2024-11-07-verslag-gemeenteraad-ridderkerk.pdf

Woordelijk verslag raadsvergadering 7 november 2024 1.

Opening en vaststellen agenda De voorzitter: Hierbij open ik de vergadering en dat doe ik traditiegetrouw met een hamerslag, wat als dan ook gebeurd is. Ik heet u allemaal van harte welkom. De raadsleden, in grote getalen ook al op dit tijdstip aanwezig, collegeleden, ambtelijke ondersteuning, publiek, familie, vrienden, pers, thuis, volgers, hier volgers. Kortom, heel veel mensen die vandaag hier zijn gekomen voor het hoogtepunt, of één van de hoogtepunten, jaarlijkse hoogtepunten, van onze lokale democratie. En dat is mooi. En u heeft op allerlei manieren zichzelf voorbereid op vandaag, dat is gebleken. Er zijn stukken geschreven, een bijdrage geleverd in De Combinatie, enzovoort, enzovoorts. En vandaag gaan we daar een flink vervolg aan geven, want het wordt een lange dag. Dus het vraagt iets van uw aller alertheid en uithoudingsvermogen, enzovoorts, om deze dag tot een goed einde te gaan brengen. Maar ik ben ervan overtuigd dat ons dat gaat lukken. Een speciaal welkom vandaag aan onze griffier, die vandaag voor de laatste keer in functie de Begrotingsraad mede mogelijk maakt en bijwoont. We mogen nog een aantal maanden van de ondersteuning en de expertise en de deskundigheid van onze griffier gebruik maken, maar het is vandaag op genoemde wijze toch wel een bijzonder moment.

Ik heb begrepen, maar het is niet zo heel moeilijk om te begrijpen, dat vanaf 2002 bij het intreden van de Wet dualisering de griffier op deze manier iedere keer erbij was en zelfs ook al die jaren daarvoor, wellicht optellend tot 43 jaar achter elkaar. 43 jaar achter elkaar, dat is wat. Waar het toen over ging bij de begroting voor ‘82 of ’83, ik heb het nagezocht op de website van stichting Oud Ridderkerk. U gaat het wellicht na vandaag ook doen. En het ging ook over interessante onderwerpen. Er is vandaag een bericht van verhindering ontvangen van raadsleden De Vormer, Van Neuren en Griep van Partij 18PLUS alsook raadslid Swarttouw van Leefbaar Ridderkerk, zodat we in beginsel met 25 raadsleden vergaderen. En dat zal vooral lukken als de heer Sluimers van Partij 18PLUS nog aanschuift en dat is volgens mij de bedoeling, al heel snel. En de andere genoemde raadsleden die sluiten vandaag op een later tijdstip nog aan. Dat gezegd hebbend zou ik zeker niet willen vergeten dat wij mevrouw De … bedanken voor wederom een zakje met snoep, mag ik dat zo zeggen? Om deze dag ook door te kunnen komen. Dank u wel daarvoor. En wij gaan vervolgens over tot het vaststellen van de agenda. Mag de agenda vastgesteld worden zoals die voorligt? Dat is het geval.

2.

Vaststelling besluitenlijst raadsvergadering 26 september 2024 De voorzitter: En dan gaan wij ook maar met elkaar verder door als eerste in overweging te geven de besluitenlijst van de raadsvergadering van 26 september 2024 vast te stellen. Iemand daarop tegen? Neen? Dan stellen we die zo vast.

3.

Lijst van ingekomen stukken De voorzitter: Vervolgens op de agenda de lijst van ingekomen stukken. Geeft dat aanleiding tot opmerkingen of vragen? Neen? Dan stellen we die ook overeenkomstig vast.

4.

Algemene Beschouwingen m.b.t. Programmabegroting 2025, Meerjarenraming 2026-2028, 2e Tussenrapportage 2024 en de ‘Stand van zaken collegeprogramma 2022 - 2026’ De voorzitter: En dan zijn we alweer heel snel aangekomen bij het volgende agendapunt. De Algemene Beschouwingen met betrekking tot de Programmabegroting 2025, de Meerjarenraming 2026-2028, de tweede Tussenrapportage 2024 en de stand van zaken collegeprogramma 2022-2026. We hebben met elkaar een heel Pagina 1 van 111

gedegen en doordacht en doorwrocht schema gemaakt voor vandaag. En ik zal gewoon iedere keer als daar een nieuw onderdeel op de agenda zich aandient, ook even herhalen wat we met elkaar daarover afgesproken hebben en wat de bedoeling is, zodat het ook voor iedereen navolgbaar is en behapbaar is. In ieder geval geldt dat we, als we zo toe gaan komen aan de eerste termijn van uw raad, waarin de highlights worden benoemd naar eigen keuze, dat daar een sprekersvolgorde geldt en die luidt als volgt: Partij 18PLUS, Leefbaar Ridderkerk, SGP, ChristenUnie, CDA, Partij van de Arbeid, VVD, Echt voor Ridderkerk, GroenLinks, Burger op 1. Dat is voor u geen verrassing, maar ik herhaal het nog maar even op deze manier. a.

Eerste termijn Raad

De voorzitter: U spreekt als Raad uw eerste termijn uit van achter het spreekgestoelte. U heeft daarvoor maximaal 5 minuten per fractie. En er zijn geen interrupties aan de orde op dat punt. Daarna, dan weten we dat alvast, gaan we weer een rondje doen en dan gaat het over het pitchen van amendementen en moties door elke fractie. Daar kom ik straks op terug. Dan gaan we nu naar de eerste termijn van uw Raad. En als eerste wil ik daarvoor uitnodigen Partij 18PLUS. Gaat uw gang. De heer Westbroek: Voorzitter. Vorig jaar begon ik de Algemene Beschouwingen van Partij 18PLUS met de wens voor een andere opzet van de Begrotingsraad. De Begrotingsraad heeft dit jaar een andere opzet gekregen, maar niet naar de wens van Partij 18PLUS. Ik zal vandaag dan ook voorzichtig zijn met dingen te wensen. Tijdens de Begrotingsraad van 2022 en 2023 sprak ik de volgende woorden: Partij 18PLUS vindt het belangrijk dat Ridderkerk iedere dag een stukje mooier wordt, zeker in een wereld die iedere dag een stukje lelijker wordt. Ook vandaag zijn deze woorden nog toepasselijk. Helaas. Helaas zeg ik daar gelijk bij als het om de laatste zin gaat. Ridderkerk daarentegen is gelukkig wel weer mooier geworden. Of dat komt omdat een groot aantal speerpunten en standpunten van Partij 18PLUS gerealiseerd zijn dit jaar, laat ik in het midden. Ridderkerk heeft weer een eigen ambtelijke organisatie.

Eén van de belangrijkste redenen waarom Partij 18PLUS is opgericht, is om de dienstverlening weer dichter bij de Ridderkerkers te brengen. Met een eigen ambtelijke organisatie is de gemeente Ridderkerk veel beter in staat om dat te doen. We zien heel veel betrokken medewerkers die Ridderkerk iedere dag weer een stukje mooier maken. Allemaal onder verantwoordelijkheid van een bezielende leiding van een nieuwe gemeentesecretaris. Partij 18PLUS is hen dankbaar voor de inzet die ze geven voor de Ridderkerkse samenleving en het Ridderkerkse gemeentebestuur. Jullie zijn van grote klasse. De realisatie van de pumptrackbaan is een schot in de roos. Heel veel Ridderkerkse kinderen, jongeren en volwassenen beleven veel plezier aan deze mooie voorziening. Wat Partij 18PLUS betreft kan zo'n gewilde voorziening niet groot genoeg zijn. Met de komst van een eigen ambtelijke organisatie stond ook de weg open voor het huisvesten van de boa’s in Ridderkerk. Buurgemeenten zullen ongetwijfeld enigszins jaloers kijken naar Ridderkerk met het aantal boa's die hier werkzaam zijn. Partij 18PLUS is er blij mee, zeker gezien de boa's ook per wijk zijn ingedeeld. Voorzitter, dit waren wat Partij 18PLUS betreft een aantal belangrijke gebeurtenissen van het afgelopen jaar. We kijken nu graag vooruit naar het komende begrotingsjaar.

Partij 18PLUS heeft hoge verwachtingen van de lokaal woonruimte middelingssysteem. Dit jaar is de huisvestingsverordening op een belangrijk punt aangepast. Nu mogen maximaal 50 procent van de sociale huurwoningen toegewezen worden aan Ridderkerkers, waar dit vorig jaar nog 25 procent was. Partij 18PLUS is ervan overtuigd dat we met een lokaal woonruimte middelingssysteem het percentage nog hoger krijgen. Gelukkig is een overgrote meerderheid van deze gemeenteraad ook overtuigd van het nut van een lokaal woonruimte middelingssysteem. Iets waar Partij 18PLUS ook naar uitkijkt, is het integraal veiligheidsbeleid. Onze burgemeester is daadkrachtig op het veiligheidsgebied, maar hij ziet waarschijnlijk net als ons dat er nog voldoende werk aan de winkel is in Ridderkerk. Hopelijk gaat het IVB en de uitvoeringsplannen de burgemeester en Ridderkerk helpen om het veiligheidsgevoel te vergroten en Pagina 2 van 111

criminaliteit terug te dringen. Partij 18PLUS baalt wel van het intrekken van de veiligheidsrisico risicogebieden, een maatregel die kon rekenen op groot draagvlak vanuit de Raad en inwoners. De vele positieve reacties hierop van inwoners zijn wat ons betreft een erkenning van de lokale noodzaak. Maar over dit onderwerp komen we ergens in de komende weken nog met elkaar te spreken. Voorzitter, volgend jaar denken we 165 miljoen euro aan gemeenschapsgeld te besteden. De programma’s Veiligheid, Onderwijs, Sport, Sociaal Domein en Volksgezondheid en Milieu nemen ruim 60 procent daarvan in beslag. Dat is duidelijk investeren in mensen. En als het gaat om investeren in mensen, dan denk je al gauw aan Partij 18PLUS. Wij zien namelijk dat de gemeente Ridderkerk middels SROI investeert in mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Mooi, zou je denken, maar het zijn over het algemeen geen Ridderkerkers. En dat wilden wij eigenlijk anders. Namelijk door een percentage van de aanbestedingen als betalingsverplichting op te leggen aan bedrijven die de aanbesteding hadden gewonnen, dit bedrag storten in een reserve SROI en hiervan uit Ridderkerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk te helpen via bijvoorbeeld stichting Jong Vermogen. Dat is pas investeren in mensen, mensen uit Ridderkerk uiteraard.

We hadden hiervoor een motie in voorbereiding, maar na dit met de portefeuillehouder te hebben besproken, bleek dit al in onderzoek te zijn. De motie had een steuntje in de rug kunnen zijn, maar gezien alle ambities van deze coalitie zou het de werkdruk enkel maar vergroten. We hebben de motie dus voortijdig ingetrokken en we kijken uit naar de resultaten van de portefeuillehouder op het gebied van SROI. Voorzitter, ik ga afronden. Partij 18PLUS kijkt uit naar de verdere zeer plezierige samenwerking binnen de Raad, spreekt haar dank uit aan de medewerkers griffie, de ambtelijke organisatie en het college voor al het werk wat zij verzetten voor de Ridderkerkse samenleving en het Ridderkerkse bestuur. Onze laatste column had de titel: Johan, bedankt. En vandaag herhalen we dat nogmaals, maar dan in tweevoud. Want zoals net werd gezegd, dit is de laatste Begrotingsraad van onze griffier. Johan, bedankt. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Westbroek. Dan geef ik het woord aan de fractie van Leefbaar Ridderkerk. Mevrouw Kayadoe: Voorzitter. Vorig jaar begon Leefbaar Ridderkerk de highlight met de woorden: we bevinden ons op dit moment in een bijzondere tijd waarin meningen sterk uiteenlopen en spanning soms hoog oploopt. Het is betreurenswaardig wat er soms gebeurt in onze samenleving. De veranderingen in onze sociale cohesie zijn opvallend.

Er is wat dat betreft niet veel veranderd. Sterker nog, het lijkt erop dat de sociale cohesie steeds verder afneemt. De verharding van de samenleving komt ons dorpse karakter niet ten goede. De oplossing? Konden we die maar op een presenteerblaadje aanreiken. Helaas hoort Leefbaar Ridderkerk steeds vaker van mensen dat ze zich, vooral ’s avonds, niet meer veilig voelen in ons dorp. Hoewel dit vaak op gevoel gebaseerd is en niet altijd met cijfers kan worden onderbouwd, blijft het wel een belangrijk signaal. Leefbaar Ridderkerk waardeert de inzet van de portefeuillehouder Veiligheid. Hoewel daarmee niet alle criminaliteit wordt opgelost, helpt het wel om transparantie te bieden, daadkracht te tonen en door te pakken zonder te verwijzen naar anderen. Wat Leefbaar betreft moet er meer aandacht komen voor het stimuleren van meldingsbereidheid. Dit hebben we al eerder dit jaar in een commissie aangestipt. Het uitgangspunt geen meldingen dus geen probleem, is niet realistisch. Het is jammer dat preventief fouilleren ten onder is gegaan aan het eigen succes. Wij begrijpen dat de driehoek, burgemeester, politie en het OM, geen dringende reden ziet om dit te handhaven, maar toch. Ook in 2025 willen wij dat er sterk wordt ingezet op het voorkomen van babbeltrucs en huiselijk geweld. Jongeren moeten zoveel mogelijk op het rechte pad blijven of daarop terugkeren.

Daarom zouden wij graag willen dat jongerenwerkers zichtbaarder op straat aanwezig zijn. Niet alleen jeugdzorg, maar ook juist outreachend, preventief. Er kan zoveel worden voorkomen. Het gaat goed met veel jongeren, maar degenen die af dreigen te geleiden, moeten uit de anonimiteit worden gehaald. Verkeersveiligheid krijgt onverminderd aandacht, zoals in de begroting staat. Echter, de verkeerssituatie op kruispunt Bolnes vraagt een specifieke aandacht. Dagelijks worden hier vele Pagina 3 van 111

verkeersovertredingen begaan. Dat zorgt voor gevaarlijke situaties, vooral voor kwetsbare weggebruikers zoals fietsers. Wij hadden daarom graag gezien dat de aanpak van de Verkeersveiligheid op dit kruispunt duidelijk benoemd werd, net als de aanpak van het sluipverkeer bij de Populierenlaan, Randweg en de rotonde op de Randweg. Fiets-, voet- en wandelpaden worden in 2025 goed onderhouden. Hoewel we enkele kanttekeningen willen plaatsen, met name bij het onderhoud van voet- en wandelpaden. Er liggen her en der nog een groot aantal tegels los. Het is prettig dat de groenvoorziening weer zichtbaar is in Ridderkerk. Bloeiende groenstroken en bermen fleuren de omgeving op. Vooral in bepaalde jaargetijden is dat een feestje om te zien. Het gebruik van een rondrijdende tegeltaxi vinden we een goed initiatief om gewipte tegels op te halen. We vragen ons wel af wanneer de gemeente zelf tegels gaat wippen, bijvoorbeeld op het Koningsplein en deze vervangt door bedriegertjes. De ontmanteling van de BAR-organisatie is ook op andere gebieden zichtbaar. De dienstverlening verloopt beter dan voorheen en meldingen via de gemeentelijke app worden adequaat opgepakt. Leefbaar Ridderkerk zou voor 2025 wel graag zien dat er iets meer extra aandacht komt voor de servicebalie, waar de afhandeling nog niet altijd vlekkeloos verloopt. Het is positief dat de bouw van nieuwe scholen goed verloopt.

Voor de nieuw gebouwde en in aanbouw zijnde scholen komt eindelijk een goede klimaatbeheersing, wat belangrijk is voor het aantal uren dat onze kinderen dagelijks in de schoolbanken zitten en het personeel dat daarvoor verantwoordelijk is. De grootste investering ooit in Ridderkerk, namelijk nieuwbouw voor recreatiecentrum De Fakkel met mogelijk een turnhal voor OKK, vinden we een goede ontwikkeling. Hierbij geldt wel dat er veel geld moeten worden geïnvesteerd voor de nieuwbouw, wat op zijn beurt ook weer geld bespaart op vlakken als onderhoud en energie. Tot er duidelijk is over de turnhal, pleit Leefbaar Ridderkerk ervoor dat onderzocht wordt of het opzetten van bijvoorbeeld turntoestellen op een veiligere manier kan gebeuren. Misschien een goed moment om hier creatief mee om te gaan. Sport is immers gezond voor lichaam en geest, maar dat moet ook op de meest veilig mogelijke manier plaatsvinden. Wellicht kunnen ook de ontwikkelingen van sportpark Bolnes naar voren geschoven worden, aangezien dit park ten opzichte van andere accommodaties onderbelicht blijft. Voorzitter, tot slot. 2025 is alweer het laatste volledige jaar voor de nieuwe verkiezingen in maart 2026. Het moment waarop de kiezer hun stem kan laten horen. De begroting van 2025 is sluit, maar de vooruitzichten wijzen op tekorten.

Er is een lange lijst van geplande investeringen en het lijkt erop dat een nieuw college weinig ruimte zal hebben voor nieuwe ontwikkelingen. Het is daarom wenselijk dat het huidig college alvast een duidelijke prioritering aanbrengt in de geplande investeringen. Nut en noodzaak moet wat ons betreft duidelijk aan de Raad worden aangetoond in de Kadernota van 2026. De voorzitter: Mevrouw Kayadoe, wilt u tot afronding komen? Mevrouw Kayadoe: Dit is mijn allerlaatste zin. Dus wat dat betreft zullen we de tering naar de nering moeten zetten. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Kayadoe. Dan gaan we nu naar de SGP. Mijnheer Kardol. De heer Kardol: Dank u wel voorzitter. Geen nieuwe gemeente app, maar de Legenda aurea kwam uit. Het was rond 1260. Of Ridderkerk toen al bestond, weet ik niet. Toch heeft een populair verhaal uit deze gouden legende Ridderkerk mede gestempeld. Een verhaal dat zich ontwikkelde tot een legende over goed en kwaad, een verhaal over Sint Joris en de draak. De heidense, Libische stad Selena werd geteisterd door een draak. Elke dag moesten inwoners een offer brengen aan het beest, zodat ze niet werden verslonden. Nadat de dieren op waren, begonnen ze mensen te offeren. Als de christelijke ridder Joris aankomt in deze stad, hoort hij dat de prinses als offergave aan de draak is geschonken.

Toen hij haar voor de draak zag staan, sloeg hij een kruisje en reed op het monster af. In ruil voor de bekering van de stad tot het christendom onthoofde Joris de draak. Pagina 4 van 111

Volgens bronnen leefde Sint Joris of Georgius tot 303 na Christus. Hij was officier in het leger van de Romeinse keizer, totdat deze besloot zijn leger te zuiveren van christenen. Sint Joris wilde zijn geloof niet opgeven en stierf als martelaar. Het land Georgië is naar hem vernoemd. Ook is hij schutspatroon van onder andere Engeland. In Nederland is Sint Joris de beschermheilige van Amersfoort, Ridderkerk en van Terborg. Zowel op het wapen van Ridderkerk als op het wapen van Terborg zijn Sint Joris en de draak afgebeeld. Met dat we dit weten, waarom hangt het wapen van Ridderkerk nog steeds niet op in de raadszaal? Heeft het misschien te maken met de verschillende betekenissen die worden gegeven aan het verhaal? Overigens, er wordt ook beweerd dat Sint Joris één van de heiligen is die nooit heeft geleefd. Maar laten we de Ridderkerkse nuchterheid behouden en ons hierdoor niet laten weerhouden. Ik heb daarom besloten zelf het nieuwe logo met het wapen mee te nemen naar de raadzaal. En wellicht kan deze hier blijven hangen totdat, net als het portret van de koning, het Ridderkerkse wapen en ook de Nederlandse vlag hier in de Raad zo hangt. Voorzitter, eind vorig jaar schreef u ons dat het vernieuwde logo aan de ene kant terug naar onze roots gaat, door de vaandel vorm in het logo te herintroduceren. Want dat past bij onze gemeente, waar tradities in ere worden gehouden.

De SGP hecht ook waarde aan tradities. In onze Algemene Beschouwingen schreven we daar ook al over met betrekking tot de bid- en dankdag. Ook denken wij in het bijzonder aan de zondagsrust, een collectief moment om op adem te komen. Het is van belang dat een waardevol gebruik of goede gewoonte van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven. Dit kan positief bijdragen aan het in stand houden van de maatschappelijke stabiliteit. En daarbij is ook de toon van Ridderkerks karakter van belang. Deze drie eigenschappen zijn wat ons betreft onontbeerlijk: verantwoordelijkheid nemen, creatief zijn en met liefde handelen. Kunnen we ook nog iets met het verhaal van Sint Joris en de draak als we zelf te maken hebben met leed of kwaad in ons leven? Graag wijs ik in dit geval op een andere kant van het verhaal. Ik kwam het tegen op de keerzijde van de Sint Joris penning. Nee, niet de Ridderkerkse ondernemingspenning, maar een populaire Duitse, negentiende-eeuwse, van oorsprong Hongaars, die werd gegeven aan mensen die op reis gingen. Op de voorzijde stond het voor ons bekende schutspatroon Sint Joris afgebeeld met de draak en op de keerzijde een gebeurtenis uit het Bijbelse nieuwe testament. Een schip in de storm met daarin een slapende Jezus en twee angstige vissersmannen. De afbeelding staat symbool voor veiligheid in de storm.

Toen de mannen Jezus wekten, bracht hij de storm tot zwijgen. Over een schutspatroon, of beter, schutsheer gesproken. We zijn gewend om u allen godsrijke zegen toe te wensen. Wat bedoelen we met die zegen? Ik wil proberen om daar tot slot met de woorden uit een lied meer licht op te werpen. Dank voor uw aandacht. Soms brengt God de storm tot stilte. Soms leidt hij ons erdoorheen. In de stormen van het leven zijn we niet alleen. Soms geneest hij ons van ziekte. Soms laat hij het lijden toe. Hoe het ook zij, hij is erbij. Soms tilt God ons over bergen. Soms voert hij ons eromheen. Maar hoe zwaar de weg ook zijn zal, wij gaan niet alleen. Soms draagt hij ons in zijn armen. Soms laat hij ons even gaan. Hoe het ook zij, hoe het ook zij, hij is erbij. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Kardol voor uw bijdrage. U deed een verzoek om het door u aangedragen net te laten hangen. Ik stel voor om dat niet te doen. Het is vastgelegd, dat heb ik ook gezien. Maar voor je het weet hangen er hier slingers en teksten en dergelijke. De brandende vraag aan de wethouder is gesteld, dus dat is denk ik voor nu voldoende. Dank u wel. Dan gaan wij nu naar de ChristenUnie. Mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Voorzitter, ter geruststelling, ik heb geen slingers bij me. Dus het blijft hier bij mijn tekst, waar u het mee moet doen. Geachte voorzitter, leden van de Raad, college en overige aanwezigen.

We leven in een tijd vol uitdagingen. Die wereld lijkt steeds complexer te worden met mondiale problemen, zoals oorlogen, klimaatverandering en sociale ongelijkheid. Zaken die niet alleen uitwerking hebben op wereldniveau, maar ook hier Ridderkerk hun impact hebben. Des te belangrijker om juist op dit moment een koers te varen waarin hoop wordt geboden, verbinding wordt gezocht en zorg wordt gedragen voor elkaar. Niet alleen in woorden, maar vooral ook in daden. We zien dat er in Ridderkerk gelukkig heel veel goed gaat, Pagina 5 van 111

maar we signaleren ook een aantal belangrijke aandachtspunten die ik graag nu met u deel. Bestuur en ondersteuning. Onze ambtenaren zijn sinds dit jaar weer in dienst van de eigen gemeente. We hebben respect voor de wijze waarop onze ambtenaren tijdens deze veranderingen gewoon zijn doorgegaan met hun dagelijkse werk. Laat ik vanaf deze plek dan ook een dankwoord uitbrengen naar de ambtenaren en specifiek hen die al onze vragen rond de begroting weer keurig hebben beantwoord. En daar hoort dan gelijk ook een dankwoord bij richting onze griffie. Al die moties en amendementen weer van keurig advies voorzien. Heel veel dank. In het bijzonder natuurlijk ook onze eigen griffier, de laatste begrotingsdag. Dank daarvoor. Terug naar de organisatie. Het valt de ChristenUnie ook op … Het is al eerder gezegd, dat diverse projecten inmiddels flink vertragen en dat er capaciteit ontbreekt in bepaalde teams. Waarom wordt er dan niet extra expertise ingehuurd? Bijvoorbeeld in het team ruimtelijke ontwikkeling. Daar is op dit moment echt winst te behalen als het gaat om het verminderen van onze woningnood. Was dat niet een van de college targets? Zet vaart achter beoogde woningbouwlocaties, ook als grondposities in handen zijn van projectontwikkelaars. Veiligheid. We zijn trots op onze brandweer, de politie en buurtpreventie.

En toch wijzen recente incidenten, zoals de vechtpartij op Koningsplein, op de noodzaak om raddraaiers aan te pakken en de veiligheid te waarborgen. Preventie is ook essentieel en we pleiten voor een integrale aanpak, waarbij zorg, jeugdwerk en GGZ samenwerken om onze wijken veilig en leefbaar te houden. We zien uit naar het nieuwe integraal veiligheidsbeleid en we verwachten daarin naast repressie ook veel preventie. Sociaal Domein. De ChristenUnie maakt zich zorgen over armoede in onze gemeente. We zien goede initiatieven, maar we missen wel een structurele lange termijn aanpak. Een systeem waarin preventie en samenwerking centraal staan kan het verschil maken. We roepen het college op om samen met ons te werken aan een duurzaam en effectief armoedebeleid, dat mensen daadwerkelijk helpt om uit de armoede te komen. We zien dan ook uit naar het voorstel dat begin volgend jaar naar de Raad komt. Eenzaamheid is een ander ontzettend belangrijk thema. In Ridderkerk is het aantal eenzame mensen de afgelopen 10 jaar zorgwekkend gestegen, meer dan de landelijke trend. En achter deze cijfers … Het zijn niet alleen cijfers, achter iedere cijfers schuilen levens, mensen. En deze stijgende trend die kunnen wij echt keren, daar is de ChristenUnie van overtuigd. En het is meer dan onze opdracht om hier vol op in te zetten.

We roepen het college op om de huidige aanpak tegen het licht te houden en te kijken wat we meer kunnen doen om eenzaamheid te bestrijden. Mobiliteit. De voortgang van mobiliteitsprojecten stagneert. Voorbeelden zoals de rotonde Rijksstraatweg-Voorweg, de herinrichting van deelgebied 1 van het centrum en het voet- en fietspad Donkerslootweg kennen inmiddels jaren vertraging. Daar gaat echt iets mis. Ridderkerk verdient haalbare planningen en snelle uitvoering om verkeersveiligheidsproblemen aan te pakken en belangrijke schakels in het netwerk voor langzaam verkeer toe te voegen. Klimaat. De klimaatuitdagingen zijn groot en vereisen actie. We roepen het college op om sneller te handelen, zeker ook in een wijk als Bolnes, waar de transitie volgens onze vastgestelde klimaatvisie al in volle gang had moeten zijn. Dit college heeft onlangs nog aangegeven vol in te gaan zetten, blijven zetten, op allelectric in Bolnes en bijvoorbeeld ook bij het vorige maand genomen besluit van het nieuwe zwembad. En plotseling komt daar nu deze week het persbericht van Stedin rondom de netcongestie. Wat betekent dat voor de aanpak die het college heeft over het behalen van de klimaatdoelen? We dringen ook aan op het aanleggen van groene daken, zonne-energie en schone lucht voor een duurzame en gezonde leefomgeving. Wonen.

De ChristenUnie maakt zich zorgen om de focus die breed in deze Raad leeft, ten aanzien van een lokaal woonruimte bemiddelingssysteem. Laten we daarin eerst kijken naar de kosten en de baten en niet blindelings een middel willen kiezen, omdat dat wel stoer klinkt. Afrondend, voorzitter. We zien tot slot net als het college de financiële uitdagingen voor de komende jaren en daarom pleiten we vandaag … Daarom dienen we vandaag geen moties in met financiële consequenties en pleiten wij voor voorzichtigheid in deze financieel onzekere tijd. Voorzitter, ik wil afsluiten met een boodschap van verbinding. Recent sprak burgemeester Schouten bij haar intrede in Rotterdam de woorden: you never walk alone. En die spirit gun ik graag ook al onze Ridderkerkse inwoners, zodat ook in Ridderkerk geldt: Ridderkerk is niet alleen ik, Ridderkerk is altijd wij. Pagina 6 van 111

Wij zijn Ridderkerk. Laten we deze belofte waarmaken en samen werken aan een veilige, rechtvaardige en hoopvolle toekomst voor alle Ridderkerkers. Ik dank u. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Kooijman voor uw bijdrage. Dan gaan we nu naar het CDA. Mijnheer Mijnders. De heer Mijnders: Dank wel voorzitter. Vandaag mag ik voor de zevende keer deelnemen aan de Algemene Beschouwingen van Ridderkerk, maar voor het eerst in de rol als fractievoorzitter van de Ridderkerkse Christendemocraten. Ik wil onze eerste termijn beginnen met iets wat mij de afgelopen weken maar niet loslaat en wat een enorme indruk op mij heeft achtergelaten. In de laatste week van september dit jaar heb ik samen met mijn vader en mijn broertje de concentratiekampen Auschwitz en Birkenau bezocht en dit bezoek laat mij maar niet los. Ik kom er maar niet bij met mijn hoofd hoe de mens in staat is om zoiets verschrikkelijks en onmenselijks aan te richten aan mannen, vrouwen en kinderen. Hoe is de mens in staat geweest om de medemens gevangen te nemen onder verschrikkelijke omstandigheden, te laten verhongeren, zich dood te laten werken en misschien nog wel erger, medemensen op zo'n grote schaal fabrieksmatig de dood in te jagen? Twee indrukken vanuit mijn bezoek wil ik graag met u delen. Allereerst de grote schaal waarop dit gebeurde.

Bij bezoek aan Birkenau, u kent het kamp waarschijnlijk wel van de foto's van het perron waar Joden per wagon werden gebracht, viel de omvang van het kamp op. Op het hoogtepunt waren hier 90 duizend mensen aanwezig. En wanneer je door het kamp loopt, lijkt er geen eind aan te komen. Als tweede, voorzitter, hebben we de route gelopen die de vrouwen en kinderen hebben gelopen vanaf het perron naar de gaskamers. 3 minuten en dan was je er al. En waar wij verder konden lopen, hield het hier voor bijna 1 miljoen mensen op. Voorzitter, als vader greep mij het nog het meest aan dat deze route ook is gelopen door bijna 230 duizend kinderen, waarvan er uiteindelijk maar 700 het hebben overleefd. 700. Bij de voorbereidingen voor deze Algemene Beschouwingen moest ik hier met regelmatig terugdenken en dat heeft mij met beide benen weer op de grond gezet. Hoe belangrijk het behandelen van de begroting ook is voor Ridderkerk en voor de Ridderkerkers, het valt in het niet bij de gedachte dat miljoenen mensen, voornamelijk Joden, hun vrijheid en leven is afgenomen. En dat deze vrijheid, die wij op dit moment gelukkig wel hebben, het meest belangrijk is om voor te vechten, maar vooral ook om te koesteren. Het zet belangrijke onderwerpen zoals starterswoningen, een asielzoekerscentrum, de zondagsrust, een woonruimte middelingssysteem en nog veel andere onderwerpen in perspectief.

Het gaat er uiteindelijk om hoe wij als Ridderkerkers met elkaar omgaan en dat we oog hebben voor elkaar en voor de ander. Het maakt onze fractie dan ook zorgen dat de individualisering van onze samenleving steeds meer lijkt toe te nemen. We lijken met elkaar steeds meer ik-gericht te zijn, waarbij we gefocust zijn op ons eigen geluk, op onze eigen welvaart. Maar hierbij vergeten we juist om te kijken naar de ander. We zien daarbij een samenleving die steeds meer onder hoge spanning staat, waar de druk hoog is en het altijd meer moet zijn, met alle gevolgen van dien. Zo zien we dat bijvoorbeeld vier op de tien Nederlanders zich eenzaam voelt en de afgelopen jaren het aantal volwassenen met een angststoornis, een depressie, een alcohol- of drugsverslaving sterk is gestegen. En één op de vier werkenden tussen de 18 en 34 jaar kampt op dit moment met burn-outklachten. Onze landelijke politieke leider, Henri Bontenbal, schreef hierover een interessant stuk in Vrij Nederland, waarin onze christendemocratische visie op de samenleving geduid wordt als de verantwoordelijke samenleving in tegenstelling tot de geïndivualiseerde samenleving. Deze verantwoordelijke samenleving houdt allereerst in dat we zoeken naar gemeenschapszin waarbij we niet het individu centraal stellen, maar juist hetgeen wat eenieder bindt en verbindt.

Waar tegenwoordig het eigen gelijk voorop lijkt te staan en discussies steeds meer uitmonden in een zwart-wit-discussie, is het juist goed om te zoeken naar wat we elkaar kunnen vinden en welke doelen we gezamenlijk kunnen nastreven. Daarnaast lijkt vrijheid in onze samenleving steeds meer iets te betekenen als: ik bemoei me niet met jou, maar dan moet jij je niet met mij bemoeien. Enerzijds is het Pagina 7 van 111

natuurlijk goed dat we elkaar de vrijheid geven en elkaar respecteren, maar het gevolg kan ook zijn dat we hierdoor de ander niet meer zien. Dat het eigenlijk niet meer uitmaakt hoe het met de ander gaat of hoe de ander zich voelt. Als laatste punt bij de verantwoordelijke samenleving is dat we kiezen voor keuzes op de langere termijn. Het kiezen voor de korte termijn en de snelle tevredenheid winnen steeds meer de overhand, zo ook in de politiek, waar de eerstvolgende gemeenteraadsverkiezingen soms belangrijker zijn dan de impact op de langere termijn. En voorzitter, goed om te melden, wij CDA-fractie zijn ook niet altijd heilig. Als fractie staan wij voor deze verantwoordelijke samenleving en willen we als fractie zoveel mogelijk investeren in onze Ridderkerkse samenleving, waarin we elkaar ontmoeten en naar elkaar omkijken. Daarom is het voor het CDA essentieel dat we blijven investeren in de vele verenigingen en vrijwilligers die ons dorp rijk is, want verenigingen zijn juist de plekken waar Ridderkerkers vanuit alle geredere van onze samenleving elkaar ontmoeten en zich in willen zetten voor een gemeenschappelijk doel. We kijken er daarom naar uit om vandaag met u als gemeenteraad in debat te gaan over de toekomst van Ridderkerk en we wensen bij dit alles de gemeenteraad, het college en de Ridderkerkers Gods onmisbare zegen toe. Dank u wel.

De voorzitter: Dank u wel mijnheer Mijnders. Dan nu de Partij van de Arbeid. Mijnheer Rijsdijk. De heer Rijsdijk: Dank u wel voorzitter. Er gebeurt veel in de wereld. Oorlog, klimaatverandering, immigratie en de toenemende kloof tussen arm en rijk. Het zorgt voor onzekerheid, korte lontjes en minder vertrouwen in de overheid. Het vraagt om een verbindend lokaal gemeentebestuur dat zich inzet voor bestaanszekerheid, voor goed wonen, goed werk en goede zorg, dat mensen en ondernemers betrekt dat aanspreekbaar is en dat er is voor alle Ridderkerkers. Ook voor onze Ridderkerkers waarvan de bestaanszekerheid onder druk staat, ook als ze een baan hebben. Openbaar vervoer is voor iedereen, maar in de praktijk is het voor inwoners met een laag inkomen te duur geworden. De kosten zijn de afgelopen 8 jaar met 30 procent gestegen en het wordt volgend jaar weer duurder. Het vormt voor minima en hun kinderen een beletsel bij solliciteren, school, werk, ziekenhuis of het verbreden van de horizon. De Partij van de Arbeid Ridderkerk dient een motie in met het voorstel om een jaar lang, ook voor Ridderkerkse minima en hun kinderen, gratis reizen met de RET mogelijk te maken. Wonen is een basisrecht, een wezenlijk onderdeel van bestaanszekerheid. Met de huidige woningnood wordt het steeds moeilijker om een huis te kopen of te huren.

Een afgestudeerde mbo'er met een leuke baan kan geen starterswoning kopen. De gemeente kan actief sturen op de woningen die binnen de eigen gemeentegrenzen worden gesloopt en gebouwd. Zo is het tot drie jaar terug Ridderkerks beleid geweest om de sociale woningvoorraad met 1.700 stuks te verminderen. Pas toen alle seinen op rood stonden, is dat beleid aangepast. Er waren toen al wel 1.000 woningen minder. 1.000 Ridderkerkse jongeren en jonge gezinnen hadden gewoon een woning kunnen hebben. Deze groep starters zit nu knel op de woningmarkt. Uit elke lokale woonenquête blijkt tot van alle typen woningen waaraan behoefte is de behoefte aan betaalbare starterswoningen het grootst is, maar we bouwen ze niet of nauwelijks. CDA en Partij van de Arbeid Ridderkerk hebben daarom samen een motie gemaakt waarin we het college vragen om ervoor te zorgen dat minimaal de helft van de toekomstige woning op de locatie van de voormalige Beverbol starterswoningen zullen zijn. Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. We kijken naar de toekomst en zijn ons bewust van het rijke verleden van Ridderkerk, dat nauw verweven is met het water en de scheepsbouw. Maritieme bedrijven als De Groot en Van Vliet, Boele Bolnes, Schram, Put, Dubbelman en Smit Slikkerveer, die in de negentiende en twintigste eeuw in Ridderkerk waren gevestigd, waren decennialang toonaangevend in de wereld.

Door deze bedrijven groeide Ridderkerk. Vandaag de dag herinneren nog diverse zaken ons daaraan, zoals gevelplaquettes, bolders, Loods Y6 en nog heel even de pier in Bolnes. Ridderkerk mag trots zijn op het maritieme verleden en dat veel meer uitdragen. Er zijn nog oud-medewerkers die erover kunnen vertellen. De Partij van de Arbeid Ridderkerk dient een motie in waarin we het college vragen een plan te maken voor het behoud van het maritiem erfgoed en om de herinnering daaraan levend te houden. Tot slot. Om de begroting Pagina 8 van 111

ook voor de komende jaren structureel sluitend te maken, heeft het college bezuinigingen aangekondigd. Wij vinden het belangrijk dat de gehele Raad bij dit proces wordt betrokken. Op tijd, open eerlijk en transparant. Wij verwachten dat de gemeente, als het financieel moeilijker wordt, juist dan de ondersteuning behoudt voor inwoners in een kwetsbare situatie en een springplank is voor de weerbaren in nood. Daarom dient de Partij van de Arbeid Ridderkerk een motie in om inwoners in een kwetsbare en afhankelijke situatie te ontzien bij bezuinigingen. Want een toekomstbestendig Ridderkerk, dat begint met hart voor mensen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Rijsdijk. Dan de VVD, bij monde van de heer Borst. De heer Borst: Dank u wel voorzitter. Van een liberale partij als de VVD mag verwacht worden dat we optimistisch zijn. Bij ons is het glas namelijk altijd halfvol en overigens ook altijd hervulbaar. We gaan uit van eigen kracht, zien problemen als uitdagingen en daar bedenken we dan vervolgens oplossingen bij. Dat doen we door het hoofd koel, het hart warm te houden en altijd de ogen gericht op de bal. Als VVD Ridderkerk zetten wij ons in voor een gemeente waarin vrijheid, verantwoordelijkheid en vooruitgang centraal staan. Wij geloven dat Ridderkerk een plek moet zijn waar iedere inwoner veilig moet kunnen werken, wonen en recreëren.

En het is onze taak om de kracht en veerkracht van de samenleving, die onze samenleving vooruit stuwt, om die te ondersteunen. Daarom richten wij ons vandaag op een drietal speerpunten en dat gaat dan om, veiligheid bereikbaarheid en woningbouw. Voorzitter, met afgrijzen denken we terug aan de dodelijke schietpartij bij de Aldi afgelopen november of aan de liquidatie op klaarlichte dag bij winkelcentrum De Werf in Bolnes in oktober 2020. Maar ook kleinere incidenten, zoals een straatroof of asociaal gedrag, kunnen enorme impact hebben op het veiligheidsgevoel van onze inwoners. Berichten in de krant en op sociale media kunnen dat gevoel alleen maar versterken. Maar wie nu denkt dat het vroeger beter was, die heeft het mis. De cijfers vertellen een ander verhaal. In 2010 vonden er in Ridderkerk 52 misdrijven per 1.000 inwoners plaats. Vorig jaar waren dat er 35. Die situatie lijkt dus veiliger te zijn geworden en dat komt zeker niet in de laatste plaats omdat we met elkaar stevig inzet op veiligheid. We zijn daarom blij met de extra boa's en de extra wijkagent en zodoende kom je in deze gemeente niet zomaar weg met het opblazen van een portiek of met asociaal rijgedrag op een opgevoerde fat bike. Tegelijkertijd kunnen en moeten we altijd beter en mag onze aandacht hiervoor niet verslappen. Het nieuwe integraal veiligheidsbeleid zet daarin wat ons betreft de juiste stappen.

Mobiliteit is voor ons een ander belangrijk speerpunt waarbij we vinden dat keuzevrijheid centraal moet staan. Iedereen moet namelijk zelf kunnen bepalen hoe die deelneemt aan het verkeer. Dat is immers per situatie en per persoon afhankelijk. Daarom willen wij alle vormen van vervoer door, naar en vanuit Ridderkerk stimuleren. Zo verbeteren bijvoorbeeld de bereikbaarheid van ons winkelhart, met de aanleg van de centrumring met tweerichtingsverkeer en een vrij liggend fietspad. Maar ook wij zijn ons ervan bewust dat de mobiliteit in Ridderkerk onder druk staat. Doordeweeks is Ridderkerk omringd door files, wat het moeilijk maakt om naar je werk te komen. En ondertussen wordt er dan wel hard gewerkt aan een extra rijstrook bij de oprit van de A16, maar daarmee zijn de files natuurlijk nog niet opgelost. En ook in het openbaar vervoer zien we uitdagingen, waaronder verschalende dienstregelingen en personeelstekorten. Dat vraagt wat ons betreft extra aandacht en nauwe samenwerking met partijen zoals de MRDH. Dat brengt me dan bij woonruimte. Die is tegenwoordig enorm schaars. Steeds meer mensen ervaren hoe moeilijk het is om een woning te vinden die past bij hun wensen en hun portemonnee. Wij streven naar een toekomst waarin iedere Ridderkerker een passende woning kan vinden.

Onze oplossing ligt in het versterken van de vrije markt en het stimuleren van woningbouw, want een woning voor iedere Ridderkerker is alleen te realiseren als we meer woningen bouwen. Uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat elke nieuwbouwwoning een verhuisketen van 2,3 extra verhuizingen creëert. En dat draagt bij aan directe doorstroom op de woningmarkt, zodat meer mensen een passende woning kunnen vinden. Maar het draait niet alleen om kwantiteit. Welk type woning hebben we nu echt nodig, gebaseerd op feiten en betaalbaarheid? Woningen die nu in Pagina 9 van 111

aanmerking komen voor de nationale hypotheekgarantie boven de vier ton, zijn vaak buiten bereik voor een gemiddeld Ridderkerks huishouden. Dus we moeten inzetten op een goede mix van betaalbare woningen, waaronder woningen voor ouderen, zodat zij kunnen doorstromen en daarmee ruimte vrijmaken voor nieuwe starters. We pleiten dan ook voor het verhogen van het tempo en de uitvoering van plannen rond de Huishoudschool en ontwikkelingen aan de Koninginneweg. Voorzitter, tot slot. Natuurlijk zijn er problemen in Ridderkerk en die problemen zijn er om op te lossen. Dat mag u van de VVD in deze gemeenteraad verwachten. Die gemeenteraad die overigens allerlei kleuren inzicht heeft om vanuit verschillende perspectieven Ridderkerk beter te maken. Want of je hier nu al jaren woont of net bent komen wonen, of je jong bent of oud bent, homo of hetero, de VVD, deze coalitie en deze gemeenteraad hoort u. Voorzitter, we zijn trots op Ridderkerk, we voelen ons thuis in Ridderkerk. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Borst. Dan nu Echt voor Ridderkerk. Mevrouw van Vliet. Mevrouw Van Vliet: Dank u wel voorzitter. Dank ook aan het college dat ons in de afgelopen jaar weer diverse plannen heeft voorgeschoteld en de ambtenaren die dat hebben uitgewerkt. Sommige voorstellen waren voor Echt voor Ridderkerk goed te pruimen, andere een stuk minder.

Net als een goed driegangenmenu vereisen plannen een goede planning en de juiste ingrediënten. Niet flauw of te pittig, voor ieder wat wils, om de smaakpapillen te strelen. Fracties stoppen er allemaal wat van hun ideeën en smaak in en uiteindelijk bepalen we met elkaar het menu van de burger. En daar wil ik het nu over hebben, want het gaat goed met Ridderkerk. De gemeente heeft meer inwoners gekregen en er is of wordt veel gerealiseerd. Een nieuwe pumptrackbaan, renovatie Oosterpark, oude woningen worden afgebroken en nieuwe teruggebouwd, er komt een nieuw zwembad, het nieuwe COM-gebouw wordt gebouwd, de nieuwe IKC is gerealiseerd en er wordt hard gewerkt aan de centrumplannen, KNIL-militairen kregen een graf voor onbepaalde tijd. Dit om maar een paar voorbeelden te noemen. Maar hoe gaat het met onze inwoners? We doen het immers allemaal voor hen. Tja, met sommige groepen gaat het altijd goed. Ze wonen in een prachtig huis, hebben een goede baan, met een goed inkomen, een fijn gezin en gaan vaak op vakantie. Met andere groepen gaat het wel redelijk. Ze kunnen rondkomen van hun salaris, al moeten ze dan met zijn tweeën werken en gaan de kinderen naar de opvang. Ze gaan één keer per jaar met vakantie en kunnen zo nu en dan hun spulletjes vervangen die kapot gaan. De voorzitter: Mevrouw van Vliet, als u iets meer afstand van de microfoon neemt dan bent u beter te verstaan.

Mevrouw Van Vliet: Oké. Dank u. Is het zo beter? Maar er is ook een steeds groter wordende groep mensen waar het minder goed meegaat, ook al hebben ze soms een baan of werken ze met zijn tweetjes. Dan nog gaat niet altijd alles goed. Ze kunnen niet rondkomen, hebben schulden, kampen met gezondheidsklachten, de relatie zit in zwaar weer, wat weer effect heeft op de kinderen. Vakanties die zitten er niet in. Leuke uitjes met de kinderen evenmin. Kortom, het is overleven. Doen we als gemeente genoeg voor deze groep mensen? EvR denkt dat het beter kan en dient daarom een motie in en moties van andere fracties mede in. Dan is er ook een groepje mensen die in een sociale huurwoning wonen, waarvan de woning sterk verouderd is. Die mensen kampen vaak met veel vocht en daardoor schimmel in huis, ondanks het ventileren wat zij doen. En schimmel en een muis is de pest in je huis. Het kan leiden tot diverse problemen met de luchtwegen en in veel gevallen geeft een woningstichting helaas niet of onvoldoende thuis met dit soort klachten. Vandaar dat wij de overige fracties oproepen om onze drie moties te steunen die het college oproepen iets te doen aan de situatie waarin meerdere inwoners helaas al jaren zitten. Een achteruitgang vinden wij nog steeds de nieuwe parkeernorm. Steeds meer echtparen moeten met zijn tweetjes werken om rond te komen.

Kinderen wonen soms tot boven Pagina 10 van 111

hun dertigste jaar thuis omdat ze niet aan een woning kunnen komen. Dus meer dan één auto per gezin is zeker niet abnormaal, vaak zelfs al meer dan twee auto's, mede ook omdat het OV geen alternatief is. EvR keek tevergeefs uit naar de financiële onderbouwing van de investeringen voor de bouw van het zwembad. Gelukkig komt er wel inzicht hoe een eventuele turnhal wordt gefinancierd. We kijken daarnaar uit. Als dat maar niet leidt tot verhoging van de lokale lasten. Zeker niet nu het waterschap forse verhogingen heeft aangekondigd voor ingezeten vanaf volgend jaar. Fracties, kunnen wij misschien gezamenlijk iets doen richting het waterschap? Fijn dat het college afziet van de plannen om een deel van het centrum eenrichtingsverkeer te maken en dat het geldpotje met budget voor startersleningen in Ridderkerk is verhoogd naar een bedrag van 1 miljoen euro. Helaas zijn we nog steeds niet te spreken over het openbaar vervoer in Ridderkerk. Meerdere ritten vallen uit, terwijl de dienstregeling toch al zo versoberd is. Wethouder, bewaak uw overeengekomen dienstregelingen. Ook het HOV kost veel geld en levert weinig kortere reistijden op. Nee, het OV in Ridderkerk is niet meer wat het is geweest. EvR vindt het fijn dat er in Ridderkerk zoveel sportmogelijkheden zijn. Gelukkig kunnen veel mensen hiervoor gebruik maken van de Ridderkerkpas.

College, misschien kan er met verenigingen gesproken worden over een gereduceerd tarief voor mensen met een Ridderkerkpas? Voor onze oudere inwoners wordt al veel gedaan. 65-plussers met een rijbewijs ontvangen bijvoorbeeld een brief om een cursus bij te wonen om rijvaardigheid en ogen te controleren en kennis rondom verkeersborden en regels up to date te houden. Ook 75-jarigen ontvangen informatie en met de vraag of een bezoek gewenst is. Ik ga afronden, voorzitter. EvR dient samen met diverse opstellers verschillende moties in. Deze hebben alle betrekking op een betere situatie voor Ridderkerk en haar inwoners, op dit moment of in de toekomst. Maar altijd voor een beter Ridderkerk, want daar staan wij voor. Als laatste een woord van dank aan de fracties welke met onze moties meedachten, die ons lieten meedenken met hun moties en uiteraard de fractie en burgerleden van EvR de ondersteuners van onze fractie. En als laatste wens ik de beide Johannen, Kruithof en Van Straalen, die vandaag inderdaad voor het laatst hier zijn, voor de vele jaren van hun toegewijde arbeid. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Van Vliet. Dan gaan we naar GroenLinks. De heer Ros. De heer Ros: Voorzitter. Welkom allemaal, goedemorgen. Wanneer GroenLinks het voor het zeggen krijgt, zullen wij de Singelkerk niet slopen. Bolnes blijft Ridderkerk.

OZB van grote bedrijven wordt afgeschaft, het Donckse Bos wordt geen parkeerplek, de Waal wordt niet gedempt en Ridderkerk wordt een zustergemeente van Pyongyang. Prima Noord-Koreaanse burgemeester daar. Ik heb gelijk uw aandacht. Deze ideeën klinken raar en onwaar en zijn natuurlijk geen plannen van GroenLinks Ridderkerk, maar dit is wel de manier waarop GroenLinks … Sorry, waarop Trump gisteren de verkiezingen heeft gewonnen. En dat baart me zorgen, want dit gaat niet over standpunten. Maar verkiezingen winnen, met allemaal feitelijke onwaarheden, leugens, persoonlijke aanvallen, complottheorieën en een soort hang naar het verleden wat niet bestaat en nooit bestaan heeft. Ik hoop dat we in Ridderkerk hier ver van blijven. Voorzitter, gisteren had ik deels vrijgehouden om deze bijdrage te schrijven, maar die verkiezingen bleven maar in mijn hoofd zitten. Een narcist. Wat gebeurt er met de NAVO? Oekraïne, Filippijnen, Taiwan? En wat betekent dit voor onze veiligheid? Maar toen kwamen de woorden van onze burgemeester in mijn hoofd die, met zoveel woorden, dan op dat moment zegt, daar hebben we ons toe tot te verhouden. Voorzitter, met deze houvast kan ik rustig terugkeren naar de gemeentepolitiek, naar onze lokale uitdagingen. Want die zijn er, voorzitter. Op duurzaamheid willen we eigenlijk meer ambitie van dit college.

Het ondersteunen van de energiecoöperatie tot en met de stadsecoloog. Maar wat is er eigenlijk met deze ecoloog gebeurd? Op de socials zag ik een filmpje deze week van de ecoloog op field bezoek ergens in een park, maar bij betere bestudering zag ik dat dit filmpje denk ik misschien in het vroege voorjaar is opgenomen en nu pas geplaatst. Voorzitter, we hoorden dat deze ecoloog niet meer werkt bij de gemeente Ridderkerk. Is er al zicht op een nieuwe? Weet u nog, de hang naar het Pagina 11 van 111

verleden? Soms heb ik dat ook wel eens. Vroeger, toen de meeste van deze collegeleden nog raadslid waren, had je regelmatig een lokale partij in het college, zoals Leefbaar Ridderkerk, EvR of later 18PLUS, die met ideeën kwamen voor enorme uitgaves of ongedekte voorstellen. Maar het mooie van die goede oude tijd was dat je toen nog partijen had die financiële degelijkheid zo belangrijk vonden. Toen was er nog een stevige wethouder financiën die met vaste koers gewoon op de schatkist zat. Helaas, voorzitter. Dat was het verleden. Wat zou de wethouder financiën nu zeggen wanneer ik een voorstel indien om vanaf 2028 1 miljoen euro per jaar structureel aan groen uit te geven? Hij zou het vast ontraden, maar hoe dan? Hij zou me toch niet durven vragen om een dekking te komen? Dat het college hetzelfde doet. Hij zou de lachers op zijn hand krijgen wanneer hij dat doet. En serieus voorzitter, u snapt mijn bar, u snapt mijn serieuze toon ondertoon. Iets anders. GroenLinks zou graag van het college horen wat het nieuws, dat de netcongestie geen ruimte meer biedt, betekent voor de toekomstige projecten en investeringen. En als laatste, voorzitter, in deze highlight willen wij graag aandacht voor de situatie van onze arbeidsmigranten. We weten met zijn allen heel goed dat Nieuw-Reijerwaard grotendeels draait op deze arbeidsmigranten.

En heel trots hoor ik dan de wethouder zeggen dat er over een paar jaar maar liefst 1 miljoen aan belastinginkomsten uit Nieuw-Reijerwaard komt. Maar dat komt ook met verantwoordelijkheid om goed voor deze mensen te zorgen. Ze maken vaak lange dagen, zes dagen per week, overwerk is eerder regel dan uitzondering en lang niet iedereen kan een nette woning vinden, om dat maar eens netjes te zeggen. Voorzitter, kan de wethouder economie toezeggen om bij deze bedrijfsbezoeken ook aandacht te vragen voor deze arbeidsmigranten en bij elke sierlijke opening niet alleen het lintje te knippen, maar ook eerlijk te zijn naar onze inwoners? Dat Nieuw-Reijerwaard belangrijk is voor de economie, maar dat er weinig Nederlanders willen werken, dus dat deze arbeidsmigranten nodig zijn. En dat is dus het hele verhaal. Voorzitter, ik sluit af om u het college raadsleden een goede dag te wensen en een goed debat, met de kanttekening dat ik het heel teleurstellend vind dat twee partijen zich bij voorbaat deels buitenspel hebben gezet door geen Algemene Beschouwingen te maken. Dat is hartstikke zonde en een gemiste kans, want het is de grootste coalitie en de grootste oppositiepartij. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Ros. Dan gaan wij nu naar Burger op 1. Mevrouw Van Nes-de Man.

Mevrouw Van Nes-de Man: Allereerst dank aan de griffie, de ambtenaren en het college voor het vele werk rondom deze begroting weer. Burger op 1 volgt met aandacht en zorg hetgeen in de wereld gebeurt. De oorlog in de Oekraïne die al zoveel slachtoffers heeft geëist, de strijd tussen Israël en Hamas en de machtsstrijd in Afrikaanse landen. Ook natuurrampen, zij komen steeds vaker voor, worden heftiger, ook in Europa. We denken hierbij aan de slachtoffers en hun nabestaanden. Zinvol investeren doet Burger op 1 graag in mensen. Wij betrekken mensen bij beleid als betrokken gebiedsdeskundigen die weten wat leeft en kennis hebben van de plaatselijke historie. Als overheid doe je dit door je inwoners serieus te nemen en vertrouwen te geven, zeker als ze daarom vragen. We hebben geprobeerd dit te borgen ten aanzien van de wijk overleggen als overlegorgaan, maar helaas kregen zij dat vertrouwen niet en zijn ze afgeschaafd tot een adviesgroep. Wij zetten bij deze Begrotingsraad onder andere in op behoud van erfgoed. Het verhaal van het verleden en de fysieke overblijfselen hiervan vormen het DNA van de gemeente, las ik recent. En dat spreekt ons wel aan. Wij denken graag mee met betrokken, deskundige inwoners om het Ridderkerk erfgoed nog beter op de kaart te zetten. Er is genoeg waar we trots op moeten zijn.

Wij dienen dan ook vier moties in en mede in voortkomend uit gesprekken met inwoners van Bolnes over de scheepswerven, waaronder Boele, Slikkerveer, over onder andere machinefabriek Smit Slikkerveer en Rijsoord over het vlasbedrijf van Cornelis van Nes. Wij dienen ook een motie in: beschermende maatregelen woningen Kerksingel fase twee, de nieuwbouw. Dit is een hoofdpijndossier, zeker ook voor de inwoners van die panden. De Kerksingel is met de monumentale panden de oudste uit de zeventiende eeuw. Het mooiste, meest gefotografeerde straatje van Ridderkerk. Dat is het omdat bewoners de panden goed en liefdevol onderhouden. Zij zijn er trots op, maar Pagina 12 van 111

hoe is dat bij de gemeente? Die gaat wat nonchalant om met in de erfgoedwet vastgelegde zorgplicht die toe van toepassing is op rijksmonumenten en hun omgeving. Door nauwelijks te handhaven bij sloop van de daarachter gelegen Blaakflat is het de vraag of de groene bufferzone, de bomen, het overleeft. Hebben de monumentale panden inmiddels schade opgelopen? Dit kan toch niet de bedoeling zijn? Om nog meer schade te voorkomen bij de nieuwbouw van de flat dienen wij deze motie in. Het gaat hier om behoud van ons erfgoed. Bewoners doen er al van alles aan en we denken de gemeente hiermee een steun in de rug te geven om hetzelfde te doen. We hebben immers allemaal hierin hetzelfde doel. Burger op 1 heeft moeite met de kap van weer 130 volwassen bomen en de circa 50 bomen in het Essenlaantje. De bomen worden gecontroleerd, maar de gemeente geeft aan wanneer te kappen en te snoeien. We kijken uit naar de evaluatie en het vervolg op de groenvisie, waarbij het kapbeleid vast aan de orde komt. In Q4 2025 worden bomen geplant bij de A15 Oostendam. Goed tegen de geluidsoverlast en de slechte luchtkwaliteit daar. Onze wijken kunnen nog veel groener. De groenste gemeente van het eiland zijn we nog niet.

Daarom pleiten wij voor groen houden van de boomgaard bij de Noldijk, een groene postzegel in een enorm versteend gebied die bijpassend onderhoud, in het voorjaar prachtige bloesem geeft en in het najaar een mooie walnoten oogst. Woningbouw kan wat ons betreft op de inbreidingslocaties, zoals onder andere het P.C. Hooftpark en locatie Beverbol. Deze projecten lopen al jaren. De regie is bij de projectontwikkelaar gelegd en daar wacht de gemeente af hoe dit loopt. Gemeente, neem zelf regie over de woningbouw. En misschien lopen we na deze projecten tegen de grenzen op van onze groei en is Ridderkerk vol. Of wordt die groei nu bepaald door de netcongestie? NieuwReijerwaard vraagt veel van het net. Gaat dit dan ook een bouwstap geven voor de bedrijventerreinen? Wij wensen het college veel empathie en wijsheid bij het besturen van Ridderkerk. Dank u. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Van Nes-de Man. En daarmee hebben we de eerste termijn van uw Raad afgerond ten aanzien van de highlights. Dat is ook goed gelukt, ook met respect voor de tijd die daarmee samenhangt. b.

Moties en amendementen

De voorzitter: Als volgend onderdeel, ik zei het al eerder, hebben we nu te maken met het pitchen van amendementen en moties door elk van de fracties. Maximaal 3 minuten per fractie. Geen interrupties. U doet dat bij voorkeur weer vanachter het spreekgestoelte. En er is u ook te kennen gegeven twee dingen. A, dat er meerdere personen per fractie het woord in dit geval mogen voeren. Dat gaat wel de wisseling ten koste van uw spreektijd, hou dat in de gaten. En als tweede punt, daar waar u zelf geen motie of amendement als fractie heeft ingediend, staat het u wel vrij om als mede-indiener van moties amendementen ook het woord te voeren. Is dat voor iemand onduidelijk? Dat is niet het geval. Dan gaan wij wederom tot een volgordelijke behandeling komen. En als eerste partij 18PLUS. De heer Westbroek: Dank u wel voorzitter. Wij hebben geen behoefte aan deze termijn, we hebben geen moties. Dus wij slaan hem over. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we naar Leefbaar Ridderkerk. Mevrouw Van Nieuwenhuizen komt naar voren. Mevrouw Van Nieuwenhuizen: Dank u wel voorzitter. Leefbaar Ridderkerk dient vandaag twee moties in. We lichten graag even toe. Zwervende winkelwagentjes, de titel zegt het al, lopen 's avonds rond het centrum, fietsen mag natuurlijk ook. En je ziet echt her en der de winkelwagentjes staan. Het lijkt steeds erger te worden.

Ook in de rest van de gemeente zijn ze te vinden in de openbare ruimte, al dan niet belandend in de sloot. Laten we vooropstellen, het is ook geen wenselijk gedrag van diegene die te belabberd is om ze terug te Pagina 13 van 111

brengen. Maar als ze weinig tot niet opgehaald worden door de winkeliers die de wagentjes hebben, verrommelt het straatbeeld nog meer. De drempel om ze niet ergens onbeheerd te laten staan wordt steeds lager. Alleen los je het als Ridderkerk niet op. In gezamenlijkheid kom je wel een stuk verder. Dus wat Leefbaar Ridderkerk betreft om de tafel met elkaar en kijk welke mogelijkheden eenieder heeft onze minder zwervende winkelwagentjes te komen. Tijd voor actie dus. De tweede motie betreft de tijdelijke fietsenstalling. Eerst hadden we in Ridderkerk twee bewaakte fietsenstallingen. Eén werd al opgedoekt omdat het niet meer paste. De andere openbaar toegankelijke is inmiddels ook al geruime tijd buiten dienst. Jammer. Er wordt nog steeds helaas in geruime mate fietsen gejast, met name elektrische fietsen. Leefbaar snapt dat er op termijn een nieuwe … Een bezig geoutilleerde fietsenstalling komt. Maar tot die tijd en dus op zo kort mogelijke termijn, zou er een tijdelijke, bewaakte fietsten in het centrum moeten komen ter voorkoming van fietsendiefstal, totdat de nieuwe geplande stallingen opengaat en dat zou zeer wenselijk zijn. Een hoop Ridderkerkers zouden we dan heel blij maken. Als je graag iedereen uit de auto wil hebben moet je ook een goede fietsenstalling aanbieden. Dat waren ze, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Van Nieuwenhuizen.

Dit was de eerste keer dat u het woord voerde in de gemeenteraad als raadslid. Ik zou het niet per se als maiden speech willen aanmerken, want u kiest er wellicht nog voor op een later moment dat te willen doen, maar ik complimenteer u wel bij deze. Dank u wel. Dan gaan wij nu naar de SGP. De heer Kardol: Voorzitter, we hebben geen moties, we maken er geen gebruik van. De voorzitter: Dank u wel. De ChristenUnie. Mijnheer Kooijman. De heer Kooijman: Beste aanwezigen. De laatste twee begrotingen zien wij een duidelijke versobering van de begroting. En dan bedoel ik het over het aantal pagina's in de tekst die erin staat. En natuurlijk is er niks mis mee om vanuit efficiëntie te kijken of sommige zaken ook wat beknopter of zelfs achterwege gelaten kunnen worden. Maar het doel is wat ons betreft altijd tweeledig. Enerzijds het inzichtelijk maken van de verwachte inkomsten en uitgaven voor het komend jaar, het financiële deel. En anderzijds ook het inzicht geven in de acties die vanuit verschillende beleidsterreinen het komend jaar worden opgepakt, het beleidsdeel. In deze begroting onder de kopjes wat willen we bereiken is, net als vorig jaar, de tekst uit het coalitieakkoord genoteerd. En bij wat gaan we daarvoor doen, alleen de onderwerpen uit het collegeprogramma.

Maar al die andere beleidsplannen, uitvoeringsagenda's en actieplannen die we als Raad hebben vastgesteld of door het college zelf zijn vastgesteld, worden hierin niet benoemd, terwijl ook daar zeker actiepunten in staan die in 2025 zullen worden opgepakt. Ik zal een aantal voorbeelden geven. In 2022 heeft het college een actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen opgesteld. Ook voor 2025 zijn daar acties benoemd. Er staat niets over in de voorliggende begroting. Programma drie, Mobiliteit, kent onder andere een laadvisie, een mobiliteitsplan en een uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid. Een aantal acties uit het collegeprogramma komen daar rechtstreeks uit voort en die zijn dus ook benoemd. Maar die andere actiepunten dan? Wordt daar niks meer aan gedaan? Kijkend naar programma vier, Economie, dan wordt volgens deze begroting het komend jaar twee zaken opgepakt. Maar er is toch veel meer? Konden er bijvoorbeeld nu niet echt alvast een paar zinnen worden gewijd aan de nieuwe toekomstvisie detailhandel? Nu blijft het alleen bij een kruisje in een tabel te herzien. Programma vijf, Onderwijs, kent maar één actiepunt en programma zes kent er daarentegen weer veertien. Is het daarmee kennelijk een veel belangrijker thema? En dan programma zeven, het Sociaal Domein. Een viertal punten uit het coalitieakkoord worden hier benoemd.