2022-09-09 RIB Evaluatie minimabeleid en schuldhulpverlening - Inkomens Effectrapportage.pdf

INKOMENS EFFECT RAPPORTAGE GEMEENTE RIDDERKERK

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Inkomens Effect Rapportage Gemeente Ridderkerk 2022 Een onderzoek naar de effecten van het armoedebeleid op de inkomenspositie van minimahuishoudens in de gemeente Ridderkerk.

Cofon Colofon Opdrachtgever Gemeente Gemeentenaam Opdrachtgever Datum November 2021 Gemeente Ridderkerk Datum Auteurs Michelle Juli 2022Ellens Reimer Vonk Auteurs Grafische Michelle Ellens ondersteuning Sennevan Jitske Tripder Wijk KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ KWIZ. B.V.. Het overnemen Het overnemen van cijfers van cijfers en/ ofen teksten / of teksten is is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en en/ /of ofopenbaar openbaar gemaakt gemaakt worden wordenin inwelke welke vorm vormdan danook ook zonder zonder voorafgaande toestemming van KWIZ B.V.. 1

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Inhoudsopgave Inleiding ...............................................................................................................................2 1. Onderzoeksmethodiek ......................................................................................................3 1.1. Huishoudens en inkomensgrenzen ..............................................................................3 1.2. Inkomensbronnen .......................................................................................................3 1.3. Gemeentelijke minimaregelingen .................................................................................3 1.4. Uitgaven ....................................................................................................................4 1.5. Vrije bestedingen ........................................................................................................4 1.6. Aannames .................................................................................................................4 1.7. Tegemoetkoming in de energiekosten..........................................................................5 2. De inkomenseffecten ........................................................................................................7 2.1. Het effect van het landelijk beleid is groter dan het gemeentelijk beleid ..........................7 2.2.

Opbouw maandelijkse gemeentelijke bijdrage per huishoudtype ....................................8 2.3. Het vrij besteedbaar budget loopt terug bij werkaanvaarding ....................................... 10 2.4. Werken vanuit de bijstand loont meestal .................................................................... 13 3. Bevindingen ................................................................................................................... 17 Bijlage 1. Overzicht minimaregelingen ................................................................................. 19 Bijlage 2. Opbouw totaal inkomen 100 tot 140% Wsm........................................................... 21 Bijlage 3. Financieel maandoverzicht ................................................................................... 23

1

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Inleiding De gemeente Ridderkerk heeft een breed pakket aan gemeentelijke minimaregelingen en is benieuwd naar het effect van deze regelingen op de inkomens van minimahuishoudens. Tevens is de gemeente ook geïnteresseerd in de effecten van de gemeentelijke en de landelijke regelingen tezamen op de inkomens. Dit vanuit de visie dat werken moet lonen. Het minimabeleid is voor gemeenten voortdurend een relevant beleidsthema. Gezien de hoge vaste lasten en met name de hoge energieprijzen is het thema zeer actueel. De centrale onderzoeksvraag luidt: wat zijn de effecten van het landelijke en lokale beleid op de inkomens van de minima en in welke situatie(s) treedt er een armoedeval op? De Inkomenseffect Rapportage biedt inzicht in de actuele financiële positie van minimahuishoudens en in de mate waarin het huidige (lokale) beleid een bijdrage daaraan levert. De resultaten geven de gemeente daarnaast de mogelijkheid om te anticiperen.

De centrale onderzoeksvraag valt uiteen in de volgende deelvragen: • Hoe hoog is de maximale bijdrage van de gemeente en van het Rijk voor minimahuishoudens? • Hoeveel geld houden minimahuishoudens per maand over (of komen zij tekort) voor het doen van vrije bestedingen? • Wat is het financiële effect van inkomensverhoging door vanuit de bijstand aan het werk te gaan: is er sprake van een armoedeval? Opzet van het onderzoek We berekenen voor zes verschillende huishoudtypen met vijf verschillende inkomens niveaus ten opzichte van het Wettelijk sociaal minimum, de effecten van het wegvallen van gemeentelijke regelingen en dalen van landelijke toeslagen bij een stijgend inkomen, oftewel de inkomenseffecten. Daarvoor is per huishoudtype een overzicht van de inkomsten en uitgaven per maand. Met behulp van landelijke inkomensnormen, landelijke toeslagen en informatie over gemeentelijke regelingen is per huishoudtype de inkomsten bepaald. De gemeentelijke regelingen worden hiervoor omgezet in een maandbedrag. Voor de vaste uitgaven gaan wij uit van cijfers en normen van het Nibud 1. Voor de andere uitgaven is waar mogelijk gebruikgemaakt van lokale tarieven (zoals huur en waterschapsbelasting). Beleidswijzigingen ten opzichte van 2021 De sterk stijgende energieprijzen hebben het Rijk doen besluiten om een eenmalige energietoeslag uit te keren.

In de gemeente Ridderkerk is deze toeslag aan te vragen door inwoners met een inkomen tot en met 120 procent Wsm. Het gaat om een bedrag van € 800 per huishouden. Daarnaast heeft Ridderkerk een regeling voor zwemlessen ingevoerd waarbij ouders aanspraak kunnen maken op een bedrag van € 623 voor diploma A. Deze regeling wordt echter niet meegenomen in de inkomenseffect rapportage omdat het jongste kind in de betreffende huishoudtypen 8 jaar is en vermoedelijk in het bezit is van een zwemdiploma. Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt de onderzoeksmethodiek nader toegelicht. Vervolgens worden in hoofdstuk 2 de inkomenseffecten van zowel de landelijke als de lokale inkomensondersteunende regelingen beschreven. In hoofdstuk 3 benoemen we de belangrijkste bevindingen. In bijlage 1 staat een overzicht met de minimaregelingen in de gemeente Ridderkerk en de daar bijbehorende voorwaarden en bedragen. In bijlage 2 staat per huishoudtype de opbouw van het totale inkomen bij een inkomensniveau tussen de 100 en 140 procent Wsm. In de laatste bijlage, bijlage 3, staat het financieel maandoverzicht per huishoudtype weergegeven. 1 Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) is een onafhankelijke stichting die informeert en

adviseert over financiën van huishoudens.

2

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

1. Onderzoeksmethodiek In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de verschillende inkomsten en uitgaven die worden onderscheiden voor de Inkomens Effectrapportage.

1.1. Huishoudens en inkomensgrenzen We berekenen de inkomenseffecten van het lokale en landelijke beleid in 2022 voor de volgende 6 huishoudtypen: Niet AOW-gerechtigden: • alleenstaande; • paar zonder kinderen; • alleenstaande ouder met twee kinderen (8 en 13 jaar) • paar (twee volwassenen) met twee kinderen (8 en 13 jaar). AOW-gerechtigden: • alleenstaande; • paar (twee volwassenen. We brengen de inkomenseffecten in beeld voor huishoudens met inkomens van 100, 110, 120, 130 en 140 procent Wsm. Daarnaast berekenen we de inkomenseffecten voor huishoudens die al langer dan drie jaar een inkomen van 100 procent Wsm hebben (langdurige minima).

1.2. Inkomensbronnen Het totaal inkomen van de minimahuishoudens is opgebouwd uit het netto-inkomen, de gemeentelijke regelingen en diverse toeslagen van het Rijk. Specifiek gaat het om de volgende categorieën: • •

•

netto-inkomen inclusief vakantietoeslag; bijdrage Rijk: o huurtoeslag; o zorgtoeslag o kinderbijslag; o kindgebonden budget; o combinatiekorting. gemeentelijke minimaregelingen.

1.3. Gemeentelijke minimaregelingen In de onderstaande tabel volgt een overzicht van de gemeentelijke minimaregelingen in 2022. In bijlage 1 worden deze regelingen verder toegelicht. Tabel 1.3.1 Gemeentelijke minimaregelingen in Ridderkerk Regeling Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Meedoen: Volwassenen Meedoen: Kindpakket Tegemoetkoming eigen risico zorgkosten Gratis OV voor ouderen Eenmalige energietoeslag 2022 Niet meegenomen in berekeningen: Bijzondere bijstand Individuele Studietoeslag

Inkomensgrens 100% Wsm 130% Wsm Drie jaar of langer 110% Wsm 110% Wsm 110% Wsm 110% Wsm Alle AOW-ers 120% Wsm 110% Wsm Afhankelijk van de situatie

3

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Bijzondere bijstand is niet meegenomen in de berekeningen omdat deze vorm van bijstand wordt verstrekt voor noodzakelijke onvermijdbare individuele uitgaven en dit niet maandelijks bij iedereen voorkomt. Daarnaast wordt ook de studietoeslag buiten beschouwing gelaten. Deze regeling kent een specifieke doelgroep; namelijk studenten met een lichamelijke of psychische beperking die niet kunnen bijverdienen naast hun studie. In deze inkomens effectrapportage is geen huishouden opgenomen waarbij deze regeling van toepassing is.

1.4. Uitgaven De uitgaven zijn gecategoriseerd naar: • •

• •

vaste lasten. Dit zijn uitgaven die regelmatig terugkomen. Voorbeelden zijn huur, energiekosten2 en verzekeringen; reserveringsuitgaven. Dit zijn uitgaven die niet regelmatig voorkomen en waarvan de hoogte vooraf niet bekend is. Er moet in principe een bedrag voor gereserveerd worden. Voorbeelden zijn kosten voor inventaris, kleding en het eigen risico voor de zorgverzekering; huishoudelijke uitgaven. Dit zijn terugkerende uitgaven aan voeding, persoonlijke verzorging en dergelijke; werkgelerateerde uitgaven. Dit zijn uitgaven die gemaakt worden als een persoon werkt. Voorbeelden zijn de kosten van woon-werkverkeer en werkkleding.

Voor de uitgaven is waar mogelijk uitgegaan van lokale tarieven. Voorbeelden hiervan zijn de huur en lokale heffingen. De andere bedragen zijn gebaseerd op landelijke berekeningen van het Nibud. De normbedragen staan per huishoudtype in het financieel maandoverzicht in de bijlage. We benadrukken dat het bij alle posten gaat om de basale uitgaven en dat de normbedragen gemiddelden betreffen. Het is mogelijk dat een huishouden maandelijks minder uitgeeft dan de normbedragen waarmee in deze rapportage wordt gerekend, bijvoorbeeld omdat het huishouden minder geld per maand reserveert voor onregelmatige uitgaven.

1.5. Vrije bestedingen Het budget dat overblijft is vrij besteedbaar en kan worden uitgegeven aan sociale en recreatieve activiteiten. Hieronder vallen bijvoorbeeld kosten voor contributie of een abonnement, maar ook (familie)bezoek, vervoer en vakantie of kleinere uitjes. Voor deze vrije bestedingen hanteert het Nibud per huishoudtype eveneens een normbedrag, dat is terug te vinden in de begrotingen in bijlage 3.

1.6. Aannames Voor de inkomsten en uitgaven doen we de volgende aannames: • de huishoudens maken van alle regelingen gebruik en ontvangen daarvoor het maximale bedrag; • het vermogen van de huishoudens ligt binnen de grenzen van de Participatiewet. Daarom gaan we er ook vanuit dat iedereen in een huurwoning woont en niet in een koopwoning omdat een koopwoning tot een te hoog vermogen zou kunnen leiden om gebruik te mogen maken van de voorzieningen vanuit de Participatiewet. We gaan uit van € 555 kale huur per maand voor een alleenstaande en € 597 kale huur per maand voor een meerpersoonshuishouden. Deze bedragen zijn gebaseerd op huurtoeslaggegevens van de Rijksoverheid over de gemeente Ridderkerk 3; • alleenstaande ouders met een inkomen gelijk aan de bijstandsnorm werken niet of zitten in een traject waarbij de kinderopvang wordt vergoed. Alleenstaande ouders met een inkomen boven de bijstandsnorm hebben voor hun jongste kind 40 uur

2 De kosten voor water zijn gebaseerd op de tarieven van Oasen. Gegevens over het gemiddelde gebruik

per huishoudtype zijn afkomstig van het Nibud (water). Voor verbruik en tarief van gas en elektriciteit verwijzen wij u naar paragraaf 1.7 op de volgende pagina. 3 Ten opzichte van 2021 is de gemiddelde huurprijs van sociale huurwoningen met 0,3 procent gestegen. Bron: CBS.

4

Gemeente Ridderkerk

•

•

•

•

•

• •

Versie 0.2

buitenschoolse opvang per maand nodig tegen een tarief van € 8,62 (gemiddelde uurprijs in 2022); bij een paar met twee kinderen en een inkomen hoger dan 100 procent Wsm werkt slechts één van beide partners. Anders is het huishoudinkomen hoger. Daarom gaan we er vanuit dat deze huishoudens geen kinderopvang nodig hebben omdat één van beide partners thuis is voor de kinderen. Dit is eveneens waarom een paar met kinderen geen combinatiekorting krijgt bij werkaanvaarding; de gemeente Ridderkerk biedt twee collectieve zorgverzekeringen aan: CZ en DSW. De meeste mensen sluiten een collectieve zorgverzekering af via CZ met een aanvullende verzekering. Deze premie (Zorg-op-maatpolis met aanvullende verzekering ‘Gemeenten Extra’) wordt daarom doorgerekend in deze rapportage 4; de gemeente Ridderkerk biedt een tegemoetkoming voor het eigen risico aan van maximaal € 200 per jaar. De aanname gedaan dat minima (minstens) € 200 aan zorgkosten maken die uit hun eigen risico betaald moeten worden – deze krijgen ze dan vergoed van de gemeente. Zorgkosten zijn sterk afhankelijk van de individuele situatie en behoefte; we gaan uit van dit bedrag om de effecten van de regeling door te kunnen rekenen; huishoudens die (op basis van hun inkomen) geen gebruik kunnen maken van de collectieve zorgverzekering van de gemeente, maken een eigen keuze uit verschillende zorgverzekeraars.

Op basis van de meest gekozen pakketten 5 bij zes grote zorgverzekeraars is daarvoor een gemiddelde prijs berekend van € 153 per polis; vanaf januari 2022 is de afvalstoffenheffing gewijzigd; inwoners betalen nu een vast deel (afhankelijk van de omvang van het huishouden) en een variabel deel (afhankelijk van de hoeveelheid afval die zij aanbieden. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor het vaste deel. De kosten voor het variabele deel (maximaal € 78 per huishouden per jaar 6) worden meegenomen in de berekeningen. Huishoudens die minder afval produceren, krijgen bij hun aanslag een deel van het bedrag terug7; huishoudens in de bijstand werken niet, en hebben daarom geen werkgerelateerde kosten. Bij een inkomen vanaf 110 procent Wsm werkt één persoon in het huishouden, en is er wel sprake van deze kosten; het Nibud hanteert voor een alleenstaande AOW-gerechtigde een normbedrag van € 15 (100 procent Wsm) en € 58 (hoger dan 100 procent Wsm) voor vervoer. Deze kosten worden met de regeling voor gratis vervoer voor AOW-gerechtigden kwijtgescholden. Voor een paar wat AOW-gerechtigd is hanteert het Nibud € 31 (voor 100 procent Wsm) en € 73 (hoger dan 100 procent Wsm).

1.7. Tegemoetkoming in de energiekosten Wegens sterk stijgende energiekosten heeft het Rijk in 2022 een eenmalige energietoeslag geïntroduceerd. Hiervoor is een bedrag van € 800 per huishoudens gereserveerd waarbij de gemeente de precieze beleidskaders zelf mag vaststellen. De gemeente Ridderkerk heeft besloten de energietoeslag toe te kennen aan inwoners die in 2022: 1) een uitkering vanuit de Participatiewet, Ioaw, Ioaz of Bbz2004 krijgen; 2) een toekenning voor Meedoen of bijzondere bijstand ontvangen; 3) een AIO-uitkering krijgen via de Sociale Verzekeringsbank. De energietoeslag wordt in dit rapport doorgerekend voor alle huishoudtypen tot 120 procent Wsm. Het is belangrijk om hierbij te realiseren dat deze toeslag van eenmalige aard is. In de 4 Daarbij wordt geen extra aanvullend pakket gekozen voor AOW’ers hoewel zij mogelijk extra zorgkosten

hebben. AOW-gerechtigden blijken namelijk ook vooral voor de Zorg-op-maatpolis met Gemeenten Extra als aanvullende verzekering te kiezen. 5 Een basisverzekering met een aanvullende verzekering waarbij 9 fysiotherapie behandelingen worden verzekerd en een tandartsverzekering. Het eigen risico wordt hierbij niet vergoed. 6 In eerste instantie wordt, in deze rapportage, het maximale variabele bedrag als kostenpost doorgerekend omdat dat ook de werkwijze van de gemeente is. Mochten huishoudens een deel van het bedrag terugkrijgen, ontvangen zij dat pas bij de aanslag voor de afvalstoffenheffing voor 2023. 7 Van deze teruggave is geen gemiddelde in te schatten en wordt daarom niet meegerekend in deze rapportage. Mochten huishoudens een teruggave krijgen, kan dit gezien worden als een kleine meevaller voor het huishouden.

5

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

figuren is te zien dat de invloed van de energietoeslag relatief groot is (€ 67 per maand), maar alsnog niet opweegt tegen de toename van de kosten. Op het moment dat de energietoeslag wegvalt, kan dat beduidende resultaten hebben voor de inkomenssituatie van de huishoudens. De meegenomen kosten van gas en elektriciteit zijn gebaseerd op tarieven van Budget Energie (variabel contract, prijspeil van 4 maart 2022). Heffingskortingen zijn in de maandprijs verrekend. Gegevens over het gemiddelde gebruik per huishoudtype zijn afkomstig van het Nibud (elektriciteit) en Essent (gas). Gezien het hoge prijspeil van dit moment is het van invloed hoe de huidige situatie van de huishoudens eruitziet; huishoudens met een lopend vast contract, zijn hierbij in het voordeel. Huishoudens die recent een vast energiecontract hebben afgesloten bij een andere, duurdere, aanbieder of in een slecht geïsoleerd huis wonen zijn juist in het nadeel. Dit maakt dat de situatie per huishouden sterk kan verschillen en bovendien snel kan veranderen (bij een wijziging van de energieprijzen).

6

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

2. De inkomenseffecten In dit hoofdstuk staan de inkomenseffecten.

2.1. Het effect van het landelijk beleid is groter dan het gemeentelijk beleid Minima met een inkomen op bijstandsniveau maken aanspraak op landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen. Het totale bedrag uit de landelijke toeslagen (zoals huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderbijslag, kindgebonden budget en mogelijk de combinatiekorting) is veel groter dan het totale bedrag uit de gemeentelijke regelingen. In onderstaande figuren wordt de opbouw van het maandelijks totaal inkomen bij een inkomen van 100 procent Wsm per huishoudtype weergegeven. Daarin is ook duidelijk te zijn dat gezinnen met kinderen een flink hoger bedrag aan landelijke toeslagen kunnen ontvangen dan huishoudens zonder kinderen. Als voorbeeld: een alleenstaande ontvangt maandelijks € 1.092 als uitkering (inclusief vakantietoeslag). Als hij gebruikmaakt van alle landelijke toeslagen, ontvangt hij daar maandelijks € 388 voor. Daarnaast kan hij maximaal € 167 aan gemeentelijke regelingen ontvangen als hij gebruikmaakt van de kwijtschelding, de collectieve zorgverzekering, Meedoen voor volwassenen, de tegemoetkoming voor het eigen risico bij zorgkosten en de energietoeslag. Figuur 2.1.1. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima niet AOW-gerechtigd zonder kinderen Uitkering

Toeslagen Rijk

€ 1.092

Alleenstaande

Bijdrage gemeente

€ 388 € 167

€ 1.560

Paar zonder kinderen €0

€ 500

€ 517

€ 1.000

€ 1.500

€ 244

€ 2.000

€ 2.500

Figuur 2.1.2. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima niet AOW-gerechtigd met 2 kinderen Uitkering Alleenstaande ouder met twee kinderen

Toeslagen Rijk

€ 1.092

Paar met twee kinderen

Bijdrage gemeente € 1.107

€ 263

€ 1.560 €0

€ 500

€ 934

€ 1.000

€ 1.500

€ 2.000

€ 322 € 2.500

Figuur 2.1.3. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima AOW-gerechtigd Uitkering Alleenstaande AOWleeftijd

Toeslagen Rijk

€ 1.213

Bijdrage gemeente

€ 390 € 182

€ 1.643

Paar AOW-leeftijd €0

€ 500

€ 520

€ 1.000

7

€ 1.500

€ 2.000

€ 275 € 2.500

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

2.2. Opbouw maandelijkse gemeentelijke bijdrage per huishoudtype Uit de vorige paragraaf blijkt dat de (maximale) maandelijkse gemeentelijke bijdrage verschilt per huishoudtype. Hieronder geven we per huishoudtype de opbouw van het totale bedrag aan gemeentelijke regelingen weer – eerst voor minima met een inkomen van 100 procent Wsm, daarna voor minima met een inkomen van 110 procent Wsm. Daarin geven we ook het bedrag van de individuele inkomenstoeslag weer. In de rest van het rapport wordt deze regeling buiten beschouwing gelaten omdat alleen minima die drie jaar of langer een minimuminkomen (tot 110 procent Wsm) hebben recht op deze regeling hebben.

2.2.1. Opbouw maximale gemeentelijke bijdrage per maand op 100 procent Wsm Als voorbeeld: een alleenstaande ontvangt maandelijks (maximaal) € 41 voor de kwijtschelding gemeentelijke belastingen, € 28 voor de collectieve zorgverzekering, € 14 voor Meedoen Volwassenen, € 17 als tegemoetkoming voor het eigen risico en € 67 als energietoeslag vanuit de gemeente. In totaal ontvangt hij dan € 167 per maand vanuit de gemeentelijke regelingen. Als hij al drie jaar of langer een inkomen op bijstandsniveau heeft, krijgt hij daar bovenop nog € 34 voor de Individuele inkomenstoeslag. In totaal ontvangt hij dan maandelijks € 201 vanuit de gemeente. Figuur 2.2.1. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd Kwijtschelding

Collectieve Zorgverzekering

Meedoen: Volwassenen

Tegemoetkoming Eigen Risico

Energietoeslag

Individuele inkomenstoeslag

€ 41 € 28 € 14 € 17

Alleenstaande

€ 60

Paar zonder kinderen

€0

€ 50

€ 57

€ 100

€ 67

€ 34

€ 28 € 33

€ 150

€ 67

€ 52

€ 200

€ 250

€ 300

€ 350

Figuur 2.2.2. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima met twee kinderen, niet AOW-gerechtigd Kwijtschelding

Collectieve Zorgverzekering

Meedoen: Volwassenen

Meedoen: Kinderen

Tegemoetkoming Eigen Risico

Energietoeslag

Individuele inkomenstoeslag

Alleenstaande ouder met kinderen

€ 60

€ 28€ 14

Paar met kinderen

€ 60

€ 57

€0

€ 50

€ 100

€ 78

€ 28

€ 150

8

€ 17

€ 78

€ 200

€ 67

€ 44

€ 33

€ 67

€ 52

€ 250

€ 300

€ 350

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Figuur 2.2.3. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima AOW-gerechtigd Kwijtschelding

Collectieve Zorgverzekering

Meedoen: Volwassenen

Tegemoetkoming Eigen Risico

Gratis OV voor ouderen

Energietoeslag

€ 14 € 17 € 41 € 28

Alleenstaande AOW-leeftijd

€ 60

Paar AOW-leeftijd

€0

€ 15

€ 57

€ 50

€ 67

€ 28 € 33 € 31

€ 100

€ 150

€ 200

€ 67

€ 250

€ 300

€ 350

2.2.2. Opbouw maximale gemeentelijke bijdrage per maand op 110 procent Wsm De meeste gemeentelijke regelingen in Ridderkerk hebben een inkomensgrens van 110 procent Wsm. Daarom geven we de verschillende regelingen waarvan minimahuishoudens met inkomen tot 110 procent Wsm gebruik kunnen maken, hieronder weer. Ten opzichte van huishoudens met een inkomen tot 100 procent Wsm kunnen minima nu geen gebruikmaken van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen. De twee regelingen die een hogere inkomensgrens hebben dan 110 procent Wsm zijn de collectieve zorgverzekering (130 procent Wsm) en de eenmalige energietoeslag (120 procent Wsm). Als voorbeeld: een paar met kinderen met een inkomen van 110 procent Wsm ontvangt maandelijks (maximaal) € 263 uit de gemeentelijke regelingen. Dit bedrag bestaat uit € 57 voor de collectieve zorgverzekering, € 28 voor Meedoen Volwassenen, € 33 als tegemoetkoming voor het eigen risico en € 67 als energietoeslag. Daarnaast heeft het gezin recht op € 78 voor Meedoen Kinderen. Tot slot hebben zij recht op € 52 als individuele inkomenstoeslag bij een langdurig inkomen op 110 procent Wsm (dan is de totale maandelijkse gemeentelijke bijdrage € 315). Dit is in totaal € 60 minder dan wanneer hij een inkomen op bijstandsniveau heeft (zie figuur 2.2.5). Figuur 2.2.4.

Maandelijks bedrag per regeling op 110% Wsm, minima zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd Collectieve Zorgverzekering

Meedoen: Volwassenen

Energietoeslag

Individuele inkomenstoeslag

Tegemoetkoming Eigen Risico

€ 14 € 28

Alleenstaande

€ 17

€ 57

Paar zonder kinderen

€0

€ 67

€ 28

€50

€ 34

€ 33

€ 67

€100

€150

9

€ 52

€200

€250

€300

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Figuur 2.2.5. Maandelijks bedrag per regeling op 110% Wsm, minima met twee kinderen, niet AOW-gerechtigd Collectieve Zorgverzekering

Meedoen: Volwassenen

Meedoen: Kinderen

Tegemoetkoming Eigen Risico

Energietoeslag

Individuele inkomenstoeslag

€ 28 € 14

Alleenstaande ouder met kinderen

€ 57

Paar met kinderen

€0

€ 78

€ 28

€50

€ 17

€ 67

€ 78

€100

€ 44

€ 33

€150

€ 67

€200

€250

€ 52

€300

Figuur 2.2.6. Maandelijks bedrag per regeling op 110% Wsm, minima AOW-gerechtigd Collectieve Zorgverzekering

Meedoen: Volwassenen

Gratis OV voor ouderen

Energietoeslag

Tegemoetkoming Eigen Risico

€ 14 Alleenstaande AOW-leeftijd

€ 28

€ 17

€ 57

Paar AOW-leeftijd

€0

€ 58

€ 67

€ 28 € 33

€ 73

€100

€150

€50

€ 67

€200

€250

€300

2.3. Het vrij besteedbaar budget loopt terug bij werkaanvaarding Alle minimahuishoudens houden door de gemeentelijke regelingen (meer) geld over voor het doen van vrije bestedingen (bedoeld voor sociale participatie). Dit is het geld dat maandelijks overblijft na aftrek van alle vaste lasten, huishoudelijke uitgaven en reserveringsuitgaven. Per huishoudtype en inkomen verschilt het bedrag dat overblijft voor vrije bestedingen aanzienlijk. Het budget dat huishoudens nodig hebben voor, of zullen uitgeven aan vrije bestedingen verschilt ook per huishoudtype. Een paar met kinderen zal daar meer aan (willen) uitgeven dan een alleenstaande. In bijlage 3 staat per huishoudtype het normbudget voor vrije bestedingen. Uiteraard zal iemand die nauwelijks geld meer over heeft, dat niet per se daaraan besteden. Dit normbedrag is afkomstig van het Nibud. In onderstaande figuren staat per huishoudtype het budget dat zij overhouden voor vrije besteding weergegeven. Dit is opgesplitst in wat zij zonder de gemeentelijke regelingen zouden overhouden en wat de gemeentelijke regelingen toevoegen aan het vrij besteedbaar budget. Over het algemeen zien we dat een hoger inkomen ook leidt tot een groter vrij besteedbaar budget; deze trend begint echter pas vanaf een inkomensniveau 110 of 120 procent Wsm, afhankelijk van het huishoudtype.

Het is opvallend dat vrijwel alle huishoudtypen (behalve alleenstaande AOW-gerechtigden) een teruggang ervaren als zij vanuit de bijstandssituatie gaan werken tegen een inkomen gelijk aan 110 procent Wsm. Dit komt omdat het recht op de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen komt te vervallen als het inkomen hoger is dan 100 procent Wsm. Ten opzichte van 2021 zijn de kosten voor levensonderhoud en de energiekosten (aanzienlijk) gestegen. Hierdoor hebben een aantal huishoudtypes zonder de gemeentelijke regelingen geen budget over om vrij te besteden. Het effect van de gemeentelijke regelingen is daarom belangrijker en groter dan in 2021. Daarnaast valt op dat de stijging van het vrij besteedbaar budget bij de meeste huishoudens pas inzet vanaf 120 procent Wsm. Dan compenseert de inkomensstijging het wegvallen van een groot deel van de gemeentelijke regelingen. Tot slot valt het op dat alleenstaande ouders 10

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

op alle inkomensniveaus een groter vrij besteedbaar budget hebben dan paren. Dit heeft te maken met extra toeslagen (zoals de combinatiekorting). Duiding vrij besteedbaar budget Het vrij besteedbaar budget is bedoeld voor sociale participatie (een krant, abonnement, dagje uit, op bezoek gaan enzovoort). Dat huishoudens in de plus staan betekent niet meteen dat huishoudens ook voldoende kunnen participeren. Een alleenstaande heeft volgens het Nibud € 100 nodig voor minimale sociale participatie. In figuur 2.3.1 is te zien dat daar in de begroting voldoende ruimte voor is op bijstandsniveau (€ -33 + € 167 = € 134) áls hij gebruikmaakt van alle gemeentelijke regelingen. Bij paren met oudere kinderen is dit plaatje volledig anders: zij hebben € 281 nodig voor minimale sociale participatie, maar hebben ‘slechts’ (€ - 118 + € 322 =) € 204 beschikbaar op bijstandsniveau. In dat geval is er budget voor vrije besteding, maar dat is niet voldoende om minimaal sociaal te participeren als gezin. Zie bijlage 3 voor een overzicht. Minima zonder kinderen Bij de huishoudens zonder kinderen met een inkomen op bijstandsniveau zijn de gemeentelijke bijdragen noodzakelijk om budget te hebben voor vrije bestedingen. Dit is veranderd ten opzichte van 2021; toen had een alleenstaande zowel zonder (€ 81) als met gemeentelijke bijdrage (€ 184) vrij besteedbaar budget.

Deze verandering is vooral toe te schrijven aan de stijgende energiekosten waardoor de uitgaven toenemen, maar niet volledig gecompenseerd worden door de energietoeslag. Van de huishoudens zonder kinderen hebben alleenstaanden het grootste budget voor vrije bestedingen. Zowel alleenstaanden als paren hebben te maken met een teruggang in vrij besteedbaar inkomen als zij gaan werken. Deze teruggang treedt bij alleenstaanden op tussen 100 en 110 procent Wsm en wordt veroorzaakt door het vervallen van het recht op kwijtschelding. Vanaf 120 procent stijgt het vrij besteedbaar budget per inkomensniveau. Dit begint bescheiden (door het wegvallen van de gemeentelijke regelingen), maar neemt daarna sneller toe. Ook paren zonder kinderen hebben te maken met een teruggang in hun vrij besteedbaar budget tussen een inkomensniveau van 100 en 120 procent Wsm. Dit heeft te maken met het wegvallen van gemeentelijke regelingen en een daling van de landelijke toeslagen; deze afname wordt niet gecompenseerd door de inkomensstijging. Figuur 2.3.1. Maandelijks vrij besteedbaar budget huishoudens zonder kinderen, niet-AOW

Vrij besteedbaar budget voor huishoudens zonder kinderen

Alleenstaande

Zonder gemeentelijke bijdrage 100% Wsm

€ 167

€ 10

€ 126 € 119

120% Wsm

€ 95

€ 198

130% Wsm

€ -84

€ 244 €1

110% Wsm

€ 185 € 82

120% Wsm

€ 123

€ 136

130% Wsm

€ 57 € 240

140% Wsm -€ 150

€ 28 € 298

140% Wsm 100% Wsm

Paar zonder kinderen

€ -33

110% Wsm

Met alle gemeentelijke bijdragen

-€ 50

€ 50

€ 150

11

€ 250

€ 350

€ 450

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Minima met kinderen Bij de minimahuishoudens met kinderen treedt een vergelijkbaar patroon op: tussen 100 en 120 procent Wsm ervaren huishoudens een teruggang in hun vrij besteedbaar budget. Ook hier is dat te verklaren door de stijging van energiekosten en het deels wegvallen van gemeentelijke regelingen. Van de twee huishoudtypes met kinderen in dit onderzoek hebben alleenstaande ouders met kinderen op ieder inkomensniveau het meeste budget voor het doen van vrije bestedingen. Alleenstaande ouders hebben langer recht op hetzelfde bedrag aan landelijke toeslagen (zie paragraaf 2.1) dan paren met kinderen. Paren met kinderen hebben bij een inkomen van 100 procent Wsm zelfs helemaal geen geld voor vrije bestedingen als ze van geen enkele gemeentelijke regeling gebruikmaken. Ze komen op bijstandsniveau € 118 tekort. Wanneer zij gebruikmaken van alle gemeentelijke regelingen dan hebben zij (€ - 118 + € 322) € 205 voor het doen van vrije bestedingen. Alleenstaande ouders met kinderen gaan er bij ieder hoger inkomensniveau meer op vooruit in vrij besteedbaar budget, in vergelijking tot paren. Paren met kinderen krijgen namelijk sneller te maken met een daling van de toeslagen vanuit het Rijk. Figuur 2.3.2. Maandelijks vrij besteedbaar budget huishoudens met kinderen, niet-AOW

Vrij besteedbaar budget voor huishoudens met kinderen

Paar met twee kinderen

Alleenstaande ouder met twee kinderen

Zonder gemeentelijke bijdrage 100% Wsm

€ 77

110% Wsm

€ 92

Met alle gemeentelijke bijdragen € 263 € 204 € 206

120% Wsm

€ 95

€ 321

130% Wsm

€ 464

140% Wsm 100% Wsm 110% Wsm

€ -118

€ 322

€ -33

€ 263

€ 48

120% Wsm

€ 123

€ 102

130% Wsm

€ 57 € 207

140% Wsm -€ 150

€ 28

-€ 50

€ 50

€ 150

€ 250

€ 350

€ 450

AOW’ers Anders dan niet-AOW-gerechtigde huishoudtypen, ervaren AOW-gerechtigden géén teruggang in hun vrij besteedbaar budget tussen 100 en 110 procent Wsm. Ze gaan er juist op vooruit. Alleenstaanden hebben zelfs bij ieder hoger inkomen een hoger vrij besteedbaar budget. Paren van de AOW-gerechtigde leeftijd hebben daarentegen wel te maken met een teruggang in hun vrij besteedbaar budget na 120 procent Wsm (ten opzichte van 110 procent Wsm). Dit heeft te maken met het wegvallen van de meeste gemeentelijke regelingen. Zij ervaren tevens een teruggang bij 140 procent Wsm (ten opzichte van 130 procent Wsm), wat verklaard kan worden door de dalende landelijke toeslagen.

12

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Figuur 2.3.3. Maandelijks vrij besteedbaar budget per huishoudtype, AOW-gerechtigd

Vrij besteedbaar budget voor AOW-gerechtigden

Alleenstaande

Zonder gemeentelijke bijdrage € 55

100% Wsm

€ 182 € 134

110% Wsm

€ 184 € 254

120% Wsm

€ 153

€ 329

130% Wsm

€ 86

€ 407

140% Wsm 100% Wsm

€ -36

€ 258 € 159

120% Wsm

€ 196

€ 200

130% Wsm

€ 130

€ 240

140% Wsm -€ 50

€ 58

€ 275

€ 69

110% Wsm

Paar

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 50

€ 73

€ 150

€ 250

€ 350

€ 450

2.4. Werken vanuit de bijstand loont meestal Een hoger inkomen leidt voor de meeste huishoudtypen in Ridderkerk altijd tot een hoger totaal inkomen dan in de bijstand. Echter, voor de meeste huishoudens nemen de bijdragen van het Rijk en de gemeente af wanneer het inkomen stijgt. Dit zorgt ervoor dat het totaal inkomen van een huishouden niet altijd evenveel stijgt ondanks dat het loon hoger wordt. Hieronder geven we de inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding vanuit de bijstand tot een inkomen van maximaal 140 procent Wsm weer per huishoudtype. Daarna leggen we de inkomensvooruitgang per inkomensniveau uit aan de hand van twee casussen. In bijlage 2 worden al deze inkomens per huishoudtype uitgesplitst naar inkomenssoort waarmee visueel wordt weergegeven waarom het totaal inkomen stijgt of daalt. Alleenstaanden gaan er telkens meer op vooruit, paren niet Alleenstaanden gaan er bij ieder hoger inkomen (tot 140 procent Wsm) telkens meer op vooruit ten opzichte van de bijstand. Dat geldt echter niet voor paren; zij ervaren juist een teruggang in de procentuele groei van hun inkomen tussen 120 en 130 procent Wsm. Dit is te verklaren door het wegvallen van de meeste gemeentelijke regelingen en dalende toeslagen vanuit het Rijk. Figuur 2.4.1. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding, huishoudens zonder kinderen8 110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

140% Wsm

4% 9%

Alleenstaande

10%

12% 4% Paar zonder kinderen

5% 4% 4%

8 De percentages worden in de figuur en tabel afgerond omwille van de leesbaarheid. Een klein

lengteverschil van de balkjes, bij een gelijk percentage, is terug te voeren op afrondingsverschillen.

13

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Tabel 2.4.1 Inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding, huishoudens zonder kinderen Huishoudtype Alleenstaande 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm Paar zonder kinderen 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm

Netto inkomen incl. VT

Bijdrage Rijk

Bijdrage gemeente

Totaal inkomen

Verschil tov 100% Wsm (€)

Verschil tov 100% Wsm (%)

1.092 1.201 1.310 1.419 1.528

388 388 388 358 320

167 126 95 28 0

1.646 1.715 1.793 1.806 1.848

+ 68 + 147 + 159 + 202

+ 4% + 9% + 10% + 12%

1.560 1.716 1.871 2.027 2.183

517 512 437 335 225

244 185 123 57 0

2.321 2.412 2.432 2.419 2.408

+ 91 + 111 + 98 + 87

+ 4% + 5% + 4% + 4%

Alleenstaande ouders gaan er op ieder inkomensniveau meer op vooruit Alleenstaande ouders merken het effect van het grotendeels wegvallen van de gemeentelijke regelingen tussen 110 en 120 procent Wsm. Op dat moment vallen de Meedoen-regelingen de tegemoetkoming voor het eigen risico weg. Dat resulteert in een stabilisatie het totale inkomen (zie figuur 2.4.2), hoewel de huishoudens een hoger loon hebben. Vanaf 120 procent is een toename van het totale inkomen zichtbaar; vanaf dan compenseert de inkomensstijging het wegvallen van gemeentelijke regelingen. Alleenstaande ouders krijgen dan vanaf ieder hoger loon ook een hoger totaal inkomen. Paren met kinderen hebben bij 140 procent Wsm een gelijk inkomen als in de bijstand Bij paren met kinderen is het totaal inkomen bij een loon gelijk aan 140 procent Wsm gelijk als in de bijstandssituatie op 100 procent Wsm. Dit is een bijzonder voorval want het huishoudinkomen is slechts € 10 hoger (€ 2.826) dan in de bijstandssituatie (€2.816). Daarnaast hebben paren met kinderen over het geheel te maken met een demping van de procentuele groei van hun inkomen. De inkomensstijging compenseert niet het wegvallen/afnemen van gemeentelijke regelingen en landelijke toeslagen. Figuur 2.4.2. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding, huishoudens met kinderen 110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

140% Wsm

4% 4%

Alleenstaande ouder

6% 9% 3%

Paar met kinderen

1% 1% 0%

14

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Tabel 2.4.2 Inkomensvooruitgang na werkaanvaarding, huishoudens met kinderen Huishoudtype

Netto inkomen incl. VT

Bijdrage Rijk

Verschil tov 100% Wsm (€)

Verschil tov 100% Wsm (%)

2.462 2.549 2.555 2.602 2.688

+ 87 + 92 + 140 + 226

+ 4% + 4% + 6% + 9%

2.816 2.908 2.849 2.836 2.826

+ 91 + 33 + 20 + 10

+ 3% + 1% + 1% 0%

Bijdrage gemeente

Totaal inkomen

263 204 95 28 0 322 263 123 57 0

Alleenstaande ouder met twee kinderen 100% Wsm 1.092 1.107 110% Wsm 1.201 1.144 120% Wsm 1.310 1.150 130% Wsm 1.419 1.155 140% Wsm 1.528 1.160 Paar met twee kinderen 100% Wsm 1.560 934 110% Wsm 1.716 929 120% Wsm 1.871 854 130% Wsm 2.027 752 140% Wsm 2.183 642

Voorbeeldcasussen inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding Voorbeeldcasus tabel 2.4.1.: alleenstaande Hilda is alleenstaand en krijgt een bijstandsuitkering, wat neerkomt op een netto-inkomen van € 1.092 per maand (dit is inclusief vakantietoeslag). Zij heeft maandelijks recht op € 388 aan toeslagen van het Rijk. Voor Hilda bestaat dit uit huurtoeslag en zorgtoeslag. Tot slot kan Hilda rekenen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 167 per maand. Dit bestaat uit de kwijtschelding voor gemeentelijke belastingen, de korting op de collectieve zorgverzekering, de tegemoetkoming van het eigen risico, Meedoen voor volwassenen en de energietoeslag. In totaal heeft Hilda een inkomen van € 1.646 per maand. Als Hilda werk krijgt tegen een inkomen van 110 procent Wsm, dan stijgt haar nettoinkomen naar € 1.201 per maand. Zij houdt recht op huurtoeslag en zorgtoeslag en deze bedragen blijven onveranderd, dus € 388 per maand. Het recht op minimaregelingen komt deels te vervallen; Hilda kan geen kwijtschelding voor gemeentelijke belasting meer aanvragen. De gemeentelijke bijdragen zijn nu € 126 per maand. Bij een inkomen van 110 procent Wsm is het totaal inkomen van Hilda € 1.715. Dit is een stijging van € 68 (4 procent) ten opzichte van haar totaal inkomen bij een bijstandsuitkering.

Wanneer Hilda tegen een inkomen van 120 procent Wsm gaat werken, stijgt haar nettoinkomen naar € 1.310 per maand. De bijdrage van het Rijk blijft € 380. Het recht op de gemeentelijke bijdragen komt vanwege haar hogere inkomen grotendeels te vervallen, maar zij kan nog wel korting op de collectieve zorgverzekering en de eenmalige energietoeslag krijgen. De gemeentelijke bijdrage komt daarmee op € 95. Het totale inkomen van Hilda is € 1.793 per maand, € 147 (9 procent) meer dan wanneer Hilda een bijstandsuitkering heeft. Als Hilda gaat werken tegen een inkomen van 130 procent Wsm dan stijgt haar netto-inkomen naar € 1.419 per maand. De bijdragen van het Rijk zijn gedaald naar € 358 per maand. Hilda ontvangt minder huurtoeslag, maar haar zorgtoeslag blijft gelijk. Daarnaast ontvangt ze ook nog korting op de collectieve zorgverzekering van € 28. Het totale inkomen van Hilda is nu € 1.806 per maand, dit is € 159 (10 procent) meer dan toen zij een bijstandsuitkering had. Als Hilda werk aanvaardt tegen een loon gelijk aan 140 procent Wsm, dan is haar netto inkomen € 1.528 per maand. Haar huurtoeslag is verder gedaald, haar zorgtoeslag blijft gelijk. In totaal krijgt zij € 320 vanuit het Rijk. Hilda heeft geen recht meer op gemeentelijke regelingen. Haar totaal inkomen is nu € 1.848. Dit is € 202 (12 procent) meer dan toen zij een bijstandsuitkering had.

15

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Voorbeeldcasus tabel 2.4.2.: paar met kinderen Daan en Sam hebben twee kinderen 8 en 13 jaar oud en krijgen een bijstandsuitkering, wat neerkomt op een netto-inkomen van € 1.560 per maand (dit is inclusief vakantietoeslag). Zij hebben maandelijks recht op € 934 aan toeslagen van het Rijk. Voor het gezin bestaat dit uit huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderbijslag en kindgebonden budget. Tot slot kunnen Daan en Sam rekenen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 322 per maand. Dit bestaat uit kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, de korting op de collectieve zorgverzekering, de tegemoetkoming voor het eigen risico, Meedoen voor Volwassenen en de energietoeslag. Voor hun kinderen maken zij nog aanspraak op Meedoen voor kinderen. In totaal hebben Daan en Sam een totaal inkomen van € 2.816 per maand. Als Daan of Sam werk krijgt tegen een inkomen van 110 procent Wsm, dan stijgt hun nettoinkomen naar € 1.716 per maand. Zij houden recht op de toeslagen van het Rijk, maar deze bedragen zijn nu iets lager, en zijn nu in totaal € 929. Ze kunnen geen kwijtschelding meer aanvragen, maar houden wel recht op de andere gemeentelijke regelingen. De gemeentelijke bijdragen zijn dan € 263 per maand. Het totaal inkomen van Daan en Sam is bij een inkomen van 110 procent Wsm € 2.908.

Dit is een stijging van € 91 (3 procent) ten opzichte van hun totaal inkomen bij een bijstandsuitkering. Wanneer Daan of Sam tegen een loon van 120 procent Wsm gaat werken, stijgt hun nettoinkomen naar € 1.871 per maand. De bijdrage van het Rijk neemt iets verder af, en is nu € 854. Het recht op gemeentelijke regelingen is grotendeels vervallen, maar het gezin kan nog aanspraak maken op een korting op de collectieve zorgverzekering en energietoeslag van € 123 in totaal. Het totale inkomen van het gezin is dan € 2.849 per maand. Dit is € 33 (1 procent) meer dan wanneer zij een bijstandsuitkering hebben. Als Daan of Sam gaat werken tegen een inkomen van 130 procent Wsm dan stijgt hun nettoinkomen naar € 2.027 per maand. De bijdragen van het Rijk dalen verder naar € 752 per maand en de korting op de collectieve zorgverzekering bedraagt € 57. Het totale inkomen van Daan en Sam is nu € 2.836 per maand, dit is € 20 (1 procent) meer dan toen zij een bijstandsuitkering hadden. Wanneer Daan of Sam gaat werken tegen een inkomen van 140 procent Wsm, dan stijgt hun nettomaandinkomen naar € 2.183 per maand. De bedragen van het Rijk dalen naar € 642. Het gezin heeft op dit inkomensniveau geen recht meer op gemeentelijke regelingen. Het totale inkomen van Daan en Sam bedraagt nu € 2.826 per maand.

Dit is € 10 (0 procent) meer dan toen zij een bijstandsuitkering hebben; het gezin gaat er bij dit inkomensniveau vrijwel niet op vooruit in vergelijking tot het bijstandsniveau.

16

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

3. Bevindingen Wat zijn de effecten van het landelijke en lokale beleid op de inkomens van de minima en in welke situatie(s) treedt er een armoedeval op? Financieel effect Het bedrag dat minima vanuit het Rijk aan toeslagen kunnen ontvangen is veel hoger dan het bedrag dat ze aan gemeentelijke regelingen kunnen ontvangen. Financieel gezien is de invloed van de gemeente dan ook kleiner dan de invloed van het Rijk. Het bedrag aan landelijke toeslagen neemt voor de meeste huishoudens geleidelijk af bij een hoger inkomen. Ditzelfde gaat op voor de gemeentelijke regelingen hoewel veel regelingen in de gemeente Ridderkerk wegvallen op hetzelfde moment (110-120 procent Wsm). De gemeentelijke regelingen zorgen er voor dat huishoudens (meer) ruimte overhouden voor het doen van vrije bestedingen. Dit komt met name huishoudens op het bijstandsniveau ten goede, die zonder de gemeentelijke regelingen geen budget zouden overhouden voor vrije bestedingen. Het bedrag dat wordt overgehouden verschilt aanzienlijk per huishoudtype en inkomensniveau. Alleenstaande ouders en alleenstaanden met AOW-gerechtigde leeftijd houden bij elk inkomensniveau ook een relatief groot budget voor vrije besteding over. Paren met kinderen hebben een lager budget omdat de landelijke toeslagen bij hen sneller teruglopen.

Zij hebben bij een inkomen op 100 en 110 procent Wsm de gemeentelijke ondersteuning nodig om een budget te hebben voor vrije bestedingen. Daarnaast is het belangrijk om te benoemen dat de aanname is gedaan dat huishoudens gebruik maken van alle beschikbare regelingen. Echter in de praktijk blijkt dat huishoudens gemiddeld gebruik maken van 2,7 regelingen per huishouden. In de werkelijkheid zal het vrij besteedbaar budget regelmatig lager liggen bij minimahuishoudens. Werken loont voor sommige huishoudens meer dan voor andere Werken loont meestal: wanneer huishoudens in Ridderkerk vanuit de bijstand gaan werken tegen een loon gelijk aan 110, 120, 130 of 140 procent Wsm, gaan zij er in totaal inkomen meestal op vooruit (mits zij gebruikmaken van alle toeslagen en regelingen) 9. Deze vooruitgang is echter niet evenredig met de vooruitgang in loon. Landelijke toeslagen lopen terug en het recht op gemeentelijke regelingen vervalt. Het totaal inkomen bestaat uit het netto-inkomen (inclusief vakantietoeslag), landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen. Alleenstaanden en alleenstaande ouders gaan er bij ieder hoger inkomensniveau relatief gezien het meest op vooruit.

Ook paren zonder kinderen en alleenstaande ouders gaan er bij een hoger loon telkens op vooruit ten opzichte van de bijstand, hoewel ze te maken hebben met een demping van de procentuele groei top 130 en 140 procent Wsm. De reden hiervoor is dat zij op dat moment geen recht meer hebben op de gemeentelijke regelingen. Paren zonder kinderen krijgen daarnaast ook te maken met dalende toeslagen vanuit het Rijk, wat de groei van hun inkomen verder dempt. Paren met kinderen hebben bij een inkomen gelijk aan 140 procent Wsm evenveel inkomen als in de bijstandssituatie. Het wegvallen van de gemeentelijke regelingen en de daling van landelijke toeslagen in combinatie met stijgende kosten (t.o.v. 2021) zorgt voor een terugval in het totale inkomen. Hierdoor ligt het totaal inkomen bij een loon gelijk aan 140 procent Wsm gelijk aan de bijstandssituatie. Ondanks dat werken meestal loont, is er sprake van een terugval in het totale inkomen van de huishoudens met kinderen en paren zonder kinderen op of na 120 procent Wsm. Naast het wegvallen van de gemeentelijke regelingen, heeft dit vooral te maken met een sterke toename in

9 Met als uitzondering paren met kinderen op 140 procent Wsm. Zij hebben op dan een gelijk inkomen als

op het bijstandsniveau (100 procent Wsm).

17

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

de kosten voor het levensonderhoud. De energieprijzen zijn sterk gestegen en de toeslag kan dit niet voldoende compenseren. De invloed van de hoge energiekosten De energietoeslag is begin 2022 door het Rijk aangekondigd om huishoudens met een laag inkomen te compenseren in de fors stijgende energiekosten. In deze inkomenseffect rapportage is zichtbaar geworden dat huishoudens een flink bedrag moeten betalen voor het gebruik van gas en energie, oplopend tot € 336 voor een vierpersoonshuishouden. Met name de gasprijs is sterk gestegen; ten opzichte van 2021 heeft een verdubbeling plaatsgevonden. De energietoeslag bedraagt € 800 euro per huishouden voor 2022. In dit rapport is de energietoeslag doorgerekend voor alle huishoudens met inkomen tot 120 procent Wsm. Uit de berekeningen en maandbegrotingen blijkt de compensatie van € 67 euro per maand zeker helpt in het betalen van de kosten, maar dat de toeslag de stijgende lasten niet volledig compenseren. Dit maakt dat verschillende huishoudens, met name paren met kinderen, iedere maand geld tekort komen, ook als zij gebruikmaken van de energietoeslag. Daarnaast is te zien dat er een teruggang in besteedbaar budget optreedt voor huishoudens op een inkomens niveau van 100 en 110 procent Wsm10; ondanks dat deze groep recht heeft op alle gemeentelijk regelingen en hoge bedragen ontvangt vanuit de landelijke toeslagen van het Rijk.

Figuur 3.1.1. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding 110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

140% Wsm

4% 9%

Alleenstaande

10% 12% 4% 5% 4% 4%

Paar zonder kinderen

4% 4%

Alleenstaande ouder

6% 9% 3%

Paar met kinderen

1% 1% 0%

10 Afgezien van AOW-gerechtigde huishoudtypen.

18

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Bijlage 1. Overzicht minimaregelingen Tabel B1.1 Gemeentelijke minimaregelingen in Ridderkerk Soort regeling

Inkomensgrens t.o.v. Wsm

Individuele bijzondere bijstand 11

Tot 110% Wsm

(Maximaal) bedrag Individuele vergoedingen Afvalstoffenheffing (alleen het vaste deel)13: € 223,56 voor een alleenstaande € 310,56 voor een meerpersoonshuishouden

Kwijtschelding gemeentelijke belastingen12

Tot 100% Wsm

Watersysteemheffing: € 103,40 per woonruimte Zuiveringsheffing: € 69,13 per eenheid

Individuele inkomenstoeslag (incl. referteperiode)

Minimaal 3 jaar tot 110% Wsm

Collectieve zorgverzekering De verzekering van CZ met ‘Gemeenten Extra’ wordt doorgerekend in deze rapportage.

Tot 130% Wsm

Meedoen: Volwassenen

Tot 110% Wsm

Rioolheffing: € 92,76 per perceel Alleenstaande: € 410; Alleenstaande ouder: € 525; Paar: € 621; CZ Zorg-op-maatpolis (twee pakketten): 1) Aanvullende verzekering ‘Gemeenten Extra’: € 154,19 i.p.v. € 182,55 per maand. 2) Aanvullende verzekering ‘Gemeenten Extra Uitgebreid’: € 173,95 i.p.v. € 193,05 DSW Zorgpolis: 1) Aanvullende verzekering ‘AV-BAR Standaard’: € 133 i.p.v. € 160,50 per maand. 2) Aanvullende verzekering ‘AV-BAR Top’: € 160,50 i.p.v. € 178. € 169 per volwassene, per jaar Kind van 3 jaar: € 208 per jaar Kind van 4 t/m 11 jaar: € 364 per jaar Kind van 12 t/m 17 jaar: € 571 per jaar

Meedoen: kinderen

Tot 110% Wsm

Tegemoetkoming Eigen Risico (als vorm van de bijzondere bijstand)

Tot 110% Wsm

11

De kinderen in deze inkomens effectrapportage zijn 8 en 13 jaar oud, dus dat komt neer op een bedrag van € 935 per jaar en € 78 per maand. Maximale vergoeding van € 200 per volwassene, per jaar

De bijzondere bijstand verstrekt individuele vergoedingen en wordt daarom niet doorgerekend in de gemeentelijke bijdragen. Dit geldt tevens voor de studietoeslag, omdat hierbij sprake is van een specifieke doelgroep die niet in de huishoudtypen van deze rapportage voorkomt. 12 In de gemeente Ridderkerk is tevens kwijtschelding aan te vragen voor wegenheffing. Deze kosten en kwijtschelding zijn niet meegenomen in de rapportage. 13 Het variabele deel van de afvalstoffenheffing wordt als kostenpost bij de gemeentelijke heffingen meegenomen.

19

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Soort regeling

Inkomensgrens t.o.v. Wsm

Gratis OV voor ouderen

Alle AOWgerechtigden

Energietoeslag

Tot 120% Wsm

20

(Maximaal) bedrag De volledige vervoerskosten worden kwijtgescholden. Voor de vervoerskosten wordt een normbedrag van het Nibud gehanteerd. Maximale vergoeding van € 800 per huishouden in 2022

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Bijlage 2. Opbouw totaal inkomen 100 tot 140% Wsm In deze bijlage geven we de opbouw van het totaal inkomen, na werkaanvaarding, uit paragraaf 2.4 grafisch weer. Figuur B2.1 Inkomensvooruitgang na werkaanvaarding, alleenstaande

Alleenstaanden Netto inkomen incl VT

Bijdrage Rijk

Bijdrage gemeente

100% Wsm

€ 1.092

110% Wsm

€ 1.201

120% Wsm

€ 1.310

€ 388 € 95

130% Wsm

€ 1.419

€ 358 € 28

140% Wsm

€ 1.528

€ 320

€0

€ 388 € 167 € 388 € 126

€ 500

€ 1.000

€ 1.500

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.000

Figuur B2.2 Inkomensvooruitgang na werkaanvaarding, paar zonder kinderen

Paar zonder kinderen Netto inkomen incl VT

Bijdrage Rijk

€ 1.560

100% Wsm

Bijdrage gemeente € 517

€ 1.716

110% Wsm

€ 512

€ 1.871

120% Wsm

€ 244

€ 437

€ 2.027

130% Wsm

€ 185

€ 335 € 57

€ 2.183

140% Wsm €0

€ 500

€ 1.000

€ 123

€ 225 € 1.500

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.000

Figuur B2.3 Inkomensvooruitgang, alleenstaande ouder met twee kinderen (8 en 13 jaar)

Alleenstaande ouder Netto inkomen incl VT 100% Wsm

€ 1.092

110% Wsm

€ 1.201

120% Wsm

€ 1.310

130% Wsm

€ 1.419

140% Wsm

€ 1.528 €0

€ 500

Bijdrage Rijk

Bijdrage gemeente

€ 1.107

€ 263

€ 1.144

€ 204

€ 1.150 € 1.155

€ 1.000

€ 95 € 28

€ 1.160 € 1.500

21

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.000

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Figuur B2.4 Inkomensvooruitgang na werkaanvaarding, paar met twee kinderen (8 en 13 jaar)

Paar met kinderen Netto inkomen incl VT

Bijdrage Rijk

€ 1.560

100% Wsm

€ 934

€ 1.716

110% Wsm

Bijdrage gemeente

€ 929

€ 1.871

120% Wsm

€0

€ 500

€ 1.000

€ 123

€ 752

€ 2.183

140% Wsm

€ 263

€ 854

€ 2.027

130% Wsm

€ 322

€ 57

€ 642 € 1.500

22

€ 2.000

€ 2.500

€ 3.000

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Bijlage 3. Financieel maandoverzicht In deze bijlage staat per huishoudtype het financieel maandoverzicht. De tabellen geven een overzicht van de maandelijkse inkomsten en uitgaven, bij gebruikmaking van alle landelijke en lokale regelingen. De bedragen die horen bij de huishoudelijke uitgaven en reserveringsuitgaven zijn afkomstig van het Nibud. Tabel B3.1 Alleenstaande zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd Categorie

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

>3 jaar 100% Wsm

140% Wsm

Inkomsten Netto inkomen incl VT

1.092

1.201

1.310

1.419

1.528

1.092

Bijdragen Rijk Huurtoeslag Zorgtoeslag Combinatiekorting Kinderbijslag Kindgebonden budget Totaal bijdragen Rijk

277 111 0 0 0 388

277 111 0 0 0 388

277 111 0 0 0 388

247 111 0 0 0 358

209 111 0 0 0 320

277 111 0 0 0 388

Totaal inkomsten

1.480

1.589

1.698

1.777

1.848

1.480

Uitgaven Huur Gas, water, elektra Telefoon, internet en kabel Gemeentelijke heffingen (collectieve) zorgverzekering Overige verzekeringen Onderwijs Kosten BSO Vervoer Reserveringsuitgaven Huishoudelijke uitgaven Werkgerelateerde uitgaven Totaal uitgaven

555 197 68 47 183 24 0 0 17 183 240 0 1.513

555 197 68 47 183 24 0 0 17 183 240 66 1.579

555 197 68 47 183 24 0 0 17 183 240 66 1.579

555 197 68 47 183 24 0 0 17 183 240 66 1.579

555 197 68 47 153 24 0 0 17 183 240 66 1.550

555 197 68 47 183 24 0 0 17 183 240 0 1.513

-33

10

198

298

-33

41

0

0

0

0

41

28

28

28

28

0

28

0 14 0 17 67 167

0 14 0 17 67 126

0 0 0 0 67 95

0 0 0 0 0 28

0 0 0 0 0 0

34 14 0 17 67 201

Budget inclusief regelingen gemeente

133

135

226

298

167

Vrije bestedingen Restant

100 33

100 35

100 126

100 198

100 67

Budget exclusief regelingen gemeente Regelingen gemeente Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Korting collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Meedoen: Volwassenen Meedoen: Kindpakket Tegemoetkoming Eigen Risico Energietoeslag Totaal regelingen gemeente

23

119

214

100 114

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Tabel B3.2 Paar, niet AOW-gerechtigd, geen kinderen Categorie

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

>3 jaar 100% Wsm

140% Wsm

Inkomsten Netto inkomen incl VT

1.560

1.716

1.871

2.027

2.183

1.560

Bijdragen Rijk Huurtoeslag Zorgtoeslag Combinatiekorting Kinderbijslag Kindgebonden budget Totaal bijdragen Rijk

305 212 0 0 0 517

303 209 0 0 0 512

256 181 0 0 0 437

191 144 0 0 0 335

117 108 0 0 0 225

305 212 0 0 0 517

Totaal inkomsten

2.077

2.228

2.308

2.362

2.408

2.077

Uitgaven Huur Gas, water, elektra Telefoon, internet en kabel Gemeentelijke heffingen (collectieve) zorgverzekering Overige verzekeringen Onderwijs Kosten BSO Vervoer Reserveringsuitgaven Huishoudelijke uitgaven Werkgerelateerde uitgaven Totaal uitgaven

597 264 80 66 365 35 0 0 35 284 435 0 2.160

597 264 80 66 365 35 0 0 35 284 435 66 2.226

597 264 80 66 365 35 0 0 35 284 435 66 2.226

597 264 80 66 365 35 0 0 35 284 435 66 2.226

597 264 80 66 307 35 0 0 35 284 435 66 2.168

597 264 80 66 365 35 0 0 35 284 435 0 2.160

-84

1

82

136

240

-84

60

0

0

0

0

60

57

57

57

57

0

57

0 28 0 33 67 244

0 28 0 33 67 185

0 0 0 0 67 123

0 0 0 0 0 57

0 0 0 0 0 0

52 28 0 33 67 296

Budget inclusief regelingen gemeente

161

186

205

193

240

212

Vrije bestedingen Restant

160 1

160 26

160 45

160 33

160 80

160 52

Budget exclusief regelingen gemeente Regelingen gemeente Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Korting collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Meedoen: Volwassenen Meedoen: Kindpakket Tegemoetkoming Eigen Risico Energietoeslag Totaal regelingen gemeente

24

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Tabel B3.3 Alleenstaande ouder, niet AOW-gerechtigd, met 2 kinderen (8 en 13 jaar)14 Categorie

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

>3 jaar 100% Wsm

140% Wsm

Inkomsten Netto inkomen incl VT

1.092

1.201

1.310

1.419

1.528

1.092

Bijdragen Rijk Huurtoeslag Zorgtoeslag Combinatiekorting Kinderbijslag Kindgebonden budget Totaal bijdragen Rijk

305 111 0 203 488 1.107

305 111 37 203 488 1.144

305 111 42 203 488 1.150

305 111 47 203 488 1.155

305 111 53 203 488 1.160

305 111 0 203 488 1.107

Totaal inkomsten

2.199

2.345

2.460

2.574

2.688

2.199

Uitgaven Huur Gas, water, elektra Telefoon, internet en kabel Gemeentelijke heffingen (collectieve) zorgverzekering Overige verzekeringen Onderwijs Kosten BSO Vervoer Reserveringsuitgaven Huishoudelijke uitgaven Werkgerelateerde uitgaven Totaal uitgaven

597 312 80 66 183 26 102 0 40 271 446 0 2.122

597 312 80 66 183 26 102 65 40 271 446 66 2.253

597 312 80 66 183 26 102 65 40 271 446 66 2.253

597 312 80 66 183 26 102 65 40 271 446 66 2.253

597 312 80 66 153 26 102 65 40 271 446 66 2.224

597 312 80 66 183 26 102 0 40 271 446 0 2.122

77

92

206

321

464

77

60

0

0

0

0

60

28

28

28

28

0

28

0 14 78 17 67 263

0 14 78 17 67 204

0 0 0 0 67 95

0 0 0 0 0 28

0 0 0 0 0 0

44 14 78 17 67 307

Budget inclusief regelingen gemeente

340

296

301

349

464

384

Vrije bestedingen Restant

205 135

205 91

205 96

205 144

205 259

205 179

Budget exclusief regelingen gemeente Regelingen gemeente Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Korting collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Meedoen: Volwassenen Meedoen: Kindpakket Tegemoetkoming Eigen Risico Energietoeslag Totaal regelingen gemeente

14 Bij de kosten BSO is de kinderopvangtoeslag vanuit het Rijk al verrekend.

25

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Tabel B3.4 Paar, niet AOW-gerechtigd, met 2 kinderen (8 en 13 jaar) Categorie

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

>3 jaar 100% Wsm

140% Wsm

Inkomsten Netto inkomen incl VT

1.560

1.716

1.871

2.027

2.183

1.560

Bijdragen Rijk Huurtoeslag Zorgtoeslag Combinatiekorting Kinderbijslag Kindgebonden budget Totaal bijdragen Rijk

305 212 0 203 214 934

303 209 0 203 214 929

256 181 0 203 214 854

191 144 0 203 214 752

117 108 0 203 214 642

305 212 0 203 214 934

Totaal inkomsten

2.494

2.645

2.726

2.780

2.826

2.494

Uitgaven Huur Gas, water, elektra Telefoon, internet en kabel Gemeentelijke heffingen (collectieve) zorgverzekering Overige verzekeringen Onderwijs Kosten BSO Vervoer Reserveringsuitgaven Huishoudelijke uitgaven Werkgerelateerde uitgaven Totaal uitgaven

597 359 104 66 365 36 102 0 57 369 556 0 2.611

597 359 104 66 365 36 102 0 57 369 556 66 2.677

597 359 104 66 365 36 102 0 57 369 556 66 2.677

597 359 104 66 365 36 102 0 57 369 556 66 2.677

597 359 104 66 307 36 102 0 57 369 556 66 2.619

597 359 104 66 365 36 102 0 57 369 556 0 2.611

-118

-33

48

102

207

-118

60

0

0

0

0

60

57

57

57

57

0

57

0 28 78 33 67 322

0 28 78 33 67 263

0 0 0 0 67 123

0 0 0 0 0 57

0 0 0 0 0 0

52 28 78 33 67 374

Budget inclusief regelingen gemeente

205

230

172

159

207

256

Vrije bestedingen Restant

266 -61

266 -36

266 -94

266 -107

266 -59

266 -10

Budget exclusief regelingen gemeente Regelingen gemeente Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Korting collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Meedoen: Volwassenen Meedoen: Kindpakket Tegemoetkoming Eigen Risico Energietoeslag Totaal regelingen gemeente

26

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Tabel B3.5 Alleenstaande, AOW-gerechtigd Categorie

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

>3 jaar 100% Wsm

140% Wsm

Inkomsten Netto inkomen incl VT

1.213

1.334

1.456

1.577

1.698

1.213

Bijdragen Rijk Huurtoeslag Zorgtoeslag Combinatiekorting Kinderbijslag Kindgebonden budget Totaal bijdragen Rijk

279 111 0 0 0 390

279 111 0 0 0 390

278 111 0 0 0 389

232 111 0 0 0 343

182 111 0 0 0 293

279 111 0 0 0 390

Totaal inkomsten

1.603

1.724

1.845

1.920

1.991

1.603

Uitgaven Huur Gas, water, elektra Telefoon, internet en kabel Gemeentelijke heffingen (collectieve) zorgverzekering Overige verzekeringen Onderwijs Kosten BSO Vervoer Reserveringsuitgaven Huishoudelijke uitgaven Werkgerelateerde uitgaven Totaal uitgaven

555 243 68 47 183 14 0 0 15 185 238 0 1.548

555 243 68 47 183 14 0 0 58 185 238 0 1.591

555 243 68 47 183 14 0 0 58 185 238 0 1.591

555 243 68 47 183 14 0 0 58 185 238 0 1.591

555 243 68 41 182 14 0 0 58 185 238 0 1.584

555 243 68 47 0 14 0 0 15 185 238 0 1.365

55

134

254

329

407

238

41

0

0

0

0

41

28

28

28

28

0

28

0 14 0 17 15 67 182

0 14 0 17 58 67 184

0 0 0 0 58 67 153

0 0 0 0 58 0 86

0 0 0 0 58 0 58

0 14 0 17 15 67 182

Budget inclusief regelingen gemeente

237

318

407

416

465

420

Vrije bestedingen Restant

100 137

100 218

100 307

100 316

100 365

100 320

Budget exclusief regelingen gemeente Regelingen gemeente Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Korting collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Meedoen: Volwassenen Meedoen: Kindpakket Tegemoetkoming Eigen Risico Gratis OV voor ouderen Energietoeslag Totaal regelingen gemeente

27

Gemeente Ridderkerk

Versie 0.2

Tabel B3.6 Paar, AOW-gerechtigd Categorie

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

>3 jaar 100% Wsm

140% Wsm

Inkomsten Netto inkomen incl VT

1.643

1.807

1.971

2.135

2.300

1.643

Bijdragen Rijk Huurtoeslag Zorgtoeslag Combinatiekorting Kinderbijslag Kindgebonden budget Totaal bijdragen Rijk