Advies Maatschappelijk Burgerplatform Ridderkerk.pdf

ADVIES Aan

: College van Burgemeester en Wethouders Ridderkerk

Van

: Maatschappelijk Burgerplatform

Datum : 20 november 2023 Betreft : Advies lokale invulling van de regiovisie Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (veilig thuis)

Geacht College, 1. Aanleiding Op 30 oktober kregen we het verzoek om ‘uiterlijk 20 november een eerste visie/opmerkingen te geven over bijgevoegde Regiovisie HGKM. Deze is door de betrokken partijen al bijna definitief gesteld, maar de focus van de visie op dit stuk vanuit de adviesraad is op de uitvoering van deze visie in Ridderkerk’. Uit de ambtelijke toelichting is gebleken dat ‘een eerste visie/opmerkingen’ de betekenis heeft van een ‘gevraagd advies’. 2. Procedure opmerkingen De korte termijn (drie weken in plaats van de afgesproken zes weken) plaatst ons voor een moeilijke opgave. Dit adviesverzoek was niet aangekondigd in de dynamische beleidskalender, het kwam voor ons onverwacht. Uit een mondelinge toelichting bleek dat niet de normale procedure is gevolgd i.v.m. de ontvlechting van de BAR-organisatie. De inbreuk op een normale procedure is echter ook een inbreuk op een zorgvuldig en verantwoord proces. U kunt zich wellicht voorstellen dat er nu te weinig ruimte is voor het organiseren van het interne proces – waaronder het raadplegen van betrokken burgers - en voor een goede dialoog met de betrokken ambtenaren en de wethouder. De inbreuk op de normale procedure komt vaker voor, wij maken ernstig bezwaar tegen deze gang van zaken.

De gegeven situatie stelt ons voor een dilemma, namelijk hetzij geen advies uitbrengen omdat we geen zorgvuldig en verantwoord advies kunnen uitbrengen, hetzij wel een advies uitbrengen maar dan wel met het risico dat we belangrijke punten over het hoofd zien, dan wel onvoldoende uitgebalanceerd en goed onderbouwd adviseren. In deze situatie hebben we echter het belang van kinderen en volwassenen die te maken hebben met kindermishandeling en/of huiselijk geweld laten prevaleren. Bij het uitbrengen van dit advies maken we de volgende kanttekeningen: a. Wij pleiten voor een betere opzet van de dynamische beleidskalender, zodat het burgerplatform zich beter kan voorbereiden op de aankomende adviezen en dat er voldoende ruimte is voor interactie met de ambtenaren en waar nodig met de wethouder; in de dynamische beleidskalender ontbreken nu belangrijke onderwerpen, evaluatiemomenten, e.d. b. Indien het MBR in de komende periode nieuwe of aanvullende informatie verwerft, dan wil het MBR dit alsnog kunnen inbrengen; c. Met dit advies willen we vooral een bijdrage leveren aan de kaders voor het lokale uitvoeringsplan; d. Wij verzoeken u nadrukkelijk het MBR (straks de Burgeradviesraad) in de komende periode wel tijdig en ruimhartig te betrekken bij de ontwikkeling van het lokale uitvoeringsplan.

Pagina 1 van 4

3. Inhoudelijke opmerkingen 3.1. Relatie regiovisie HGKM en Hervormingsagenda jeugd Wij hebben het concept regiovisie Huiselijk Geweld en Kindermishandeling gelegd naast de landelijke Hervormingsagenda Jeugd. (Hervormingsagenda Jeugd 2023 - 2028 | Rapport | Rijksoverheid.nl ) Uiteraard is het in dit korte tijdsbestek niet mogelijk om complete vergelijking te maken in deze complexe materie. Wel ontdekken we o.a. enkele opvallende overeenkomsten: a. Kinderen en gezinnen met zowel de meest ernstige jeugd- als met de meest ernstige veiligheidsproblematiek worden niet goed of niet goed genoeg bediend. Er zijn teveel extreme incidenten (jeugdzorg die soms schade toebrengt, femicide/vrouwenmoord), er is een schromelijk tekort aan kwaliteit en capaciteit, er is onvoldoende antwoord op de meest ernstige problematiek. In beide gevallen wordt voorgesteld om scherpere keuzes te maken, de specifieke expertise te bundelen, en meer samenwerking en afstemming tussen de specialistische instellingen jeugdzorg, GGZ en specialistische instellingen huiselijk geweld en kindermishandeling; b. De (lokale) wijkteams fungeren als basis voor de zorg; zij richten zich expliciet op het gezin als leefsysteem; zij dienen echter zowel kwantitatief als kwalitatief beter te worden toegerust om hun functie van primaire interventie en eerste lijn zorg te kunnen vervullen.

Een wezenlijk hervorming van scope, positionering en taken is noodzakelijk. Zowel de regiovisie HGKM als de Hervormingsagenda Jeugd zien een prominente plaats voor de (lokale) wijkteams. Nu de gemeente vraagt ons advies te focussen op de uitvoering in Ridderkerk, concentreren we ons op dit moment op de hernieuwde taak en functie van het wijkteam. 3.2. Preventie en ervaringsdeskundigheid Het concept regiovisie bepleit lokale preventieactiviteiten en inzet van ervaringsdeskundigheid. Dit kan o.i. worden gerealiseerd met effectief bewezen programma’s zoals o.a. Geweldloos Communiceren, psycho-educatie en kwalitatief goed uitgeruste gespreksgroepen. De doelgroep betreft zowel slachtoffers als plegers. Met kennis en inzicht meer uitzicht. 3.3. Integrale aanpak: de zorgvrager centraal Eens te meer benadrukken zowel de regiovisie als de Hervormingsnota om de zorgvragen op verschillende domeinen op gezinsniveau tegelijk en integraal aan te pakken. Dus geen aanpak per sector. 3.4. Focus op de risicofactoren De ontwrichting in het gezin waardoor een hulpvraag ontstaat en/of een interventie noodzakelijk is vloeit meestal voort uit een of meerdere van de volgende risicofactoren: a.

Intergenerationele overdacht: ca 2/3de is zelf eerst slachtoffer geweest van huiselijk geweld of kindermishandeling; (https://www.verwey-jonker.nl/wpcontent/uploads/2023/09/220520_Huiselijk-geweld-een-complex-en-hardnekkig-probleem.pdf:) b. Armoede: als kinderen en gezinnen leven in armoede, heeft dit een groot effect op hun mentale veerkracht en hun geestelijke/lichamelijke gezondheid. Kinderen worden geremd in hun persoonlijke en sociale ontwikkeling; volwassenen lopen vast in hun ‘overlevingspatroon’; c. Echtscheiding: als ouders scheiden heeft dit - in het bijzonder bij complexe scheidingen (vechtscheidingen) - een negatief effect op de ontwikkeling van de kinderen. Bij complexe scheidingen worden kinderen ernstig beschadigd; d. Psychische problemen: als een of beide ouders een psychische probleem of een psychiatrische stoornis hebben, dan heeft dit een substantieel negatief effect op de ontwikkeling en het welbevinden van de kinderen; deze problematiek blijft meestal buiten beeld;

Pagina 2 van 4

e. Sociaal onveilige omgeving; als kinderen opgroeien in een sociale omgeving waar sprake is van grensoverschrijdend gedrag, discriminatie, criminaliteit, pesten, agressie en geweld, chantage etc., dan wordt in veel gevallen dit gedrag en die cultuur overgenomen door die kinderen/jongeren. Dit leidt veelal tot een proces van (wederzijdse) exclusie. De risico factoren kunnen elkaar overlappen en/of versterken. Een lokaal actieplan Huiselijke Geweld en Kindermishandeling zou zich o.i. primair moeten richten op interventies door de wijkteams, specifiek op deze vijf risicofactoren. Dit geldt eigenlijk ook voor de nieuwe rol van de wijkteams in het kader van de Hervormingsagenda Jeugdzorg. 3.5. Stand van zaken inzake de focus op de risicofactoren In deze paragraaf onderzoeken of en in welke mate een aanpak van de risicofactoren reeds expliciet op de Ridderkerkse agenda staan. Recent heeft de gemeenteraad moties aangenomen die betrekking hebben op twee van de vijf risicofactoren, namelijk motie 2022-13 ‘Versterk vaardigheden kinderen in armoede’ en motie 2023 - 44 ‘Hulp voor kinderen bij (v)echtscheiding’. Beide moties zijn nog in behandeling. Over de eerstgenoemde motie heeft het MBR begin september een preadvies uitgebracht (zie bijlage). Wat betreft de drie andere risicofactoren staan – voor zover ons bekend – geen nieuwe beleidsinitiatieven op de agenda.

Het is ons niet bekend of en hoe de aanpak door de wijkteams- o.a. met betrekking tot de aanpak van de risicofactoren wordt geëvalueerd en wat de resultaten zijn. Gelet op de aankomende herijking van de opdracht voor de wijkteams lijkt dit ons zeer relevant. 4. Advies 4. 1. In het lokale uitvoeringsplan werken aan een wezenlijk hervorming van de wijkteams, dit mede gelet mede op de aankomende nieuwe opdracht voor de wijkteams vanuit zowel de regiovisie HGKM als vanuit de Hervormingsagenda Jeugdzorg. E.e.a. gebaseerd op een evaluatie en een rapportage over de positionering, de functie en taken alsmede de bereikte resultaten en de beperkende knelpunten. 4.2 Bij de evaluatie expliciet inzoomen op de vraag of de sectorgewijze gemeentelijke organisatie voldoende tegemoet komt aan de vereiste integrale hulp aan het gezinssysteem, c.q. wat er kan worden gedaan om meer vraag gericht aanbod te realiseren. 4.3 Bij de vereiste hervorming van de wijkteams, de focus leggen op de vijf risicofactoren voor ontstaan van HM & KM en de jeugd- en gezinsproblematiek, namelijk: • Intergenerationele overdracht • Armoede • Echtscheiding • Psychische problemen • Sociaal onveilige omgeving Tevens hierin betrekken de uitwerking van de reeds ingediende motie 2022-13 ‘Versterk vaardigheden kinderen in armoede’ en motie 2023 - 44 ‘Hulp voor kinderen bij (v)echtscheiding’.

4.4 Bij de hervorming extra inzetten op preventie en specifieke eerste lijn hulp aan het gezinssysteem. Gebruik maken van effectief bewezen programma’s (bijvoorbeeld video home training, geweldloos communiceren) en meer inzetten op psycho-educatie en goed toegeruste gesprekgroepen. De doelgroep betreft zowel slachtoffers als plegers.

Pagina 3 van 4

4.5. Meer benutten van ervaringsdeskundigheid. Hierop een specifiek programma ontwikkelen. 4.6. Het MBR (straks de Burgeradviesraad Ridderkerk) tijdig en royaal te betrekken bij de ontwikkeling en evaluaties van het lokale uitvoeringsplan. Graag bereid tot een nadere toelichting en met een vriendelijke groet, namens het Maatschappelijke Burgerplatform Ridderkerk,

Eddie Rondelez, wnd. Voorzitter

Bijlagen: 1. Pre-Advies Versterk vaardigheden kinderen d.d. 5 september 2023 2. 2023-44 Motie hulp voor kinderen bij (v)echtscheiding d.d. 8 juni 2023

Pagina 4 van 4

PRÉ-ADVIES Aan

: Ada van der Plaat

Van

: Maatschappelijk Burgerplatform

Datum : 5 september 2023 Betreft : Pré-advies Versterk vaardigheden kinderen

Samenvatting Als we kinderen/ouders willen helpen om hun veerkracht te versterken is het noodzakelijk dat er eerst een vertrouwensband ontstaan tussen kinderen/gezinnen en de persoon die hen hierbij wil helpen. Kinderen/ouders moeten zich veilig voelen om hun kwetsbare binnenwereld te laten zien. Dit lukt niet via folders of aanschrijven van kinderen/ouders in armoede. Op zijn minst is een 'persoonlijk contact' en 'warme overdracht' vereist. Beide aspecten ontbreken in de huidige aanpak. De klantmanagers participatiewet komen hier niet aan toe. Dit is werk voor hierin specifiek geschoolde professionals, namelijk de jeugd- en gezin coaches van de wijkteams. Echter, de wijkteams zijn op dit moment hierop onvoldoende ingericht als we de aantallen en de intensiteit van de aanpak die we voorstaan willen realiseren. De kern van die aanpak is om aan te sluiten bij de intrinsieke motivatie van de kinderen en de ouders, dan wel om hen te helpen het inzicht te krijgen hoe ze daarbij kunnen komen. De volgende stap is dat de kinderen en ouders zich leren bekwamen in de vaardigheden die het verschil maken. Het vereist een langere adem, vandaar dat we ook stilstaan bij wat er nodig is om dit vol te kunnen houden. Eén van de onderdelen is een programma levensvaardigheden, in vaktaal ‘psycho-educatie competenties autonomie en relatie’.

We stellen voor om op deze manier in een driejarig project tweehonderdvijftig kinderen en/of gezinnen te bereiken. Dit is ongeveer een kwart van de kinderen die leven in armoede. Dit vergt een extra investering en goede randvoorwaarden. De inzet is om met dit project deze kinderen en gezinnen in armoede zichzelf een betere toekomst geven. Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2. Armoedebestrijding en versterken vaardigheden 3. Actieplan Veerkracht top tweehonderdvijftig 3.a. Doel 3.b. Competenties Autonomie en Relatie (CAR). 3.c. Start met het maken van wezenlijk contact 3.d. Een integraal hulpverleningsplan 3.e. Persoonlijke eerste lijn immateriële hulp 3.f. Psycho educatie (levens)vaardigheden 3.g. Steun vanuit de sociaal omgeving 3.h. Maatschappelijke participatie 4. Organisatie en faciliteiten 4.a Organisatorische voorwaarden 4.b Faciliteiten 4.c Bekostiging Bijlagen

1. 2. 3. 4.

Motie Versterk vaardigheden kinderen, motie 2022-13 ,aangenomen Motie Kinderen uit de armoede, motie 2022-11, verworpen Geraadpleegde bronnen Inspirerende boeken

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 1 van 12

PRÉ-ADVIES 1. Aanleiding Bij de invoering van de Jeugdwet, de WMO en de Participatiewet ging het Rijk er van uit te kunnen besparing door een beroep te doen op de ‘eigen kracht’ van de mensen. Hoe die eigen kracht geactiveerd kan worden, die cruciale vraag bleef onbeantwoord. De gemeenteraad heeft onlangs concrete stappen gezet om die moeilijk vraag op te pakken. Bij de vaststelling van de Programmabegroting 2023 heeft de raad unaniem de motie ‘Versterk vaardigheden kinderen’ aangenomen (motie 2022-13, zie bijlage 1). De raad constateert dat kinderen en jongeren die opgroeien in armoede extra steun nodig hebben om in hun kracht te komen. De raad verzocht het college hiervoor een actieplan of agenda op te stellen. Voor motivatie en suggesties verwees deze motie naar websites van het Nederlands Centrum voor Jeugdgezondheidszorg en van Divosa (leidinggevenden in het Sociale Domein). Hieruit blijkt o.a. dat kinderen en jongeren die opgroeien in armoede ernstig worden belemmerd in hun cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling en dat de opgelopen achterstanden op korte en langere termijn leiden tot meer problematisch gedrag, schooluitval, criminaliteit en gezondheidsproblemen. Er is een groot risico dat zij de problematiek overdragen naar de volgende generatie.

De raad verzocht maatregelen te nemen die bewezen beschermend zijn en die een positief effect hebben op langere termijn. 2. Armoede bestrijding en versterken vaardigheden In diezelfde raadsvergadering is motie 2022-11 ‘Kinderen uit de armoede’ (zie bijlage 2) aangeboden. Deze motie vroeg aandacht voor kosteloze deelname aan maatschappelijke activiteiten voor de categorie bewoners met een inkomen tot 130 % van het wettelijk sociaal mininum. Die motie, die gaat over een vorm van (indirecte) inkomenssteun, is verworpen. Het is zeer te waarderen dat de raad nadrukkelijk een lans breekt voor de veerkracht van kinderen met een toekomst bestendig effect. Tegelijk is dit één van de moeilijkste aspecten van armoedebestrijding. Dit preadvies is gebaseerd op de in de burgerplatforms aanwezige materie- en ervaringskennis. Het is tot stand gekomen via enkele dialoogmomenten met de gemeente. Met dit preadvies leveren de burgerplatforms input voor de gemeenteraad gewenst plan van aanpak. Dit is een voorbeeld van de gewenste nieuwe werkwijze van de aankomende burgeradviesraad. ‘Armoede komt niet alleen’. Dit is de praktijk, zeker in geval van structurele armoede. Er is dan sprake van een stapeling van problemen op vele gebieden. Die stapeling ontwricht de persoon én het gezinssysteem als geheel. Kinderen en gezinnen zijn structureel overbelast.

Zij functioneren ondermaats, ook al zouden zij anders willen. Oorzaak en gevolg lopen door elkaar heen. Het is een vicieuze cirkel van gevoelens van schaamte, boosheid, onmacht, hoop, verdriet, angst, rancune enz. Dit tast het denken en het zelfcorrigerend gedrag aan. Dit beperkt de kansen voor een structurele uitweg. Dit zien we o.a. bij kinderen die zijn aangewezen op de kinderbescherming of in aanraking komen met justitie. Zij hebben nagenoeg altijd te maken met armoede en structureel ontwrichte gezinnen. Het effect van armoede kan vele gradaties hebben en zeer uiteenlopende interventies van verschillende sectoren vereisen. In extreme situaties kunnen dit specialistische interventies zijn van bijvoorbeeld geneeskundige, psychiatrische en/of forensische aard. In dit kader beperken we ons uiteraard tot het gemeentelijk sociale domein, waar mogelijk in samenwerking met de scholen en de huisartsen. Om armoede bij de bron aan te pakken moeten we teruggaan naar de oorzaak. En dat is niet eenvoudig. Onderzoek en literatuur noemen o.a. drie factoren die grote invloed hebben op het menselijk gedrag, namelijk ‘nature’ (de genetische aanleg), ‘nurture’ (opvoeding en educatie) en ‘culture’ (de sociale omgeving). Echter, ook van deze drie factoren is niet bekend welk aandeel zij hebben in het gedrag, noch in welke mate zij elkaar beïnvloeden.

Wel bepalen deze factoren in grote mate de (veer)kracht van de kinderen én van hun persoonlijke sociale omgeving. Als wij iets willen doen aan de vaardigheden van kinderen, dan zullen wij moeten concentreren op de twee van de bovengenoemde oorzaken waarop wij invloed kunnen hebben, namelijk ‘nurture' en ‘culture'. Specifiek kunnen wij inzetten op wat tot gedragsverandering kan leiden.

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 2 van 12

PRÉ-ADVIES Gedragsverandering is alleen mogelijk als er een eigen drive (intrinsieke motivatie) is en als er een externe steun is om die gedragsverandering in te zetten en vol te houden. Op deze wijze kan een omslag van onbewust onbekwaam tot bewust bekwaam worden bereikt. 3. Actieplan Veerkracht top tweehonderdvijftig 3.a. Doel Het doel van dit actieplan is om in een driejarige pilot tweehonderdvijftig ernstig overbelaste kinderen en gezinnen extra te ondersteunen zodat ze zich structureel aan de armoede kunnen ontworstelen. Dit willen we bereiken door het versterken van hun veerkracht en de vaardigheden die er toe doen, namelijk de competenties m.b.t. autonomie (de vaardigheden om goed om te gaan met jezelf) en relatie (de vaardigheden om een verbinding aan te gaan met de mensen in de eigen sociale omgeving). Wij kiezen voor tweehonderdvijftig kinderen en gezinnen omdat dit ongeveer een kwart van de kinderen en gezinnen die leven in armoede. Het getal ‘tweehonderdvijftig’ heeft eerder een symbolische betekenis. Het duidt op een inspanningsverplichting met een stip op de horizon. Het is niet bedoeld als een ‘afrekenbare’ resultaatverplichting. We denken dat dit het maximum is dat we in deze fase kunnen bereiken. Essentieel is dat we ervaring opdoen en al doende leren. Dit actieplan is niet geschikt voor zorgvragers met een stoornis, een trauma of een verslaving.

In die gevallen is een opschaling nodig naar de (jeugd) Geestelijke Gezondheidszorg. Het actieplan is evenmin geschikt voor kinderen en ouders met een verstandelijke beperking of onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal. Het plan beperkt zich tot waartoe de gemeente bevoegd is op grond van de Jeugdwet, de WMO, de Participatiewet en de Preventieve Gezondheidszorg. Met dit plan streven wij naar een meer doelgerichte en resultaat gerichte inzet van de gemeentelijke middelen. 3.b. Competenties Autonomie en Relatie (CAR). In de vakliteratuur is reeds veel geschreven en onderzoek gedaan naar factoren die een rol spelen in beïnvloeding van gedrag om de eigen veerkracht te versterken. Het gaat o.a. over de vaardigheden m.b.t. autonomie en relatie. Het eerste gaat over zicht krijgen op wie je bent en hoe je met jezelf omgaat (zelfzorg), het tweede gaat over hoe je je verhoudt tot je medemens en wat je daaraan doet. Je bent niet alleen op de wereld, je bent een onderdeel van een groter geheel (verbinding). Deze benaderingswijze wordt veel gebruikt in het (speciaal) onderwijs, de orthopedagogiek én in de eerste lijn hulpverlening bij mentale problemen.

Als er te weinig kennis is over wat van invloed is n op ‘autonomie’ en ‘relatie’, dan is er meer kans dat je in de problemen komt, zoals bijvoorbeeld armoede, en het is veel moeilijker – eenmaal in de problemen gekomen, om daar weer uit te komen. Door meer kennis van en ervaring met autonomie en relatie kun je meer vat krijgen op wat je zelf kunt doen om je eigen situatie te veranderen. Je kunt je meer losmaken van wat de ander of de omstandigheden met je doen. Je wordt minder ‘slachtoffer’. Je ontwikkelt je levensvaardigheden. 3.c. Start met het maken van wezenlijk contact Door de stapeling van problemen zijn kinderen en gezinnen in armoede zwaar overbelast. Zij kunnen niet goed meer nadenken, zij hebben minder grip op hun emoties, hun gedrag is meer ontregeld. In een crisissituatie ‘loopt hun hoofd over’ en is ‘hun hart gesloten’. Wanneer dit lang doorgaat gaan zij zich daarop vormen. Dit is van invloed op hun verdere leven, dit dragen zij vaak over op de volgende generatie. Uit onderzoek en ervaring is gebleken dat ‘een open gesprek’ waarin kinderen en/of ouders hun verhaal kunnen doen bij een vertrouwenwekkend persoon de start kan zijn van een kentering. Als zij op hun verhaal kunnen doen bij een persoon die vooral luistert en niet klaar staat met allerlei goed bedoelde adviezen, dan kan dit een wezenlijke verandering op gang brengen.

Die vertrouwde persoon kan bijvoorbeeld een leerkracht zijn, iemand uit een kerkelijke kring of een sportvereniging, de huisarts, een buurman/vrouw etc. Helaas hebben die personen meestal te weinig tijd en zijn zij onvoldoende onderlegd om langdurig de juiste steun en begeleiding te bieden. Daarom is het van wezenlijk belang dat in samenspraak met het kind/de

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 3 van 12

PRÉ-ADVIES jongere/de ouder het ontstane goede contact wordt voortgezet met een professionele hulpverlener. In dit plan opteren wij voor een drempelloos contact met een gezinscoach van het wijkteam. Dus niet via aanmeldingsformulieren en lange procedures, maar als een ‘warme’ overdracht in een rechtstreeks contact. De gezinscoach is voor de betrokkene het centrale baken gedurende het hele traject. Uit de informatie die wij hebben ontvangen is het vermoeden ontstaan dat de ‘klantcontactmanager participatiewet’ of een ‘schuldhulpverlener’ bijna nooit die rol kan vervullen. Dit komt doordat het onderwerp van gesprek is geconcentreerd op financiële steun, of omdat de schaamte van de hulpvrager op dat moment verhindert om zijn/haar echte persoonlijke verhaal te vertellen. Kennis, tijd, ervaring ontbreken om een verdiepend gesprek te voeren. Het zit ook niet hun opdracht. Wij hebben vernomen dat er vrij weinig ‘klanten’ op deze wijze worden overgedragen aan het wijkteam, o.a. omdat ook daarvoor de tijd ontbreekt. De meeste gesprekken worden telefonisch gevoerd en niet in elkaars aanwezigheid, noch in de omgeving van de betrokkene zelf. Dus geen ‘keukentafelgesprek.’ 3.d.

Een integraal hulpverleningsplan Zojuist hebben wij aangegeven dat het van groot belang is dat het openhartig gesprek dat in vertrouwelijke situatie wordt gecontinueerd door een professionele jeugd- en gezinscoach uit het wijkteam. Het consolideren van de vertrouwensrelatie is essentieel. Vervolgens kunnen zij in goed overleg via de methode van Omgekeerd Werken (zie bijlage 3, geraadpleegde bronnen) een plan van aanpak ‘op maat’ maken. De betrokkene gaat met behulp van de hulpverlener dieper in op de beschermende/stimulerende leefomstandigheden en de beperkende/bedreigende leefomstandigheden. Zij overleggen over een hulpaanbod dat aansluit op de vraag van de betrokkene. Samen komen zij tot een integraal hulpverleningsplan en de vereiste inzet van de verschillende sectoren. De jeugd en gezinscoach activeert de passende hulp en hij fungeert als de centrale contactpersoon naar bijvoorbeeld de klantmanagers van de gemeentelijke diensten, de school, de huisarts, het welzijnswerk en vrijwilligersorganisaties zoals schuldhulpmaatje, de voedsel- en kledingbank enz. Dit is een intensivering van de taak van het wijkteam. Het wijkteam krijgt voor deze uitbreiding extra capaciteit. 3.e. Persoonlijke eerste lijn immateriële hulp Er is een reële kans dat materiele hulp onvoldoende( blijvende) soelaas biedt en dat er in wezen sprake is van een persoonlijke crisissituatie.

Vechten, bevriezen of vluchten bieden geen goede uitweg. Op dat moment kan betrokkene – met hulp van de jeugd- en gezinscoach – onderzoeken of zij een verdiepingsslag kunnen/willen maken. Een stap hierbij kan zijn nader te reflecteren over welke kwaliteiten (sterke kanten) betrokkene beschikt, en waar hij/zij meer moeite mee heeft en/of in de problemen komt. Aan de hand hiervan krijgt de betrokkene meer inzicht aan welke gedragsvaardigheden hij/zij wil werken en welke hulp hij/zij daarbij nodig heeft. Hierbij kan men o.a. gebruik maken van de methodieken ‘het kwadrant van Ofman’, Oplossingsgericht werken, Verbindend (geweldloos) communiceren, Rots en Water, Kind in Scheiding, Mindgym, Superkrachten in het hoofd, e.d. Zie bijlage 3, geraadpleegde bronnen. 3.f. Psycho educatie (levens)vaardigheden Het versterken levensvaardigheden (Competenties Autonomie en Relatie) kan worden aangeboden met een programma ‘psycho-educatie’. Psycho-educatie is een combinatie van kennisverwerving en oefenen. Kennisverwerving gaat over wat armoede met je doet, en het inzicht hoe je daar meer grip op kunt krijgen. Deze kennis geeft meer inzicht in wat wel kan veranderen en wat je niet kunt veranderen en dus beter kunt accepteren. Je leert enerzijds realistische doelen te stellen en anderzijds mededogend te zijn naar jezelf en je omgeving.

Door deelname aan psycho-educatie kan betrokkene oefenen en feedback krijgen. Dit kan individueel of in groepsverband. Dit laatste heeft als voordeel dat kinderen/jongeren en ouders ervaren dat zij niet uniek zijn met hun problematiek. Op deze manier kunnen zij meer begrip voor elkaar opbrengen, maar kunnen zij elkaar ook steunen. Een ander voordeel van een programma psycho-educatie is dat het over een

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 4 van 12

PRÉ-ADVIES langere termijn structuur en regelmaat aanbrengt in het streven naar gedragsverandering. Het bevordert de zelfdiscipline. Psycho-educatie is een ‘eerste lijn interventie’ en onderscheidt zich van psychotherapie. Dit laatste is ‘tweede lijn interventie’ (hulp dit zich richt op dieper liggende oorzaken.) Psycho-educatie wordt al langer toegepast, bijvoorbeeld bij stoornissen zoals autisme, huiselijk geweld e.d. Psycho-educatie kan zich richten op diverse aspecten van het/de mentale welzijn/veerkracht die voortvloeien uit of samenhangen met het leven in armoede, bijvoorbeeld: - geweld (fysiek, mentaal; zowel dader als slachtoffer), onveiligheid - pesten en gepest worden, ruzies - stress, spanning, overbelasting, rusteloosheid - lusteloosheid, zelfverwaarlozing, depressie - ongezond eten, leefstijl, drank, drugs, verslaving - gezins- en echtscheidingsproblemen - gevoel van zinloosheid, nutteloosheid 3.g. …. Steun vanuit de sociaal omgeving In paragraaf 2 hebben we aangegeven dat overbelasting door armoede er vaak toe leidt dat betrokkene zich terugtrekt en een oorzaak is van isolement. Dit is een tweesnijdende zwaard. De sociale omgeving kan haar handen aftrekken van de persoon/het gezin in armoede. Dit brengt de betrokkene nog verder van huis. Daarom is het van groot belang dat de sociale omgeving zich mede inzet om kinderen en gezinnen te blijven steunen.

Er zijn veel goede initiatieven op dit gebied, zoals o.a. de kleding-, voedsel- en speelgoedbank, ontbijt op school, jarige Job etc. Wij vragen in het bijzonder de aandacht voor de initiatieven die kinderen en het gezin op het sociaal-emotioneel valk (kunnen) ondersteunen, zoals ‘Steunouder’, ‘Homestart’, mentor- en (schuldhulp)maatjesprojecten. Zie bijlage 3, geraadpleegde bronnen. Wij pleiten ervoor dat de ‘top tweehonderdvijftig’ gezinnen expliciet worden gesteund door dergelijke projecten. Dit vereist een uitbreiding van die, en derhalve ook extra facilitering. 3.h. … Maatschappelijke participatie Het is niet alleen noodzakelijk dat de samenleving een handreiking doet om kinderen en gezinnen in armoede te activeren om hun vaardigheden op peil te brengen, te houden en uit te breiden, het is ook van wezenlijk belang dat kinderen en gezinnen zelf actief blijven deelnemen aan maatschappelijke activiteiten. De Ridderkerkpas biedt reeds talrijke mogelijkheden. Wij breken een lans dat in het hulpverleningsplan expliciet de deelname aan één of meer maatschappelijke activiteiten een essentieel onderdeel uitmaakt van dit plan. Het kan betrokkenen letterlijk helpen om in beweging te komen en in beweging te blijven. 4.

Organisatie en faciliteiten Een Actieplan Veerkracht top tweehonderdvijftig biedt kans van slagen als er goede organisatorische voorwaarden worden gecreëerd en als er extra faciliteiten beschikbaar komen. 4.a Organisatorische voorwaarden Wij stellen voor dat er een hecht samenwerkingsverband ontstaat tussen o.a. het Wijkteam, het CJG, Vivenz, Enver, Timon en Facet. Voor zover ons bekend beschikken deze organisaties over goede expertise om dit actieplan tot een succes te maken. De bewezen effectieve interventies worden uitgevoerd door instellingen die algemeen erkend zijn als instellingen die in staat zijn om deze interventies overeenkomstig de voorgeschreven condities uit te voeren. De interventies worden alleen uitgevoerd door professionals die zijn ingeschreven bij hetzij de Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk, hetzij de beroepsvereniging voor psychologen, nl het Nederlands

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 5 van 12

PRÉ-ADVIES Instituut voor Psychologen en/of die zijn ingeschreven in het BIG-register (Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg). 4.b . Faciliteiten Inzet op versterking Vaardigheden t.b.v. 250 kinderen in hun gezinssystemen vereist een uitbreiding van terzake professionals, namelijk: - 2 fte jeugd- en gezinscoaches (officieel geregistreerd en werkend bij een gecertificeerde instelling) - 2 fte trainers psycho-educatie - 1 fte versterking sociaal netwerk 4.c Bekostiging - Opnemen in het GALA-akkoord - Lokaal innovatiefonds sociaal domein - Begroting 2024 - Innovatiefonds stadsregionale jeugdzorg - Terugverdieneffect minder bijstandsuitkeringen - Terugverdieneffect budget jeugdzorg (effectievere inzet) - Terugverdieneffect participatie wet Terugverdieneffect vermindering criminaliteit - Terugverdieneffect positieve bijdrage aan de economie - Terugverdieneffect toekomstige stabiele(re) relaties/gezinnen/generaties

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 6 van 12

PRÉ-ADVIES Bijlage 1

2022-13 Motie Versterk vaardigheden kinderen Inhoud van de motie De gemeenteraad van Ridderkerk, bijeen ter bespreking van het voorstel van burgemeester en wethouders, tot het vaststellen van de Programmabegroting 2023; overwegende dat: 1. de zorgen en stress die opgroeien in armoede met zich meebrengt bij kinderen zorgt voor een achterstand in de ontwikkeling van hun (executieve) functies (impulsbeheersing, emotieregulatie, besluitvorming en werkgeheugen); 2. dit het risico vergroot op een minder goede taal- en cognitieve ontwikkeling, lagere schoolprestaties en voortijdig schoolverlaten; 3. opgroeien in armoede kinderen en jongeren bovendien ernstig in hun sociaal-emotionele ontwikkeling belemmert; 4. zij een groter risico hebben op psychosociale problemen, probleemgedrag, een slechte gezondheid en op de langere termijn op jeugdcriminaliteit en -werkloosheid en armoede op volwassen leeftijd; 5. het college voorlichting wil geven op het omgaan met geld en digitaal welzijn (collegeprogramma nr. 165); 6. het college prioriteit blijft houden op het vroegtijdig signaleren van armoede- en schuldenproblematiek (collegeprogramma nr. 166) is van mening dat: a. het binnen het armoedebeleid belangrijk is om specifiek aandacht te geven aan kinderen en jongeren in armoede; b.

maatregelen genomen moeten worden die helpen om kinderen en jongeren uit de armoede te halen en veerkrachtig en vitaal te worden; c. deze maatregelen dienen te worden opgenomen in een actieplan dat in samenspraak met professionals, vrijwilligers, werkgevers, schuldeisers en ervaringsdeskundigen (dus ook kinderen en jongeren zelf) tot stand zou moeten komen; verzoekt het college om: 1. in samenspraak met maatschappelijke organisaties zoals bijvoorbeeld CJG, zorgcoördinatoren van de middelbare scholen, Maatschappelijk Burgerplatform Ridderkerk Alliantie Kinderarmoede, wijkteams, Burgerplatform Minima Ridderkerk en Schuldhulpmaatje te komen tot een actieplan of agenda waarin is beschreven hoe kinderen en jongeren in armoede te ondersteunen en hoe de negatieve gevolgen van de armoede zo klein mogelijk kunnen blijven; 2. in het plan aandacht te geven aan maatregelen die bewezen beschermend zijn; 3. in het plan aandacht te geven aan hoe armoede ook op lange termijn bestreden moet worden 4. het actieplan ter kennis te brengen aan de raad uiterlijk in het derde kwartaal van 2023; en gaat over tot de orde van de dag. De raadsleden, Arianne Ripmeester, PvdA/GROENLINKS Erna de Wolff – ter Beek, ChristenUnie Karin Kayadoe, Leefbaar Ridderkerk Linda Klaver, VVD Ridderkerk Algemene informatie Betreft raadsvoorstel nr.

544624 Behandeld in de raadsvergadering van 3 november 2022 Samenvatting Onderwerp is de ondersteuning van kinderen en jongeren in armoede Het college wordt verzocht in samenspraak met maatschappelijke organisaties zoals bijvoorbeeld CJG, zorgcoördinatoren van de middelbare scholen, Maatschappelijk Burgerplatform Ridderkerk Alliantie Kinderarmoede, wijkteams, Burgerplatform

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 7 van 12

PRÉ-ADVIES Minima Ridderkerk en Schuldhulpmaatje te komen tot een actieplan of agenda waarin is beschreven hoe kinderen en jongeren in armoede te ondersteunen en hoe de negatieve gevolgen van de armoede zo klein mogelijk kunnen blijven; https://www.ncj.nl/onderwerp/armoede/impact/; Impact - NCJ digitale_handreiking_omgaan_met_kinderarmoede_sociaal_domein_juni2021.pdf (divosa.nl); https://www.divosa.nl/sites/default/files/onderwerp_bestanden/digitale_handreiking_omgaan_met_kinderarmoede_sociaal_domein_juni2021.pdf; Uitslag stemming De motie is aangenomen Stemverhouding Voor: 28 (SGP, PvdA/GROENLINKS, Burger op 1, Echt voor Ridderkerk, VVD, Leefbaar Ridderkerk, Partij 18PLUS, ChristenUnie, CDA) Tegen: 0

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 8 van 12

PRÉ-ADVIES Bijlage 2

Motie 2022 - 11 Motie Kinderen uit de armoede Inhoud van de motie De gemeenteraad van Ridderkerk, bijeen ter bespreking van het voorstel van burgemeester en wethouders, tot het vaststellen van de Programmabegroting 2023; overwegende dat: 1. meer dan duizend Ridderkerkse kinderen opgroeien in armoede volgens de duiding van de laatste Armoedemonitor 2020 en het aantal in 2022 naar verwachting is gestegen; 2. een groeiend aantal huishoudens (1 op de 3!) volgens een artikel op Gemeente.nu aangeeft financieel klem te zitten vanwege de gestegen kosten en structurele financiële stress te hebben (zie artikel van het Nibud); 3. de effecten van armoede op kinderen en hun toekomst ingrijpend zijn; 4. de raad een inkomensgrens voor het minimabeleid van 110% van de bijstandsnorm heeft vastgesteld; 5. door de inkomensgrens voor minimaregelingen te verhogen, meer inwoners (en hun kinderen) gebruik kunnen maken van deze voorzieningen; is van mening dat: a. de Europese en landelijke overheid stappen zetten die de bestaanszekerheid van inwoners zal versterken, maar de effecten laat merkbaar zullen zijn, onbekend zijn en naar verwachting onvoldoende zullen zijn; b. op korte termijn al lokaal maatregelen mogelijk zijn om de Ridderkerkse gezinnen te ondersteunen en stress en schulden zullen voorkomen; c.

bijzondere bijstand en het Noodfonds nu al vaker en sneller kunnen worden benut voor een grotere groep inwoners en doelen; verzoekt het college om: 1. de raad een voorstel te doen om de toegang tot de minimaregelingen waarvoor de Ridderkerkpas gebruikt kan worden te verruimen naar inkomens tot 130% van de bijstandsnorm zodat meer kinderen kunnen blijven sporten en schoolspullen kopen; 2. te onderzoeken welke extra en bestaande mogelijkheden ingezet kunnen worden om de kinderen in armoede te ondersteunen; 3. deze mogelijkheden in te zetten en de raad in het eerste kwartaal van 2023 hierover te informeren; 4. de financiële gevolgen te begrenzen op maximaal € 250.000 en voor 2023 te dekken uit het saldo voor 2023 of de algemene reserve; en gaat over tot de orde van de dag. De raadsleden, Arianne Ripmeester, PvdA/GROENLINKS Erna de Wolff – ter Beek, ChristenUnie Petra van Nes – de Man, Burger op 1 Algemene informatie Betreft raadsvoorstel nr. 544624 Behandeld in de raadsvergadering van 3 november 2022 Samenvatting Onderwerp is het verminderen van het aantal kinderen dat opgroeit in armoede.

Het college wordt verzocht de raad een voorstel te doen om de toegang tot de minimaregelingen waarvoor de Ridderkerkpas gebruikt kan worden te verruimen naar inkomens tot 130% van de bijstandsnorm zodat meer kinderen kunnen blijven sporten en schoolspullen kopen en te onderzoeken welke extra en bestaande mogelijkheden ingezet kunnen worden om de kinderen in armoede te ondersteunen. https://raad.ridderkerk.nl/documenten/Raadsinformatiebrieven-RIB/2021-09-17-RIB-Minimabeleid-enSchuldhulpverlening-Armoedemonitor-Duidingsrapport.pdf;

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 9 van 12

PRÉ-ADVIES ‘Steeds meer mensen financieel in de knel, ook middenkomens’ (gemeente.nu); Nibud: groeiend aantal huishoudens zit financieel klem - Nibud; Uitslag stemming De motie is verworpen Stemverhouding Tegen: 21 (SGP, Echt voor Ridderkerk, VVD, Leefbaar Ridderkerk, Partij 18PLUS, CDA) Voor: 7 (PvdA/GROENLINKS, Burger op 1, ChristenUnie

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 10 van 12

PRÉ-ADVIES Bijlage 3: Geraadpleegde bronnen Kansrijk Armoedebeleid | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl) Uit de duivelskring van armoede | Movisie; Uit de duivelskring van armoede_Praatplaat_DIGITAAL.jpg (3508×2481) (movisie.nl); https://www.movisie.nl/publicatie/infographic-emoties-armoede; Opleidingen en trainingen Omgekeerd Denken | Stimulansz; Databank Effectieve jeugdinterventies | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl) Interventies bij veelvoorkomende vragen en problemen | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl) Aan de slag: instrumenten, interventies en voorbeelden | Loketgezondleven.nl CAR-model van Luc Stevens uitgelegd | Metis Onderwijsadvies (metis-onderwijsadvies.nl)

Drie basisbehoeften voor elk mens | Mens en Gezondheid: Kinderen (infonu.nl) Wat is psycho-educatie: het nut van psycho-educatie (ouderpeil.nl) Oplossingsgericht werken | Movisie Grip op je dip: hulp voor jongeren die somber zijn - Trimbos-instituut Geweldloos Communiceren: in 4 stappen! | Inzicht Homepage - Rots & Water (rotsenwater.nl) Kanjertraining, voor rust en vertrouwen in de klas - Kanjertraining | Kanjertraining, kanjer, tijger. Home | Wouter de Jong Superkrachten voor je hoofd: hét boek voor baas in eigen hoofd (mindgymvoorkids.nl) https://schuldhulpmaatje.nl/ Steunouder; https://www.humanitas.nl/programmas/home-start/?gclid=EAIaIQobChMIqvvd1uTAgAMVwZWDBx2IswZ3EAAYASAAEgLVnPD_BwE https://jimwerkt.nl/; https://www.zorgwelzijn.nl/zo-krijg-je-je-client-van-de-bank-af-maak-van-bewegen-een-standaard-gespreksonderwerp/?utm_medium=email&utm_source=20230731%20zorgenwelzijn%20nieuwsbriefEmail%20-%20abonnees&utm_campaign=NB_ZorgenWelzijn&tid=TIDP2215428XB3089EE8E6304576AB5DC8AF2B1BDDA0YI4; https://www.zorgwelzijn.nl/aantal-kinderen-in-bijstandsgezinnen-daalt-hardst-sinds-2008/?utm_medium=email&utm_source=20230720%20zorgenwelzijn%20nieuwsbrief-Email%20-%20abonnees&utm_campaign=NB_ZorgenWelzijn&tid=TIDP2193693XA6F754418CCB4D0097124D8C6D0AE935YI4; https://jmopendata.cbs.nl/#/JM/nl/dataset/20332NED/table?dl=936E5;

https://www.parool.nl/nederland/bijstandsgezin-komt-elke-maand-honderden-euro-s-te-kort-6-miljardeuro-nodig-tegen-armoede~bebb7085/; https://www.zorgwelzijn.nl/met-deze-5-doorbraken-willen-gemeenten-de-bestaansonzekerheid-indammen/; https://www.zorgwelzijn.nl/wethouder-esmah-lahlah-over-armoede-aanpak-stop-met-pleisters-plakken/; https://www.zorgwelzijn.nl/het-systeem-lijkt-gericht-op-armen-bestrijden-in-plaats-van-de-armoede/;

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 11 van 12

PRÉ-ADVIES https://www.zorgwelzijn.nl/blog/column-armoede-kan-ook-jou-overkomen/ https://decorrespondent.nl/13278/de-term-energiearmoede-verhult-het-werkelijke-probleem-structurelearmoede/e9b1f5ce-4f54-0d8e-1371-94ee60c62a57; https://www.zorgwelzijn.nl/veel-clienten-lang-in-bijstand-sociaal-werker-geef-kleine-stapjes-vooruit-meeraandacht/; https://vng.nl/sites/default/files/2023-03/bestaanszekerheid-als-belofte-essay-vng-20230329.pdf; https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2019/11/19/eindevaluatie-van-de-participatiewet; https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/06/21/aanbiedingsbrief-participatiewet-inbalans; https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2023/06/09/een-brede-blik-op-bijstand; Inspirerende boeken Edith Eger, Keuze Israël van Dorsten, Wij waren - ik ben, weg uit Ruinerwold Milio van de Kamp, misschien moet je iets lager mikken Roeks Lips, Zijn wie je bent Roeks Lips, De wereld dat ben jij

Vastgesteld in de MBR vergadering van 29 augustus 2023

Pagina 12 van 12

Motie 2023 - 44

Motie hulp voor kinderen bij (v)echtscheiding Inhoud van de motie De gemeenteraad van Ridderkerk, bijeen ter bespreking van de agenda voor de raadsvergadering van 8 juni 2023; constaterende dat: 1. jaarlijks ongeveer 70.000 tot 86.000 thuiswonende jongeren in Nederland de echtscheiding van hun ouders ervaren; 2. het CBS heeft vastgesteld dat er een duidelijke samenhang bestaat tussen echtscheidingen van ouders en het jeugdzorggebruik bij kinderen; 3. kinderen van gescheiden ouders of ouders die binnen twee jaar gaan scheiden oververtegenwoordigd zijn in alle vormen van jeugdhulp zonder verblijf; 4. onderzoek van Significant Public heeft aangetoond dat een 'gewone' scheiding ongeveer € 4000 kost, maar dat een complexe scheiding kan oplopen tot € 18.000 of zelfs € 46.000. Het grootste deel van deze kosten komt voor rekening van het Rijk en de gemeenten. van mening dat: a. er voldoende begeleiding en informatiemateriaal beschikbaar moet zijn voor ouders met relatieproblemen en voor hun kinderen; b. kinderen die te maken krijgen met een echtscheiding toegang moeten hebben tot laagdrempelige en lokale hulp; c. problemen zo vroeg mogelijk gesignaleerd en opgepakt moeten worden om verergering en onnodige kosten te voorkomen; d.

de stichting CJG Rijnmond, waarbij Ridderkerk is aangesloten, meer hulp kan bieden aan kinderen die een echtscheiding meemaken in hun thuissituatie dan op dit moment door Ridderkerk aan producten wordt ingekocht; verzoekt het college om: 1. meer bekendheid te geven aan organisaties en het aanbod van begeleiding bij relatieproblemen, onder andere op de gemeentewebsite;

2. vanuit het wijkteam een steunfiguur voor het kind aan te bieden bij complexe scheidingen, als deze niet beschikbaar is vanuit het sociale netwerk; 3. in samenwerking met de stichting CJG Rijnmond te onderzoeken welke producten over scheidingsproblematiek in Ridderkerk nog zouden kunnen worden ingezet; 4. deze producten en/of diensten (zo mogelijk gratis) aan te bieden en onderdeel uit te laten maken van het nog op te stellen ‘kindplan’; 5. de raad uiterlijk in het 4e kwartaal 2023 over de uitvoering van bovenstaande punten te informeren en zo nodig met een raadsvoorstel te komen; en gaat over tot de orde van de dag.

De raadsleden, Rick van de Waerdt, SGP Erna de Wolff-ter Beek, ChristenUnie Cora van Vliet, Echt voor Ridderkerk Richard Swarttouw, Leefbaar Ridderkerk Nanda de Vormer, Partij 18PLUS Petra van Nes – de Man, Burger op 1 Algemene informatie Behandeld in de raadsvergadering van 8 juni 2023 Samenvatting Onderwerp is hulp voor kinderen bij echtscheiding of vechtscheiding. Het college wordt verzocht meer bekendheid te geven over de beschikbare hulp van organisaties en van de gemeente bij relatieproblemen en de daaruit voortvloeiende gevolgen met name voor kinderen. Daarnaast wordt verzocht de bestaande hulp vanuit de gemeente uit te breiden. Uitslag stemming De motie is aangenomen Stemverhouding Voor: 28 (SGP, ChristenUnie, Echt voor Ridderkerk, Leefbaar Ridderkerk, Partij18PLUS, Burger op 1, CDA, PvdA/GROENLINKS, VVD) Tegen: 0