2023-02-02 Rapportage programma Beter Bestuur 2022.pdf

Midden-Delfland

Gedeputeerde Stolk bij de feestelijke opening van NEXT Delft, een gebouw met kantoor- en maakruimte voor innovatieve bedrijven.

Rotterdam Schiedam Westvoorne

Brielle

Maassluis

Capelle aan den IJssel

Vlaardingen Krimpen aan den IJssel

Zichtbaar is dat die eigenheid ook voor uitersten zorgt ten tijde van een (energie)crisis. Zoals in de energie-intensieve glastuinbouw en de onevenwichtige verdeling van het aantal geïsoleerde woningen, in combinatie met zorgelijke ontwikkelingen in wijken met een lagere brede welvaart. Niet voor niets is Delft West naast Den Haag Zuidwest toegevoegd als stedelijk focusgebied aan het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Beide gemeenten hebben bij de vierde tranche van Regio Deals een aanvraag ingediend, die moet gaan bijdragen aan het verhogen van de brede welvaart. Specifiek de gemeente Delft bevindt zich in een structurele situatie van ruimtelijke, economische, sociale en financiële disbalans. Als stad met een groot regionaal en (inter-) nationaal belang ontving zij de afgelopen jaren extra aandacht van de provincie. Om de kansen voor regio en Nederland waar te maken hebben gemeente, provincie en TU Delft, met adhesiebetuigingen van onder andere de MRDH, Innovation Quarter,

De commissaris van de Koning ondertekent de propositie ‘De kracht van Delfts blauw verzilveren’ met Stephan Brandligt (wethouder Delft), Marja van Bijsterveldt (burgemeester Delft) en Tim van der Hagen (TU Delft).

24

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

Economic Board Zuid-Holland en DSM, de propositie ‘De kracht van Delfts blauw verzilveren’ aangeboden aan de Rijksoverheid. Daarin heeft de provincie met haar partners bijgedragen aan het regionale, provinciale en nationale belang. Ook aan andere gemeente overstijgende dossiers heeft de provincie de afgelopen jaren waarde toegevoegd. Zo is zij na lang overleg samen met gemeenten en huurorganisaties eind 2021 gekomen tot het Tussenakkoord ‘Samenwerken aan een solide woningmarkt in Haaglanden 2021-2030 - de eerste stap’. De verschillen tussen gemeenten zijn (nog) aanzienlijk. Hoewel het tussenakkoord een belangrijke mijlpaal - zo stijgt het percentage van de woningvooraad dat tot de doelgroepvoorraad behoort - moet er nog veel gebeuren voordat alle regionale doelen, zoals een meer evenwichtige spreiding van de doelgroepenvoorraad, volledig worden behaald. Om de woningnood te verkleinen groeien gemeenten in Haaglanden snel door nieuwbouw en transformatie. Dat geeft druk op de bereikbaarheid (ontsluitingen en openbaar vervoer), leefbaarheid, woonaantrekkelijkheid en ruimte voor bedrijvigheid. Die druk wordt fysiek en bestuurlijk zichtbaar aan de gemeentegrenzen, in snelgroeiende gemeenten als Rijswijk en Zoetermeer (New Town) en in de toenemende zorgen van inwoners bij (nieuw)bouwprojecten.

Woningen worden veelal toegevoegd op plekken waar voorheen bedrijven stonden en bedrijventerreinen worden gewijzigd naar gemengd woon-werkgebied. Ruimte voor bedrijvigheid blijft nodig, want waar wordt gewoond moet ook kunnen worden gewerkt. De groei van het aantal inwoners gaat hier hand in hand met de groei van economische ontwikkelingen. Uit de behoefteraming bedrijventerreinen

< inhoud

kwaliteit Harm Veenenbos uit de Halfwegevaluatie Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Verder heeft zich op initiatief van de provincie gebogen over de vraag hoe deze zone ook in 2030 en daarna aantrekkelijk blijft en hiertoe een toekomstbeeld geschetst.

Gedeputeerde Baljeu tekent voor de aanvang van WarmtelinQ (Delft) met directie WarmtelinQ en Maaike Zwart (wethouder Delft). Zuid-Holland blijkt dat vraag en aanbod van bedrijven in Haaglanden niet in balans zijn. Met name de watergebonden en hogere milieucategorie (HMC) bedrijvigheid staan onder grote druk. Begin 2022 hebben gemeenten in Haaglanden en de provincie het Woon-werkakkoord ‘Durf te kiezen’ gesloten. Daarnaast zijn een zevental gemeenten verenigend in het Businesspark Haaglanden (BPH). Aandacht vanuit BPH gaat uit naar ruimte en groei van bedrijven en banen en zorg voor voldoende instrumenten en middelen voor kleinschalige herstructurering. Ruimtelijk-economische en woningbouwvraagstukken noodzaken tot blijvende aandacht in Haaglanden en zetten de bestuurlijke relaties onder druk.

De gemeenteraadsverkiezingen hebben niet tot grote wijzigingen geleid in de gemeenten in Haaglanden. In de nieuwe coalitie- en raadsakkoorden 2022-2026 wordt er verschillend geschreven over regionale samenwerking. Het regionale en collectieve belang staat staat hierin vaker haaks op het gemeentelijke en individuele belang. Enerzijds wordt door een deel van de gemeenten regionale samenwerking als collectief waardevol beschouwd, met de boodschap dat je samen verder komt. Anderzijds is er een aantal gemeenten die regionale samenwerking voornamelijk beschrijven in termen van gemeentelijke belangenbehartiging. In de praktijk zien we als provincie in Haaglanden, op initiatief van de gemeente Den Haag, een positieve productieve verdergaande samenwerking ontstaan op het gebied van de fysieke leefomgeving. Alle decentrale overheden onderstrepen de grote urgentie om regionale opgaven integraal gezamenlijk op te pakken. Dit krijgt de komende jaren een vervolg en daarmee wordt er ingezet op de éénoverheidsgedachte in Haaglanden.

4.3.2

Rotterdamse regio

Daar waar wordt gewoond en gewerkt moet ook ruimte zijn om te kunnen ontspannen in een gezonde groenblauwe leefomgeving. In samenwerking met de gebiedsgemeenten werken Gedeputeerde Staten aan de uitwerking van de adviezen van de de provinciaal adviseur ruimtelijke

Belangrijke opgaven voor de Rotterdamse Regio zijn het versterken van het economisch vestigingsklimaat en de transitie naar een duurzame economie. Ook de woningbouwopgave en het verbeteren van de bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid vereisen een krachtige samenwerking van overheden, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en inwoners. De Rotterdamse Regio is monocentrisch: alle hoeken van de regio zijn gericht op het grootstedelijk centrum van Rotterdam. Daardoor is er een grote urgentie voor meer regionale samenwerking en afstemming. Afgaande op de in 2022 gesloten coalitieakkoorden wordt deze urgentie wisselend (h)erkend. Er zijn gemeenten die de noodzaak van een sterkere regionale samenwerking onderschrijven. Andere gemeenten focussen meer op het lokale belang en hebben minder oog voor het regionale belang.

Gedeputeerde Koning ondertekent het Tussenakkoord Haaglanden.

In gesprek met gemeenten vraagt de provincie aandacht voor het belang van goede regionale

< inhoud

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

25

Katwijk Wassenaar

Leiden Leiderdorp

Voorschoten Zoeterwoude

Alphen aan den Rijn

Leidschendam-Voorburg Den Haag Zoetermeer

Bodegraven-Reeuwijk

Rijswijk

Waddinxveen Gouda

Pijnacker-Nootdorp Westland

Lansingerland

Delft

Zuidplas

Midden-Delfland

Maassluis

Westvoorne

Vlaardingen

Brielle

Schiedam

Capelle aan den IJsselKrimpenerwaard Krimpen aan den IJssel

Rotterdam

Molenlanden Ridderkerk

Albrandswaard Hellevoetsluis

Barendrecht

Nissewaard

Hendrik-Ido-Ambacht Zwijndrecht

Goeree-Overflakkee

Hoeksche Waard

Dordrecht

samenwerking. Zo is op verzoek van Barendrecht en Vlaardingen een bijdrage geleverd aan de inwerkprogramma's voor nieuwe raadsleden, waarbij ook het belang van regionale samenwerking ter sprake kwam. Gelet op de bestuurlijke ontwikkelingen die spelen voor de onder deze regio vallende subregio's van de BAR en de Nieuwe Waterweg Noord worden deze hierna apart toegelicht.

BAR (Barendrecht, Albrandswaard, Ridderkerk) De bestuurlijke ontwikkeling binnen de BAR hangt nauw samen met de grote en unieke verkiezingsoverwinning van Echt voor Barendrecht (EVB) bij de raadsverkiezingen in Barendrecht. De EVB behaalde 20 van de 29 zetels. Het nieuwe college bestaat uit drie EVB-wethouders en een externe vierde, niet EVB-wethouder, verantwoordelijk voor het sociaal domein. Een voor de EVB belangrijk speerpunt is het ontmantelen van het BAR-construct en het bouwen van een betrokken en slagvaardige eigen ambtelijke organisatie voor Barendrecht. Albrandswaard wil juist de bestaande samenwerking in BAR-verband voortzetten en versterken. Ridderkerk wil taken meer specifiek per gemeente gaan organiseren, maar in tegenstelling tot Barendrecht wel in BARverband en niet daarbuiten. Hierdoor kwam de samenwerking in BAR-verband en het model van de BAR-organisatie onder grote politieke druk.

"De provincie mag ook haar verschillende rollen innemen. Niet alleen zalvend, ook kaderstellend. Al moet je wel altijd oppassen dat je niet op elkaars stoel gaat zitten’’ Ambtelijke bijeenkomst Programma Beter Bestuur, 8 november jl

26

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

Gelet op de uiteenlopende standpunten is op voorstel en op kosten van de provincie de heer Eenhoorn aangetrokken als externe procesbegeleider. De door hem gevoerde gesprekken met de drie colleges maakten duidelijk dat partijen bereid zijn tot een compromis. Zij aanvaarden de verantwoordelijkheid voor een ordentelijk ontvlechtingsproces, inclusief de financiële afwikkeling. Op 11 oktober 2022 vond hierover besluitvorming plaats door de drie colleges. De besluiten van de colleges zijn verzonden aan de gemeenteraden, de medewerkers en het Dagelijks en Algemeen Bestuur van de BAR. Inzet is dat er snel besluiten volgen over de inrichting van het ontvlechtingsproces, waarbij het belang van inwoners en medewerkers voorop staat. Evenals de colleges zijn Gedeputeerde Staten zich ervan bewust dat een gedeeltelijke ontvlechting grote gevolgen heeft voor de medewerkers. Met name de positie van Albrandswaard is hierbij het meest kwetsbaar. Ook de financiële consequenties van ontvlechting zijn voor de betrokken gemeenten groot. Als financieel toezichthouder op gemeenten houdt de provincie de vinger aan de pols. In lijn met de door Gedeputeerde Staten gevolgde inzet blijft de provincie op ambtelijk en bestuurlijk niveau nauw betrokken bij de uitwerking van het vervolgtraject om de BAR-gemeenten te ondersteunen.

Nieuwe Waterweg Noord (Maassluis, Vlaardingen, Schiedam) De gemeenten Maassluis, Vlaardingen en Schiedam continueerden in 2022 hun goede samenwerking op het sociaal domein in Stroomopwaarts (participatiewet) en ROGplus (uitvoering Wmo). Ook in de Hoekse Lijn Alliantie werd vanuit een verstedelijkingsopgave samengewerkt met Rotterdam (Hoek van Holland) en de provincie in de gebieden rond de metrohaltes (wonen, werken en landschap). Daarnaast werkten de gemeenten samen met de Riverboard aan het thema Leven Lang Ontwikkelen. De gemeenten Maassluis, Vlaardingen, Rotterdam en de provincie werden het in juli 2022 eens over een Woon-werkakkoord Hoekse Lijn voor de regio met afspraken over de bouw van extra betaalbare woningen en goede ruimtes voor werklocaties. In het akkoord zijn afspraken vastgelegd tussen de gemeenten en de provincie voor zowel de korte als lange termijn om de bouw van betaalbare woningen te versnellen en tegelijkertijd voldoende en kwalitatief goede ruimte te behouden voor werklocaties.

< inhoud

Gedeputeerde Koning bij de ondertekening van het Woon-werkakkoord Hoekse Lijn met Sjef Evers en Sjoerd Kuiper (wethouders Maassluis) en Ivana Somers-Gardenier (wethouder Vlaardingen). De nieuwe ronde Regio Deals biedt kansen om de brede welvaart in deze regio te versterken door samen te investeren in de kwaliteit van wonen, leven en werken. In 2022 is een start gemaakt met het verkennen van de mogelijkheden voor een Regio Deal door de gemeenten Maassluis, Vlaardingen en Schiedam met Rotterdam West. In hoeverre de ambitie uit deze regio leidt tot een concrete aanvraag bij het Rijk wordt in 2023 duidelijk. Het initiatief daarvoor ligt bij de gemeenten. De provincie blijft vanuit een informerende en coördinerende rol meedenken over de kansen voor deze regio. Als de gemeenten een propositie willen voorbereiden, is de provincie bereid hierbij een faciliterende rol te vervullen.

Den Haag

In de aanloop naar deze fusie brachten Gedeputeerde Staten op 6 september 2022 een werkbezoek aan Voorne. Hierbij werden bezoeken gebracht aan de testlocatie met drijvende zonnepanelen, het Field Lab Oostvoornse Meer en het Scheepvaart en Transport College Brielle (STC) bij de Green Technology Campus, waar studenten en bedrijven van elkaar leren over proces- en onderhoudstechniek op het gebied van duurzame energiebronnen. Ook keken de bestuurders vooruit naar de toekomst van de nieuwe gemeente, die voor grote opgaven staat op het gebied van kustontwikkeling, wonen, welzijn, zorg, natuur en recreatie. Samen met de Voornse bestuurders ondertekenden Gedeputeerde Staten het Uitvoeringsprogramma Voorne aan Zee. Met de vaststelling van dit uitvoeringsprogramma is een eerste stap gezet in de concretisering van de samenwerking vanuit de nieuw te vormen gemeente met de provincie, regio, inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen.

Rijswijk

Delft

Westland

Pijnacker-Nootdorp

Lansingerland Midden-Delfland

Commissaris van de Koning Smit en gedeputeerde Potjer bij de ondertekening van het Uitvoeringsprogramma Voorne aan Zee.

Rotterdam

Maassluis

Westvoorne

Schiedam Vlaardingen

Brielle

Albrandswaard Hellevoetsluis

Goeree-Overflakkee

4.3.3

Nissewaard

Hoeksche Waard

Voorne-Putten

Een ruime meerderheid van zowel de Tweede als de Eerste Kamer stemde op respectievelijk 17 mei en 12 juli 2022 in met het wetsvoorstel Samenvoeging Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne. Met dit goedgekeurde wetsvoorstel gaan de drie genoemde gemeenten per 1 januari 2023 op in de nieuwe gemeente Voorne aan Zee.

Op 23 november 2022 vonden de herindelingsverkiezingen voor de nieuwe gemeente Voorne aan Zee plaats. Voor meer informatie over het fusieproces zie: Op weg naar één gemeente op Voorne. Ook na de fusie per 1 januari 2023 blijft de provincie zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau nauw verbonden met de nieuwe gemeente Voorne aan Zee. De ambitie van de provincie is om de samenwerking met de nieuwe gemeente rond de in het uitvoeringsprogramma genoemde thema's te intensiveren. De provinciale inzet blijft er de komende jaren op gericht om de nieuwe gemeente te ondersteunen met het maken van de noodzakelijke schaalsprong binnen de regio Zuid-Holland Zuid.

< inhoud

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

27

Molenlanden Alblasserdam Hendrik-Ido-Ambacht Gorinchem Papendrecht Sliedrecht HardinxveldZwijndrecht Giessendam Goeree-Overflakkee

Hoeksche Waard

Dordrecht

4.4 Zuid-Holland Zuid Op het schaalniveau Zuid-Holland Zuid is de formele samenwerking tussen de gemeenten gericht op het vlak van uitvoering van wettelijk verplichte samenwerkingsverbanden – de Veiligheidsregio ZuidHolland Zuid en de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid. Het derde samenwerkingsverband, de Dienst Gezondheid & Jeugd, omvat de verplichte GGDsamenwerking en vrijwillige samenwerking rond de handhaving Leerplichtwet en ‘Veilig thuis’.

Het Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) Zuid-Holland Zuid De regio Zuid-Holland Zuid staat voor grote maatschappelijke opgaven: van het investeren in wonen en bereikbaarheid tot klimaatadaptatie en een sterke, innovatieve economie. Met de complexiteit van de opgaven neemt het belang toe van triple helix samenwerking in de regio – tussen gemeenten, het waterschap en de provincie én met maatschappelijke en economische partners – bij de realisatie van publieke waarde. Om meer grip te krijgen op ‘de regio’ en de factoren die bijdragen aan het realiseren van publieke waarde

28

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

in die regio, doen de Rijksuniversiteit Groningen en Berenschot hiernaar in tien regio’s onderzoek, waaronder Zuid-Holland Zuid. Het samenspel tussen het BRE, het economische ecosysteem en het maatschappelijke ecosysteem staat hierbij centraal. De provincie subsidieert het onderzoek en ook het ministerie van BZK heeft zich financieel en inhoudelijk gecommitteerd. Het BRE-rapport over ZuidHolland Zuid is op 6 december jl. verschenen. De provincie heeft destijds de regio gestimuleerd om aan het BRE-onderzoek mee te doen. Dit vanwege het complexe karakter van een regio die voordeel zou kunnen halen uit slimme onderlinge samenwerking. De regio kent flinke uitdagingen als het gaat om bijvoorbeeld bereikbaarheid, klimaatadaptatie, economische ontwikkeling en verbetering van de brede welvaart. Vraagstukken rond de verdeling van schaarste (o.a. ruimte) los je niet in je eentje op. En de samenhang tussen deze opgaven neemt de komende jaren alleen maar toe. Anderzijds is een regio te zien waarvan de drie subregio's elk afzonderlijk behoorlijk zijn georiënteerd op Rotterdam en in het geval van de Hoeksche Waard ook op GoereeOverflakkee en Voorne-Putten. In Zuid-Holland Zuid is geen sprake van één congruent bestuurlijk regionaal ecosysteem. Maar er is ook sprake van een

< inhoud

regio die er in de afgelopen jaren op verschillende onderdelen in is geslaagd om publieke waarde te realiseren, zoals via de twee Regio Deals. Het BRE-rapport geeft inzicht in hoe de regio ZuidHolland Zuid werkt aan publieke waarde en welke factoren het succes van regionale samenwerking bepalen. Het rapport bevat ook aanbevelingen naar de toekomst. Verwacht mag worden dat het BRErapport aanleiding zal geven tot een brede discussie over de inhoud en vorm van regionale samenwerking. Dit kan partijen helpen om effectiever op te treden in het regionale samenspel en ook om lokale doelstellingen beter te realiseren. Capelle aan den IJssel Krimpen aan den IJssel

Krimpenerwaard

Rotterdam Molenlanden Ridderkerk

Alblasserdam

Barendrecht Hendrik-Ido-Ambacht Papendrecht Zwijndrecht

Sliedrecht

Gorinchem Hardinxveld-Giessendam

Dordrecht

komende periode nog meer vorm krijgen. Het is nog wel zoeken naar bruggenbouwers die in staat zijn om verbindingen tussen de verschillende domeinen in de regio aan te brengen. In hun brief van 15 december 2020 aan de Drechtsteden hebben Gedeputeerde Staten onder meer aangegeven dat ze de verandering in de samenwerking een logische stap vinden, maar is ook aandacht gevraagd voor de strategische en uitvoeringskracht van de kleinere gemeenten. Dit blijft ook twee jaar later een punt van zorg. Door personele krapte en vele wisselingen is te zien dat de continuïteit op belangrijke dossiers soms onder druk staat en dat kleinere gemeenten kwetsbaar zijn. Als sommige gemeenten niet kunnen leveren, kan dit zijn weerslag hebben op de gehele Drechtsteden. Grote opgaven vragen immers om een gezamenlijke aanpak. Op het dossier woningbouw hebben de Drechtsteden in de afgelopen jaren onvoldoende gerealiseerd. Nu de weg naar boven gevonden lijkt te zijn, is het zaak om dit in de komende jaren vol te houden.

Hoeksche Waard

4.4.1

Drechtsteden

De regionale samenwerking in de Drechtsteden heeft in de afgelopen periode een transformatie ondergaan. Vanaf 2022 zijn de bevoegdheden teruggegaan naar de zeven afzonderlijke gemeenteraden en de Drechtraad is met ingang van 1 januari 2022 opgeheven. Eind 2021 werd de nieuwe samenwerking gelanceerd onder de naam ‘Smart Delta Drechtsteden’. De focus van de samenwerking ligt op het ruimtelijk-economische domein en vooral op de realisatie van de ambities uit de regionale Groeiagenda 2030. Het gaat daarbij om de thema’s Bouwen en Wonen, Bereikbaarheid en Mobiliteit, Werken en Economie, en de Energietransitie. Voor de bedrijfsvoering is Dordrecht vanaf 1 januari 2022 centrumgemeente en de sociale dienst is ondergebracht in een aparte gemeenschappelijke regeling. De keuze om de bevoegdheden terug te leggen bij de gemeenteraden betekent dat voor specifieke onderwerpen gelegenheidscoalities worden gevormd. De gemeenten willen bij de samenwerking binnen Smart Delta Drechtsteden niet alleen de overheden, maar ook maatschappelijk initiatief en bedrijfsleven een rol laten spelen. Deze intentie moet in de

Medio 2020 hebben de Drechtsteden samen met de gemeente Gorinchem en de provincie een Regio Deal afgesloten met het Rijk. De deal loopt tot 1 oktober 2025 en omvat € 45 miljoen aan investeringen waarvan € 22,5 miljoen door het Rijk wordt bijgedragen en eenzelfde bedrag vanuit regio en provincie. De deal wordt ingezet voor investeringen op het gebied van Human Capital, toegepaste innovatie en dynamische oevers. In 2023 zal bijvoorbeeld het nieuwe Kopgebouw in het Leerpark voor nieuwe HBO-AD opleidingen worden opgeleverd en langs de rivieroevers worden binnen de looptijd van de deal enkele transformaties gerealiseerd. De brede

Gedeputeerde Stolk geeft het startsein voor de Maakfabriek Dordrecht in het kader van de Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem.

< inhoud

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

29

Waddinxveen

Bodegraven-Reeuwijk Gouda

Zuidplas Rotterdam

welvaart in de regio wordt door de deal versterkt, maar er moet nog wel veel gebeurden voordat de achterstand is ingehaald. Daarom overweegt de regio om in een van de komende tranches van Regio Deals een nieuwe aanvraag te doen. In de voortgangsrapportage Beter Bestuur 2021 hebben we opgemerkt dat het voor de Drechtsteden noodzakelijk is dat ze voor steeds meer maatschappelijke opgaven de verbinding zoekt met haar omgeving. Als provincie vinden het dan ook positief dat de nieuwe structuur van Smart Delta Drechtsteden meer ruimte biedt voor samenwerking met partners van buiten de Drechtsteden. Met Gorinchem is de samenwerking al geïntensiveerd via de lijn van de gezamenlijke Regio Deal. De vraag naar nut, vorm en inhoud van de samenwerking op het niveau van Zuid-Holland Zuid en in bredere zin Zuidelijk Zuid-Holland (inclusief de Zuid-Hollandse eilanden en de BAR-gemeenten) is minder eenvoudig te beantwoorden. De provincie hoopt dat de resultaten van het BRE-onderzoek Zuid-Holland Zuid dat op 6 december 2022 is gepresenteerd, kan helpen om daar met elkaar een antwoord op te formuleren. De gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 hebben niet geleid tot grote verschuivingen in de coalities en ambities. Meest opvallend is Dordrecht waar de lokale partij Beter voor Dordt na 12 jaren in de coalitie te hebben gezeten, plaats heeft gemaakt voor GroenLinks.

4.4.2

Alblasserwaard

In de regio Alblasserwaard zijn in de afgelopen periode grote stappen gezet. Er is eerder al aangegeven dat de bestuurlijke relaties tussen de gemeente Gorinchem en de andere gemeenten in de regio sterk zijn verbeterd. De adviezen uit het onderzoek ‘Samen voor elkaar’ van Berenschot (2019) over de centrumfunctie van Gorinchem en de verhouding met haar omgeving zijn met veel enthousiasme opgevolgd. De in vier provincies gelegen functionele regio Gorinchem heeft weer toekomstperspectief gekregen. Men weet elkaar weer te vinden, zoals bij de lobby voor behoud van de spoedeisende hulp van het Beatrixziekenhuis. Ontwikkelingen zoals de realisatie van ‘I-lab’ in Gorinchem voor innovatie en een betere aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt via de Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem leveren een belangrijke bijdrage aan de versterking van de regio.

30

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

Krimpenerwaard Capelle aan den IJssel Krimpen aan den IJssel

Molenlanden

Ridderkerk

Alblasserdam

Hendrik-Ido-Ambacht Papendrecht Zwijndrecht

Gorinchem Sliedrecht

Hardinxveld-Giessendam

Dordrecht Hoeksche Waard

De herindelingen Vijfheerenlanden en in mindere mate Molenlanden per 1 januari 2019 hebben de regio veel energie gekost. De provinciale grenzen werden verlegd en dat betekende dat voor de vrijwillige samenwerkingsverbanden knopen moesten worden doorgehakt. Met name rond het sociale domein leverde dat spanning op. Inmiddels zijn er goede afspraken gemaakt en zijn het voortbestaan van de gemeenschappelijke regeling Avres en de arbeidsmarktregio Gorinchem gewaarborgd doordat Vijfheerenlanden hierbij aangesloten blijft. Een goede, werkbare oplossing voor de laatste dossiers en de finale afhechting tussen de beide provincies leidden ertoe dat een streep kon worden gezet onder deze jarenlang voortslepende kwestie en dat er weer vooruit kan worden gekeken. De gemeenten in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, provincies, waterschap, maatschappelijke organisaties, bedrijven, inwoners, omliggende gemeenten en samenwerkingsverbanden hebben in 2018 een Regionaal Maatschappelijke Agenda (RMA) gesloten. Deze agenda heeft in de moeilijke tijden rond de herindelingen een belangrijke samenbindende functie gehad. Op veel van de vijftien benoemde maatschappelijke opgaven zijn relevante resultaten bereikt. In december 2021 is de RMA geactualiseerd en zijn de opgaven door clustering en afronding naar tien teruggebracht. Momenteel wordt nagedacht over de vorm van samenwerking.

Daarbij staat de samenwerking in de MRA an sich niet ter discussie. In de voortgangsrapportage Beter Bestuur 2021 is gewezen op het initiatief van een Agri&Food campus in Molenlanden. Dit initiatief uit de samenleving als motor voor innovatie bij bedrijven en voor samenwerking tussen onderwijs en ondernemers krijgt steeds meer gestalte. Dergelijke initiatieven worden door ons gewaardeerd. Wel wijst de provincie op het belang om dergelijke ontwikkelingen goed af te stemmen met de campussen in Dordrecht en

< inhoud

Gorinchem, zodat de campus kansrijk is en de gehele regio een impuls kan geven. Ook zou een Agri&Food campus wellicht onderdeel kunnen zijn van een toekomstige Regio Deal aanvraag. De gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 hebben geleid tot opmerkelijke verschuivingen in beide gemeenten. In Molenlanden is het CDA ingewisseld voor de SGP in een college met de lokale partij Doe mee! en VVD. In Gorinchem is Stadsbelangen de enige continue factor in het college. Overigens hebben coalitie en oppositie stuivertje gewisseld. Op de belangrijkste dossiers lijken de verschuivingen in de colleges geen invloed te hebben.

Commissaris van de Koning en gedeputeerde De Zoete bij het bezoek van minister Hanke Bruins Slot (BZK) aan de Zuid-Hollandse Delta in kader van de Regio Deals.

Leidschendam-Voorburg

Alphen aan den Rijn Zoetermeer

Den Haag

Waddinxveen

Rijswijk

Gouda

Pijnacker-Nootdorp Westland

Delft

Zuidplas Lansingerland

Midden-Delfland Maassluis

Capelle aan den IJssel Schiedam Krimpenerwaard Krimpen aan den IJssel

Vlaardingen Westvoorne

Brielle

Hellevoetsluis

Rotterdam

Molenlanden Ridderkerk

AlbrandswaardBarendrecht Nissewaard Zwijndrecht

Goeree-Overflakkee

4.4.3

Hoeksche Waard

Dordrecht

Zuid-Hollandse Eilanden

De zes gemeenten op de Zuid-Hollandse eilanden Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard en VoornePutten vinden elkaar al langer waar nodig, en werken sinds kort als regio Zuid-Hollandse Delta intensiever samen op de inhoudelijke opgaven die op de eilanden afkomen. De directe aanleiding voor deze samenwerking was de mogelijkheid in 2019 om gezamenlijk een Regio Deal aan te vragen. Deze aanvraag voor een Regio Deal vanuit de Zuid-Hollandse Delta is in 2020 door het Rijk gehonoreerd. Vanuit rijksmiddelen is een bedrag van maximaal € 7,5 miljoen beschikbaar gesteld. De onderwerpen waarop de Regio Deal betrekking heeft zijn agrifood, landschap en toerisme, duurzaamheid (circulaire economie en waterstof) en onderwijs en arbeidsmarkt. De provincie was geen mede-indiener, maar heeft op onderdelen meegewerkt aan het opstellen van de aanvraag van de Regio Deal. Nu neemt de provincie deel aan het ambtelijke Strategisch kernteam en aan het bestuurlijke Rijk-regio overleg Regio Deal Zuid-Hollandse Delta (met gedeputeerden Potjer en Stolk). Er komt een groot aantal transitieopgaven op de eilanden af zoals

duurzame mobiliteit, schone energie, versterken van de natuur en het bevorderen van een veilige en gezonde leefomgeving. Dat gaat verder dan het programma van de Regio Deal. Daarom hebben de gemeenten in 2021 samen met de provincie, het Rijk en alle relevante stakeholders een verkenning uitgevoerd naar een strategische agenda. Uit deze conceptverkenning zijn drie transitieopgaven naar voren gekomen waarmee de eilanden hun samenwerking kunnen verbreden: 1. Een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving – Ecosystemen in balans, Klimaatbestendig, en Natuur, landschap en recreatie op niveau. 2. Vitale wijken en kernen – Veilige en leefbare omgeving, Passende en duurzame woning voor iedereen, en Gezonde en leefbare kernen; 3. Een innovatieve, bereikbare, duurzame economie en arbeidsmarkt – Duurzame energie en circulariteit, Duurzame mobiliteit, en Onderwijs en arbeidsmarkt in balans. Op basis van de resultaten van de conceptverkenning is in 2022 gewerkt aan een propositie voor de eilanden en een Visie 2050. Deze propositie wordt ook gebruikt voor een mogelijke tweede aanvraag Regio Deal in november 2023. Op 5 oktober is de concept propositie gepresenteerd tijdens het Rijk – provincie – regio overleg (in aanwezigheid van gedeputeerde Potjer). Voor de lopende Regio Deal is een Regioboard in het leven geroepen.

Hierin zitten vertegenwoordigers vanuit verschillende maatschappelijke middenvelden van de drie eilanden. De Regioboard buigt zich ook over de wijze waarop de huidige samenwerking versterkt en verbreed kan

< inhoud

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

31

worden. De insteek is: lokaal wat moet, regionaal wat kan. De provincie heeft rond de herindelingen van Goeree-Overflakkee en de Hoeksche Waard met deze gemeenten gebiedsprogramma’s opgestart. De evaluatie van de programma’s is positief; zo is de samenwerking verbeterd en zijn projecten sneller uitgevoerd. Ook is er meer begrip geweest voor elkaars standpunten wat resulteerde in verscheidene win-win situaties. Deze gemeenten kiezen er nu voor om nog geen ‘nieuw’ gebiedsprogramma op te stellen, maar op basis van de strategische agenda een lokale uitvoeringsagenda op te stellen (verwachting medio 2023). Overigens betekent dit niet dat de opgaven uit de gebiedsprogramma's zijn stilgelegd. Hieraan wordt gewerkt. In het kader van het fusieproces naar de gemeente Voorne aan Zee is wel een uitvoeringsprogramma opgesteld. Wij hebben gemerkt dat de gemeenten in de ZuidHollandse Delta goede bestuurlijke contacten met de provincie waarderen. Het college van Gedeputeerde Staten komt daar graag aan tegemoet. De strategische agenda is bij uitstek het vliegwiel om de bestuurlijke contacten in de toekomst verder te intensiveren.

"De vraag is: wat mogen wij vragen van de provincie? En wat mag de provincie van ons vragen?" Ambtelijke bijeenkomst Programma Beter Bestuur, 8 november jl

stappen te maken in de schaalsprong. Van belang is immers dat nieuwe heringedeelde gemeenten groter leren denken, scherpe (boven)regionale doelen stellen, slimme coalities vormen en nieuwe verbindingen met buurgemeenten aangaan. Gelet op de noodzaak voor de (nieuwe) gemeenten Hoeksche Waard en Voorne aan Zee om deze schaalsprong in strategisch handelen zichtbaar te maken, blijft de provinciale inzet erop gericht om nieuwe gemeenten ook na de fusie te ondersteunen. Randvoorwaarde hierbij is dat de provincie zowel ambtelijk als bestuurlijk nauw verbonden blijft met heringedeelde gemeenten.

Nazorg herindelingen Tijdens het herindelingsproces in de aanloop naar de vorming van de gemeente Hoeksche Waard, was er zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau een grote betrokkenheid van de provincie. Deze betrokkenheid werd na de ingangsdatum van 1 januari 2019 gemist door de Hoeksche Waard. En al beweert een nieuwe, zelfbewuste gemeente uiteraard anders, er was toch meer betrokkenheid nodig om vanaf de start de

32

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

< inhoud

Bijlage

< inhoud

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

33

Actielijst en programmalijnen ( fase: gedaan ● bezig  )

Effectief en Presterend

Responsief en Verbonden

● Inventarisatie regionaal herontwerp

● Uitbreiding subsidieregeling Intergemeentelijke

● Gebiedscheck programma

Samenwerking (IGS)

 Regionaal herontwerp | Eerste stappen

● Kennisdeling digitale participatie

● BRE-onderzoeken

● Participatie in de Regionale Energiestrategie (RES)

● Inzicht lokale maatschappelijke opgaven

● Participatie en Omgevingswet

 Ambities lokale partners

● Reisgids kernendemocratie

 Triple helix samenwerking

● (Online) particpatievormen

 Uitvoeringsprogramma Regio Deals

● Provinciedeal Digitale Democratie

 Realisatie Regio Deals

 Adviesfunctie particpatie

● Bestuurlijke agenda Z-H

 Netwerkbijeenkomsten  Inzet gemeenteraadsverkiezingen ● Deelname bijeenkomsten  Samenwerking kernendemocratie ● Conferentie kernendemocratie ● Onderzoek participatie en vertrouwen ● Samenwerking kwaliteit openbaar bestuur (KOB)

Robuust en Integer

Lerend en Innoverend

 Lobby voor betere financiële verhoudingen

● Zuid-Holland Academie

● Vrije ruimte gemeenten

● Leergang Zuid-Holland. Taaie Thema’s en Duivelse Dilemma’s

● Corona; gevolgen financieel toezicht

 Blik op Bestuur en Focus op Financiën

● Begrotingsscan  Goede voorbeelden delen over sturing jeugdzorg

bijeenkomsten

● Interbestuurlijk toezicht

 Onderzoek vanuit behoeften

● Dilemma's democratische legitimiteit van de RES

● Innovatieve initiatieven

● Regionaal beïnvloeden | volksvertegenwoordigers

 Onderzoeken wenselijkheid intervisie

 Weerbaarheid en Ondermijning

bestuurders

● Implementeren model ‘interbestuurlijk werken’

● Ondersteunen lokale en regionale

● Regionaal belang bijeenkomst raadsleden

onderzoeksjournalistiek

 Samenwerkingscultuur gemeenteraden

● Griffiersbijeenkomst gemeenteraads-

 Databeheer

verkiezingen

 Digitalisering

34

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

< inhoud

Programmalijn Effectief en Presterend met toelichting ( fase: gedaan ● bezig  )

Effectief en Presterend

 Ambities lokale partners

● Inventarisatie regionaal herontwerp

In de Waterwegregio wordt gekeken naar nieuwe mogelijkheden voor een gezamenlijke Regio Deal, waar het eerder wegens onvoldoende draagvlag niet mogelijk was om een alternatieve deal te sluiten.

We hebben zes regio's als kansrijk aangemerkt voor regionaal herontwerpen: Duin- en Bollenstreek, Haagse regio, Midden-Holland, de Waterwegregio, Zuid-Holland Zuid en de Zuid-Hollandse Delta bijgekomen.

 Triple helix samenwerking

● Gebiedscheck programma

Naast de uitkomst van de BRE-onderzoeken, zien we gebruik van het instrument Regio Deals als waardevol voor de versterking van triple helix netwerken in de regio.

De Duin- en Bollenstreek, Waterwegregio, Zuid-Hollandse Delta, Zuid-Holland Zuid en Midden-Holland hebben ambitie getoond om met de ontwikkeling van de regio aan de slag te gaan.

 Uitvoeringsprogramma Regio Deals

 Regionaal herontwerp | Eerste stappen We zijn aan de slag gegaan met diverse activiteiten in de vijf regio's, zoals een verkenning of een onderzoek naar het bestuurlijk regionaal ecosysteem (BRE).

We ondersteunen regio's bij het opstellen van regionale uitvoeringsprogramma's die nodig zijn voor de aanvraag van een Regio Deal.

 Realisatie Regio Deals We stimuleren regio's om Regio Deals te sluiten, waarmee afspraken worden gemaakt over de realisatie van uitvoeringsprogramma's. De drie Zuid-Hollandse aanvragen voor de vierde tranche Regio Deals hebben we ondersteund en bij de aanvraag voor Delft West zijn we mede-indiener.'

● BRE-onderzoeken Middels onderzoeken naar het bestuurlijk regionaal ecosysteem (BRE) hebben we in ZuidHolland Zuid en Midden-Holland een beter beeld gekregen van het gebied en het functioneren van de netwerken daarbinnen.

● Bestuurlijke agenda Z-H

● Inzicht lokale maatschappelijke opgaven Om de maatschappelijke opgaven helder te krijgen hebben we in de Zuid-Hollandse Delta een verkenning naar de haalbaarheid van een Strategische Agenda uitgevoerd.

< inhoud

Het manifest "Samen aan de slag" is op 15 oktober 2020 gelanceerd en de overheden in Zuid-Holland zijn opgeroepen om zich aan te sluiten. Deze actie is medio 2021 beëindigd.

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

35

Programmalijn Responsief en Verbonden met toelichting ( fase: gedaan ● bezig  )

Responsief en Verbonden

● Uitbreiding subsidieregeling

● Provinciedeal Digitale Democratie

Intergemeentelijke Samenwerking (IGS) In april 2020 is de subsidieregeling Intergemeentelijke samenwerking uitgebreid met de mogelijkheid om financiële steun te krijgen bij het opstellen van een participatievisie en/of kernenbeleid.

In de periode oktober 2020 - maart 2021 namen acht gemeenten en een waterschap deel aan de door ons geïnitieerde provinciedeal Digitale Democratie, waarbinnen zij via concrete projecten konden experimenteren met open source digitale participatiemiddelen.

 Adviesfunctie particpatie

● Kennisdeling digitale participatie In juli 2020 organiseerden we voor 75 deelnemers een webinar met lessen en succesvoorbeelden van digitale participatie.

● Participatie in de Regionale Energiestrategie (RES) In juli 2020 publiceerden we de analyse van de participatietrajecten per Regionale Energiestrategie, met daarin praktische voorbeelden en tips voor participatie bij de energietransitie.

Over de afgelopen collegeperiode hebben wij via tientallen gesprekken gemeenten en waterschappen in Zuid-Holland bijgestaan met raad en daad over participatie.

 Netwerkbijeenkomsten Met de organisatie van een reeks aan (bestuurlijke) bijeenkomsten voor raadsleden, wethouders, burgemeesters, griffiers en ambtenaren hebben wij een actieve bijdrage geleverd aan het versterken van het bestuurlijke netwerk in ZuidHolland.

● Participatie en Omgevingswet Vanaf september 2021 hebben reeds circa 75 ambtenaren van overheden de interbestuurlijke - en mede door ons ontwikkelde - verdiepingstraining over participatie en de Omgevingswet gevolgd.

 Inzet gemeenteraadsverkiezingen Rondom de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 zijn er tal van netwerk- en informatiebijeenkomsten georganiseerd voor griffiers, gemeentesecretarissen, raadsleden en wethouders. Zoals de roadshow Zuid-Holland en het aansluiten bij inwerkprogramma's van raadsleden. Met het provinciale aanbod is een stevige basis gelegd voor een vruchtbare samenwerking de komende jaren.

● Reisgids kernendemocratie In oktober 2022 heeft Berenschot in opdracht van het ministerie van BZK de reisgids kernendemocratie gepubliceerd, waarin zij voortbouwen op de eerder door ons gemaakte handreiking kernendemocratie.

● Deelname bijeenkomsten We hebben bestuur en medewerkers van de provincie regelmatig laten deelnemen aan bijeenkomsten van regio's en gemeenten, mede omdat het team regioaccounts weer op volle sterkte is en actief in diverse gebieden.

● (Online) particpatievormen We zijn doorgegaan met het experimenteren met (online) participatievormen, onder meer door Blik op Bestuur en de provinciedeal Digitale Democratie. Ook blijven we beschikbaar voor het geven van advies.

 Samenwerking kernendemocratie We onderhouden onze goede contacten met de Zuid-Hollandse Vereniging van Kleine Kernen en blijven in gesprek over het samen optrekken rond het thema kernendemocratie.

36

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

< inhoud

● Conferentie kernendemocratie Op 11 oktober 2022 organiseerden we samen met de Vereniging Zuid-Hollandse Gemeenten en de Zuid-Hollandse Vereniging Kleine Kernen een conferentie over kernendemocratie, waarbij de dorpsraad Achthuizen de dorpskrachtprijs in ontvangst mocht nemen.

● Onderzoek participatie en vertrouwen Begin december publiceerden wij de bijgevoegde onderzoeksrapporten naar de relatie tussen participatie en vertrouwen in het openbaar bestuur om zo het debat over de inzet en potentiële keerzijden van particpatie verder te voeden/professionaliseren.

● Samenwerking kwaliteit openbaar bestuur (KOB) We hebben de afgelopen jaren de samenwerking met gemeenten, waterschappen en beroepsverenigingen op het onderwerp kwaliteit openbaar bestuur geïntensiveerd en sterk verbeterd.

< inhoud

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

37

Programmalijn Robuust en Integer met toelichting ( fase: gedaan ● bezig  )

Robuust en Integer

 Lobby voor betere financiële verhoudingen

● Regionaal beïnvloeden | volksvertegenwoordigers In januari 2021 is er een technische sessie voor PS georganiseerd over de democatische legitimiteit van samenwerkingsverbanden en voor nieuwe raadsleden is op 7 september jl. is een webinar over 'Grip op samenwerking' georganiseerd.

Er zijn diverse brieven en contactmomenten geweest met de Rijksoverheid om de (financiële) positie van decentrale overheden onder de aandacht te brengen en te pleiten voor betere interbestuurlijke en financiële verhoudingen.

● Vrije ruimte gemeenten In maart 2021 is het rapport 'Roeien met te korte riemen' opgeleverd wat zeer waardevolle inzichten heeft gegeven in de discussie over de positie van gemeenten.

 Weerbaarheid en Ondermijning De laatste jaren is er geïnvesteerd in een beter beeld krijgen van de problematiek. De provincie gaat de besteding van impulsgelden van BZK coördineren, die bestemd zijn om de interne weerbaarheid en slagkracht van kleine(re) gemeenten te versterken bij ondermijning en andere vormen van oneigenlijke druk.

● Corona; gevolgen financieel toezicht In 2020 werden in verband met de coronacrisis samen met de 12 provincies en het ministerie van BZK gesprekken gevoerd over de mogelijke gevolgen voor het financieel toezicht.

● Ondersteunen lokale en regionale onderzoeksjournalistiek We hebben de journalistiek ondersteund door middel van de subsidieregeling 'kwaliteitsimpuls Zuid-Hollandse journalistiek.

● Begrotingsscan De afgelopen jaren hebben zeven gemeenten hier gebruik van gemaakt en uiteraard worden constant gesprekken gevoerd tussen gemeenten en provincie vanuit het financieel toezicht.

 Samenwerkingscultuur gemeenteraden Er is een verkenning uitgevoerd naar de meerwaarde van preventieve acties door de provincie.

 Goede voorbeelden delen over sturing jeugdzorg Er zijn meerdere (digitale) bijeenkomsten georganiseerd voor gemeenten over kostenbeheersing en sturing in de jeugdzorg.

 Databeheer We bouwen samen met het Grenzeloos Datalandschap aan een netwerk van gemeenten, bedrijven en kennisinstellingen, die op een eenvoudige en slimme wijze data uitwisselen. Grenzeloos Dataschap.

● Interbestuurlijk toezicht In 2021 is het Interbestuurlijk toezicht gemoderniseerd en zijn er nieuwe bestuursovereenkomsten met gemeenten gesloten.

 Digitalisering

● Dilemma's democratische legitimiteit van de RES In 2021 is er een onderzoek door de NSOB afgerond naar de dilemma’s met betrekking tot democratische legitimiteit van het proces van de Regionale Energie Strategie (RES).

38

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

< inhoud

De afgelopen jaren heeft de provincie meer grip op de impact van digitalisering op de kwaliteit van het openbaar bestuur gekregen, door trekker te zijn van de Interprovinciale Gids Ethiek en Digitale Transformatie, met daarin beginselen die processen en procedures ondersteunen.

Programmalijn Lerend en Innoverend met toelichting ( fase: gedaan ● bezig  )

Lerend en Innoverend

● Zuid-Holland Academie

● Innovatieve initiatieven

De Zuid-Holland Academie is het kennis- en netwerkplatform van en voor het openbaar bestuur in Zuid-Holland. Ontmoeten, ontwikkelen en het overdragen van kennis staan hierbij centraal. De Zuid-Holland Acadamie is een initiatief van de provincie Zuid-Holland en de Vereniging van Zuid-Hollandse Gemeenten, samen met vertegenwoordigers van kennisinstellingen en alle beroepsgroepen uit het openbaar bestuur in Zuid-Holland.

Samen met startups zijn er twee tools ontwikkeld die ambtenaren helpen in het monitoren en verbeteren van de kwaliteit van het openbaar bestuur. Te weten: 1. Oog op Zuid-Holland en 2. Dashboard Interbestuurlijk toezicht Zuid-Holland.

 Onderzoeken wenselijkheid intervisie bestuurders Uit een inventarisatie onder bestuurders blijkt dat er een behoefte is. Bureau Kabinet organiseert dit voor burgemeesters. Vanuit de Zuid-Holland Academie gaat dit in de toekomst georganiseerd worden voor wethouders in samenwerking met de Wethoudersvereniging.

● Leergang Zuid-Holland. Taaie Thema’s en Duivelse Dilemma’s In een zestal bijeenkomsten lieten bestuurders, directieleden en leidinggevenden in Zuid-Holland zich inspireren door verfrissende sprekers over diverse vraagstukken waar we in Zuid-Holland voor staan, en gingen gezamenlijk in gesprek. 

● Implementeren model ‘interbestuurlijk werken' De één overheidsgedachte zoals omschreven in het rapport ‘Nederland heeft één overheid nodig’ is meegenomen in het (her)ontwerp Duin- en Bollenstreek. Zie programmalijn Robuust en Integer.

 Blik op Bestuur en Focus op Financiën bijeenkomsten Vanuit het programma Beter Bestuur organiseerden we zeven ambtelijke leerbijeenkomsten. Die gingen bijvoorbeeld over electorale geografie, coalitievorming, arbeidstekort, wetswijzingen en structurele en incidentele baten en lasten.

● Regionaal belang bijeenkomst raadsleden De provincie Zuid-Holland heeft in samenwerking met het ministerie van BZK, de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en de Vereniging van Griffiers de bijeenkomst ‘Grip op Samenwerken’ georganiseerd voor raadsleden.

 Onderzoek vanuit behoeften In samenwerking met Kennis Zuid-Holland zijn er samen met gemeenten drie onderzoeken uitgevoerd naar: 1. financiële en beleidsvrije ruimte van gemeenten (maart 2021), 2. democratische legitimiteit van de RES (maart 2021) en 3. participatie en vertrouwen (december 2022).

● Griffiersbijeenkomst

< inhoud

gemeenteraadsverkiezingen Samen met de Vereniging van Griffiers organiseerde de provincie een bijeenkomst voor griffiers over hun rol rondom de verkiezingen en om van elkaar te leren.

Rapportage programma Beter Bestuur 2022

39

Zandvoort Aerdenhout

A10 Osdorp

Heemstede

Vijfhuizen

Cruquius

Badhoevedorp Nieuwe meer

Bennebroek

Vogelenzang

Duivendrecht

A9 SCHIPHOL

Oosteinde

Hoofddorp

Amstelveen

A9

Weerestein

Gaasperplas

De Zilk

Ouderkerk

N 442

Hillegom

Ruigenhoek

HILLEGOM

Oosterduinse Meer

Arnoud

Halfweg

N 207

NieuwVennep

N 208

A4

Lisse

Noordwijkerhout

Amstel

N 206

NOORDWIJK

Abcoude

Nes a/d Amstel

Aalsmeer

Rijsenhout

LISSE

Noordwijk aan Zee De Engel

N 443

Baambrugge

Rooversbroek

Westeinder Plassen

Teijlingen

N 444

Sassenheim

Weteringbrug

A44

Klinkenberg

KATWIJK

Langeraarsche

Woudse Dijk

KAAG EN BRAASSEM

Nieuwveen

Plassen N 462

Nieuwerter-Aa

Zevenhoven

Papenveer

N 445

Woubrugge

Hoogmade

Leiderdorp

Valkenburgse Meer

N 446

Ter Aar

LEIDERDORP

Rijndijk

N 447

Voorschoten

Oude

Groenendijk

N 11

Rijn

N 231

Zegerplas

Zuideinde

Hoorn

Zuidhoek

N 207

HazerswoudeRijndijk

Haarzuil Zegveld

Weipoort

Zuidbuurt

Zwammerdam

N 209

Bent

ZOETER-

Hazerswoude-Dorp

Gelderswoude

Stompwijk

Kamerik

N 11

ALPHEN AAN DEN RIJN

WOUDE

N 206

Westeinde

Vleut Loete

LEIDSCHENDAM-

Voorweg

Zoetermeerse Plas

Woerden

Spoelwijk

N 455

Hogeveen

Voorburg

OudBodegraven

Den Haag

Nieuwerbrug

Tempel

N 207

ZOETERMEER

N 209

A12

N 459

ReeuwijkDorp

Zoetermeer

Nootdorp

Reeuwijk

Kruisweg

Noukoop

Driebruggen Sluipwijk

Katwijkerlaan

N 211

Wateringen

N 470

De Rotte

A4

Honselersdijk

Naaldwijk

DELFT

N 222

s che IJss el

A/D IJSSEL

Rozenburg

Kralingse Veer

SCHIEDAM

Vlaardingen

sch eI

Kadijk

Berkenwoude

Groot Hitland

De Hem

Benedenberg Gelkenes

Langerak

Bergambacht N 210

Broek

Nieuwpoort

Graafland

Ammerstol

N 478

Groot-Ammers

Meerkerk Lek

KRIMPEN

N 476

N 474

N 216

Hoek N 479

A/D IJSSEL

Krimpen a/d Lek

Nieuwe Maas

BRIELLE

Opperduit

Den Dool

Streefkerk

Goudriaan

N 480

Heijplaat

A4

Slikkerveer

ROTTERDAM

Vierpolders

Minkeloos

Brandwijk

MOLENLANDEN

N 480

Vuilendam

Geervliet

N 494

Nieuwenhoorn

A15 N 492

Rhoon

Poortugaal

Spijkenisse

Zuidland

M aas

KleineLindt

Oud-Beijerland

Zinkweg

A29

Oosthoek

N 489

GORINCHEM

Beneden Merwede

Woudrichem

ui

Werkendam de Merwe

A16

Sp

Vuurbaken Greup

Westmaas

Zwanegat

's-Gravendeel Maasdam

Zwartsluisje

Klaaswaal

Wieldrecht

DORDRECHT

N 217

Uitwijk

N3

lie

Oudendijk

t

Oudendijk

HOEKSCHE

WAARD

Sommelsdijk

Oudesluis

Nieuwendijk Kralingen

Middelharnis

N 487

Zuid-Beijerland

ijke

Almkerk

Nieuwendijk

N 491

N 488

Bommelskous

he Kil D ordtsc

Hernesseroord

GOEREE-OVERFLAKKEE

BovenHardinxveld

Sleeuwijk

N 490

St. Anthoniepolder

Zuidzijde

Dirksland

A15

Sliedrecht

Puttershoek

Mijnsheerenland

Piershil

Ha rin gv

Gorinchem

Kaloeve

Neder-Hardinxveld

Groote Lindt

Goudswaard

Melissant

Giessendam

Dordrecht

Blaaksedijk

N 215

Schelluinen

Achter-Lindt

Nieuw-Beijerland

Visschershoek

GIESSENDAM

N 482

Baanhoek

ZWIJNDRECHT

Reedijk

HARDINXVELD-

Oosteind

PAPENDRECHT

Zwijndrecht

N 217

Stellendam

Giessenburg

SLIEDRECHT

Papendrecht

Hendrik-IdoAmbacht

Kijfhoek

GiessenOudekerk

Wijngaarden

IDOAMBACHT

Heerjansdam

Barendrechtsche Veer

Heinenoord

Goidschalxoord

Hekelingen

Simonshaven

HENDRIK-

Rijsoord

N 214

ord

Ou d e

Oudenhoorn

No

NISSEWAARD

Hellevoetsluis

L ing e

Oud-Alblas

Oostendam

Koedood

Beerenplaat

N 497

Wevershoek

BARENDRECHT

Biert

N 57

Ouddorp

Arkel

N 216

Barendrecht

ALBRANDSWAARD

Hoogblokland

Pinkeveer

N 493

Abbenbroek

Goedereede

Hofwegen

Ridderkerk

Carnisse

Smitshoek

Hoornaar

Molenaarsgraaf

N 481

ALBLASSERDAM

Zwet

N 218

IJzerenbrug

HELLEVOETSLUIS

Alblasserdam

RIDDERKERK

Hoogvliet

A27

Overslingeland Gijbeland

Bleskensgraaf Heenvliet

Noordeloos

Ottoland

De Donk

NieuwLekkerland

Kinderdijk

N 218

Rockanje

N 214

Lekkerkerk

Pernis Zwartewaal

N 496

Havenhoofd

Ameide

N 477

Brielle

Tinte

Oostdijk

Achthoven

Sluis

N 210

Krimpen a/d IJssel

Schiedam VLAARDINGEN

WESTVOORNE

Jaarsveld

Cabauw Tienhoven

Schoonhoven

KRIMPENERWAARD

N 475

Strype

Stuifakker

Bonrepas

Ouderkerk a/d IJssel

Capelle a/d IJssel

MAASSLUIS

Helhoek

land

CAPELLE

N 218

Lopik

Schoonouwen

Benedenheul

A16

Rotterdam

Maassluis

Oostvoorne

Benedenkerk

Lage Weg

N 219

Bovenberg

Kralingsche Plas

Kruiningergors

Achterbroek

IJssellaan

Nieuwerkerk a/d IJssel

Terbregge

N 471 N 209

Maasland

A20

N 15

Oostvoornse Meer

Polsbroek

Kerkbuurt

MIDDEN-DELFLAND

weg

Vlist Bovenkerk

A13 Kandelaar

l

Stolwijk

Hol

dka naa

Het Beijersche

Zweth

Maasdijk

Cal an

Polsbroekerdam Vlis t

N 207

Gouderak

A20

Negenhuizen

Gaag N 468

Benschop

ll a

Moordrecht

Nesselande Zevenhuizer Plas

Oud Verlaat

Abtswoude

Schipluiden

N 223

uw eW ater

Ho

Stein

Haastrecht

N 209

N 471 N 223

Westerlee

Hekendorp

N 207

ZUIDPLAS

Bergschenhoek

Hodenpijl

De Lier

Heenweg N 223

Nie

Rodenrijs

N 470

N 468

Blaker

N 213 N 220

N 457

N 219

Oude Leede

N 467

Hoek van Holland Dijckerwaal

Zevenhuizen Rottemeren

LANSINGERLAND

el Jss N 228

GOUDA

Berkel en

N 470

Oudewater

Gouda

Bleiswijk

Den Hoorn

't Woudt

N 222

Hogebrug

N 457

N 453

Noordeinde

N 472

N 467

ROTTERDAM

Pijnacker

NOOTDORP N 473

Delfgauw

's-Gravenzande N 211

PIJNACKER-

Delft

N 211

Kwintsheul Mariendijk

Plassen

nd

N 211

Rolpaal

N 213

WESTLAND

N 452

N 454

Vlieland

N 464

N 211

Oukoop

WADDINXVEEN

N 209

Poeldijk

Montfoort

Reeuwijksche

Rijswijk Monster

Linschoten

Waarder

BODEGRAVEN-REEUWIJK

OudReeuwijk

Waddinxveen

Moerkapelle

Harmelen e Rijn

Weijpoort

Bodegraven

Haagoord

A12

Ou d

Zuidzijde

Boskoop

Leid

Weijland

N 458

Noordzijde

Benthuizen

Wilsveen

Gouwe

VOORBURG

RIJSWIJK

ije

Meije Westeinde

N 447

Gooland

Kockengen

Achttienhoven

Aarlanderveen

Vlietland

N 440

Leidschendam

Woerdense Verlaat

Vrijhoeven

Alphen aan den Rijn

N 448

VOORSCHOTEN

Slikkendam Nieuwkoopsche Plassen

Ridderbuurt `s-Molenaarsbuurt

Koudekerk a/d Rijn Gnephoek

Achthoven

ZoeterwoudeDorp

Nieuwkoop

N 460

Hoge Rijndijk

A4

N 463

Me

LEIDEN

Maaldrift

Deijl

N 14

Noordse Dorp

NIEUWKOOP Noorden

Ofwegen

Wassenaar

’S-GRAVENHAGE

N 461 N 446

Leiden

WASSENAAR

N 44

Bre

Noordsebuurt

Korteraar N 446

N 441

Rijksdorp

A2

re ch t

ij d

Oud-Ade

OEGSTGEEST N 206

Wilnis

Kro m

Noordeinde

M me

Warmond

Oegstgeest Valkenburg

Langeraar

meer

Rijnsburg

Katwijk aan den Rijn

Mijdrecht N 231

Braassemer-

Rijpwetering

N 444

Vinkeveen

Bilderdam

Rijnsaterwoude

Nieuwe Wetering

Kager Plassen

De Banken Blokland

N 207

Roelofarendsveen

TEYLINGEN

N 449

Vriezekoop

Leimuiden Oude Wetering

Kaag Oosteinde

N 206

Vinkeveense Plassen

Kudelstaart

De Klei

Katwijk aan Zee

Uithoorn De Kwakel

Abbenes

N 450

Voorhout NoordwijkBinnen N 451

Mookhoek

Strijen

N 215

Middelsluis

Tiengemeten

Brouwershaven

Schenkeldijk

Hank

De Klem

Stad aan 't Haringvliet

Looperskapelle

Numansdorp

Schuring

Mee

Dussen

Nieuwe-Tonge

Zonnemaire

Den Bommel

Strijensas

Herkingen N 498

Battenoord

Lage Zwaluw

Zuidzijde

Drimmelen Hol land sch

Grevelinge n

Noordgouwe

N 59

Geertruidenberg

D ie p

Oude-Tonge

Kerkwerve

N 498

Dreischor

Achthuizen

Hooge Zwaluw

Willemstad

Ooltgensplaat

Sirjansland

A59

Raamsdonksveer

Schuddebeurs

A17

Raamsdonk

Kranendijk

Waspik

Helwijk

De Langstraat

Made Zevenbergschehoek

Bruinisse

Klundert

Zierikzee

Nieuwerkerk

Kra mm er

Oosterland

erak Volk

A16

A59 's-Gravenmoer

Dinteloord

Fijnaart

A59

Zevenbergen

Dongense Vaart

Oosterhout

Langeweg

Anna Jacobapolder

Ouwerkerk

Wagenberg

Heijningen

Terheijden

Sint Philipsland

Stampersgat

Dongen