Antwoorden EvR - Memo economische effecten fiets- en voetgangersbereikbaarheid.pdf

Economische effecten fiets- en voetgangersbereikbaarheid Inleiding In de Omgevingsvisie van Ridderkerk beschrijft de gemeente een nieuwe visie op het verkeer. In deze visie verbetert de balans van het gebruik van de openbare ruimte door meer ruimte te geven aan voetganger, fietser en openbaar vervoer. Specifiek voor het winkelhart beschrijft de gemeente de doelstelling als volgt: “Een levendig, toegankelijk en aantrekkelijk centrumgebied voor alle inwoners van Ridderkerk en daarbuiten.”. In het Ontwikkelperspectief Centrum is deze visie verder uitgewerkt. Hierin staat dat het centrum een plek voor iedereen moet worden en dat het voor iedereen goed bereikbaar moet zijn1. Daarom zijn veilige en aantrekkelijke wandel- en fietsroutes naar het centrum nodig. De centrumring vormt nu een barrière rondom het winkelhart voor fietsers en voetgangers2. De oversteekbaarheid van de wegen op de centrumring is slecht. Oversteken voelt onveilig en is weinig uitnodigend voor fietsers en voetgangers. Het onderzoek naar de centrumring heeft als doel om een structuur te ontwerpen die recht doet aan de doelstellingen van de omgevingsvisie, het mobiliteitsplan én het ontwikkelperspectief centrum. Dit betekent meer ruimte voor fietsers en voetgangers en tegelijkertijd het centrum bereikbaar houden voor automobilisten en buspassagiers.

1 Gemeente Ridderkerk. (2020, Maart 2). Ontwikkelperspectief Centrum Ridderkerk 2035 2 Mobycon. (2020, Januari 24). Mobiliteitsplan Ridderkerk

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

Deze memo beschrijft, aan de hand van binnen- en buitenlands (wetenschappelijk) onderzoek de economische effecten voor een centrum waar fietsers en voetgangers meer ruimte krijgen. Veel onderzoek is afkomstig uit het buitenland. Dit komt omdat er in Nederland beperkt onderzoek wordt gedaan naar de rol van langzaam verkeer voor vitale centra. Deze memo toont aan dat meer fietsers en voetgangers bijdraagt aan de doelstellingen van het Ontwikkelperspectief Centrum: een sterker woonmilieu, het tegengaan van leegstand en het creëren van een zo gevarieerd mogelijk voorzieningenaanbod.

Economische effecten van meer fietsers en voetgangers Meer voetgangers en fietsers betekent meer omzet voor winkeliers en restaurants Onderzoek door de Erasmus Universiteit in Rotterdam en Leiden toont aan dat automobilisten meer uitgeven per bezoek, maar dat fietsers en voetgangers vaker winkelen. Hierdoor liggen hun wekelijkse uitgaven in totaal hoger. In winkelgebied de Meent in Rotterdam bleek bij de ondervraagden dat automobilisten per bezoek ongeveer 107 euro uitgeven en voetgangers en fietsers ongeveer 53 euro3. Voetgangers en fietsers bezoeken het winkelgebied wel vaker, gemiddeld 3 keer per week tegenover 1 keer per week bij automobilisten. Automobilisten zijn goed voor 23,8 procent van de totale omzet gegenereerd door de ondervraagden, terwijl de voetgangers goed zijn voor 45,3 procent van de totaalomzet4. Uit onderzoek van de European Cyclists’ Federation vallen soortgelijke uitkomsten op te maken. Het onderzoek benoemt dat fietsers lokaal winkelen en daardoor

3 Mingardo, G. (2014). Retail en Mobiliteit 4 Mingardo, G. (2014). Retail en Mobiliteit

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

loyaler zijn aan lokale ondernemingen5. Doordat voetgangers en fietsers vaker naar de winkel moeten ontstaat er ook meer kans op impulsaankopen6.

Het faciliteren van lopen en de omgeving meer inrichten voor het lopen draagt positief bij aan de vastgoedwaarde. Een gebied met veel auto’s zorgt voor overlast en vermindert de waarde van het vastgoed, terwijl faciliteren van lopen of fietsen juist de waarde van het vastgoed verhoogt. Uit onderzoek in Londen blijkt dat een omgeving die inspeelt op de behoeften van voetgangers de huizenprijzen gemiddeld met 5,2 procent stijgen7. Er wordt een prettige verblijfsomgeving gecreëerd door onder andere minder overlast van rijdende of geparkeerde auto’s. Uit andere internationale onderzoeken valt eenzelfde conclusie te trekken. Niet alleen de waardes van huizen stijgen, maar ook van winkelpanden. Het faciliteren van kwalitatief hoogwaardige wandelvoorzieningen zal dus positief bijdragen aan het doel van het ontwikkelperspectief centrum om een sterk woonmilieu te creëren in het centrum.

Het faciliteren van voetgangersvoorzieningen reduceert leegstand. Doordat er (mede vanwege de Coronapandemie) meer online aankopen worden gedaan, groeit de leegstand bij winkelpanden8. Een verbeterde verblijfsomgeving voor voetgangers en fietsers in centra draagt op verschillende manieren positief bij aan het tegengaan van leegstand. Er zijn internationale onderzoeken uitgevoerd naar gebieden waar loopvoorzieningen zijn verbeterd. Er kwamen meer voetgangers, hierdoor nam het gemotoriseerde verkeer af en verbeterde de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. In een specifiek geval in Amerika is de winkelleegstand door betere voetgangersvoorzieningen

5 European Cyclists' Federation. (2016, Februari 11). Shopping by bike: Best friend of your city centre 6 Kennisplatform Verkeer en Vervoer. (2013, Oktober). Vervoer naar Retail 7 CROW. (2018). Verkenning effecten investeren in lopen 8 Tilburg University. (2017). Leegstand en transformatie van winkelvastgoed

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

afgenomen van 18 procent naar 6 procent9. Een hogere mate van gemotoriseerd verkeer in een gebied is juist geassocieerd met hogere leegstandcijfers10.

Meer fietsers en voetgangers betekent kansen voor nieuwe soorten ondernemingen die kunnen inspelen op de behoeften van fietsers en voetgangers. Bij de opkomst van voetgangers- en fietsgebieden in centrumgebieden was de detailhandel daarvan nog niet overtuigd, maar de vele succesvolle centra met florerende voetgangerszones bewijzen dat meer voetgangers en fietsers bijdragen aan een aangenaam verblijfsklimaat. Onderzoeken uit de jaren zeventig, toen de discussie over invoering van voetgangersgebieden volop werd gevoerd, toonden een sterke stijging van zowel het aantal passanten als van de omzetten. Vooral de op recreatief winkelen gerichte branches bleken baat te hebben bij de prettige verblijfsomgeving van een voetgangersgebied en ondernemers pasten hun bedrijfsvoering aan op de nieuwe situatie11. Uit meerdere onderzoeken op vele locaties blijkt dat ondernemers het aandeel klanten dat per fiets arriveert te onderschatten en het aandeel klanten per auto overschatten. In Bristol (VK) dachten ondernemers dat 41 procent van de klanten per auto kwamen, maar dit bleek 21 procent. Het aandeel fietsers werd daarentegen geschat op 6 procent en dat bleek uiteindelijk 10 procent12. Dit onderzoek is recentelijk herhaald in Berlijn, waar ook het aantal

9 CROW. (2018). Verkenning effecten investeren in lopen 10 British Cycling. (2014). Benefits of investing in cycling 11 Kennisplatform Verkeer en Vervoer. (2013, Oktober). Vervoer naar Retail 12 European Cyclists' Federation. (2016, Februari 11). Shopping by bike: Best friend of your city centre

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

automobilisten ruim werd overschat en het merendeel van de bezoekers te voet, met het ov of te fiets kwam. 13

Praktijkvoorbeelden Papendrecht – herinrichting gericht op fietsers Op basis van het Masterplan 2000+ is het centrum in Papendrecht her-ontwikkeld tot een nieuw winkelcentrum met een bovenlokaal voorzieningsniveau. Dit masterplan had aandacht voor het beter bereikbaar maken van het centrum voor langzaam verkeer. Er zijn voetgangersgebieden ingesteld en het centrum is bereikbaarder gemaakt voor de fiets14. Hierbij is er veel aandacht voor de rol van de auto opdat deze rol niet ontnomen zou worden15. Het Winkelpark de Meent in Papendrecht laat zien welke kansen de herinrichting het centrum heeft gebracht. Er werden nieuwe vormen van bedrijfsvoering ingevoerd in het winkelpark. Er wordt niet meer gedacht aan enkel winkels maar ook aan recreatie, zoals horeca, fitnessgelegenheden of een hal met flipperkasten. De herinrichting van de verkeerstructuur rond het centrum in Papendrecht heeft gezorgd voor een florerend winkelpark die aan de wensen van fietsers, voetgangers én automobilisten voldoet.

13 von Schneidemesser, Dirk, and Jody Betzien. (2021). “Local Business Perception vs. Mobility Behavior of Shoppers: A Survey from Berlin.” Findings, June. https://doi.org/10.32866/001c.24497.

14 Gemeente Papendrecht. (2005). Papendrecht Centrum Bestemmingsplan 15 Gemeente Papendrecht. (2009, Juli 2). Structuurvisie Papendrecht

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

Dorpsstraat Zoetermeer – gebruik modaliteiten en uitgaves Voor een opdracht in Zoetermeer heeft Mobycon in 2018 een enquête uitgevoerd bij ongeveer 1200 bezoekers van de Dorpsstraat in Zoetermeer. Deze enquête richtte zich op de wijze van vervoer, hoe bezoekers het verkeer ervaarden in de Dorpsstraat en inventariseerde ook het consumentengedrag van bezoekers. Uit deze enquête valt eenzelfde soort resultaat te halen als het onderzoek in de Meent in Rotterdam. Automobilisten geven gemiddeld bij een bezoek meer uit dan fietsers, voetgangers of mensen die met het ov reizen. Maar van de bezoekers aan de Dorpsstraat gebruikt 27% de fiets meerdere keren per week. Bovendien wordt de fiets het vaakst gekozen binnen de vervoersmiddelen, 57% van de bewoners kiest de fiets meerdere keren per maand of vaker. Voor lopen is dit 43%, en daarna volgt de auto met 31%.

Rijksweg Noord Sittard – herontwikkeling van het centrum In de periode tot 2013 – 2016 is het gebied rondom de Ligne in Sittard her-ontwikkeld. De Ligne is het boegbeeld in het Masterplan voor de duurzame herontwikkeling van het centrum van Sittard. Het directe gebied rondom de Ligne is een verblijfsgebied, gericht op fietsers en voetgangers. De Rijksweg Noord grenst direct aan het gebied en is in 2016 – 2017 ook aangepast om het autoverkeer te reduceren om het aantrekkelijker en leefbaarder te maken16. In het nieuwe profiel is ruimte gemaakt voor vrijliggende fietspaden, groen en trottoirs. Dit heeft de barrière van de Rijksweg Noord in de doorgaande winkel en cultuurroute vermindert. Het exacte effect van de herontwikkeling op het consumentengedrag is nog niet bekend, wel maakte de gemeente Sittard-Geleen weer een economische groeispurt door.17

16 Gemeente Sittard-Geleen. (n.b.). Zitterd Revisited 1999 - 2015 17 De Limburger. (2018). Elsevier: Sittard-Geleen en Beek maken economische groeispurt

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

Afbeelding 1 Rijksweg-Noord, Sittard, voor de ingreep

Afbeelding 2 Rijksweg Noord, Sittard, na de ingreep

Conclusie Het plan voor de herinrichting van de centrumring doet recht aan de doelstellingen op het gebied van mobiliteit van de omgevingsvisie, het mobiliteitsplan én het ontwikkelperspectief

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

centrum. Op basis van onderzoek kan geconcludeerd worden dat het bereikbaarder maken van het centrum voor fietsers voetgangers zal zorgen voor een beter woonmilieu in het centrum, een verminderde leegstand en kansen schept voor een gevarieerder voorzieningenaanbod. De verwachting is dan ook dat het centrum niet alleen bereikbaarder en toegankelijker wordt, maar ook economisch sterker.

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk