2024-05-31 RIB Vervolg aansprakelijkheidsstelling Chemours en svz dossier PFAS.pdf

Gemeenteraad van Ridderkerk p/a griffie

Uw brief van: Uw kenmerk: Bijlage(n):

1

Ons kenmerk: 2024-035246 Contact: Dhr. A.N. Kazen Doorkiesnummer: 0180 451 413 E-mailadres: a.kazen@ridderkerk.nl Datum: 31 mei 2024

Betreft: Vervolg aansprakelijkheidsstelling Chemours en stand van zaken dossier PFAS

Geachte raadsleden, Op 25 augustus 2023 is uw raad geïnformeerd over het verzenden van een aansprakelijkheidsstelling en stuitingsbrief door ons college aan DuPont/Chemours en haar rechtsopvolgers (hierna Chemours). Tevens bent u toen geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek van het RIVM naar de kwaliteit van de officiële zwemwaterlocaties in de omgeving. Op 2 februari jl. heeft u de antwoorden ontvangen op schriftelijke raadsvragen (RvO, art. 41) over het onderzoek naar PFAS in eieren van hobbykippen. Naast de genoemde onderwerpen speelt er meer op dit dossier. Met deze raadsinformatiebrief willen wij u informeren over de laatste stand van zaken. 1. Vervolg aansprakelijkheidsstelling Op onze aansprakelijkheidsstelling en stuitingsbrief is half september een eerste procedurele reactie van Chemours ontvangen. Op 27 september 2023 heeft de rechtbank Rotterdam een tussenvonnis gewezen in de zaak die de gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden tegen Chemours en haar rechtsopvolgers hebben aangespannen. Duiding vonnis In het tussenvonnis oordeelt de rechter dat Chemours inderdaad aansprakelijk is voor de vervuiling die zij heeft veroorzaakt door de uitstoot van PFOA en GenX. Ook oordeelt de rechter dat de bedrijven onrechtmatig hebben gehandeld in de periode 1984-1998.

Zij hadden toen meer informatie over de (gevaren van de) stof PFOA, maar hebben dat verzwegen voor de vergunningverlener provincie ZuidHolland en de omliggende gemeenten. Met deze uitspraak wordt duidelijk dat ook de rechter vindt dat de vervuiler verantwoordelijk is voor het opruimen van de vervuiling in de omgeving. Deze uitspraak biedt bovendien een fundament voor inwoners, bedrijven, overheden en instellingen die schade hebben geleden of lijden door PFOA en/of GenX-stoffen. De rechter heeft in het tussenvonnis geoordeeld dat Chemours in de periode 1984-1998 niet alle relevante informatie over de schadelijkheid van de stof PFOA heeft gedeeld. De provincie Zuid-Holland heeft naar aanleiding van deze uitspraak het Openbaar Ministerie opgeroepen om strafrechtelijk onderzoek te doen naar Chemours.

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

Reactie Chemours op uitspraak Rechtbank Rotterdam Chemours heeft dezelfde dag een persbericht op de website geplaatst waarin het bedrijf aangeeft het belangrijk te vinden om verder te kijken dan de uitspraak. Ongeacht mogelijke toekomstige juridische processen, die vaak jaren kunnen duren, willen ze graag een manier vinden om eerder (concrete) actie te ondernemen richting haar omgeving. Chemours spreekt het voornemen uit om met zowel de gemeenten als overige belanghebbenden te bekijken op welke wijze zo snel mogelijk concrete acties kunnen worden ondernomen. Deze acties zullen zich richten op het in kaart brengen van een aanpak, en het bieden van technische en financiële ondersteuning hiervoor. Vervolgstappen Naar aanleiding van bovenstaande heeft ons college Chemours en haar rechtsopvolgers een brief gestuurd waarin wordt aangegeven dat wij kennis hebben genomen van het tussenvonnis en het persbericht. Naar aanleiding daarvan hebben wij de bedrijven de mogelijkheid geboden om met ons in gesprek te gaan over de volgende thema’s: 1. Zwemwater; 2. Kleinschalige voedselvoorziening; 3. Gemeentelijke kosten. Door middel van deze brieven geven wij de bedrijven de kans om gelijksoortige en lange gerechtelijke procedures als die van Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden te voorkomen. De brieven zijn eind mei aangetekend verstuurd.

We trekken hierin op met omliggende gemeenten als Alblasserdam en Zwijndrecht, die een vergelijkbare route volgen. 2. Bericht van Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en Molenlanden Op 29 februari 2024 hebben de gemeenten Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en Molenlanden laten weten dat er verkennende gespreken waren samen met Chemours na het tussenvonnis van 27 september 2023. De gesprekken gingen over manieren om de omgeving schoon te maken. De vier gemeenten maken samen met Chemours een plan om de leefomgeving schoon te maken. Hierbij gaan ze eerst de plas Merwelanden en de moestuinen gebruiksklaar maken. Dit zal worden gecontroleerd door een onafhankelijke externe expert. De gemeenten zullen met Chemours spreken over andere verdere acties op basis van het tussenvonnis. Als college zien wij het als een goede zaak dat de gemeenten samen met Chemours proberen om de omgeving weer schoon te maken. Wij nemen de resultaten van de gesprekken mee in de keuze voor de vervolgstappen die wij zelf gaan zetten. Verder zal er met veel belangstelling worden gekeken naar de pilot en de verdere uitvoering van het schoonmaakplan en de resultaten daarvan. 3. Overlegstructuur regionaal Vanaf maart 2024 is een nieuwe overlegstructuur gestart, geïnitieerd door de Omgevingsdienst ZuidHolland Zuid (OZHZ) en de GGD ZHZ. Hierbij worden alle gemeenten in Zuid-Holland Zuid uitgenodigd.

Daarnaast sluiten ook de provincie, waterschappen en de drinkwaterleidingbedrijven aan. In dit overleg behandelen de OZHZ en de GGD de landelijke en regionale ontwikkelingen op het gebied van PFAS, zowel over de milieu- als de gezondheidsaspecten. Dit overleg vindt één keer in de 4 weken plaats. Hierdoor worden alle gemeenten in Zuid-Holland Zuid op eenzelfde wijze geïnformeerd. Ondanks de ligging net buiten het verzorgingsgebied van OZHZ sluit Ridderkerk ook bij dit overleg aan. Vooralsnog bij de ambtelijke overleggen, het verzoek staat uit om ook bij de bestuurlijke overleggen aan te mogen sluiten. 4. Moties van de Tweede Kamer In de Tweede Kamer zijn er nieuwe moties aangenomen over dit dossier. Het doel van de moties is om het Rijk een actievere rol te laten spelen in dit dossier. We zien het als een positieve ontwikkeling dat ook het Rijk zijn rol pakt. Daarnaast zijn wij blij dat hierdoor de aandacht op het dossier blijft.

5. GenX - Zeer Zorgwekkende Stoffen In 2019 heeft het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) op voordracht van Nederland GenX op de lijst met zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) gezet. Chemours heeft bezwaar gemaakt tegen het opnemen van GenX op de lijst van ZZS. In 2022 heeft het Gerecht van het Europese hof van Justitie de aanvraag van Chemours, om GenX van de ZZS-lijst te halen, verworpen. Hierna is Chemours in hoger beroep gegaan. Het Europese hof van Justitie heeft dit beroep op 9 november 2023 verworpen. Dit betekent dat GenX op de lijst van ZZS blijft staan. Er gelden daardoor zwaardere eisen bij het verlenen van een vergunning rondom GenX. 6. Oppervlaktewater Op vrijdag 3 mei jl. heeft het RIVM drie nieuwe handreikingen gepubliceerd voor het gebruik van oppervlaktewater. De richtlijnen geven waterbeheerders in Nederland meer inzicht in de impact van PFAS op oppervlaktewater. Hiermee helpen ze de risico’s van het gebruik van oppervlaktewater beter te bepalen. Er is een handreiking voor zwemwater, een voor moestuinirrigatie en een voor het eten van vis uit oppervlaktewater. Zwemwater Eind juni 2023 was er veel onrust in (sociale) media over de verontreiniging van zwemwater. Hierbij stonden het Lammetjeswiel (Alblasserdam) en Merwelanden (Dordrecht) nadrukkelijk in de aandacht.

Een van de redenen voor de onrust was de uitzending van Zembla waar het onder andere over de waterkwaliteit in deze zwemplassen ging. Het RIVM heeft vervolgens onderzoek gedaan naar de risico’s van zwemmen in officiële zwemwateren. Het RIVM concludeerde voor 12 locaties (waaronder de Ridderkerkse zwemlocaties Vijver Oosterpark, Woude en de Waalboezem Surfbocht) dat de berekende hoeveelheid PFAS niet schadelijk is voor de gezondheid van zwemmers. Hiervoor is gebruik gemaakt van monitoringsdata van het waterschap Hollandse Delta en het waterschap Rivierenland. De officiële Ridderkerkse zwemwateren worden sinds 2018 onderzocht door het waterschap. Voor het zwemseizoen 2024 en verder in de toekomst zet het waterschap de metingen van de kwaliteit van de zwemwateren voort. Dit gebeurt in de aangewezen zwemwateren, tussen 1 mei en 1 oktober. Op basis van de metingen beoordelen het RIVM en de provincie Zuid-Holland of het verantwoord is om te zwemmen in de verschillende plassen. Op de landelijke zwemwaterwebsite www.zwemwater.nl is alle actuele informatie over de aangewezen zwemlocaties te vinden. Voor de beoordeling wordt de nieuwe handreiking van het RIVM gebruikt. De nieuwe advieswaarde is bepaald op basis van de effecten van PFAS-stoffen op onze gezondheid.

Omdat PFAS bijna nooit als enkele stof voorkomt, maar meestal in mengsels met verschillende soorten PFAS, drukt het RIVM de advieswaarden uit in 'nanogram PEQ per liter'. PEQ staat voor PFOA equivalenten; de som van meerdere soorten PFAS, uitgedrukt in PFOA eenheden. De advieswaarde voor PFAS in zwemwater is 280 nanogram PEQ per liter. 7. Voedselvoorziening Eierenonderzoek Uit de eerste analyse van het eierenonderzoek blijkt dat er te hoge gehaltes aan verschillende soorten PFAS in de eieren van hobbykippen zijn aangetroffen. Daarom hebben het RIVM en de GGD geadviseerd om vooralsnog geen eieren meer te eten van hobbykippen, in afwachting van een vervolgonderzoek. Eieren uit de supermarkt kunnen wel veilig worden gegeten. Op een aantal raaplocaties wordt nader onderzoek uitgevoerd in de hoop een duidelijke oorzaak voor de hoge concentraties te vinden. De uitkomst van dit bronnenonderzoek wordt verwacht in het voorjaar van 2024. Door de onderzoekers is melding gedaan bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Koningsplein 1 Postbus 271 2980 AG Ridderkerk

Het Bureau Risicobeoordeling & Onderzoek van het NVWA heeft een risicobeoordeling uitgevoerd voor particuliere eieren. De conclusie verscheen op 13 maart 2024: Eieren van kippen van particulieren in Nederland kunnen hoge gehalten PFAS bevatten. Op dit moment kan geen relatie gelegd worden met een bekende besmettingsbron of locatie. Het is daarom vooraf niet te voorspellen welke eieren van particulieren deze hoge gehalten bevatten. De wekelijkse PFAS inname door de consumptie van eieren van particulieren overschrijdt de gezondheidskundige grenswaarde (oftewel de maximale veilige inname). Dit betekent dat de wekelijkse PFAS inname door de consumptie van deze eieren gedurende een langere periode tot gezondheidsrisico’s kan leiden. De consumptie van eieren uit de supermarkt (commerciële eieren) leidt niet tot een te hoge PFAS inname en kunnen dus veilig worden gegeten. In deze risicobeoordeling met betrekking tot de consumptie van eieren is geen rekening gehouden met de achtergrondblootstelling aan PFAS door de consumptie van andere levensmiddelen. De totale PFAS inname van de Nederlandse consument is volgens RIVM te hoog. Deze te hoge blootstelling staat dus los van het eten van eieren van kippen van particulieren.

Naar aanleiding van deze conclusie adviseert het bureau aan de minister van Medische Zorg: Om het Voedingscentrum te vragen of zij consumenten kunnen informeren over de mogelijke gezondheidsrisico’s van PFAS bij de consumptie van eieren van kippen van particulieren. Om het initiatief te nemen voor aanvullend (internationaal) onderzoek naar PFAS-gehalten in eieren van particulieren. Met specifiek aandacht voor de verschillende bronnen die mogelijk leiden tot PFAS blootstelling van kippen van particulieren. Dit onderzoek in een bredere onderzoeksprogrammering naar PFAS op te nemen, gezien de omvang van de PFAS problematiek. Nader onderzoek door het RIVM naar o.a. de mogelijke bron van PFAS in eieren van hobbykippen wordt eind dit voorjaar verwacht. 8. Afdoening Raadstoezegging 3472 Tijdens de Begrotingsraad d.d. 02-11-2023 hebben we u het volgende toegezegd: “De Ridderkerkse zorgen over PFAS zullen aan het RIVM worden meegedeeld.” (ID 3472). Dit is gebeurd door middel van bijgaande brief. Wij vertrouwen erop u voldoende te hebben geïnformeerd en beschouwen de raadstoezegging met ID 3472 hiermee als afgedaan. Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Ridderkerk, de secretaris

de burgemeester,

mevr. M. Kitselar

dhr. C.A. Oosterwijk

Bijlage: - Brief aan RIVM van 19 februari 2024: Ridderkerk betrekken bij gezondheidsonderzoek Chemours