2021-03-05 RIB Projectplan Kansrijke Start Ridderkerk - plan.pdf

Projectplan Kansrijke Start Ridderkerk

Inhoudsopgave

1. Inleiding 1.1. Lokale coalitie Kansrijke Start Ridderkerk 1.2. De bestaande situatie, wat doen we al? 2. Het doel: Meer kinderen een kansrijke start geven 2.1. Missie 2.2. Doelstellingen 2.3. Doelgroep 3. De aanpak: hoe gaan we dit realiseren? 4. Planning 5. Begroting 6. Communicatie 7. Evaluatie en verantwoording

Bijlage 1: Huidige interventies en aanbod rondom de eerste 1000 dagen Bijlage 2: Huidige overlegstructuren rondom de eerste 1000 dagen Bijlage 3: Perinatale cijfers en gerelateerde cijfers Kansrijke Start Ridderkerk

2 2 3 4 4 4 4 5 6 7 8 9

10 20 22

1

1. Inleiding Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een gezonde toekomst. De eerste 1000 dagen (-10 maanden t/m 2 jaar) van een kind zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen –zowel fysiek als mentaal- op latere leeftijd. Gelukkig gaat het met de meeste baby’s in Nederland, en ook in de gemeente Ridderkerk, goed bij de geboorte. Maar sommigen hebben een valse start, doordat zij te vroeg geboren worden, te weinig wegen bij de geboorte of beiden. Een baby die tijdens de eerste 1000 dagen blootstaat aan stress, rook, slechte voeding, mishandeling of andere risicofactoren, begint met een achterstand aan zijn of haar leven. Deze factoren zorgen ervoor dat kinderen zich op fysiek, mentaal en sociaal gebied minder kunnen ontwikkelen. Een goede start begint dus al voor de geboorte en zelfs nog voor de conceptie en zwangerschap. Belangrijk is, dat (potentiele) jonge ouders, maar ook gemeente en professionals in het sociale en medische domein zich hiervan bewust zijn en actief bijdragen om een kansrijke start voor zo veel mogelijk kinderen te realiseren.

1.1. Lokale coalitie Kansrijke Start Ridderkerk In 2019 is de gemeente Ridderkerk aangesloten bij het landelijke actieprogramma Kansrijke Start vanuit het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Onder begeleiding van Pharos is de gemeente Ridderkerk gestart met het vormen van een lokale coalitie Kansrijke Start Ridderkerk. Het bouwen en verankeren van een lokale coalitie rondom de eerste 1000 dagen is essentieel voor een kansrijke start van de kinderen in de gemeente Ridderkerk. De gemeente Ridderkerk is projectleider van Kansrijke Start Ridderkerk. Deelnemers aan de lokale coalitie zijn: Verloskundigenpraktijk Nieuw Leven, Verloskundigenpraktijk Ridderkerk, Kraamzorg Rotterdam, Kraamzorg de Eilanden, de jeugdgezondheidszorg (Stichting CJG Rijnmond) en de gemeente Ridderkerk (wijkteamprofessionals en beleidsadviseur Team Beleid en Ontwikkeling Maatschappelijke Zaken). Kraamzorg Sara, Kraamzorg De Waarden en RST Zorgverleners Kraamzorg zijn op de achtergrond betrokken bij de lokale coalitie. Bij uitvoering van het projectplan zal, waar nodig, samenwerking gezocht worden met andere relevante partners, zoals het sociaal domein, de huisartsen, kinderopvang, de kleding- en voedselbank, de zorgverzekeraar etc. Parallel aan de lokale coalitie, wordt er op regionaal niveau gewerkt aan de vorming van een Regionale coalitie/ samenwerking rondom Kansrijke Start.

Hierbij zijn de 15 gemeenten in de Regio Rijnmond, Stichting CJG Rijnmond, CJG Capelle aan de Ijssel, Pharos en Zorgimpuls betrokken. Een goede afstemming hierbij over welke acties op lokaal, dan wel regionaal niveau, opgepakt kunnen worden, is hierbij essentieel. In de gemeente Ridderkerk heeft het project Kansrijke Start een relatie met de Nota Integraal Beleid Sociaal Domein en de nota Gezondheidsbeleid Ridderkerk, die beiden in 2021 vastgesteld worden.

2

1.2. De bestaande situatie, wat doen we al? Uiteraard beginnen we niet vanaf nul als het gaat om een kansrijke start van kinderen in de gemeente Ridderkerk. Er bestaan al vele samenwerkingen, overlegvormen en vormen van aanbod. Denk hierbij aan het District Verloskundig Platform (DVP), de Verloskundige SamenwerkingsVerbanden (VSV’s), het Kraamzorg SamenwerkingsVerband (KSV) en de overleggen tussen verloskundigen, kraamzorg en de jeugdgezondheidszorg. Om meer inzicht te krijgen in wat we allemaal al doen, hebben we met de deelnemers aan de lokale coalitie het bestaande aanbod, de interventies en de overlegstructuren rondom de eerste 1000 dagen in Ridderkerk in kaart gebracht (zie bijlagen 1 en 2). Tevens hebben we de huidige perinatale kerncijfers en een aantal indicatoren die een sterke relatie hebben met gezondheid rond de geboorte (zie bijlage 3) in kaart gebracht en gezamenlijk doorgenomen. Vergeleken met het Nederlands gemiddeld scoort Ridderkerk ongunstiger op vroeggeboorte en/of een te laag geboortegewicht. Ook scoort Ridderkerk ongunstiger op het percentage zwangeren dat start met zwangerschapsbegeleiding voor 10 weken. Dit cijfer werd overigens niet herkend door de verloskundigen. Mogelijk dat de wijze van registratie hierin een vertekend beeld geeft. Het is belangrijk om deze cijfers goed te blijven monitoren en duiden.

De deelnemers aan de lokale coalitie herkennen allen de toename van complexe problematiek in Ridderkerk en het belang om hierin gezamenlijk op te trekken om nog meer kinderen in Ridderkerk een Kansrijke Start te geven. In dit projectplan wordt nader ingegaan op de ambitie, doelstellingen en aanpak voor de komende twee jaar ( in ieder geval tot eind 2022). Indien uit de evaluatie blijkt dat het verstandig is het project voort te zetten wordt er een voorstel voorgelegd aan het college.

3

2. Het doel: Meer kinderen een kansrijke start geven 2.1. Missie We willen dat alle kinderen in Ridderkerk een kansrijke start hebben door optimale samenwerking tussen het medisch en sociaal domein, waarbij vroegsignaleren, toeleiden en hulp bieden afgestemd zijn. We ondersteunen en begeleiden (aanstaande) ouders zoveel mogelijk in hun rol als ouder. We richten ons in het bijzonder op kwetsbare zwangeren.

2.2. Doelstellingen Onze ambitie is een kansrijke start voor elk kind in Ridderkerk; met bijzondere aandacht voor de kwetsbaren. Om dit te bereiken, zetten we in op de volgende doelstellingen: 1. Het aanscherpen van de huidige werkwijze en samenwerking tussen het medische en sociale domein. 2. Het beter signaleren van sociale, psychische en maatschappelijke problemen naast medische problemen bij (aanstaande) zwangeren. 3. Het bieden van meer/ betere steun aan (aanstaande) ouders, in het bijzonder aan inwoners met een lage sociaal economische status (ses), een taalachterstand of asielzoekers.

2.3. Doelgroep We richten ons primair op alle (potentieel) zwangeren, met bijzondere aandacht voor kwetsbare zwangeren, kwetsbare jonge gezinnen en hun baby’s. Een gezonde zwangerschap, met een gezonde levensstijl is daarbij het uitgangspunt. Met ‘kwetsbaar’ worden vrouwen bedoeld, die te maken hebben met stress, financiële-, sociale- en/of psychische problematiek en die niet zelfstandig hun problematische situatie kunnen overwinnen. Hierbij valt te denken aan financiële problemen en armoede, mentale of fysieke gezondheidsproblemen, middelengebruik, sociale problemen zoals sociaal isolement, geen huis, geen werk, geen inkomen, LVB, huiselijk geweld of misbruik. Daarnaast richten wij ons ook op professionals die te maken hebben met kwetsbare (potentiele) zwangeren en kwetsbare jonge gezinnen en hun baby’s voor, rond en na de geboorte.

4

3. De aanpak: hoe gaan we dit realiseren? In de gemeente Ridderkerk heeft zich een lokale coalitie rond een kansrijke start voor alle kinderen in Ridderkerk gevormd met partners uit de geboortezorg (verloskundigen en kraamzorg), de jeugdgezondheidszorg en de gemeente Ridderkerk (wijkteam en beleid). Er is gestart met deze partners, maar waar nodig kunnen op een later moment ook andere relevante partners aansluiten. Denk daarbij aan huisartsen, kinderopvang of andere vertegenwoordigers uit het sociaal domein. De huidige lokale coalitie wordt geformaliseerd door het geven van een gezamenlijk akkoord op onderliggend projectplan tijdens een officieel startmoment in het eerste kwartaal van 2021. Per doelstelling heeft de lokale coalitie een aantal acties benoemd. De lokale coalitie gaat aan de slag met de concrete acties en zorgt dat deze worden uitgevoerd. Hiervoor wordt een uitvoeringsagenda opgesteld. 1. Het aanscherpen van de huidige werkwijze en samenwerking tussen het medische en sociale domein. - Betere terugkoppeling en samenwerking tussen ziekenhuizen, verloskundigen, kraamzorg, jeugdgezondheidszorg en wijkteams. 2. Het beter signaleren van sociale, psychische en maatschappelijke problemen naast medische problemen bij (aanstaande) zwangeren/ ouders.

- Ontwikkelen van een tool/signaleringsinstrument om zo tijdig bij (aanstaande) ouders kwetsbaarheid te herkennen en signaleren. 3. Het bieden van meer/ betere steun aan (aanstaande) ouders, in het bijzonder aan inwoners met een lage ses, een taalachterstand of asielzoekers. - Ontwikkelen van een gezamenlijke voorlichting door verloskundigen, kraamzorg, jeugdgezondheidszorg over de zwangerschap, de bevalling en de periode daarna (hechting). - Verbreding van het aanbod prenatale huisbezoeken. - Uitbreiding aanbod Shantala babymassage voor een goede hechting tussen ouder en kind. - Het krijgen van tools/ een training met tips over hoe ouders met weerstand toe te leiden naar het juiste aanbod. - Aandacht voor inzet van lotgenotencontact (vb. Moeder voor Rotterdam, Moeders informeren Moeders ). - Bij het huidige aanbod en ontwikkeling van nieuw aanbod extra aandacht voor mensen met een taalachterstand, lage ses en/of migratieachtergrond.

5

4. Planning November 2020 - februari 2021 - Finetunen en afronden projectplan. - Parallel aan het projectplan aan de slag met de ontwikkeling van een gezamenlijke voorlichting door verloskundigen, kraamzorg en jeugdgezondheidszorg over de zwangerschap, de bevalling en de periode daarna (hechting). Maart 2021 - Vaststellen projectplan in het college en een raadsinformatiebrief versturen naar de raad (2 maart en 5 maart) - Officiële startbijeenkomst met de deelnemende organisaties aan de lokale coalitie Kansrijke Start Ridderkerk en wethouder Franzen van de gemeente Ridderkerk. - Persbericht en communicatie over projectplan Kansrijke Start naar maatschappelijke partners en organisaties. Maart 2021 – april 2021 - Opstellen uitvoeringsagenda. - Opstellen communicatiestrategie - Opstellen voorstel voor evaluatie en monitoring. - Nulmeting. April 2021 – augustus 2022 - Ontwikkeling en uitvoering van acties (aan de hand van de uitvoeringsagenda). - Verzamelen gegevens voor evaluatie en monitoring met een tussenevaluatie eind 2021/begin 2022. September 2022- december 2022 - Borging en implementatie afgesproken plannen en processen - Eindevaluatie Kansrijke Start Ridderkerk - Mogelijk eindbijeenkomst

6

5. Begroting Vanuit verschillende budgetten zijn middelen beschikbaar voor Kansrijke Start Ridderkerk: Beschikbaar budget (vrij te besteden) Impulsgelden landelijk actieprogramma Kansrijke Start Budget Lokaal preventief jeugd Subtotaal Beschikbaar budget (reeds via lopende subsidies beschikt) Subsidie CJG Kansrijke Start Prenatale huisbezoeken* Lactatiespreekuur Shantala babymassage Themabijeenkomsten spelen en bewegen met je baby Totaal budget

2021 7.887 10.000 17.887

2022 7.887 10.000 17.887

9.771 3.909 3.827 1.954 977 38.325

9.771 3.909 3.827 1.954 977 38.325

* Er is een wetsvoorstel ‘Prenataal huisbezoek door de jeugdgezondheidszorg’ aangenomen. Hiervoor worden middelen toegevoegd aan het gemeentefonds. Informatie over de verdeling van de middelen volgt in de meicirculaire. Met dit wetsvoorstel krijgen gemeenten de taak om een prenataal huisbezoek aan te bieden aan zwangere vrouwen en/of gezinnen in een kwetsbare situatie in hun gemeente. Op het moment dat er meer bekend is over de invulling van de wet en de middelen wordt een concreet voorstel uitgewerkt voor de gemeente Ridderkerk. Een deel van het beschikbare budget zal worden ingezet voor vacatiegelden voor deelname van de kraamzorgorganisaties en de verloskundigen aan de lokale coalitie. Momenteel wordt hier op regionaal niveau vanuit de regionale werkgroep Kansrijke Start een voorstel voor voorbereid, omdat dit vraagstuk bij meerdere lokale coalities speelt. Het budget wat dan nog over is, wordt ingezet voor acties die voortvloeien uit de uitwerking van de doelstellingen.

7

6. Communicatie Communicatie is een belangrijk onderdeel en heeft tot doel om elkaar beter te kennen en te vinden, zowel tussen de professionals onderling als voor de inwoners. Er komt een communicatievoorstel met daarbij aandacht voor de volgende aspecten: -

Communicatie van de bestaande aanpak naar de betrokken professionals in de geboortezorg. Communicatie van het belang van de eerste 1000 dagen naar nog niet aangehaakte organisaties op gemeentelijk en/of regionaal niveau. Communicatie van de aanpak/mogelijkheden voor ondersteuning richting (aanstaande) jonge ouders. Voortgang en resultaten van het project communiceren naar onze achterban.

In de communicatie kunnen we ook gebruik maken van communicatiemiddelen die ontwikkeld worden door Pharos. Zij hebben onlangs de campagne ‘Mamaliefde en Papaliefde is’ gelanceerd. Praat over je zorgen met je zorgverlener is het doel van de campagne die zich, door middel van lokale communicatiemiddelen en social media, richt op aanstaande ouders in een kwetsbare situatie. De campagnemiddelen worden via een online toolkit ter beschikking gesteld aan lokale coalities Kansrijke Start.

8

7. Evaluatie en verantwoording Een goede monitoring van de resultaten van Kansrijke Start is belangrijk om een indicatie te krijgen van het resultaat van alle inspanningen. Uiteindelijk willen we voor meer kinderen in Ridderkerk een kansrijke start realiseren. Daarbij de kanttekening, dat het lastig is om het effect van een preventieve aanpak vast te stellen op basis van meetbare effecten. Er zijn immers veel factoren die van invloed zijn op de uitkomst en daadwerkelijk resultaat heeft vaak een langjarige aanpak nodig. Er wordt een voorstel voor evaluatie en monitoring uitgewerkt, waarbij we o.a. het volgende gaan monitoren en evalueren: - Het gebruik van inzet van ons aanbod en activiteiten. Daarbij gaan we niet alleen kijken naar de ‘output’, zoals aantallen, maar ook naar de ‘outcome’. Dit vraagt zowel kwantitatief onderzoek als kwalitatief onderzoek, zoals klantervaring en interviews. - Het proces van samenwerking en de afspraken die daarover zijn gemaakt. Dit doen we via interviews met zorgprofessionals (bv. verloskundigen en kraamzorg). - We monitoren ook een aantal indicatoren, zoals de perinatale kerncijfers van Ridderkerk.

Hierbij streven we naar minimaal een stabilisering en mogelijk een verlaging van deze cijfers in de komende jaren, met de eerder genoemde nuancering dat beïnvloeding van deze factoren niet uitsluitend door Kansrijke Start Ridderkerk worden veroorzaakt.

9

Bijlage 1: Huidige interventies en aanbod rondom de eerste 1000 dagen, gemeente Ridderkerk

Aanbod/ interventie

Organisatie

Doelgroep

Doel

Beschrijving

Fase

Pre-conceptie en kinderwensspreekuren

Verloskundigenpraktijk Ridderkerk en Verloskundigen praktijk Nieuw Leven

Inwoners met een kinderwens

Er worden adviezen gegeven omtrent voeding, roken en alcoholgebruik. Gekeken wordt naar mogelijke risicofactoren in de familie. Er wordt uitleg gegeven over foliumzuur en vragen over zwangerschap en geboorte worden beantwoord.

Voor de zwangerschap

Verloskundige zorg

Verloskundigenpraktijk Ridderkerk en Verloskundigen praktijk Nieuw Leven

Zwangeren en kraamvrouwen

De kinderwensspreekuren wo rden gehouden omdat veel problemen in de zwangerschap en mogelijk later in het leven van kinderen beginnen bij de eerste aanleg van het embryo en de placenta. Een gezonde leefstijl vergroot de kans op een goede afloop van de zwangerschap, zowel voor jezelf als voor je kindje. Bieden van begeleiding, advisering en ondersteuning voor, tijdens en na de zwangerschap.

Extra inzet op kwetsbare zwangeren

VerloskundigenPraktijk Nieuw Leven / Verloskundigen praktijk Ridderkerk

De kwetsbare zwangere en haar omgeving; partner, kinderen en familie

De interventie is erop gericht de zwangere en haar fysieke, psychische en sociale situatie zo goed mogelijk in kaart te brengen. Eventuele risico’s op te sporen en zorg hierop af te stemmen in samenwerking met andere disciplines.

- De kwetsbare zwangere wordt gekoppeld aan 1 vaste verloskundige (casemanager). Zij is het aanspreekpunt naar andere disciplines. De zwangerschapscontroles worden ingepland op haar spreekuur. Ook wordt waar

Tijdens de zwangerschap, bevalling en kraamtijd (evt. nacontrole na zes weken) Tijdens de zwangerschap

10

Kwetsbare zwangerenproject

Verschillende ziekenhuizen. Voornamelijk naar Albert Schweitzerziekenhu is.

Zwangeren die extra ondersteuning/ begeleiding nodig hebben tijdens of na de zwangerschap.

Begeleiden van zwangeren met extra psychiatrische of psychosociale problemen. Extra ondersteuning/ begeleiding bieden op bijv. psychisch of sociaal vlak.

nodig extra tijd ingepland voor deze consulten. -prenataal huisbezoek bij 36 weken door verloskundige. Hierbij wordt de bevalling besproken en is er ruimte om een indruk te krijgen van de thuissituatie van de zwangere. -Mondelinge/schriftelijke aanvraag middels formulier naar cjg verpleegkundige met aanvraag pre-zorg/prenatale huisbezoeken -aanmelding voedselbank of kledingbank telefonisch of digitaal. -verwijzing tweede lijn vindt plaats bij complexe problematiek/situaties. Hierbij is vaak multidisciplinaire begeleiding nodig; te denken valt aan medisch maatschappelijk werk, POPpoli. De verloskundige meldt een Tijdens en na de kwetsbare zwangere aan bij zwangerschap het Kwetsbare zwangerenproject in het ASZ te Dordrecht. De gynaecoloog gaat kijken aan welke zorg er behoefte is. Het project is een multidisciplinair team bestaande uit maatschappelijk werkers, psychiaters, 1 lijns 11

verloskundigen, gynaecologen en kinderartsen. Daarnaast zijn er samenwerkingsafspraken met externe partners opgesteld om na de zwangerschap de zorg voor deze groep te waarborgen. Vaccinatie maternale kinkhoest

CJG Rijnmond

Alle zwangeren rond de 20-22 weken

Intake kraamzorg

Kraamzorgorganisat ies (o.a. Kraamzorg Sara, Kraamzorg de Eilanden, Kraamzorg de Waarden en Kraamzorg Rotterdam)

Zwangeren (aanstaande ouders)

Kinkhoest kan ernstige hoestbuien veroorzaken en is gevaarlijk voor baby’s. Ze kunnen longontsteking, ademnood of hersenschade krijgen door te weinig zuurstof. Jaarlijks worden er ongeveer 120 baby’s met kinkhoest opgenomen in het ziekenhuis. Het komt soms zelfs voor dat een baby eraan overlijdt. Daarom wordt in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) de kinkhoestvaccinatie voor zwangeren opgenomen: deze prik zorgt ervoor dat baby’s meteen vanaf de geboorte beschermd zijn. Kerndoelen van kraamzorg zijn: - Verzorgen - Observeren - Signaleren - Rapporteren

Tijdens de zwangerschap

Inventariseren in hoeverre de as ouders voorbereid zijn op het ouderschap. voorlichting, financiën, lichamelijke aspecten. Psychische problemen. Inventariseren of de uitzet op orde is. Vanuit Landelijke

Tijdens zwangerschap Tussen de 27ste en 31ste week.

12

Voorlichtingsavon den

Kraamzorg i.s.m. verloskundige praktijk (o.a. Kraamzorg Rotterdam, de Eilanden en Verloskundigenprak tijk Nieuw Leven) CJG Rijnmond in samenwerking met diverse partners, zoals verloskundigen en wijkteam.

Zwangeren/ aanstaande ouders

Aanstaande ouders informeren over borstvoeding, hechting en voorlichting op de kraamtijd.

Kwetsbare zwangeren

Signaleren van mogelijke risico’s op psychisch, lichamelijk en sociaal gebied, om zo vroeg mogelijk passende ondersteuning te kunnen bieden.

Neonatale gehoorscreening

CJG Rijnmond

Voorkomen van achterstand in de (spraaktaal)ontwikkeling van kinderen door het vroegtijdig opsporen van gehoorverlies.

Neonatale hielprik

CJG Rijnmond

Alle pasgeborenen in Ridderkerk met uitzondering van de pasgeboren kinderen die op een Neonatale Intensive Care Unit (NICU) liggen. Zij krijgen de screening vanuit het ziekenhuis aangeboden. Alle pasgeborenen in Ridderkerk met

Prenatale huisbezoeken

Tijdig opsporen van zestien stofwisselingsziekten en twee

Indicatie protocol Indiceren hoeveel uur kraamzorg er gegeven kan worden. Voorlichtingsavonden in samenwerking met verloskundige praktijk worden al geven op gebied van borstvoeding, hechting en voorlichting op kraamtijd.

Tijdens de zwangerschap

Het programma bestaat uit één tot vier huisbezoeken door een jeugdverpleegkundige. Hierin komen vier domeinen aan bod: -De gezondheid van de moeder en het (ongeboren) kind. -De omgevingsfactoren zoals sociale steun en huisvesting. -Het moederschap. -De sociale voorzieningen. Bij alle pasgeborenen wordt door een cjg-professional, tussen de vierde en de zevende dag na de geboorte, een gehoorscreening uitgevoerd. Wanneer de uitslag van de screening onvoldoende is, vindt een tweede en zo nodig een derde screening plaats.

Tijdens de zwangerschap

Tussen de vierde en zevende dag na de geboorte ontvangen

In de kraamtijd

In de kraamtijd

13

uitzondering van de pasgeboren kinderen die op een Neonatale Intensive Care Unit (NICU) liggen. Zij krijgen de screening vanuit het ziekenhuis aangeboden.

andere aangeboren afwijkingen waardoor behandeling tijdig kan starten en ernstige gevolgen (grotendeels) worden voorkomen

Kraamzorg

Kraamzorgorganisat ies (o.a. Kraamzorg Sara, Kraamzorg de Eilanden, Kraamzorg de Waarden, RST Zorgverleners en Kraamzorg Rotterdam)

Kraamvrouwen (gezinnen)

Kerndoelen van kraamzorg zijn: - Verzorgen - Observeren - Signaleren - Rapporteren

Geboortehuisbezoek

CJG Rijnmond

Alle ouders van pasgeborenen die in Ridderkerk wonen.

Het gezin maakt kennis met de diensten van het Centrum voor Jeugd en Gezin. Daarnaast bieden de cjgprofessionals preventie (voorlichting en advies) over gezond en veilig opvoeden en opgroeien passend bij het

alle kinderen een hielprik. De bloedafname wordt uitgevoerd door een cjg- professional of een verloskundige. De eindverantwoordelijkheid ligt, ongeacht wie de hielprik uitvoert, bij het Centrum voor Jeugd en Gezin. Wanneer de uitslag twijfelachtig is, wordt de hielprik herhaald. Moeder en baby verzorgen, controleren en observeren. Informatie geven. Signaleren en rapporteren en wellicht overdragen of melden aan andere instanties Het gezin ondersteunen in huishoudelijke taken. Ouders meenemen in zelfstandig verzorgen van de baby. Emotionele ondersteuning. Samenwerking met verloskundige en overdracht ( warme) naar CJG Na de geboorte van het kind nemen onze professionals telefonisch contact op met de ouders om een afspraak te maken voor het geboortehuisbezoek. Tijdens het huisbezoek verstrekken onze professionals informatie

De eerste 8 tot 10 dagen na de bevalling.

Ongeveer rond de 10de dag na de bevalling.

14

gezin. Ook signaleren zij vroegtijdig (lichamelijke) ontwikkelingsstoornissen, psychosociale problematiek, gezondheidsbedreigende factoren en opvoedproblemen en leiden zo nodig toe naar passende zorg- of hulpverlening.

Diverse vaste contactmomenten Jeugdgezondheidszorg/ inclusief vaccinatie

CJG Rijnmond

Kinderen tot 18 jaar en hun ouders/verzorgers

Bieden van preventie (voorlichting en advies) over gezond en veilig opvoeden en opgroeien passend bij de leeftijd van de jeugdigen. Ook signaleren zij vroegtijdig (lichamelijke) ontwikkelingsstoornissen, psychosociale problematiek, gezondheidsbedreigende factoren en opvoedproblemen en leiden zo nodig toe naar passende zorg- of hulpverlening.

over het Centrum voor Jeugd en Gezin en: - nemen een algemene anamnese af; - monitoren de draaglast en draagkracht van ouders; - meten factoren die de gezondheid van het pasgeboren kind bevorderen of bedreigen; - geven gericht individueel advies, individuele begeleiding en eventuele toeleiding; - bespreken de voortgang van de verleende zorg. - monitoren van de draaglast en draagkracht van de ouders en kinderen; - meten factoren die de gezondheid bevorderen of bedreigen; - uitvoeren van het Rijksvaccinatieprogram ma op de daarvoor vastgestelde leeftijden; - geven van gericht individueel advies, individuele begeleiding en zorgen eventueel voor toeleiding;

Consulten van 3 weken tot 18 jaar. In de eerste 2 jaar zijn er 6 contactmoment en. Op vraag en/of extra inzet vanuit screeningen kunnen extra contactmomenten plaatsvinden.

15

-

Lactatiespreekuur

CJG Rijnmond

Alle moeders die borstvoeding geven en in Ridderkerk wonen.

Shantala Babymassage op indicatie

CJG Rijnmond

Alle moeders en hun kind van 8 weken tot 9 maanden.

Themabijeenkomst spelen en bewegen met je baby

CJG Rijnmond

Ouders met hun kind van 3 tot 12 maanden.

Themabijeenkomsten voor ouders van het jonge kind.

CJG Rijnmond

Alle ouders met kinderen tot 4 jaar wonend in Ridderkerk.

bespreken de voortgang van de verleende zorg Geven van voorlichting, advies Voorkomen van en ondersteuning aan borstvoedingsproblemen door moeders die borstvoeding het ondersteunen en geven. begeleiden van moeders die borstvoeding geven Voorkomen van De CJG professionals hechtingsproblemen tussen organiseren een cursus moeder en kind. bestaande uit vijf groepslessen voor de moeders en kinderen. Hierin leren zij de moeders technieken met betrekking tot massage en aanraking van de baby die de hechting tussen moeder en kind bevorderen. Samen spelen en bewegen geeft plezier en versterkt de band tussen een ouder en baby.

Voorkomen van opvoedvragen en -problemen door het bieden van preventie, aan de hand van anticiperende voorlichting, op een specifiek (opvoed)thema.

De CJG-professionals organiseren een groepsbijeenkomst op het Centrum voor Jeugd en Gezin of andere locaties zoals het kinderdagverblijf of de peuterspeelzaal. Op interactieve wijze gaan zij met ouders in gesprek en worden onderling tips en adviezen

Na de bevalling.

Van 8 weken tot 9 maanden na de bevalling.

Van 3 tot 12 maanden na de bevalling

Voor kinderen tot 4 jaar

16

Home-start

CJG Rijnmond

Gezinnen met minstens 1 kind onder 7 jaar met ondersteuningsbehoef ten op diverse gebieden die gebaat zijn bij een tijdelijk steuntje in de rug. Het gaat daarbij zowel om gezinnen mét als zonder andere professionele ondersteuning. Home-Startouders zijn zeer divers qua opleidingsniveau en culturele achtergrond.

Opvoedondersteuning

CJG Rijnmond

Alle ouders/verzorgers en kinderen in Ridderkerk tot 18 jaar

Het doel is door aandacht te geven aan het gezin, de ouders te ontlasten en hen te versterken. Doelen binnen de gezinnen zijn: - Luisterend oor - Doorbreken van isolement - Leren gebruik te maken van diensten - Steun opvoeding/aanpak ‘moeilijk’ kind - Ouders ontlasten - Praktische hulp verzorging kinderen - Praktische hulp organisatie huishouden - overige doelen zoals: oefenen van de taal of versterken van zelfvertrouwen van de ouder. Bieden van kortdurende oplossingsgerichte opvoedingsondersteuning en begeleiding aan ouders en verzorgers, gericht op empowerment van de ouders en de jongere.

uitgewisseld. Bijvoorbeeld over: huilen; dreumes of peuter voeding ; slapen; zindelijkheid De vrijwilligers worden 1 dagdeel per week ingezet bij de gezinnen (dit is +/- 3 uur per keer) Gemiddeld is de ondersteuningsduur 1 jaar, maar er zijn grote verschillen tussen de gezinnen. Dit heeft te maken met de ondersteuningsvraag en de situatie van het gezin.

-

Bieden van begeleidings-, ondersteunings- en adviseringstrajecten (bestaande uit gemiddeld vijf contactmomenten) aan ouders en/of jeugdigen

Gezinnen met kinderen tot 7 jaar.

Voor ouders en verzorgers van kinderen tot 18 jaar.

17

Aanbod wijkteam Ridderkerk

Wijkteam Ridderkerk

Binnen het wijkteam word er gewerkt met allerlei doelgroepen binnen alle leeftijden. Binnen de eerste 1000 dagen van een kind en de zwangerschap zou je bijvoorbeeld kunnen

met meer complexe opvoed- of opgroeivragen (opvoedingsondersteu ning enkelvoudige problematiek). - Bieden en ontwikkelen van themabijeenkomsten, trainingen en voorlichtingsbijeenkom sten voor verschillende doelgroepen. - Versterken pedagogisch netwerk door pedagogische kennis te delen. - Adviseren en consulteren van professionals uit het netwerk op het gebied van pedagogische casuïstiek en begeleiding aan ouders (consultatie & advies). Binnen het wijkteam word er Mocht het wijkteam zien dat er gewerkt met de hulpvraag van meer hulp nodig is dan dat het de cliënt. Waardoor de doelen wijkteam kan bieden dan per cliënt verschillen. kunnen wij andere hulpverlening inzetten. Ook het netwerk van de cliënt word door het wijkteam betrokken. Daarnaast voert het wijkteam

Voor alle leeftijden

18

denken aan: Tienermoeders, Ouders met een lichtverstandelijke beperking, Ggz problematiek, ontwikkelingsachtersta nd, hechting.

de casusregie in gezinnen waar meerdere hulpverleners betrokken zijn.

19

Bijlage 2: Huidige overlegstructuren rondom de eerste 1000 dagen (vanaf zwangerschap tot 2de levensjaar)

Naam overleg

Doel van het overleg

Deelnemers overleg

Kansrijke start Ridderkerk

Aanbod/ samenwerking eerste 1000 dagen verbeteren

Overleg Verloskundigen CJG

Samenwerking, casuïstiek en netwerk verbeteren

10 (verloskundigen Ridderkerk, Kraamzorg Rotterdam, Kraamzorg de Eilanden en Rotterdam, CJG Rijnmond, Wijkteam en gemeente Ridderkerk) Wisselt (2-3 pers) Verloskundigen CJG

KSV Zuid

Samenwerkingsverband kraamzorgorganisaties Doel van de samenwerking is om afspraken te maken over bijvoorbeeld verwijzen en terugverwijzen van cliënten, het vertalen van landelijke richtlijnen naar de lokale situatie en afspraken te maken over verantwoordelijkheden.

Alle kraamzorgorganisaties uit de regio Gynaecologen 1e en 2elijns verloskundigen Kraamzorg En soms CJG

DVP Rijnmond adviseert,  informeert en  faciliteert partijen in de  regio over de meest  optimale organisatie en  inhoud van de  geboortezorg. Het doel is te  komen tot adviezen en  standpunten op regionaal  niveau, waarbij zij streven naar eenduidigheid en harmonisatie met nadrukkelijk behoud van professionele autonomie. Op deze wijze bundelen ze de krachten in de regio en fungeert het DVP Rijnmond als hét aanspreekpunt voor ontwikkelingen in de geboortezorg in de regio. Voor alle vragen over de ontwikkeling van kinderen (0-4 jaar), o.a.:

Leden: Kraamzorgaanbieders Eerstelijnsverloskundigen Klinisch verloskundigen Gynaecologen Kinderartsen CJG Rijnmond CJG Capelle aan den Ijssel 5 VSV’s

VSV Zuid (Verloskundigenpraktijk Nieuw Leven) VSV Dordrecht (Verloskundigenpraktijk Ridderkerk) District verloskundige platvorm (DVP)

Voorschools Zorg Advies Team

Frequentie overleg 1x per 6-8 weken

Wisselt, streven 1x per 2 maanden 4-6 x per jaar 4-6 x per jaar

Samenwerking met: Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ) Regionaal Consortium Zwangerschap en Geboorte Zuidwest Nederland

Jeugdarts/jeugdverpleegkundige Pedagoog

Ongeveer 1x per maand 20

-

MDO-overleg met tweede lijn

Observatie Opvoedondersteuning - Extra medisch consult - Sociaal Medische Indicatie - VVE-indicatie Overleg over kwetsbare zwangeren

Overleg CJG/ Fysiotherapeuten

Samenwerking en casuïstiek

Afstemming Bespreking premature en CJG/nazorgbureau dysmature

Voorbereidingsteam Wijkteam Ridderkerk

Alle nieuwe aanmeldingen worden besproken in het voorbereidingsteam, waarbij aan de voorkant besproken wie/welke organisatie de vraag het beste kan oppakken.

Wijkteammedewerker integrale vroeghulp Coördinator voorschoolse voorzieningen Ambulant ondersteuner samenwerkingsverband RIBA

Verloskundige praktijk Nieuw Leven O.a. met Maasstad ziekenhuis en Ikazia Jeugdarts/ jeudgverpleegkundige Meerdere fysiotherapie praktijken Samenwerking met het Albert Schweitzer ziekenhuis

Wijkteam Ridderkerk, CJG, Facet (welzijnsorganisatie)

1x per maand

1x per 6 weken Structurele afspraken 2 x per jaar 1 x per week

21

Bijlage 3: Perinatale cijfers en gerelateerde cijfers Kansrijke Start Ridderkerk

Perinatale kerncijfers Ridderkerk De periode rondom de geboorte wordt de perinatale periode genoemd. Belangrijke indicatoren (ook wel de perinatale kerncijfers) voor een gezonde start zijn:  Vroeggeboorte en/of laaggeboortegewicht voor de duur van de zwangerschap (BIG2)  Sterfte rond de geboorte  Start van zwangerschapsbegeleiding (maat voor toegankelijkheid van zorg)

Figuur 1. Perinatale kerncijfers Ridderkerk vergeleken met het Nederlandse gemiddelde

Figuur 2. Perinatale kerncijfers Ridderkerk vergeleken met het gemiddelde van de provincie ZuidHolland Vroeggeboorte en/of te laag geboortegewicht (BIG 2) Vergeleken met het Nederlands gemiddelde scoort Ridderkerk hoger (= ongunstiger) op vroeggeboorte en/of een te laag geboortewicht: 170,1 op 1000 geboortes, t.o.v. 160,7 op 1000 geboortes landelijk en 168,4 op 1000 geboortes provinciaal.

22

Sterfte rond de geboorte vanaf 24 weken zwangerschapsduur Ridderkerk scoort hierop met 3,8 op 1000 geboortes lager (= gunstiger) dan het landelijk en provinciaal gemiddelde van 4,4 op 1000 geboortes. Een kanttekening hierbij is dat het bij sterfte vaak om lage absolute aantallen gaat. Cijfers kunnen daardoor sterk variëren van jaar tot jaar. Daarom worden deze cijfers bekeken over een periode van 5 jaar. Start van Zwangerschapsbegeleiding In Ridderkerk is 48,0% van de zwangeren onder begeleiding van de verloskundige of gynaecoloog voor 10 weken zwangerschap. Dat is beduidend lager (= ongunstiger) dan het landelijk gemiddelde van 71,3% en het provinciaal gemiddelde van 66,8%. Dit cijfer betekent dat 52% van de vrouwen in Ridderkerk ná de 10 weken zwangerschap in zorg komt. Perinatale kerncijfers op postcode-4-niveau1 Zoomen we in op postcode-4-niveau, dan zien we relatief hoge BIG2-cijfers in de volgende postcodegebieden: Postcode BIG2 2981 Centrum 188,889 2982 West 178,218 2983 Bolnes/Slikkerveer 178,808 2986 Drievliet/Crezeepolder 195,555 Wat betreft zwangerschapsbegeleiding wordt in alle wijken laag gescoord. En in 3 wijken (2982 West, 2984 Donkersloot ind geb en 2986 Drievliet/ Crezeepolder) is de perinatale morbiditeit relatief hoog.

Gerelateerde cijfers Naast perinatale kerncijfers zijn er een aantal indicatoren die een sterke relatie hebben met gezondheid rond de geboorte. De combinatie van deze indicatoren en de perinatale kerncijfers maken het beeld completer.  Tienermoeders: van de totale vrouwelijke bevolking van 15-19 jaar in Ridderkerk is 0,41% tienermoeder. Dat is ongeveer gelijk aan het Nederlands gemiddelde 0,39% en gunstiger dan het provinciaal gemiddelde 0,52%.  Kinderen die opgroeien in een uitkeringsgezin: Ridderkerk met 7% scoort ongeveer gelijk t.o.v. Nederland 6,58% en lager (= gunstiger) dan de provincie: 8%.  Kinderen die opgroeien in armoede: 12% van alle kinderen tot 18 jaar groeit op in gezinnen met een inkomen tot 110%. In 2019 gaat het om 1001 kinderen.  Percentage eenoudergezinnen: Ridderkerk scoort met 7,4% ongeveer gelijk t.o.v. 7,3% in Nederland en iets gunstiger dan 8,4% in de provincie Zuid-Holland.  37% van de eenoudergezinnen in Ridderkerk heeft een inkomen tot 110%.  29% van alle huishoudens met een inkomen tot 110% heeft een niet-westerse achtergrond.  Met name in Centrum en Bolnes wonen veel minimagezinnen.

1

Er zijn gegevens beschikbaar van de postcodegebieden: 2981 Centrum, 2982 West, 2983 Bolnes/Slikkerveer, 2984 Donkersloot ind geb, 2985 Oost, 2986 Drievliet/Crezeepolder, 2987 Bolnes. Er zijn geen gegevens bekend van 2988 Rijsoord/Reyerwaard-Strevelshoek en 2989 Oostendam.

23