken klimaatbestendig in te richten en bespaart kosten. De projecten zijn afgestemd met de discipline wegen, zodat de kosten voor het opbreken en aanbrengen van de wegverharding uit het wegenbudget worden bekostigd. Bij rioolvervanging wordt onderzocht
of afkoppelen eenvoudig realiseerbaar is. Dit houdt in dat neerslag niet langer via de riolering naar de zuivering wordt afgevoerd, maar zo mogelijk geborgen en vertraagd afgevoerd kan worden naar oppervlaktewater. Door regenwater vertraagd af te voeren worden grote peilstijgingen in het oppervlaktewater voorkomen. Indien mogelijk worden daarom grasbetontegels in parkeerplaatsen toegepast en worden wadi’s aangelegd waarin het regenwater geborgen en geïnfiltreerd kan worden. Indien mogelijk wordt waterpasserende verharding toegepast met een Drainage-Transportriool (DT-riool) of waterbergende wegfundering. Het onderhoud aan de verschillende voorzieningen wordt de komende jaren doorgezet conform het GRP 2018-2022. Door sterk gestegen eenheidsprijzen is het budget voor reiniging en inspectie verhoogd. Ook de kosten voor andere onderhoudswerkzaamheden zijn in 2023 gestegen.
PERSONEEL In 2024 is niet langer sprake van de BAR-organisatie, en heeft de gemeente Ridderkerk een eigen ambtelijke organisatie. In 2023 worden in een apart traject de consequenties voor het personeel en de personele kosten nader bepaald. In dit PSW zijn daarom de personele inzet en kosten niet aangepast.
RIOOLHEFFING De heffing in 2023 is conform begroting € 206,40 (€ 103,20 eigenarendeel en € 103,20 gebruikersdeel. Deze heffing is 11% hoger dan in 2022 door de gestegen energieprijzen. Voor 2024 tot en met 2029 is de verwachte stijging 2,0% (exclusief inflatiecorrectie), voor de periode 2030 tot en met 2036 is dit 3,0%, in 2037 is dit 1%. Deze stijging is noodzakelijk door de toename van de vervangingskosten. De stijging in de heffing is zoveel als mogelijk beperkt gehouden door vervangingen altijd in combinatie met wegreconstructies uit te voeren en de voorziening beklemde middelen riolering de komende jaren af te
4
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
bouwen. In Ridderkerk wordt de systematiek gehanteerd dat de vervangingsinvesteringen voor de riolering en bijbehorende klimaatmaatregelen direct bekostigd worden vanuit de voorziening vervanging riolering. De vervangingsinvesteringen gemalen worden geactiveerd.
5
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Inleiding Dit hoofdstuk gaat in op de ontstaansgeschiedenis van de riolering, de verwachte toekomstige ontwikkelingen, de wettelijke achtergrond van het Programma Stedelijk Water (PSW) en de wijze waarop dit tot stand is gekomen.
AANLEIDING EN WETTELIJK KADER Riolering neemt een aparte positie in binnen het gemeentelijk takenveld. Gemeenten innen een aparte heffing voor riolering. De inkomsten van deze heffing mogen alleen ingezet worden voor de 3 zorgplichten ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Met de invoering van de Omgevingswet is de gemeente niet meer wettelijk verplicht tot het opstellen van een GRP/PSW, wel behoudt zij haar 3 zorgplichten. Binnen het stelsel van de Omgevingswet worden in de Omgevingsvisie voor de gehele fysieke leefomgeving de ambities en beleidsdoelen op hoofdlijnen beschreven. In de Omgevingsvisie is ten aanzien van stedelijk water het volgende opgenomen: Met klimaatadaptief inrichten van de ruimte wordt ingespeeld op klimaatverandering. Klimaatverandering betekent dat de extremen groter worden: er valt meer regen in kortere tijd en de temperaturen zijn extremer. Door in onze openbare groene ruimten meer rekening te houden met water, kunnen de pieken in neerslag goed opgevangen worden. Hoe de gemeente invulling geeft aan de gemeentelijke watertaken wordt in dit PSW verder uitgewerkt. Met het invoeren van de Omgevingswet wordt de besluitvormings-procedure anders. Voorheen werd het GRP vastgesteld door de gemeenteraad. In het nieuwe stelsel van de Omgevingswet wordt de Omgevingsvisie vastgesteld door de
gemeenteraad. Omgevingsprogramma’s kunnen worden vastgesteld door het college. Vanwege de financiële impact en de bepaling van de rioolheffing is er voor gekozen het PSW ook vast te laten stellen door de gemeenteraad. De organisatie van het waterbeheer in Nederland is beschreven in bijlage 1. Het vorige GRP had een looptijd tot en met 2022. De opstelling van voorliggend PSW is vertraagd omdat in een eerdere versie de rioolheffing aanzienlijk moest stijgen door toenemende investeringen, inflatie en hoge energiekosten. In samenwerking met wegbeheer en de afdeling financiën is gezocht naar besparingen.
HISTORIE RIOLERING Riolering wordt door de meeste mensen als vanzelfsprekend ervaren. Toch is het rioolstelsel in de westerse wereld een relatief jonge uitvinding. De Romeinen kenden weliswaar riolering, maar daarna is het rioolstelsel tot eind 19e eeuw volledig uit beeld geweest. Afvalwater werd tot eind 19e eeuw geloosd waar dat uitkwam, in de sloot, op een mesthoop of gewoon op straat. In de 19e eeuw was er in de gehele westerse wereld sprake van een enorme bevolkingsgroei. Het lozen van afvalwater in sloten werd vanaf dat moment een serieus probleem. Niet alleen was de stank uit de sloten ondraaglijk, veel mensen overleden aan cholera of tyfus door besmetting van het drinkwater. Ondanks het hoge sterftecijfer was het eind 19e eeuw nog zeker niet vanzelfsprekend dat de overheid een functie had bij de afvoer van het afvalwater. Veel mensen betwijfelden of de overheid zich mocht bemoeien met de gezondheid van burgers. Afvalwater had daarnaast een economische waarde. Het menselijk afval werd nog vaak verkocht als mest of ingezet in de industrie. Afstand doen van je afval was dan ook zeker niet vanzelfsprekend. Pas begin 20ste eeuw werd een omslag in denken zichtbaar. Gemeenten begonnen rond deze tijd met het inzamelen en afvoeren van het afvalwater. In sommige gemeenten werd het afvalwater opgehaald in tonnen, in andere gemeenten werden rioolstelsels aangelegd die het
6
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
afvalwater buiten de gemeentegrenzen bracht. De aanleg van rioolstelsels was echter tot ver in de 20e eeuw geen gemeengoed. In 1978 verdwenen bijvoorbeeld pas de laatste tonnen uit Goes. Met de komst van het rioolstelsel was het afvalwater vaak wel uit de stad, maar buiten de stad veroorzaakte het afvalwater nog wel grote milieuproblemen. Het werd geloosd op vloeivelden of grotere wateren, waarvan de capaciteit vaak onvoldoende bleek. Met de komst van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren in 1970 moest voor de lozing op een oppervlaktewater vergunning worden aangevraagd. Afvalwater wordt sinds die tijd ingezameld en getransporteerd naar een rioolwaterzuivering om gezuiverd te worden, waarna het weer terugkomt in het oppervlaktewater. Met de klimaatverandering zijn we in een nieuwe fase beland. Regenbuien worden steeds intensiever en deze intensieve buien komen steeds vaker voor. De riolering alleen kan deze zeer intensieve buien niet verwerken en simpelweg vergroten van de rioolbuizen biedt geen uitkomst. De komende jaren staan daarom in het teken van het aanpassen van de openbare en particuliere ruimte, op een zodanige wijze dat overlast zoveel als mogelijk wordt voorkomen.
HISTORIE RIOLERING RIDDERKERK De geschiedenis van de riolering in Ridderkerk weerspiegelt de landelijke ontwikkelingen. Begin 20e eeuw werd wel riolering aangelegd, maar deze riolering kwam vervolgens nog uit op de nabijgelegen sloot. Dat dit soms problemen gaf blijkt uit de onderstaande brief van bewoners in de Kerkweg uit 1924.
7
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Uit een jaarverslag van het RIZA (Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling) uit 1934 volgt dat Ridderkerk een rioleringsplan had gemaakt waarbij bezinking minimaal nodig werd geacht om het water te zuiveren. Het lozingspunt in de nieuwe haven zou op ongeveer 100 m afstand van het zwembad komen. Lozing naar een ander punt achtte men te duur. Het zwembad zou moeten wijken naar een andere locatie. Het is onduidelijk of deze verplaatsing daadwerkelijk is uitgevoerd. In 1943 worden plannen ontwikkeld om centraal voor de wijken Ridderkerk, Slikkerveer en Rijsoord een rioolgemaal, een persleiding en een rioolwaterzuivering te stichten. In 1951 wordt het plan gerealiseerd. Het toen in gebruik genomen hoofdrioolgemaal is het nog steeds in gebruik zijnde rioolgemaal P01 aan de Poesiatstraat. De rioolwaterzuivering was gesitueerd aan het oude Havenkanaal en is in 1974 gesloopt en vervangen door de huidige installatie aan de Gorzenweg. Aanleg riolering Benedenrijweg
8 Kolken reinigen in de jaren ‘70 Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
DELTABESLISSING RUIMTELIJKE ADAPTATIE Belangrijk aandachtspunt voor de komende periode is klimaatverandering en de wijze waarop beleid en uitvoering hierop worden aangepast. Extreme buien komen steeds vaker voor en kunnen zorgen voor grote economische schade, een gevoel van onveiligheid bij bewoners en imagoschade voor de verantwoordelijke partijen. Perioden van langdurige droogte en hitte nemen naar de toekomst ook verder toe. Naast economische schade heeft klimaatverandering en extreem weer ook impact op de ecologie en gezondheid van mensen. De afgelopen jaren heeft de gemeente stresstesten uitgevoerd, risicodialogen gevoerd en de klimaatvisie opgesteld. De Klimaatvisie is uitgewerkt in een Strategie Klimaatadaptatie met een uitvoeringsagenda.
BESTUURSAKKOORD WATER In 2011 hebben vertegenwoordigers van het Rijk, drinkwaterbedrijven, provincies, gemeenten en waterschappen het Bestuursakkoord Water ondertekend. In dit Bestuursakkoord zijn afspraken gemaakt om de doelmatigheid in de waterketen te verhogen. De doelen van het akkoord zijn beperking van kostenstijging, vermindering van de kwetsbaarheid en vergroting van de kwaliteit. De afgelopen jaren is invulling gegeven aan deze doelen en dit wordt de komende periode voortgezet.
9
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Evaluatie In het GRP 2018-2022 waren de volgende doelen opgenomen: Zorgen voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater.
Zorg voor inzameling en verwerking van hemelwater (dat een particulier niet redelijkerwijs zelf kan verwerken) Zorg voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand, voor de aan de grond gegeven bestemming, zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. Om de doelen te bewerkstelligen is in het GRP 2018-2022 een strategie opgesteld. In de onderstaande paragrafen worden de maatregelen uit de strategie geëvalueerd.
PLANNEN EN ONDERZOEKEN In het GRP 2018-2022 was een aantal onderzoeken opgenomen om de afgelopen periode uit te voeren. De belangrijkste onderzoeken worden onderstaand besproken.
Afvalwaterketenvisie. De afvalwaterketenvisie beschrijft de gezamenlijke ambities van de gemeente en het waterschap op lange termijn. De afgelopen periode is deze afvalwaterketenvisie niet opgesteld. De komende periode zal hier op het gebied van klimaat wel invulling aan gegeven worden. De gezamenlijke ambities ten aanzien van klimaat zijn in dit PSW opgenomen.
✓ Systeemoverzicht Stedelijk Water. In 2022 is het Systeemoverzicht stedelijk water opgesteld. In dit systeemoverzicht wordt het functioneren van de riolering getoetst. Belangrijke conclusies in dit systeemoverzicht waren: - Een groot aantal overstorten heeft een beperkte waking (hoogte van de overstortdrempel ten opzichte van het oppervlaktewater). Bij peilstijgingen in het oppervlaktewater kan hierdoor oppervlaktewater het riool instromen. Per overstort wordt bepaald of ophogen mogelijk is, en wat de consequenties voor water op straat zijn. - De afgelopen jaren is 28 hectare verhard oppervlak afgekoppeld van het gemengde riool. - De eindgemalen voeren bij hevige neerslag op dit moment meer water af naar de zuivering dan de normcapaciteit. Bij verschillende gemalen moet de capaciteit verlaagd worden om de normcapaciteit te halen. Dit heeft geen effect op de kans op wateroverlast. - De afvoer van Nieuw-Reijerwaard is conform de gegevens van het waterschap nu nog beperkt. De komende jaren kan dit nog sterk toenemen. De toename in afvoer wordt de komende jaren gemonitord, zo mogelijk met een debietmeting of analyse van de draaitijden van de pompen. - De huidige berekende emissie (vuiluitworp richting het oppervlaktewater) is aanzienlijk lager dan in 2010 bepaald.
Sinds 2010 is veel verhard oppervlak afgekoppeld en voeren bemalingsgebieden direct af naar de zuivering in plaats van via andere bemalingsgebieden. Enkele overstortlocaties vragen nog
10
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
aandacht. Deze locaties worden met meetapparatuur gemonitord. - Voor de bemalingsgebieden Woude en Donkersloot I en II zijn verbetervoorstellen gedaan om water op straat te voorkomen. De omgeving van de Kerkweg en de Nijverheidsstraat zijn het meest gevoelig voor water op straat.
✓ Stresstest (klimaat). In het Systeemoverzicht is het functioneren van de riolering in beeld gebracht. Het rioolstelsel is niet ingericht op zeer extreme neerslag. Het regenwater dat niet via de riolering afgevoerd kan worden zal over het maaiveld de laagste punten in het terrein vinden. Om te bepalen waar het regenwater zich bij zeer extreme regen verzamelt, bij welke panden risico op water in het pand aanwezig is en welke wegen onbegaanbaar worden is een integraal model gemaakt van de riolering, het terrein en het oppervlaktewater. De berekende wateroverlastlocaties zijn voor de gemeente bekende locaties en betreffen vaak oudere (niet onderheide) laag gelegen woningen. Het betreft onder andere de Kerkweg, de Mauritsweg, de Nassaustraat en de Donckselaan. De stresstest is in 2020 uitgevoerd. Hierbij zijn naast de kwetsbaarheden voor wateroverlast ook de kwetsbaarheden voor droogte, hitte, overstroming en bodemdaling in beeld gebracht. (www.bar.klimaatatlas.net)
11
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
✓ Klimaatstrategie. In 2022 is de klimaatstrategie door de gemeenteraad vastgesteld. In de klimaatstrategie zijn 2 kerndoelen geformuleerd. 1. We zijn waterrobuust en klimaatbestendig en 2. We hebben een leefbare en gezonde leefomgeving. Om de doelen te realiseren zijn 6 handelingsperspectieven geformuleerd: - Werken aan een waterrobuuste omgeving. We verkleinen de risico’s op overstromingen en gaan voldoen aan landelijke normen. In de openbare ruimte houden we rekening met mogelijke overstromingen. Waar nodig passen we die ruimte aan. Ook zetten we een systeem van compartimenten aan primaire en secundaire dijken op, om ons te beschermen. Tot slot zetten we in op bewustwording bij onze inwoners om meer zelfredzaam te zijn bij wateroverlast. - Een natuurlijkere waterkringloop. De waterkringloop wordt gevormd door rivieren, oude kreken, hoofdwatergangen, sloten, singels, waterplassen en vijvers. Onze huidige waterkringloop kenmerkt zich door verstening van het omliggende oppervlak. Hierdoor functioneert de waterkringloop minder goed als afvoersysteem van het (regen)water. Waar mogelijk herstellen we de verstoorde kringloop zodat we wateroverlast door extreme buien aan kunnen. Dit doen wij samen met het waterschap Hollandse Delta. - Alle nieuwbouw klimaatadaptief. Er ligt een enorme opgave voor het realiseren van nieuwe woningen.
We bouwen deze woningen zowel energieneutraal als klimaatadaptief (‘klimaatproof’). - Klimaatadaptief inrichten van stedelijk gebied. We gaan de openbare ruimte klimaatadaptief inrichten. We stimuleren beheerders van bedrijventerreinen om ook die oppervlakten anders in te richten. We stimuleren inwoners om hun eigen tuin van meer groen te voorzien, om een regenton te plaatsen en om rioolbuis van regenbuis te scheiden. - Een klimaatbestendig landelijk gebied. Door de uitdijende wijken is veel natuurlijk landschap verloren gegaan. Dit komt de waterrobuustheid en klimaatbestendigheid niet ten goede. We creëren ruimte voor activiteiten in het groen. Dit moeten koele
plekken worden waar inwoners kunnen recreëren. Hiermee wordt ook de biodiversiteit versterkt en vergroot. - Werken aan een gezonde leefomgeving. De klimaatverandering heeft gevolgen voor onze gezondheid. Hittestress zorgt ervoor dat de gevoelstemperatuur sterk stijgt, waardoor meer inwoners last ervaren. Het kan zelfs leiden tot een tijdelijke oversterfte. We leren omgaan met hittestress en maken daarvoor een lokaal hitteplan. De handelingsperspectieven worden onder andere in dit PSW nader uitgewerkt. Bijvoorbeeld in de eisen die gesteld worden aan nieuwbouw en herstructurering ten aanzien van klimaatadaptatie.
✓ Uitwerking effect gestuurd beheer. Bij het reinigen van de riolering wordt sinds een paar jaar het slibgehalte in het riool gemeten. De gemeten hoeveelheid slib wordt opgeslagen in het beheersysteem. Door het opbouwen van gegevens over meerdere jaren kunnen in de toekomst langzaam vervuilende riolen minder vaak gereinigd worden dan snel vervuilende riolen.
Calamiteitenplan. Bij een calamiteit wordt melding gedaan bij de OvD (Officier van Dienst) van de crisisbeheersing. De OvD schakelt in geval van calamiteit met de veiligheidsregio. Dit is verwoord in een draaiboek / calamiteitenplan. Er is geen specifiek calamiteitenplan voor riolering. De komende planperiode wordt dit calamiteitenplan riolering opgesteld. In het calamiteitenplan worden procedures beschreven bij incidenten als persleidingbreuk, instortende riolen of lozingen van gevaarlijke stoffen. Omdat Ridderkerk in een waterwingebied ligt, vormen persleidingbreuken een extra aandachtspunt.
✓ Kennisbijeenkomsten. Aan het begin van afgelopen GRP periode zijn diverse kennisbijeenkomsten met het waterschap georganiseerd. Door Corona en de daardoor geldende beperkingen zijn er de laatste jaren geen bijeenkomsten meer georganiseerd.
12
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
✓ Samenwerking afvalwaterketen. In 2022 is het afvalwaterakkoord met het waterschap ondertekend. Het Systeemoverzicht Stedelijk Water en voorliggend Programma Stedelijk Water zijn in overleg met het waterschap opgesteld. Bij het meten en monitoren wordt veel samengewerkt. Er wordt onderzocht of op dit vlak personeel en systemen gedeeld kunnen worden.
niet direct tot extra risico’s. Jaarlijks worden inspecties uitgevoerd, waarna grote schades worden gerepareerd.
PROJECTEN
Voor de komende jaren is een vervangingsplan opgesteld waar met name in Bolnes, Centrum en West veel riolering wordt vervangen. Deze vervangingsprojecten zijn op dit moment in voorbereiding. In de Doncksebuurt wordt in 2023 afgekoppeld. De volgende projecten zijn in de periode 2018-2022 uitgevoerd:
Vervanging van riolering
✓ Gerard Alewijnszstraat. In 2018 is de riolering in de Gerard
De afgelopen jaren is op verschillende locaties de riolering vervangen (figuur 1). In vrijwel alle gevallen is hierbij verhard oppervlak afgekoppeld van de riolering. Dit houdt in dat regenwater niet langer ingezameld wordt in de gemengde riolering, maar met een aparte leiding afgevoerd wordt naar het oppervlaktewater. Bij De Savornin Lohmanstraat is ook waterbergende fundering aangelegd. In deze waterbergende fundering kan bij piekbuien tijdelijk veel regenwater vastgehouden worden. Bij rioolvervanging is drainage aangelegd. Bij de vervanging van riolering wordt met behulp van bewonersavonden en gerichte communicatie invulling gegeven aan participatie. De afgelopen 5 jaar is in totaal 2.400 meter gemengde riolering vervangen. Omdat het gemengde stelsel meestal vervangen is voor een afgekoppeld systeem met twee buizen, is de afgelopen periode 4.480 meter buis aangelegd. In het GRP was opgenomen dat jaarlijks 1.900 m riolering vervangen moest worden. Bij de rioolvervanging is daarmee een achterstand ontstaan. De vertraging is ontstaan doordat veel afstemming noodzakelijk was om de projecten integraal, klimaatadaptief en duurzaam in te richten. Daarnaast was er bij aanvang van de vorige GRP periode nog geen meerjarig vervangingsplan. De ervaring leert dat de doorlooptijd van een project, inclusief voorbereiding, circa 3 jaar is.
Tot slot heeft ook de krapte op de arbeidsmarkt voor vertraging gezorgd. Door capaciteitsgebrek en personeelsverloop heeft de voorbereiding van projecten soms langer geduurd dan gehoopt. De vertraging leidt
Alewijszstraat vervangen. De openbare verharding is hierbij afgekoppeld. Ook in de Witbloem- en Blauwbloemstraat e.o. is riolering vervangen en veel verhard oppervlak afgekoppeld.
✓ De Wetstraat. In 2019 is de riolering in De Wetstraat (Bolnes) vervangen. De openbare verharding is deels afgekoppeld.
✓ Centrum. Bij de reconstructie van de Slotemaker de Bruinestraat en de Talmastraat door Wooncompas is het riool vervangen. Zowel de daken van de woningen als de openbare verharding zijn aangesloten op een nieuw hemelwaterriool. De riolering in de Klaas Katerstraat is gescheiden gemaakt en de capaciteit is vergroot. Er is een groot riool vanaf de Benedenrijweg aangelegd om de afvoer richting het bergbezinkbassin Jonkheer van Karnebeekweg te verbeteren. De kans op water op straat bij hevige buien wordt hierdoor verminderd. Tot slot is het riool in de Benedenrijweg gerelined.
✓ Westmolendijk. Bij de Westmolendijk was bij hevige regen sprake van wateroverlast in de achtertuinen. Het riool is vernieuwd en losgeknipt van het bedrijventerrein aan de Nijverheidstraat. De Westmolendijk voert nu af richting het gemaal aan de Bilderdijklaan. De kans op wateroverlast is hierdoor aanzienlijk verminderd.
✓ Coosje Ayalstraat. Bij de bouw van de appartementen aan de Coosje Ayalstraat is de aanwezige riolering vervangen. Er is tevens een groot hemelwaterriool aangelegd om in de toekomst de markt en een deel van het winkelcentrum te kunnen afkoppelen.
✓ Paul Krugerstraat. Bij de wegreconstructie Paul Krugerstraat is een hemelwaterleiding meegelegd en is de verharding afgekoppeld.
13
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Aangelegde riolering 2018-2022 Vervanging (+ afkoppelen) Afkoppelen Nieuwe aanleg Figuur 1. Aangelegde riolering 2018-2022
14
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
✓ Trelleborg. Er is een bijdrage geleverd aan de verbetering van het watersysteem op het terrein van Trelleborg.
✓ Havenkade. Bij de Havenkade is een stukje nieuw riool aangelegd en is het rioolsysteem omgebouwd van een verbeterd gescheiden stelsel naar een volledig gescheiden stelsel. Hierdoor wordt veel minder regenwater afgevoerd naar de zuivering.
✓ Noordenweg. In 2022 is gestart met het vergroten van het riool in de Noordenweg en de aansluiting op de Benedenrijweg om wateroverlast in de Kerkepolder te verminderen.
Nieuwbouwprojecten Op diverse locaties is nieuwe riolering aangelegd vanwege nieuwbouw. Het betreft onder andere De Riederwef, uitbreiding van De Schans, Sportlaan, de laatste fases van Het Zand, Nieuw Reijerwaard en de Oude Boomgaert in Rijsoord. Bij al deze projecten is een gescheiden rioolsysteem aangelegd.
ONDERHOUD Reiniging, inspectie en inmeting riolering Jaarlijks wordt 1/7e deel van het riool gereinigd. Dit kwam overeen met circa 36 kilometer. In onderstaande tabel zijn de totalen van de afgelopen jaren weergegeven. Daarnaast wordt 8 kilometer riool jaarlijks gereinigd. Dit betreft snel vervuilende riolen zoals zinkers en de bergbezinkleidingen. Gelijktijdig met de inspectie worden de maaiveldhoogten van de putten en hoogteligging van de buizen ingemeten. Zo ontstaat een volledig beeld van de kwaliteit en afstroming van het riool. In figuur 2 is de geïnspecteerde riolering in de afgelopen planperiode weergegeven.
Vervanging gemalen en pompen Jaarlijks worden de gemalen conform de BRL geïnspecteerd. Uit deze inspectie volgt welke onderdelen van de gemalen vervangen moeten worden. De afgelopen periode is een nieuw gemaal gebouwd aan het Gieser Wildeman-erf in Rijsoord. Er zijn nieuwe pompen geplaatst in de bergbezinkvoorzieningen Kloosplantsoen, Jonkheer van Karnebeekweg en Groen van Prinstererweg. Ook in de gemalen J.S. Bachstraat, Rijksstraatweg 100b, Donckselaan, Kastanjelaan, Pontonweg, Lagendijk 108, Zevenbergsedijkje, Prinses Margrietstraat, Rijksstraatweg 22a, Waaldijk 129a en Waaldijk 47a zijn de pompen vervangen. Tot slot zijn 2 nieuwe drukgemalen geplaatst en is bij 12 drukgemalen de pomp vervangen.
Aanleg grondwatermeetnet In 2022 is het grondwatermeetnet vernieuwd. Op dit moment heeft de gemeente 33 actieve peilbuizen. 15 Figuur 2. Geïnspecteerde riolering 2018-2022
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Tabel 1. Gereinigde en geïnspecteerde riolering
Reiniging (km)
Inspectie (km)
2018
49
26
2019
33
17
2020
34
17
2021
31
18
2022
36
17
Jaar
Onderhoud gemalen De gemalen worden jaarlijks gereinigd en geïnspecteerd. Bij deze inspectie wordt beoordeeld of de gemalen die de theoretische levensduur bereikt hebben ook daadwerkelijk vervangen moeten worden en of kleine reparaties noodzakelijk zijn. Ook de drukgemalen worden jaarlijks gereinigd.
Dagelijks onderhoud riolering Op basis van klachten en meldingen zijn de nodige reparaties uitgevoerd aan kapotte kolkaansluitingen, verstopte en vervuilde leidingen en verzakkingen in de weg door lekke riolering. Na beoordeling van rioolinspecties is gebleken dat in een aantal strengen reparaties noodzakelijk waren. De reparaties zorgen er voor dat de buis de levensduur van 70 jaar kan halen.
Reiniging kolken en goten Jaarlijks zijn de kolken en goten gereinigd. Het beschikbare budget van € 50.000 bleek niet afdoende en is in 2019 verhoogd naar € 63.000 na een nieuwe aanbesteding. De kolken zijn de afgelopen periode in het beheersysteem opgenomen. Door het betere inzicht in de ligging van de kolken worden jaarlijks ook meer kolken gereinigd.
16
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Baggeren
Gegevensbeheer
In onderstaand overzicht is te zien hoeveel meter watergang is gebaggerd en in welke wijk. Omdat in de winterperiode wordt gebaggerd ontstaat altijd een overlap in jaren.
Het beheersysteem riolering van de gemeente is actueel en volgens de GWSW (Gegevenswoordenboek Stedelijk Water) standaard ingericht. Het GWSW is een verplichte open standaard die uitwisseling van bestanden tussen organisaties vereenvoudigt. Revisies en inspecties worden direct na ontvangst verwerkt. Ook het gemalen beheerbestand is actueel.
✓ ✓ ✓ ✓ ✓
2018 - 2019
3.485 m
Drievliet
2019 - 2020
1.300 m
Bolnes, Slikkerveer en Centrum
2020 - 2021
948 m
Bolnes en Slikkerveer
2021 - 2022
1.172 m
Drievliet
2022 - 2023
2.020 m
Bolnes en West
Onderhoud beschoeiingen Beschoeiingen worden op basis van inspecties vervangen. De afgelopen jaren is 1.700 m beschoeiing vervangen:
✓ ✓ ✓ ✓ ✓
2018
Geen werkzaamheden uitgevoerd
2019
Volkstuinen Oudelande, Bolnes, Slikkerveer (1.000 m)
2020
Rembrandtweg (100 m)
2021
Rembrandtweg, Boezenstraat, Generaal Smutsstraat (360 m)
2022
Electropark en Marnixstraat Bolnes (240 m)
Indirecte lozingen Een indirecte lozing is een lozing die niet direct op het oppervlaktewater uitkomt, maar wordt geloosd via een bedrijfsriolering of ander tussenliggend (zuiverings)werk. Lozingen op rioolstelsels, zowel vuilwaterriolen als hemelwaterstelsels, vallen daarmee onder de Wet milieubeheer met bijbehorend bevoegd gezag, de gemeente. DCMR Milieudienst Rijnmond voert deze taak uit voor de gemeente bij de bedrijven in Ridderkerk. Bij klachten of calamiteiten ten aanzien van de riolering vindt goede samenwerking plaats tussen DCMR en gemeente.
METEN EN MONITORING Monitoring overstorten en gemalen In Ridderkerk worden de gemalen continue gemonitord. Daarnaast zijn bij de bergbezinkleidingen en een aantal overstorten sensoren geplaatst die het waterniveau meten. Een monitoringsprogramma wordt opgezet. Hierbij worden de gegevens van de sensoren maandelijks beoordeeld op volledigheid en betrouwbaarheid. Indien de meetgegevens daar aanleiding voor geven, wordt extra onderzoek of onderhoud uitgevoerd. Jaarlijks worden de belangrijkste conclusies opgenomen in een jaarrapport.
Monitoring grondwater Het grondwatermeetnet is in 2022 vernieuwd en uitgebreid. Vanaf 2022 wordt jaarlijks een rapportage opgesteld over de grondwatermonitoring. Op deze wijze wordt zicht gehouden op locaties waar overlast kan ontstaan door hoge grondwaterstanden, maar ook waar potentieel problemen ontstaan door droogte.
17
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
PERSONEEL EN FINANCIËN Personeel Naast het dagelijks beheer is er een groot aantal nieuwbouwontwikkelingen, waarbij betrokkenheid van de beheerder aan het begin van het proces gewenst is. Dit heeft de afgelopen jaren meer personeelsinzet gevraagd.
Financiën De rioolheffing wordt geheven op basis van gebruik en eigendom. De heffing voor 2022 bedroeg € 92,76 eigenarendeel en € 92,76 gebruikersdeel (tot 500 m3 waterverbruik). Er zijn geen grote uitschieters geweest in de kosten. De prijzen zijn wel gestegen doordat te vervangen riolering regelmatig asbest bevat in de voegenkit. Daarnaast is sprake van een algehele prijsstijging van brandstof en materialen.
18
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Beleid COLLEGEPROGRAMMA 2022-2026 Uit het Collegeprogramma 2022-2026 blijkt duidelijk het belang van klimaatadaptatie de komende planperiode. Ten aanzien van klimaatadaptatie zijn de volgende punten opgenomen: o
o o o
o o o
We voeren onderzoek uit naar het klimaatadaptief maken van bedrijventerreinen en klimaatadaptieve (en circulaire) bouw conform het convenant Klimaatadaptief bouwen in Zuid Holland. Bij herinrichting richten we bedrijventerreinen en (wijk)winkelcentra klimaatadaptief in. We motiveren inwoners om de tuinen te vergroenen. Groen is belangrijk voor de klimaatbestendigheid van de gemeente, de biodiversiteit en de leefbaarheid voor de inwoners. Daarom investeren we in een groen Ridderkerk. We geven uitvoering aan de Klimaatvisie en daarmee aan de doelstellingen van Parijs. We informeren en begeleiden inwoners en ondernemers bij de klimaattransitie. Om de gemeente in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig in te richten geven we nadere opvolging aan de Uitvoeringsagenda van de Strategie Klimaatadaptatie. Regionaal werken we samen binnen de werkregio van klimaatadaptatie met de buurgemeente en het waterschap. Hiermee maken we middelen beschikbaar vanuit het Rijk om lokaal in te zetten.
DOELEN STEDELIJK WATER Net als in het GRP 2018-2022 zijn doelen opgenomen gebaseerd op de drie zorgplichten ten aanzien van afvalwater, hemelwater en grondwater. Aan deze doelen is een doel toegevoegd ten aanzien van het stedelijk
oppervlaktewater. Daarnaast is een doel toegevoegd om focus te leggen op de gewenste aanpassingen ten behoeve van klimaatveranderingen. Omdat het klimaatdoel een overlap kent met de doelen voortkomend uit de zorgplichten, is met een symbool aangegeven wanneer het beleid zich richt op een klimaateffect: Zorg voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater
Zorg voor inzameling en verwerking van hemelwater (dat een particulier niet redelijkerwijs zelf kan verwerken)
Zorg voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand, voor de aan de grond gegeven bestemming, zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. Zorg voor het stedelijk oppervlaktewater
Voorbereid op een veranderend klimaat. Binnen dit PSW wordt beleid vastgelegd voor het terugdringen van wateroverlast en droogte. Vaak hebben maatregelen tegen wateroverlast en droogte tevens een positief effect op de hittebestendigheid van de wijk. Het omgaan met toenemende risico’s op overstromingen is primair belegd bij andere overheden (Veiligheidsregio, waterschap en provincie).
19
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Om de doelen te kunnen realiseren is beleid opgesteld. De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het GRP 2018-2022 zijn groen gearceerd.
nadere voorwaarden verbinden aan nieuwe of bestaande aansluitingen van bedrijven of deze weigeren of beëindigen.
BELEID STEDELIJK AFVALWATER Riolering is in de basis aangelegd om de volksgezondheid te beschermen. Om de volksgezondheid te beschermen moet het afvalwater probleemloos ingezameld en getransporteerd worden naar de afvalwaterzuivering, of lokaal dient het afvalwater gezuiverd te worden. Zorgplicht De gemeente maakt onderscheid tussen de bebouwde kom en buitengebied, en tussen huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater. In de bebouwde kom geldt een aansluitplicht voor het lozen van huishoudelijk afvalwater op de riolering. De gemeente zorgt voor inzameling van huishoudelijk afvalwater en transport naar een zuiveringstechnisch werk. Dat kan via een traditioneel gemeentelijk rioolstelsel of een andere voorziening (zoals een IBA: Individuele Behandeling Afvalwater) die ervoor zorgt dat er geen ongezuiverd afvalwater in het milieu terecht komt. Voor het buitengebied geldt dat de gemeente huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, dat daar qua biologische afbreekbaarheid op lijkt, inzamelt en afvoert, tenzij er sprake is van specifieke omstandigheden, zoals een ontoereikende capaciteit van het bestaande collectieve systeem. Voor bedrijfsafvalwater geldt dat de gemeente afvalwater dat qua biologische afbreekbaarheid vergelijkbaar is met huishoudelijk afvalwater inzamelt.
Ook ander bedrijfsafvalwater dat niet lokaal kan worden teruggebracht in het milieu wordt ingezameld, tenzij dit ten koste gaat van het doelmatig functioneren van de vuilwaterriolering of de rioolwaterzuivering. Het waterschap geeft hier advies. De gemeente kan 20
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Aansluiting percelen Alle percelen binnen het gemeentelijk grondgebied waar afvalwater vrijkomt, moeten zijn voorzien van een voorziening. In het stedelijk gebied zijn panden aangesloten op het vrijverval stelsel. In het buitengebied wordt het huishoudelijk afvalwater hoofdzakelijk ingezameld via drukriolering. Soms is een kleine individuele zuivering, een verbeterde septic tank, de meest doelmatige oplossing. De bewoners met een verbeterde septic tank of IBA (Individuele Behandeling Afvalwater) zijn zelf verantwoordelijk voor het functioneren en ledigen. Deze bewoners betalen geen rioolheffing. De regels ten aanzien van beheer en onderhoud van de aansluitleidingen zijn opgenomen in de Aansluitregeling Riolering Ridderkerk 2006.
Geen ongewenste lozingen Om de inzameling goed te laten verlopen is het noodzakelijk dat geen ongewenste lozingen plaatsvinden. Dit kunnen lozingen betreffen van chemische stoffen, die het riool (en zuivering) aantasten. Controle op bedrijfsmatige lozingen vindt in opdracht van de gemeente plaats door DCMR. Jaarlijks vraagt de gemeente lijsten op met de uitgevoerde werkzaamheden. Rioolvreemd water bestaat uit grondwater dat lekke rioolbuizen instroomt en oppervlaktewater dat bij peilstijgingen via de overstorten het riool inloopt. De hoeveelheid rioolvreemd water wordt beperkt door overstortdrempels ten minste 15 cm boven oppervlaktewaterpeil te houden. Lekwater wordt beperkt doordat oude verzakte rioolbuizen in het vervangingsprogramma zijn opgenomen. In De Blauwkai wordt periodiek een artikel geplaatst over goed gebruik van het riool.
De objecten zijn in goede staat Storingen aan gemalen en pompunits komen direct binnen op de centrale hoofdpost en deze storingen worden binnen 24 uur verholpen. Video-inspecties geven een indicatie van de stabiliteit, afstroming en waterdichtheid van het riool. Wanneer uit de inspecties volgt dat de
21
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
kwaliteit van het riool niet meer als ‘goed’ wordt beoordeeld, wordt door de gemeente op basis van de videobeelden (en eventuele extra informatie, zoals bijvoorbeeld meldingen van bewoners, boorkernen, hydraulisch functioneren en toestand van het wegoppervlak) de afweging gemaakt of ingrijpen daadwerkelijk noodzakelijk is. Om de afstroming in het rioolstelsel goed te houden, wordt het rioolstelsel eens in de 7 jaar volledig gereinigd. Bij het reinigen wordt de vervuilingsgraad geregistreerd om in de toekomst gericht op vervuiling te reinigen.
De vervuiling van het oppervlaktewater is beperkt In een gemengd stelsel wordt afvalwater en hemelwater gemengd ingezameld. Bij hevige regen is de capaciteit van het rioolstelsel onvoldoende en komt een deel van het gemengde afvalwater tot overstort in oppervlaktewater. Wanneer deze zogenaamde overstortingen te vaak voorkomen en te veel verdund afvalwater in het oppervlaktewater komt, heeft dit nadelige gevolgen voor de kwaliteit van het oppervlaktewater. Om het aantal overstortingen te beperken moet het gemengde rioolstelsel voldoende water kunnen bergen en afvoeren. Wanneer het oppervlaktewater door de riolering toch te zwaar belast wordt, wordt in overleg met het waterschap gezocht naar doelmatige oplossingen. Bij nieuwbouw en vervanging is het uitgangspunt dat afvalwater en hemelwater gescheiden worden verwerkt. Sinds 2010 is circa 28 hectare verhard oppervlak van het gemengde riool afgekoppeld. Dit komt overeen met circa 12% van het in 2010 aangesloten verhard oppervlak binnen de hele gemeente.
Inzicht in de toestand en het functioneren van de riolering De rioleringsgegevens zijn toegankelijk via het rioolbeheersysteem van de gemeente. Het beheersysteem is conform GWSW standaard ingericht. Jaarlijks wordt 1/14e deel van het vrijverval riool met een videocamera geïnspecteerd. De resultaten van de inspecties worden beoordeeld en opgenomen in het beheersysteem. De bergbezinkbassins, gemalen en enkele overstorten zijn voorzien van sensoren zodat het waterniveau inzichtelijk is. De gemeente heeft een actueel rioolmodel waarmee hydraulische berekeningen kunnen worden uitgevoerd.
Afvalwateraanbod richting de zuivering Het door de gemeente ingezamelde afvalwater dient uiteindelijk door het waterschap bij de rioolwaterzuivering gezuiverd te worden. De capaciteit van de zuivering moet daarom overeenkomen met het actuele afvalwateraanbod vanuit de gemeente en eventuele toekomstige ontwikkelingen. De gemeente en het waterschap maken op basis van het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) afspraken over de af te voeren hoeveelheid afvalwater en leggen dat vast in een afvalwaterakkoord. Het SSW en het afvalwaterakkoord zijn in het najaar 2022 afgerond. Op de zuivering wordt met een slibspiegelmeting bepaald of eventueel meer afvalwater gezuiverd kan worden. Door sturing van de gemalen op basis van deze slibspiegelmeting kan de zuivering optimaal benut worden. De slibspiegelmeting is op dit moment nog niet operationeel. De uitkomsten van het SSW leiden tot afspraken met het waterschap over het al dan niet inzetten van de slibspiegelmeting. Eventuele aanpassingen van afspraken, waaronder het inzetten van de slibspiegelmeting, worden bij een herziening van het afvalwaterakkoord verwerkt. Het afvalwaterakkoord bestaat uit modules. Slechts de module die betrekking heeft op de hoeveelheid influent (inkomende hoeveelheid afvalwater op de zuivering) wordt dan herzien. Nadat het SSW is
22
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
afgerond gaat het waterschap van start met een nieuwe afvalwaterprognose voor RWZI Ridderkerk. Punt van zorg is de hoeveelheid medicijnresten in het afvalwater. Het zuiveren van afvalwater is een natuurlijk proces waarin bacteriën, met behulp van zuurstof, verontreiniging uit het water halen. Chemische stoffen, waaronder medicijnen, blijven in (sterk) verdunde vorm aanwezig en komen terecht in het oppervlaktewater. Een deel van de werkzame stoffen die in medicijnen zitten, blijven na gebruik werkzaam. Wanneer deze stoffen in hogere mate in het oppervlaktewater komen, is dat schadelijk voor organismen, vissen, planten en diertjes in het water. Van pijnstillers is bijvoorbeeld bekend, dat zij het weefsel van vissen beschadigen. Ook is er contact met de menselijke huid mogelijk als het om zwemwater gaat. In hogere concentraties hebben medicijnresten een negatief effect op waterdieren en op de kwaliteit van de bronnen voor drinkwater. Medicijnresten in rivieren en meren dragen ook bij aan een verhoogd risico op antibioticaresistentie. De gemeente ondersteunt het Waterschap bij de communicatie richting bewoners om hun oude medicijnen in te leveren bij de apotheek en dus niet door toilet of gootsteen te spoelen.
Voorkomen contact met afvalwater Ten behoeve van een gezonde en veilige leefomgeving wordt contact met afvalwater zoveel mogelijk voorkomen. Door vuilwater en regenwater van elkaar te scheiden vinden overstortingen minder vaak plaats. Ook is water-op-straat bij hevige regen minder vervuild.
BELEID HEMELWATER Het voorkomen van wateroverlast en het beperken van oppervlaktewatervervuiling zijn prioriteiten op het gebied van hemelwaterafvoer.
Zorgplicht Het algemene uitgangspunt dat de gemeente hanteert, is dat gebouwen en percelen geen hemelwater lozen op de gemeentelijke riolering, tenzij dit in het belang van de leefbaarheid of volksgezondheid noodzakelijk is. Voor bestaande gebouwen en percelen geldt dat de gemeente het hemelwater, als zij dat op het moment van het vaststellen van dit PSW al doet, blijft inzamelen. Het gescheiden aanleveren van te lozen regenwater en afvalwater op het gemeentelijk rioolstelsel en het verwerken van overtollig regenwater op het eigen perceel wordt door de gemeente en het waterschap gestimuleerd. De gemeente kan het lozen van hemelwater op het vuilwater- of gemengde riool op enig moment verbieden, bijvoorbeeld in situaties van regelmatig optredende wateroverlast of bij rioolvervangingsprojecten, waarbij gemengde riolering wordt vervangen door een gescheiden riolering. Bij nieuwbouwsituaties (en bij uitbreiding of vernieuwing van bebouwing) zamelt de gemeente geen regenwater in. De eigenaar van gebouwen en percelen verwerkt het regenwater zelf binnen de perceelgrens, tenzij dat technisch onmogelijk is. Voor extreme neerslaggebeurtenissen wordt voorzien in een overloop naar de openbare ruimte. Bij de Rembrandtweg fase 2 wordt dit principe binnenkort toegepast. In het buitengebied zamelt de gemeente geen regenwater in. Dit geldt zowel voor bestaande bouw als nieuwbouw.
Voorkomen wateroverlast Het stelsel en de bovenliggende buitenruimte moeten voldoende capaciteit hebben om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen. Bij extreme neerslag is het acceptabel dat wanneer de maximale capaciteit van de riolering is bereikt er in bestaand gebied water op straat komt te staan, zolang de tijdsduur
23
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
daarvan beperkt is en het water niet tot schade leidt op particuliere percelen of straten onbereikbaar worden. Bij relatief laaggelegen particuliere percelen en gebouwen blijft er altijd een kans op overlast of schade op particulier terrein. Waar de gemeente op de hoogte is van deze kwetsbare locaties worden eigenaren en bewoners actief geïnformeerd over hun kwetsbaarheid bij extreme neerslag en over welke maatregelen zij kunnen nemen om het risico op wateroverlast te reduceren.
1. 2. 3.
Benutten of infiltreren in de bodem (bijvoorbeeld via een wadi, zie pagina 33) Afvoer via het maaiveld naar het oppervlaktewater (bijvoorbeeld afvoer van regenwater van de weg naar de berm) Afvoer via een regenwaterriool
Riolering wordt gemiddeld na een periode van 70 jaar vervangen. Het straatpeil is gedurende die periode vaak tientallen centimeters verzakt. Dit lage straatpeil, ten opzichte van het oppervlaktewater en omliggende straten, vergroot de kans op wateroverlast. Bij reconstructies is het uitgangspunt dat het straatpeil teruggebracht wordt naar aanlegpeil. In de praktijk kan dit negatieve consequenties hebben voor de aanliggende particuliere percelen of de toekomstige bodemdaling. In deze gevallen wordt naar een optimum gezocht. Bij ontwerp van een nieuw stelsel (dit stelsel is in principe een gescheiden stelsel) wordt getoetst met een bui van circa 30 mm in een uur (bui 09, herhalingstijd 5 jaar). Tevens wordt de water op straat situatie in beeld gebracht bij bui 10 (36 mm in 45 minuten). Bij ontwerp van een nieuw stelsel moet daarnaast een ruime berging aanwezig zijn in de openbare ruimte (laag gelegen groen of een wadi), zodat overlast in woningen en bedrijven wordt voorkomen. Bij reconstructies is het streven minimaal 20 mm berging te realiseren. Of dit daadwerkelijk haalbaar is, is afhankelijk van kabels en leidingen en de ruimtelijke inrichting.
Regenwater schoon houden Bij rioolvervanging wordt onderzocht of afkoppelen eenvoudig realiseerbaar is. Dit houdt in dat neerslag niet langer via de riolering naar de zuivering wordt afgevoerd, maar zo mogelijk geborgen en vertraagd afgevoerd kan worden naar oppervlaktewater. Bij afkoppelen geldt voor de verwerking van regenwater een voorkeursvolgorde:
Daar waar de gemeente in de bestaande situatie hemelwater van particulieren inzamelt blijft zij dit doen. De gemeente stelt vooralsnog geen voorwaarden aan bestaande hemelwaterlozingen vanaf particuliere percelen. Bij nieuwbouwontwikkelingen is het uitgangspunt het afvloeiend hemelwater van openbare verharding zoveel mogelijk vertraagd te laten afstromen naar het oppervlaktewater of te infiltreren in de ondergrond. De gemeente heeft in december 2020 het Convenant klimaatadaptief bouwen ondertekend. Dit betekent dat alle nieuwe ontwikkelingen natuur-inclusief, klimaatbestendig en water robuust worden gebouwd.
24
Samenvatting
Inleiding
Evaluatie
Beleid
Areaal
Strategie
Middelen
Op eigen terrein moet conform het convenant tenminste 50 mm neerslag tijdelijk vastgehouden kunnen worden. Wanneer infiltratie of vertraagde afvoer naar oppervlaktewater niet mogelijk is, kan aangesloten worden op bestaande openbare voorzieningen. Bij appartementengebouwen wordt het dakvlak afgekoppeld, balkons worden op het vuilwaterstelsel aangesloten om vervuiling van het oppervlaktewater met schoonmaakmiddelen te voorkomen. Afkoppelen van regenwater van het gemengde riool heeft veel voordelen. Belangrijk is echter wel dat het ontvangende oppervlaktewater voldoende capaciteit heeft om het regenwater te ontvangen. Bij afkoppelen en aanleg van gescheiden stelsels wordt daarom in overleg met het waterschap getoetst of het oppervlaktewater voldoende capaciteit heeft en kan aanvullende (oppervlaktewater) berging noodzakelijk zijn. Het afstromend regenwater mag de oppervlaktewaterkwaliteit niet nadelig beïnvloeden. Aan de hand van het gebruik van het verhard oppervlak wordt bepaald of het afstromend regenwater schoon genoeg is. Indien er aanleiding is om te veronderstellen dat er sprake is van foutieve aansluitingen (bijvoorbeeld vanwege een slechte oppervlakte-waterkwaliteit) dan volgt nader onderzoek. Bij een gescheiden rioolstelsel wordt regenwater van de straat, via de straatkolken en het riool, afgevoerd naar het oppervlaktewater.
Bij het wassen van auto’s stroomt het waswater vaak ook weg naar de kolken. Zo komt dit vieze (sop)water uiteindelijk in het oppervlaktewater terecht. In de wijken met gescheiden riolering wordt daarom gericht gecommuniceerd over milieuvriendelijke mogelijkheden voor het wassen van de auto, zoals het gebruik van autowasserettes of het gebruik van een biologisch afbreekbare autoshampoo. Bij rioolvervangingsprojecten wordt een participatietraject doorlopen waarin bewoners, woningbouwverenigingen en ondernemers betrokken zijn. In dit traject wordt het belang van een gescheiden rioolstelsel en het verminderen van verharding toegelicht. De gemeente biedt de particulier een aansluitpunt waarop het hemelwater van daken aangesloten kan
worden. Vaak vindt een individueel gesprek plaats met bewoners waarin afspraken worden gemaakt.
Vergroening buitenruimte In 2020 heeft de gemeente de Groenvisie ‘Groen is onze toekomst’ vastgesteld. Eén van de ambities met een sterke relatie met het stedelijk water is het wijkgericht werken aan meer groen ten koste van verharding. Meer groen betekent dat minder regenwater tot afstroming komt en de kans op wateroverlast afneemt. Het regenwater dat via het groen infiltreert vult daarnaast het grondwater aan. Met operatie Steenbreek stimuleert de gemeente bewoners om verharding te vervangen door groen. Bewoners kunnen subsidie aanvragen wanneer zij hun tuin vergroenen. De gemeente past Operatie Steenbreek ook toe in de openbare ruimte. Schoolpleinen worden vergroend en bij integrale reconstructies krijgt groen meer aandacht.
Instroming via de kolken Door bladval en andere vervuiling kunnen kolken verstopt raken waardoor de kans op wateroverlast toeneemt. De gemeente reinigt daarom jaarlijks de kolken. Om vervuiling van de kolken en het riool te voorkomen worden de straten en goten geveegd.
BELEID GRONDWATER Zorgplicht De gemeente heeft de inspanningsplicht om te voorkomen dat grondwater de bestemming van een gebied structureel belemmert. De gemeente is het eerste aanspreekpunt voor burgers en bedrijven die vragen of klachten hebben over het grondwater. Meldingen komen binnen bij het centrale loket van Ridderkerk (invulling grondwaterloketfunctie). De gemeente regisseert een zorgvuldige afhandeling bij de gemeente, waterschap of provincie. Wanneer een