2022-09-09 RIB Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 - monitor.pdf

Hoe gaat het met de jongeren van Ridderkerk? 30 juni 2022

Wat is de Corona Gezondheidsmonitor jeugd? Alle GGD’en in Nederland voeren, samen met het RIVM en GGD GHOR Nederland, eens in de 4 jaar een grootschalig onderzoek uit naar de gezondheid en het welbevinden van jongeren in het regulier voortgezet onderwijs. Vanwege de coronacrisis is er in het najaar van 2021 een extra meting uitgevoerd: de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021. Door de gegevens van deze extra meting te vergelijken met voorgaande metingen van de Gezondheidsmonitor Jeugd krijgen we een goed beeld van de impact van corona op de fysieke en mentale gezondheid van jongeren. Met dit gezondheidsprofiel kunt u richting geven aan het gemeentelijk gezondheidsbeleid.

Netwerk Gezondheidsonderzoek bij Rampen (GOR) De GGD’en voeren de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 uit in samenwerking met GGD GHOR Nederland, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), het Nivel en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, samen het netwerk GOR. Het onderzoek is bedoeld om de fysieke en mentale gezondheidseffecten als gevolg van de coronacrisis onder de Nederlandse bevolking inzichtelijk te maken. ZonMw is namens het ministerie van VWS opdrachtgever van de monitor en faciliteert verbinding tussen lopende onderzoeken.

2

Leeswijzer De vragenlijst van de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd is in het najaar van 2021 afgenomen onder jongeren in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. Het onderzoek leverde bruikbare gegevens op van 7.758 jongeren woonachtig in regio Rotterdam-Rijnmond. Van deze jongeren wonen er 2.595 in Rotterdam en 5.163 in de overige regiogemeenten. De dataverzameling vond voor het grootste deel plaats in een periode waarin de basismaatregelen golden om het coronavirus te bestrijden. Jongeren gingen weer naar school en konden weer sporten en andere activiteiten ondernemen. Tijdens de dataverzameling nam het aantal positief geteste mensen sterk toe en stegen de ziekenhuisopnames. Op de volgende pagina’s zijn de belangrijkste resultaten van uw gemeente (in paars) afgezet tegen het regionale

gemiddelde (in blauw). In dit rapport is de regio het gemiddelde van de regio exclusief Rotterdam. Scholen in Ridderkerk deden niet mee aan het onderzoek Er hebben 98 jongeren woonachtig in Ridderkerk, maar schoolgaand buiten Ridderkerk meegedaan. Dit is 11% van het aantal jongeren uit klas 2 en 4 die in Ridderkerk wonen. Het kan een selectieve groep zijn en mogelijk niet representatief voor de jongeren in Ridderkerk. Resultaten zijn hierdoor mogelijk niet zo betrouwbaar. Toch is er een rapport voor uw gemeente gemaakt. De gepresenteerde gegevens zijn gewogen cijfers. Door middel van weging zijn de cijfers representatief gemaakt voor de jongeren van klas 2 en 4 woonachting in uw gemeente. Er is gewogen naar onderwijsniveau, geslacht, leerjaar en stedelijkheid. Vanwege de betrouwbaarheid van de resultaten en de privacy van jongeren presenteren we een percentage als minimaal 50 jongeren de vraag hebben ingevuld. Als 5 of minder jongeren het specifieke antwoord hebben gekozen, dan moeten minimaal 100 jongeren een antwoord hebben gegeven. Bij lagere aantallen worden geen percentages weergegeven. Er staan dan een streepje – of er staat geen gemeentecijfer. Dit komt in het rapport van Ridderkerk een aantal keer voor.

Deelname aan het onderzoek Aantal respondenten in de regio Rotterdam-Rijnmond

Aantal respondenten in uw gemeente

Vmbo 2

1.544

30%

17

17%

Havo/vwo 2

1.376

27%

37

38%

Vmbo 4

1.330

26%

31

32%

Havo/vwo 4

913

18%

13

13%

TOTAAL

5.163

100%

98

100%

De aantallen in deze tabel zijn bruikbare respondenten waarvan het opleidingsniveau en de klas bekend is .

3

Inhoudsopgave

Gezinssituatie

Social media en gamen

Gezondheid & geluk

Bewegen, sporten en werken

Mentaal welbevinden

Alcohol, roken & drugs

Jongeren & corona

Weerbaarheid, veerkracht & vertrouwen

Hoe gaat het met de jongeren en wat valt op?

4

Gezinssituatie Gezinssituatie van jongeren heeft invloed op welzijn

Ingrijpende levensgebeurtenissen

Moeite met rondkomen in het gezin

waarmee jongeren in uw gemeente te maken hebben (gehad):

Van gezinnen die moeite hebben met rondkomen en eenoudergezinnen wordt veel veerkracht en

22%

0%

improvisatie gevraagd. Geldzorgen kunnen leiden tot stress binnen het hele gezin.

18%

Scheiding ouders

11%

Lichamelijke ziekte van jongere zelf

8%

Psychische ziekte van jongere zelf

18%

Jonge mantelzorger

Uit onderzoek van het NCJ blijkt dat kinderen die opgroeien in een eenoudergezin vaker emotionele en gedragsproblemen ontwikkelen

23%

3%

dan hun leeftijdgenoten in tweeoudergezinnen. Een goede relatie met ouders is juist een beschermende factor. Jongeren die een goede relatie met hun ouders hebben, beoordelen hun gezondheid vaker als goed en hebben een

0%

20%

Gemeente

Geen moeite, wel opletten

Regio

Enige tot grote moeite Geen moeite, wel opletten

betere psychosociale gezondheid.

Goede relatie met ouder(s)

10%

30%

Enige tot grote moeite

Jongere woont bij beide ouders samen

Jonge mantelzorgers Het percentage (potentiële) jonge mantelzorgers

is berekend als het percentage jongeren dat een gezinslid heeft met een lichamelijke of psychische

35% Regio

56% Gemeente

73% Regio

ziekte of verslaving. Jonge mantelzorgers hebben

84%

vaak een hechte familieband en vertonen vaker pro-sociaal gedrag. Als de zorgsituatie intensief is of lang duurt kunnen jonge mantelzorgers

Gemeente

overbelast raken.

5

Gezondheid & geluk Jongeren voelen zich minder gelukkig dan voor corona

Meisjes ervaren meer gezondheidsklachten dan jongens

De meeste jongeren in uw gemeente (92%)

De psychische gezondheid is gemeten aan de

Gezondheidsklachten zoals buikpijn, hoofdpijn,

vinden hun gezondheid (zeer) goed. Het aandeel

hand van 5 stellingen die gaan over hoe een

hartkloppingen, maar ook moeheid,

jongeren in de regio met een goede gezondheid

jongere zich voelde in de afgelopen 4 weken.

prikkelbaarheid, slaap- of

is in 2021 iets lager dan in 2019.

Zoals ‘Hoe vaak voelde je je neerslachtig en

concentratieproblemen, kunnen, naast andere

somber?’. Jongens hebben over het algemeen

oorzaken, het gevolg zijn van stressvolle of

een gunstigere score dan meisjes. Daarnaast

traumatische gebeurtenissen.

Heeft een (zeer) goede ervaren gezondheid 100%

90%

80%

89%

92%

84%

geldt dat jongeren op het vmbo iets minder vaak psychische klachten ervaren dan jongeren op het havo/vwo.

84%

81%

60% 40% 2015 2019 Gemeente

2021 Regio

Heeft psychische klachten

De meest voorkomende gezondheidsklachten

29% Regio

Daarnaast voelt 81% zich meestal gelukkig. Het

24% Gemeente

in regio Rotterdam-Rijnmond •

Vermoeidheid

•

Hoofdpijn

•

Buik- of maagklachten

geluksgevoel van jongeren in de regio is in 2021

gedaald ten opzichte van 2019. Dit beeld zien we

Heeft psychische klachten

ook in uw gemeente.

Ervaart (zeer) vaak 5 of meer gezondheidsklachten

60% 50%

Voelt zich gelukkig 100% 80%

85% 82%

60%

81% 74%

2021 Regio

39%

30% 20% 10% 0%

40% 2019 Gemeente

Gemeente

Regio

Jongens

-

10%

Meisjes

-

32%

40%

0%

17%

Jongens Gemeente

0% Meisjes Regio

6

Mentaal welbevinden Meeste stress door school of huiswerk

Pesten in de regio gelijk gebleven, cyberpesten toegenomen

In 2021 geeft 24% van de jongeren van uw gemeente aan zich (zeer) vaak gestrest te voelen door school of huiswerk. In de regio is dit 38%. Jongeren op het havo of vwo ervaren deze stress

20%

vaker dan jongeren op het vmbo. Andere

15%

gebieden waarop jongeren veel stress ervaren

10%

zijn: de mening van anderen en de combinatie van alles wat een jongere moet doen.

5%

Is de afgelopen 3 maanden op school gepest

10% 10%

9%

Eigen problemen

2019

Gemeente

8% 6%

5% 4%

2015

15% 10%

0%

Alles wat de jongere moet doen

20%

10%

10%

Is de afgelopen 3 maanden online gepest

5%

0%

2021

2015

Regio

Gemeente

5% 5% 2019

2021

Regio

Groot deel van de jongeren voelt zich eenzaam

25%

8%

Heeft zich eenzaam gevoeld Suïcide

8% 8%

24%

50%

50%

40%

40%

30% 20% 10%

8%

5%12%

24% 21%

22% 15%

Mening van anderen

30% 20%

10%

10% 16%

Van de jongeren in uw gemeente heeft 9% in de laatste 12 maanden vaak tot heel vaak serieus over gedacht een eind te

34%

20%28%

maken aan zijn/haar leven. In de regio is dit 6%.

0%

0%

Thuissituatie School / huiswerk

9%

12%

Laatste 4 weken

Afgelopen jaar

Gemeente

Soms

Vaak tot altijd

Regio

Soms

Vaak tot altijd

7

Jongeren & corona Wat maakten jongeren mee tijdens de coronaperiode? Coronamaatregelen zoals lockdowns, sluiting van

Verhoogd risico op Posttraumatische stressstoornis

Tijdens de lockdown:

30%

scholen, digitale lessen en 1,5 meter afstand houden, grijpen diep in op het dagelijks leven van jongeren. Dit geldt ook voor persoonlijke

Kon thuis een plek voor

78%

20%

zichzelf vinden als dat nodig was

gebeurtenissen die jongeren hebben meegemaakt tijdens de coronaperiode, zoals in

10%

quarantaine gaan, het doormaken van corona of ziekte of overlijden van een naaste. De meeste jongeren in uw gemeente (91%) hebben zo’n gebeurtenis meegemaakt. Van de jongeren in de

0%

12% 5% 0% Jongens

Gemeente

0%

45%

1,5 m

Meisjes

Vond het gemakkelijk om buiten op 1,5 meter afstand vrienden of familie te ontmoeten

Regio

regio geeft 23% aan nog steeds last te hebben van gebeurtenissen die ze hebben meegemaakt in de coronaperiode. In uw gemeente is dit 21%. Wat hebben de jongeren in uw gemeente meegemaakt tijdens de coronaperiode? Minder werk of inkomen voor (een van) de ouders Naaste is overleden aan corona Naaste heeft in het ziekenhuis gelegen vanwege corona

8%

Zorg en hulp

Hoewel voor het merendeel van de jongeren de

De meeste jongeren van uw gemeente 89%

impact van gebeurtenissen tijdens de

geven aan dat zij bij iemand terecht kunnen als

coronaperiode beperkt blijkt te zijn, heeft een klein

ze met een probleem zitten. In de regio is dit 88%.

deel van de jongeren posttraumatische stressklachten. De jongeren met deze klachten

0%

voelden zich minder vaak gelukkig. Daarnaast ervaren deze jongeren vaker psychische klachten, stress en eenzaamheid, hadden zij vaker

13%

suïcidegedachten en vaker extra steun of hulp

Naaste heeft corona gehad Zelf corona gehad

Impact gebeurtenissen tijdens de coronaperiode

66%

nodig tijdens de coronaperiode. Jongeren met

deze ernstige psychosociale klachten vormen een kwetsbare groep.

28%

In de regio hadden jongeren behoefte aan extra hulp/steun voor: •

Hulp bij schoolwerk (23%)

•

Hulp omdat ze niet lekker in hun vel zaten (19%)

•

hun ouders (5%) •

Zelf in quarantaine geweest

Hulp bij ruzie of problemen met Hulp bij lichamelijke klachten of pijn (5%)

66%

8

Social media en gamen Sexting

Zeer lichte stijging risicovol gebruik social media en gamen in de regio Zeven vragen meten samen het risicovol gebruik van social media, zoals: 'Hoe vaak zeggen anderen dat je minder tijd zou moeten besteden aan social media?' en ‘Hoe vaak kom je slaap te kort door social media?. Vergelijkbare vragen zijn ook gesteld voor gamen. Als jongeren slaap tekortkomen, hun huiswerk afraffelen of zich onrustig voelen wanneer zij geen gebruik kunnen maken van social media,

4%

-

kan dit wijzen op problematisch gebruik. In uw gemeente gaat 6% op een risicovolle manier om met social media.

Regio

Gemeente

Frequent gamen hoeft niet gepaard te gaan met mentale of lichamelijke gezondheidsproblemen. Uit onderzoek van het Trimbos instituut blijkt dat hobbygamers minder vaak roken, blowen en drinken dan niet-gamende jongeren. Jongeren met risicovol gamegedrag hebben wel vaker lichamelijke en mentale gezondheidsproblemen.

Heeft in de afgelopen 6 maanden een naaktfoto of seksfilmpje van zichzelf aan iemand anders gestuurd

Sexting kan nare gevolgen hebben die jongeren

25%

Hoog risico problematisch social media gebruik

25%

15%

5%

jongeren terecht voor hulp en ondersteuning rondom dit onderwerp.

20%

20%

10%

niet altijd kunnen overzien. Op sense.info kunnen

Hoog risico problematisch gebruik gamen

8% 8%

11%

Gemeente

15% 10%

10% 6%

0% 2015

13%

2019

2021 Regio

5% 0%

Verschil tussen jongens en meisjes 5%

3%

4%

4%

2015 Gemeente

Meisjes rapporteren vaker dat zij problemen

ervaren door het gebruik van social media dan jongens. Jongens komen daarentegen vaker in

2019

2021 Regio

de problemen door gamen. Vier op de tien (42%) jongens in uw gemeente geeft aan elke dag te gamen.

9

Bewegen, sporten & werken Voldoende bewegen tijdens de lockdowns uitdaging voor jongeren?

In uw gemeente beweegt 46% op 5 of meer dagen per week minimaal een uur per dag. In de regio nam dit af van 45% in 2019 naar 43% in 2021.

Het advies voor jongeren is om elke dag

Beweegt 5 of meer dagen per week minstens 1 uur per dag

minimaal een uur te bewegen. Niet alleen

sporten bij een club, maar ook bewegen buiten clubverband, zoals skaten, kranten mee. Door de coronacrisis werden veel

50%

sportclubs tijdelijk gesloten en vonden veel activiteiten digitaal plaats. Het werd daardoor belangrijker om op eigen initiatief en in de eigen buurt mogelijkheden te vinden om te

40%

47%

46%

Sport wekelijks bij een club,

44%

45%

43%

vereniging of sportschool

30% 2015

bewegen.

2019

School

Tijdens de lockdown:

69%

56%

60%

bezorgen of naar school fietsen, tellen

71%

2021 Regio

86%

87%

Uit de vergelijking van de cijfers van 2019 en 2021 blijkt dat het beweeggedrag van jongeren in de

55%

Vond het gemakkelijk

regio niet heel veel is veranderd. Op het havo/vwo

om in de buurt te

gaan jongeren iets vaker lopend of fietsend naar

sporten/bewegen.

school dan jongeren op het vmbo. Ook sporten zij

Er is daarbij wel verschil

vaker wekelijks bij een club of sportschool (76%versus

naar onderwijssoort:

65%).

76% Vmbo Havo/vwo

Gemeente

Regio

-

45%

60%

49%

Fietst of loopt elke dag naar school Gemeente

Wekelijks actief in de vrije tijd

Werkt 1 dag per week of meer

64%

Gemeente

Regio

Klas 2

-

19%

Klas 4

-

55%

Regio

10

Alcohol, roken & drugs Alcohol en roken in de regio tussen 2019 en 2021 stabiel

Heeft afgelopen 4 weken alcohol gedronken - klas 2 60%

20%

40% 20%

0%

9%

9%

7% 2015

7%

9%

2019

2021

Gemeente

1%

2%

2015

2019

2021

Gemeente

31%

0% 2019

Gemeente

2021 Regio

Binge drinken (afgelopen 4 weken) Gemeente

Regio

Klas 2

12%

9%

Klas 4

-

25%

Klas 2

-

4%

Klas 4

-

16%

Ooit lachgas gebruikt Gemeente

Regio

Klas 2

-

3%

Klas 4

-

4%

Rookt (tenminste wekelijks) - klas 4 Ooit harddrugs gebruikt (niet lachgas)

10%

6% 8%

0%

2015

Regio

11%

33%

31%

20%

3%

20%

40%

31%

Regio

0%

Heeft afgelopen 4 weken alcohol gedronken - klas 4

40%

Gemeente

10%

Regio

60%

Ooit wiet of hasj gebruikt

Rookt (tenminste wekelijks) - klas 2

2015 Gemeente

7%

Gemeente

Regio

Klas 2

-

2%

Klas 4

-

3%

6% 2019

2021 Regio

Er is geen duidelijk effect van corona zichtbaar op roken en het gebruik van softdrugs. Het middelengebruik is bij vierdeklassers hoger dan

Op weg naar NIX18 en Rookvrije Generatie Hoe kunnen we samen voorkomen dat jongeren onder de 18 roken en drinken?

Op www.nix18 en www.rookvrijegeneratie.nl vindt u tips voor jongeren, hun ouders en uw gemeente.

bij tweedeklassers.

11

Weerbaarheid, veerkracht & vertrouwen Weerbare jongeren maken gezonde keuzes

100%

Vergroten veerkracht belangrijk om impact coronacrisis te beperken Gemeente

90%

85%

41%

64%

Is voldoende weerbaar

80%

Regio

55%

76% Herstelt snel na een moeilijke periode

60%

Vindt het makkelijk om stressvolle gebeurtenissen te doorstaan

Naast de aandacht voor mogelijke (mentale) gezondheidsproblemen die jongeren kunnen

40%

ervaren door de coronacrisis, is het belangrijk om samen met hen te kijken naar mogelijke 20% 0%

oplossingen. Het concept van positieve gezondheid biedt daarvoor aanknopingspunten. Door met

0%

0%

Jongens

Meisjes

Gemeente

Regio

jongeren hierover in gesprek te gaan, wordt duidelijk waar hun kracht zit en wat hen helpt om sterker uit een stressvolle of moeilijke periode te komen. Het is belangrijk om de veerkracht van jongeren te stimuleren, op een manier die aansluit bij hun belevingswereld.

Jongeren hebben over het algemeen vertrouwen in de toekomst Vertrouwen in de toekomst in uw gemeente Vertrouwen in de toekomst

Weerbaarheid is de basis voor een goede psychische gezondheid. Weerbare jongeren hebben

Weinig (cijfer 5 of lager)

opkomen, met respect voor anderen. Zij kunnen ook, al dan niet na een periode van experimenteren, gezonde keuzes maken ten aanzien van de eigen leefstijl.

61%

23%

jongeren vertrouwen in hun toekomst. In de regio heeft 53% veel vertrouwen in

17%

zelfvertrouwen en kunnen goed voor zichzelf

Ondanks de coronacrisis hebben veel

Matig / redelijk (cijfer 6 of 7) Veel (cijfer 8 of hoger)

de toekomst. We zien dat jongens iets vaker vertrouwen in de toekomst hebben dan meisjes. Er is weinig tot geen verschil naar leerjaar en

onderwijsniveau.

12

Hoe gezond zijn de jongeren in Ridderkerk en wat valt op? Van uw gemeente hebben 98 jongeren deelnomen aan het onderzoek. Het gaat om jongeren die woonachtig zijn in Ridderkerk, maar naar school gaan in een andere gemeente. Scholen in Ridderkerk namen niet deel aan het onderzoek. Resultaten zijn door het kleine aantal en aandeel (11%) en de selectieve deelname minder betrouwbaar en mogelijk niet representatief voor uw gemeente. •

Het merendeel van de jongeren die meededen met het onderzoek voelt zich goed en zit

lekker in zijn/haar vel. Ruim negen op de tien jongeren (92%) ervaart hun gezondheid als (zeer) goed. Dit is hoger dan het regionaal gemiddelde (81%). Op regioniveau neemt het aandeel jongeren dat de gezondheid als (zeer) goed beoordeeld sinds 2015 af. In Ridderkerk is het aandeel met een goede gezondheid hoger dan in 2019 (84%), maar het gaat hier niet om een significant verschil.

•

Middelbare scholieren in de regio voelen zich in 2021 ook minder gelukkig dan vóór de coronaperiode, in 2019. Jongeren in Ridderkerk zijn in 2021 iets minder gelukkig dan in 2019, maar ook hier gaat het niet om een significant verschil (85% in 2019 en 81% in 2021).

13

•

Een kwart van de jongeren in uw gemeente (24%) heeft een ongunstige score op psychische gezondheid. Dit wijkt niet af van het regionaal gemiddelde (29%). Bijna één op de tien (8%) jongeren voelt zich in de 4 weken voor het onderzoek vaak tot altijd eenzaam, ook dit is vergelijkbaar met het gemiddelde in de regio (12%).

•

Jongeren in Ridderkerk hebben wel vaker één of meer ingrijpende gebeurtenissen meegemaakt tijdens de coronaperiode (91% versus 77%).

Dit komt vooral doordat ze vaker aangaven dat iemand die belangrijk voor ze is, corona heeft gehad (66% versus 47%). Toch heeft maar een klein deel van de jongeren in de gemeente posttraumatische stressklachten door wat ze meemaakten tijdens de coronaperiode (1,9%). Dit is in de regio hoger (8,5%). •

Gunstig is dat jongeren in Ridderkerk vaker dan in de regio aangeven makkelijk een stressvolle gebeurtenis door te komen (55% versus 41%). Ook geven ze vaker aan na een moeilijke periode meestal weer snel te herstellen (76% versus 64%).

•

Het aandeel dat aangeeft een goede relatie te hebben met hun ouders is in 2021 hoger dan in 2019 (56% versus 49%). Dit is geen significante toename, maar wel fors hoger dan het gemiddelde van de regio. In de regio daalde het aandeel jongeren met een goede relatie met hun ouders juist van 43% in 2019 naar 35% in 2020. Net als in de regio kan bijna negen op de tien jongeren met problemen bij iemand terecht. Eenzelfde aandeel is voldoende weerbaar (90%).

Het aantal jongeren dat deelnam aan het onderzoek is te klein voor voldoende betrouwbare uitspraken over jongeren van klas 2 en klas 4 apart. Bij middelengebruik verschilt het gebruik aanzienlijk tussen tweedeklassers en vierdeklassers. Toch wordt hier voor Ridderkerk een gemiddelde gegeven van alcoholgebruik en roken omdat cijfers over dit onderwerp anders ontbreken in dit rapport en op deze manier toch een indicatie kan worden gegeven.

•

Van de jongeren in Ridderkerk heeft 22% in de vier weken voorafgaand aan het onderzoek alcohol gedronken. Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde van de regio (20%). Het aandeel dat wekelijks of vaker rookt, is 4,5% en ook vergelijkbaar met het regionaal gemiddelde (4,7%).

•

In de regio nam het ooit gebruik van lachgas tussen 2019 en 2021 af (6,2% versus 3,7%) en het ooit gebruik van wiet licht toe (7,7% versus 9,1%)

•

Het percentage jongeren in uw gemeente dat op minstens 5 dagen één uur of meer beweegt (46%), is vergelijkbaar met de regio (43%). In Ridderkerk lijkt er sprake te zijn van een afname ten opzichte van 2019 (56%), maar het gaat niet om een significante daling. Jongeren die in Ridderkerk wonen maar elders naar school gaan, lopen of fietsen minder vaak naar school (64% versus 76%). De helft van de jongeren (50%) heeft een bijbaan en werkt minimaal 1 keer per week. Dit lijkt hoger dan het gemiddelde in de regio (37%), maar is net geen significant verschil.

Contact Heeft u nog vragen over het onderzoek? Neem dan contact op met team onderzoek via gezondheidsmonitor@rotterdam.nl.

16