2020-12-18 RIB Eindevaluatie milieu en duurzaamheidsprogramma 2016-2020 - evaluatie.pdf

Eindevaluatie

Milieu- en Duurzaamheidsprogramma Gemeente Ridderkerk

In 2015 is het Milieu- en Duurzaamheidsprogramma 2016-2020 vastgesteld door de gemeenteraad. In dit programma zijn een aantal evaluatiemomenten opgenomen. De evaluatiemomenten geven inzicht in de voortgang van het programma. Voor u ligt de vijfde en laatste evaluatie van het programma, de eindevaluatie over 2016-2020. Per thema is een kort overzicht gegeven van wat er in de jaren 2016 t/m 2020 is gebeurd, aan de hand van de doelenboom. Een �inanciële onderbouwing wordt in deze evaluatie niet gegeven. Daarvoor wordt verwezen naar de jaarrekening over 2020.

Bodem 2016-2020

Externe Veiligheid 2016-2020

1

Bodem 2016-2020 De hoofddoelstelling voor het aspect Bodem is het beheersen van de gemeentelijke bodemproblematiek (uiterlijk in 2030). Dit houdt in dat alle locaties met bodemverontreiniging tenminste zijn geregistreerd en dat de bodemkwaliteit in verhouding tot de functie van de locatie acceptabel is. Hier is beleidsmatig invulling aan gegeven, maar ook op uitvoeringsniveau.

over de jaren 2016-2020

Per onderwerp is met het symbool van een hamertje aangegeven of dit een wettelijke taak is. De hoofdoelstelling van het programma is: ‘Met een proactieve houding naar een duurzame leefomgeving’

behaalde doelstellingen. De gemeente Ridderkerk heeft op veel punten haar eigen verantwoordelijkheid genomen (doen wat je kunt). Daarnaast zijn bovenlokale problemen sterker geagendeerd. Daarbij heeft de gemeente (regionaal) de samenwerking opgezocht (samen sta je sterker).

De rode draad uit het programma is ‘Doe zelf wat je kunt maar uiteindelijk sta je samen sterker’. We hebben eerst de basis op orde gebracht en van daaruit de samenwerking gezocht. Dit is ook terug te zien in de

Lucht 2016-2020

Geluid 2016-2020

Per onderwerp is aangegeven (door middel van een herkenbaar teken, een hamertje) of dit een wettelijke taak is of niet.

Duurzaamheid 2016-2020

Communicatie & Educatie 2016-2020

Kwaliteit volgt functie Daarnaast is doorlopend gewerkt aan het laten aansluiten van de bodemkwaliteit bij bestaande of nieuwe functies. In de looptijd van het programma zijn bodemsaneringen uitgevoerd in eigen beheer, veelal binnen projecten (HAK-terrein, Middenmolendijk, Cornelisland). Maar ook om mogelijke gezondheidsproblemen op kwetsbare locaties weg te nemen (Amaliastraat, Volkstuincomplex Hogeweg, loodverontreiniging op kinderspeelplaats). Ook bodemsaneringen bij ontwikkelingen van derden hebben bijgedragen aan

Doelenboom

Bodemkwaliteitskaart De bodemkwaliteitskaart van 2014 is in 2019 herzien en gewijzigd vastgesteld voor de duur van 5 jaar. Op basis van een evaluatie is de bodemkwaliteitskaart op enkele plaatsen aangepast. Door de herziening kan zoveel mogelijk grond en baggerspecie binnen de gemeente als grond hergebruikt worden, zonder daarmee het duurzaam functioneel gebruik van de bodem te belemmeren. Ondergrond Naast de chemische bodemkwaliteit worden andere ondergrondthema’s steeds belangrijker. Binnen dit programma is daarom aandacht geweest voor het verbreden van kennis op de thema’s. De kennis is onder andere gebruikt bij advisering over het gemeentelijk standpunt over geothermie, bij de ontwikkelingen rond kabel- en leidingtracés in de ondergrond, bij vragen over bodemdaling en klimaatadaptatie of integratie van de ondergrond in de Klimaatvisie en Warmtevisie. Bodeminformatiesysteem In 2016 is ons gemeentelijk bodeminformatiesysteem ondergebracht bij de DCMR Milieudienst Rijnmond in een regionaal systeem en samengevoegd met de provinciale bodeminformatie. Hiermee is een stap gezet in het vergroten van het inzicht in verontreinigde én afgeronde locaties. We werken mee aan het vullen van de landelijk ingestelde Basisregistratie Ondergrond.

De Basisregistratie Ondergrond (BRO) is een centrale registratie met publieke gegevens over de Nederlandse ondergrond, noodzakelijk door de grote impact van maatschappelijke opgaven (als energietransitie, klimaatadaptatie, woonopgave en economische groei) op de ondergrond.

2

Externe Veiligheid 2016-2020

Voor het aspect Externe Veiligheid zijn we vooral een regulerende overheid, die steeds de afweging maakt of een bepaalde functie en een risicodragende activiteit in elkaars nabijheid passen. Visie Externe Veiligheid De uitgangspunten van ons beleid zijn vastgesteld in de Visie Externe Veiligheid. De afgelopen jaren is met de DCMR en VRR onderzocht of deze Visie een update nodig had. Daarbij is gekeken naar de veranderingen in risicobronnen in of nabij de gemeente, de ontwikkelingen rond nieuwe brandstoffen als LNG, CNG en waterstof en de effecten van de aanstaande Omgevingswet.

een betere bodemkwaliteit en daardoor een gezonde leefomgeving (Riederwerf, Drierivierenpunt, herstructureringsprojecten Wooncompas, Nieuw Reijerwaard, Waalbos, Crezeépolder, Lancaster/Rijksstraatweg). Landelijke en regionale dossiers Naast de gestelde doelen zijn een aantal landelijke en regionale dossiers actueel geworden. Deze speelde nog niet bij de opstelling van het programma. De ontwikkelingen rond het Dordtse bedrijf Chemours is zo’n dossier met uitstoot van PFAS en GenX naar rivierwater, emissie naar de lucht en depositie op de bodem. Na meer onderzoek blijkt PFAS landelijk een probleemstof.

Hiervoor stelt Ridderkerk een bodemkwaliteitskaart PFAS op, die waarschijnlijk eind 2020 de�initief wordt. Ook is intern en extern geadviseerd over de omgang met rubbergranulaat op kunstgrasvelden na uitzendingen hierover van het TV-programma Zembla. Daarnaast is medewerking verleend aan een onderzoek van de provincie naar de aanwezigheid van lood bij kinderspeelplaatsen. Naar aanleiding van dit onderzoek is op één locatie de bodemkwaliteit verbeterd, zodat deze aansluit bij de functie. Inmiddels is de provincie ook gestart met een onderzoek naar lood in bodem bij volkstuinen, waar we als gemeente onze medewerking aan verlenen.

Op basis hiervan is geconcludeerd dat we wachten met aanpassingen tot de Omgevingswet meer duidelijkheid biedt. De in de Visie benoemde risicobronnen zijn nog relevant, waardoor de Visie en uitgangspunten nog goed toe te passen zijn bij de toetsing van ruimtelijke ontwikkelingen. Toetsing En deze zijn ook toegepast bij de realisatie van een veilige woon- en werkomgeving, op locaties als de woontorens en het transferium bij het Drierivierenpunt (vervoer over water), bij de uitwerking van project ’t Zand (tankstation), bij Ruimte-voor-Ruimte projecten in de buitengebieden (Kij�hoek), bij project De Oude Boomgaert (buisleiding) of bij de nieuwbouw voor het Gemini (tankstation). Rangeerterrein Kijfhoek Om de afweging over nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen rond rangeerterrein Kij�hoek goed te kunnen

Doelenboom

maken is een beheerplan gemaakt met de andere omliggende gemeenten. Binnen de afspraken van dit beheerplan worden veranderingen aan zowel de risicodragende transportkant als de kant van de ruimtelijke ontwikkeling gemonitord. Terugkijkend naar de uitwerking van deze afspraken zien we dat de beoogde ruimtelijke ontwikkelingen van de 4 gemeenten doorgang konden vinden. Daarnaast hebben partijen ook gewerkt aan een veiliger Kij�hoek door de aanleg van twee extra calamiteitenwegen, de aanschaf van speciale blusvoertuigen en een nauwere samenwerking.

Drierivierenpunt

3

Lucht 2016-2020

Door luchtvervuiling kunnen negatieve gezondheidseffecten optreden. De lucht in Nederland is schoner geworden, maar er is nog gezondheidswinst te behalen door de luchtkwaliteit verder te verbeteren. Daarom meten en rekenen we aan de luchtkwaliteit en werken we aan de uitwerking van het Actieplan luchtkwaliteit.

60

50 jaargemiddelde concentratie PM10 [µg / m3]

Meetpunt Hogeweg Het meetpunt langs de A16 (Hogeweg) meet sinds juli 2004 diverse componenten. Deze metingen laten zien dat de gemeente voldoet als het gaat om de normen voor �ijnstof (PM10) en ultra�ijnstof (PM2,5). Aan de norm voor stikstofdioxide (NO2) werd in 2016 nog niet overal voldaan. Mede als gevolg van de overschrijdingen van deze norm is in het voorjaar van 2014 een scherm geplaatst langs de A15/A16 in de oksel van de Ridderster. En mede daarom is als hoofddoel gesteld om overal binnen de gemeente te gaan voldoen aan de grenswaarden voor NO2. In de kolom hiernaast zijn de trends weergegeven van de jaargemiddelde concentraties voor NO2, PM10 en PM2,5

Doelenboom

grenswaarde*

40

30

20 Ridderkerk

10

Overschie

Trend jaargemiddelde NO2-concentratie 0 2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Schiedam

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Meetpunt Nieuw Reijerwaard Sinds mei 2018 meet DCMR ook op locatie Nieuw-Reijerwaard de concentraties �ijnstof (PM10), stikstofdioxide (NO2) en stikstofmonoxide (NO). Door de korte meetperiode is hier nog geen trend of typering aan te geven. De gemeten concentraties PM10 zijn vergelijkbaar met andere meetstations en liggen onder de grenswaarde, maar nog boven de WHO-advieswaarde. De gemeten concentraties NO2 voldoen aan de grenswaarde en de advieswaarde van de WHO.

Actieplan Luchtkwaliteit In 2018 is het Actieplan Luchtkwaliteit 2018-2022 vastgesteld. De afgelopen jaren is er al veel bereikt ten aanzien van de luchtkwaliteit in Ridderkerk. Maar, omdat er zelfs onder de grenswaarden nog gezondheidsrisico’s zijn, wil Ridderkerk verder gaan dan alleen voldoen aan de normen. Het streven is om de advieswaarden te halen zoals gesteld door de World Health Organization (WHO). In het actieplan zijn daarom acties geformuleerd, gericht op de belangrijkste bronnen, om ook voor �ijnstof (PM2,5) de WHO-advieswaarde te halen en de emissie van roet omlaag te brengen. In het actieplan is de uitstoot van roet in kaart gebracht. Grenswaarden zijn er nog niet, wat het maken van een vergelijk moeilijk maakt. Maar in het plan is wel beschreven wat de invloed is op de gezondheid. Duidelijk wordt dat verkeer én huishoudens belangrijke bronnen zijn voor �ijnstof en roet. Omdat vermindering van uitstoot door wegverkeer al door regelgeving wordt geborgd, vormen huishoudens een belangrijke doelgroep in het actieplan. Burgers meten luchtkwaliteit Zelf meten door burgers kan de bewustwording rond het belang van een goede luchtkwaliteit vergroten. In 2019 bestond het luchtmeetnet van de DCMR Milieudienst Rijnmond 50 jaar. Om deze mijlpaal te vieren heeft de DCMR inwoners in Rijnmond gevraagd samen luchtmetingen te gaan uitvoeren.

Dit sloot helemaal aan bij één van de acties uit het Actieplan Luchtkwaliteit. Verspreid over Ridderkerk deden 13 inwoners mee. Zij hebben iedere maand de stikstofdioxide-concentratie (NO2) gemeten met behulp van meetbuisjes. De resultaten bevestigen het beeld dat hieruit naar voren komt op andere meetpunten en wat blijkt uit berekeningen. Jaargemiddelde gemeten concentraties stikstofdioxide lagen rond 21 µg/m3. De jaargemiddelde grenswaarde en de WHO-advieswaarde is 40 µg/m3 en wordt niet overschreden. Dit geldt voor zowel meetpunten gericht op verkeer als op de achtergrondconcentratie. Air Quality Challenge YES!Delft & MRDH Als vervolg op het DCMR project ‘Burgers meten Luchtkwaliteit’ zijn we gestart met de ‘Air Quality Challenge’, in samenwerking met YES!Delft en de MRDH. We hebben samen met de Gemeente Wassenaar de uitdaging geformuleerd om een innovatieve oplossing te vinden voor het meten van de luchtkwaliteit en het stimuleren van bewustwording bij onze burgers. Hierin zijn de belangrijkste uitgangspunten dat er moet worden gewerkt met echte metingen (geen berekeningen) en dat de effecten van eigen gedrag inzichtelijk moeten zijn voor de burgers. Het voortraject loopt tot december 2020, waardoor volgens planning in het eerste kwartaal van 2021 gestart kan worden met een pilot.

NO2 Het NO2-jaargemiddelde vertoont sinds het begin van de metingen een langzaam dalende trend. Sinds het begin van de metingen in Ridderkerk is het jaargemiddelde gemiddeld met 1,4 μg/m3 per jaar gedaald. De afname in de jaargemiddelde NO2-concentratie in 2019 is ook bij de andere meetstations te zien. Dit komt door dalende achtergronden, schoner wordend verkeer en de mooie zomers (2018 en 2019) spelen speci�iek voor de NO2-concentraties ook een rol. In met name het tweede kwartaal van 2020 zijn de NO2 concentraties fors lager, deels door afname van wegverkeer als gevolg van de coronacrisis, maar ook door gunstige weersomstandigheden. Jaargemiddeld wordt voldaan aan zowel de wettelijke norm als aan de WHO-advieswaarde. De wettelijke norm is een jaargemiddelde van 40 µg/m3. De WHO-advieswaarde is ook 40 µg/m3.

40 35 grenswaarde* jaargemiddelde concentratie PM10 [µg / m3]

Berekeningen luchtkwaliteit NSL Wanneer we de meetresultaten van de afgelopen jaren naast de berekeningen van de luchtkwaliteit leggen, zien we vergelijkbare resultaten. De berekeningen zoals uitgevoerd in het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) geven geen overschrijdingen aan van de grenswaarden voor �ijnstof (PM10 en PM2,5) en stikstofdioxide (NO2). Dit laat ook zien dat de plaatsing van het scherm langs de A15/A16 heeft gezorgd voor het dalen van de concentraties op deze nog belaste locaties.

30 25 20 WHO advieswaarde

15 10 Ridderkerk

5 0 2005

Overschie Schiedam

Trend jaargemiddelde PM10-concentratie 2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

PM10 en PM2,5 Sinds het begin van de metingen in Ridderkerk Hogeweg is het jaargemiddelde PM10 gemiddeld met circa 0,7 μg/m3 per jaar gedaald. De jaargemiddelde PM10-concentratie lag tussen 2005 en 2019 ver onder de grenswaarde van 40 μ g/m3. De afname lijkt veroorzaakt door bovenregionale bronnen en niet door een afname van een lokale bron bij Ridderkerk. De jaargemiddelde PM10-concentratie ligt nog wel (iets) boven de WHO-advieswaarde van 20 μg/m3. Sinds het begin van de metingen is de grenswaarde van 25 μg/m3 voor PM2.5 niet overschreden. De WHO-advieswaarde voor de jaargemiddelde PM2,5-concentratie van 10 μg/m3 wordt nog niet gehaald.

4

Geluid 2016-2020 Doelenboom

Aanleg stil asfalt Rotterdamseweg

Actieplan Geluid In het Actieplan geluid zijn plandrempels vastgesteld voor wegverkeerslawaai, railverkeerslawaai en industrielawaai. Het doel van het Actieplan geluid is door het uitvoeren van maatregelen, zoals geluidsreducerend asfalt, zoveel mogelijk woningen onder de plandrempels te krijgen en het aantal (ernstig) slaapverstoorden terug te dringen. In 2016 is het tweede Actieplan Geluid (2015-2018) vastgesteld. In deze planperiode is er als concrete maatregel op de Rijnsingel geluidsreducerend asfalt aangelegd. Deze maatregel heeft ervoor gezorgd dat bij 274 woningen geen plandrempeloverschrijding meer is. Het aantal gehinderden is hierdoor afgenomen met 27 personen, het aantal ernstig gehinderden met 13 en de slaapverstoorden met 10 personen. Op 15 oktober 2019 is het derde Actieplan Geluid (2019-2023) vastgesteld. Tot nu toe zijn op de volgende wegen geluidsreducerend asfalt aangelegd: Geerlaan (De Gaay Fortmanstraat-Ridderstraat), Rijksstraatweg (Geerlaan-Waalweg), Rotterdamseweg (2 delen: Industrieweg-kruispunt oprit A15 en Populierenweg t/m Benedenrijweg) en Vlietlaan (Vondellaan-Vogelvliet). Bij de vaststelling van het vierde Actieplan Geluid wordt het derde Actieplan geëvalueerd. Geluidbelastingkaarten De geluidbelastingkaarten derde tranche zijn vastgesteld in oktober 2017.

Deze kaarten zijn de basis voor de gegevensvoorziening aan de Europese Commissie, informatie voor het publiek en beleidsontwikkeling voor omgevingslawaai, namelijk het Actieplan Geluid. Sanering A- en B-lijst Op het moment van inwerkingtreding van de Wet geluidhinder (in de jaren ’80) waren er al situaties waarbij de normen uit de Wet geluidhinder door verkeerslawaai werden overschreden. In de Wet geluidhinder is aangegeven dat gemeenten deze bestaande saneringssituaties moeten aanpakken door het treffen van

maatregelen. Op de A-lijst stonden nog 21 woningen aan de Rijksstraatweg, hiervoor zijn de bouwkundige maatregelen in 2018 afgerond. De sanering van de woningen op de B-lijst loopt nog. Voor totaal 258 woningen is een saneringsprogramma ingediend. Voor het grootste gedeelte van de saneringsprogramma’s zijn de bouwkundige maatregelen reeds uitgevoerd. Deze dienen wel nog of�icieel te worden afgemeld bij het Bureau Sanering Verkeerslawaai. Dit betreft de saneringsprogramma’s Rijnsingel, Vlietlaan en Sportlaan. De saneringsprogramma’s Rijksstraatweg en Koninginneweg worden momenteel herzien in verband met veranderde omstandigheden. Het saneringsprogramma De Gaay Fortmanstraat is reeds volledig afgerond en afgemeld bij het Bureau Sanering Verkeerslawaai. Afscherming Oosterpark In 2018 is motie nr. 2018-26 aangenomen inzake prioritering lucht- en geluidsscherm en/of groene geluidswal bij het Oosterpark. Door het adviesbureau KuiperCompagnons is een onderzoek uitgevoerd naar mogelijke varianten om het geluid, ten gevolge van het verkeer op de A15 ter hoogte van het Oosterpark, bij de woningen in de wijk Drievliet te verminderen en de luchtkwaliteit te verbeteren.

Bij de behandeling van deze motie is in de vergadering van de raad op 3 oktober 2019 de opdracht aan het college gegeven om een nadere studie uit te voeren naar geluid- en luchtmaatregelen langs de A15 ter hoogte van het Oosterpark. Dit resulteerde in een discussienota welke op 22 september 2020 is behandeld in de commissievergadering. Door het realiseren van een geluidsscherm voldoen we aan onze ambitiewaarde van 59 dB uit het Actieplan geluid 2019-2023. Het aantal gehinderden en slaapverstoorden neemt af waardoor de kwaliteit van het woonen lee�klimaat in de wijken Drievliet en Oost wordt verbeterd. Daarnaast krijgt het park meer recreatiewaarde

doordat er meer rust in het park is en de parkgeluiden beter hoorbaar zijn. Meetpunt geluidbelasting Nieuw Reijerwaard Sinds juli 2018 wordt op de locatie Nieuw Reijerwaard de geluidbelasting continu gemeten. Ieder kwartaal levert de omgevingsdienst DCMR de meest recente meetgegevens. Uit het tweede kwartaalverslag van 2020 blijkt dat het geluid in de dag- en avondperiode vooral komt van wegverkeer (lokaal en A15) en bouwactiviteiten op het bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard. In de nachtperiode is het wegverkeer minder aanwezig. Het gemiddelde geluidniveau in het tweede kwartaal van 2020 was ongeveer 1dB lager dan in het tweede kwartaal van 2019.

Meetpunt Nieuw Reijerwaard Afschermen gat A15/A16 Langs de Rijkswegen A15/A16 ter hoogte van Ridderkerk West is er een akoestisch ‘gat’ in de geluidschermen langs de weg. In 2016 was begonnen met brainstormsessies over hoe dit gat te dichten. Op 12 december 2019 heeft de gemeenteraad het budget beschikbaar gesteld om het gat te dichten met een groen aangekleed betonnen scherm. In 2020 zijn de voorbereidingen gestart voor het realiseren van het geluidsscherm, de planning van realisatie is eind 2021.

Bij de A15 ter hoogte van het Oosterpark komt een geluidsscherm

5

Duurzaamheid 2016-2020 Doelenboom

ENERGIEBESPARING

De WoonWijzerWinkel Sinds 2015 is de WoonWijzerWinkel (WWW) het energieloket voor inwoners van Ridderkerk. Het aantal bezoeken, adviezen en het aantal gerealiseerde maatregelen nam toe in de jaren 2016-2020. Een nauwe samenwerking tussen gemeente en WoonWijzerWinkel leidde tot o.a. inzet van de WoonWijzerWagen (rijdend �iliaal van de winkel) tijdens markten, braderieën en edities van de Slim Verbouwen Beurs.

Energiebesparing - inwoners Eind 2019 werd duidelijk dat Ridderkerk net niet in aanmerking kwam voor de subsidie Regeling Reductie Energiegebruik (RRE), maar op de wachtlijst kwam te staan. Deze subsidie maakt het voor woningeigenaren mogelijk om laagdrempelige energiebesparende maatregelen te nemen. Zodat ze uiteindelijk ook grotere maatregelen nemen, zoals vloer-, gevel- en spouwisolatie. In september 2020 heeft de gemeente dit bedrag alsnog ontvangen. Van september 2020 t/m augustus 2021 worden acties met de RRE subsidie opgezet, zoals het aanbieden van de WoonWijzerBox, inzet WoonWijzerWagen, HIER Bewonersspel in Bolnes (simulatiespel aardgasvrij wonen), energiecoaches, warmtebeeld camera, Duurzame Huizen Route, Warme Truiendag, workshop inductie koken, cursus voor VvE’s over verduurzaming pand, etc. De Groene Stroom wordt betrokken als samenwerkingspartner, evenals lokale ondernemers.

De Slim Verbouwen beurs Het is een mooi instrument dat ons ondersteunt bij het energieneutraal en aardgasvrij maken van de particuliere woningvoorraad. Door informatie te verstrekken, persoonlijk advies te geven en te helpen met offerte aanvragen. Tevens zijn er collectieve inkoopacties opgezet, voor o.a. zonnepanelen, zonneboilers en woningisolatie. Door de coronapandemie was het in 2020 lastiger om in direct contact te komen met bewoners. In het najaar 2020 wordt de WoonWijzerWagen weer ingezet, coronaproof. Als alternatief is zwaarder ingezet op communicatie over energiebesparing via de gemeentelijke communicatiekanalen en de website Hart voor Klimaatzaken.

Energiebesparing - bedrijven Het onderzoek De Bespaarcase op bedrijventerrein Donkersloot heeft de potentie in beeld gebracht voor verduurzaming van bedrijfspanden. In het vervolg daarop gaat sinds eind 2018 het bedrijf Enerless namens de gemeente bij bedrijven langs om hen te enthousiasmeren bedrijfspanden te verduurzamen. Om in te zetten op energiebesparing en opwekking. In het begin is ingezet op het opbouwen van een netwerk. Dat lijkt nu zijn vruchten af te werpen: er wordt een vereniging Duurzaam Donkersloot opgericht. Hierin komen ondernemers samen om te investeren in duurzame maatregelen (geplande investering 2021: minimaal EUR 600.000,-). Op bedrijventerrein Cornelisland heeft

stichting Stimular in 2017 onderzoek gedaan naar mogelijkheden en advies gegeven aan ondernemers. Dit heeft geleid tot 1 vastgestelde subsidie voor verduurzaming van een bedrijfspand.De Milieubarometer maakt duurzaamheidsprestaties inzichtelijk en is als tool aangeboden aan ondernemers. De DCMR handhaaft op de Wet Milieubeheer. Grootverbruikers van energie moeten energiebesparende maatregelen nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. In Ridderkerk heeft 39% van de bedrijven voldaan aan de informatieplicht door hun energieverbruik en de besparingen te melden bij de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO) Duurzaamheidslening Ridderkerk Voor bewoners en non-pro�it organisaties (o.a. scholen, kerken, sportclubs) heeft de gemeente de Duurzaamheidslening in het leven geroepen. Deelnemers kunnen tegen een gunstige rente en looptijden lenen voor uiteenlopende duurzaamheidsmaatregelen, zoals zonnepanelen , warmtepompen en isolatie. In eerste instantie was deze alleen bedoeld voor non-pro�it organisaties, later ook voor woningeigenaren. Alleen deze laatste doelgroep heeft gebruik gemaakt van de regeling. De regeling loopt sinds 2017 en is sinds september 2020 verbruikt (door actie van de �irma Zonneplan en verlaging drempelbedrag naar EUR 2.500,-). De regeling is succesvol en maakt verduurzaming zichtbaar in de wijken.

Vooral in het voorjaar en najaar is het aantal deelnemers groter. Voor de lange termijn continuering van de lening wordt krediet aangevraagd bij het integrale plan ‘Klimaatvisie Ridderkerk’.

Bijeenkomst Hart voor Klimaatzaken, februari 2020

DUURZAME ENERGIEOPWEKKING Oprichting energiecoöperatie De Groene Stroom Gemeente Ridderkerk heeft in de opstartfase van de lokale energiecoöperatie �inancieel ondersteuning gegeven. Om de energietransitie te kunnen realiseren is het verankeren en vergroten van de betrokkenheid van inwoners van belang. En dit is waar De Groene Stroom zich voor inzet. Doel van De Groene Stroom is om mede-eigenaarschap van lokale projecten voor hernieuwbare opwek te organiseren in diverse vormen. In korte tijd heeft De Groene Stroom diverse projecten gerealiseerd (o.a. zonnedak De Werf en zonnedak De Fakkel) waardoor er nu op verantwoorde, schone en duurzame manier energie wordt opgewekt. Daarnaast worden samen met ENGIE 3 windturbines op Nieuw Reijerwaard gerealiseerd. De Groene Stroom wordt voor de helft van het project mede-eigenaar. Inmiddels is de bouwvoorbereiding in volle gang en worden bij verschillende windturbinefabrikanten offertes aangevraagd. Naar verwachting zal de bouw begin 2021 starten. Duurzaam Nieuw Reijerwaard De Dutch Fresh Port is het internationale knooppunt voor agro/ vers/ food logistiek. Dit gebied ligt deels in Ridderkerk met het bedrijventerrein Verenambacht en Nieuw Reijerwaard. Dutch Fresh Port, is een plek waar veel energie verbruikt wordt, waar potentieel nog meer kan worden opgewekt, en waar – dankzij het groot aantal koelhuizen - restwarmte zal zijn.

Het ligt in een stedelijk gebied en er is een grote diversiteit in energievraag (warmte, elektriciteit, koeling, groen gas). Dit brengt mogelijkheden met zich mee om verschillende opwekkers aan elkaar en aan bedrijven te koppelen. In bredere zin biedt deze oplossing de mogelijkheid om energie met

de omgeving uit te wisselen. In 2019 is een gebiedsperspectief Dutch Fresh Port vastgesteld. In 2020/ 2021 werken we aan een verdere concretisering door het realiseren van een ondernemersgedreven kansenkaart en een routekaart (roadmap) duurzaamheid om laaghangend fruit en ook lange termijn kansen te programmeren. De kansenkaart en routekaart staan in de taal en parameters van ondernemers. Verder intensiveren we het gebruik van een op maat gemaakte AGF bedrijfsenergiescan om op bedrijfsniveau te verduurzamen. Daarnaast hebben we in 2020 twee evenementen gehad om het collectieve bewustzijn voor de kansen voor duurzaamheid voor Dutch Fresh Port te vergroten. DUURZAME NIEUWBOUW Binnenrijk op de locatie Driehoek ’t Zand en Waterrijk op de locatie ’t Zand zijn voorbeelden van nieuwbouwwoningen die nu duurzaam ontwikkeld worden. Het project Binnenrijk voorziet in 133 duurzame koopwoningen verdeeld over drie woonblokken. Alle woningen zijn 100% elektrische 0-energiewoningen. Dit wordt gerealiseerd door het toepassen van lage temperatuurverwarming en hoge temperatuurkoeling in combinatie met een hoogwaardige warmtepomp. De resterende energie die nodig is, wordt opgewerkt door PV-panelen.

Duurzame bouw van het project Binnenrijk

Naast duurzame energielevering wordt Binnenrijk gebouwd met zoveel mogelijk circulaire, biobased en geoogste materialen met een lage milieu-impact. Middels een ontmantelplan is ook nagedacht over hoe deze materialen in een later stadium hoogwaardig kunnen worden hergebruikt. Ook zullen de woningen worden voorzien van waterbesparend sanitair en wordt het regenwater opgevangen in een rainwinner. Dit zorgt voor een duurzame balans tussen periodes van regenwateroverschot en tekort. Voor Waterrijk is een plan ontwikkeld met 37 grondgebonden woningen en 58 appartementen. Alle woningen worden gasloos opgeleverd. De grondgebonden woningen worden gebouwd met een EPC waarde van 0. De 58 appartementen zullen worden voorzien van een warmtepomp systeem. De benodigde elektrische energie voor dit systeem zal worden opgewekt door PV zonnepanelen. Daarnaast worden de woningen voorzien van een balans ventilatiesysteem met warmteterugwinning, douchewater warmteterugwinning en waterbesparend sanitair en geschikt gemaakt voor toekomstige aansluiting op een duurzaam warmtenet. Bij de materialen is gekozen voor producten met een verantwoorde footprint, waarbij hergebruik mogelijk is. MOBILITEIT EN VERVOER In juli 2020 is het Mobiliteitsplan Ridderkerk vastgesteld.

In dit Mobiliteitsplan staan de ambities en keuzes die Ridderkerk ook in de toekomst duurzaam bereikbaar, lee�baar, verkeersveilig en aantrekkelijk houden. Het is een beoordelingskader voor college en raad en is ook een aansporing om samen zorg te dragen voor de bereikbaarheid met meer aandacht voor actieve en gezonde mobiliteit. Met het plan wordt ingezet op verduurzaming van de mobiliteit. Hierbij is aangesloten op het programma Aanpak CO2-reductie/Duurzame mobiliteit van de MRDH. Het plan bevat ook een aanpak voor de realisatie van elektrische laadpalen.

Nieuwbouwproject Binnenrijk

SAMENWERKING MET PARTNERS Duurzaamheidskring Ridderkerk De Duurzaamheidskring Ridderkerk heeft, samen met de Rabobank Ridderkerk Midden-IJsselmonde en de Duurzaamheidskring Barendrecht een aantal jaren de Slim Verbouwen Beurs georganiseerd. De reacties op de beurs zijn positief en er komen gemiddeld ruim 250 bezoekers. Het doel is inwoners te laten zien hoe ze op een slimme manier het comfort en de duurzaamheid van hun woningen kunnen verhogen. In april 2020 zou ook gemeente Albrandswaard deelnemen, maar is de beurs niet doorgegaan vanwege corona. In opdracht van de Duurzaamheidskring Ridderkerk is begin 2020 het platform Hart voor Klimaatzaken gestart. Onder deze noemer worden ondernemers geënthousiasmeerd voor het verduurzamen van de primaire en secundaire bedrijfsvoering. Door lokale ambassadeurs als voorbeelden in te zetten en een klimaatbedrijfsindex te hanteren. Door in eerste instantie of�line en later in tijden van corona online bijeenkomsten te

organiseren. Ook is de website www.hartvoorklimaatzaken.nl ingericht. Regionale Energie Strategie Sinds 2018 werkt Ridderkerk op regionaal niveau samen met 22 andere gemeenten aan het opstellen van een Regionale Energie Strategie (RES). In de achterliggende periode is er stap voor stap gewerkt aan deze grote opgave. In 2020 zijn de resultaten van de concept RES gepresenteerd. De concept RES diende als tussenproduct om te kijken of we op de goede weg zijn. Om dit te toetsen heeft elke gemeente haar wensen en bedenkingen kunnen inbrengen op de concept RES. Op dit moment wordt gewerkt vanuit de concept RES naar een RES 1.0. Aan de hand van een vijftal thema's wordt hieraan verdere invulling gegeven. Dit zijn de thema’s Elektriciteit, Warmte, Brandstoffen, Systeemanalyse en Communicatie/Kennisdeling. Warmtevisie De warmtevisie voorziet onze gemeente van een aantal resultaten: de meest kansrijke warmtevoorziening per

wijk, een aantal kansrijke wijken om te gaan starten en een fasering van de aanpak. Dit beeld laat zien dat er in Ridderkerk veel potentie voor warmtenetten is. Dit is te verklaren door de dichtheid van de bebouwing, hoogbouw, bouwjaar van de woningen (jaren ’60, ’70 en ’80) en een groot bezit van de woningbouwcorporatie. Het opstellen van de warmtevisie is een gezamenlijk (participatie) proces geweest van verschillende partijen. Als eerste is in juli 2019 onder onze bewoners een online enquête uitgezet. De enquête ging in op wat bewoners nodig hebben als het gaat om het aardgasvrij maken van hun woning. Tijdens één van de bewonersavonden is aan de hand van thematafels ingegaan op wat bewoners belangrijke factoren vinden in de warmtetransitie. De output van de bewoners en de projectgroep is samengevat in een viertal uitgangspunten: 1. Een betaalbare overstap; 2. Heldere informatievoorziening; 3. Plannen die haalbaar en uitvoerbaar zijn; 4. een duurzame en betrouwbare oplossing. Tijdens de laatste bewonersavond zijn de resultaten van de concept warmtevisie gepresenteerd.

Sinds mei 2016 is Ridderkerk een Fairtrade Gemeente.

KLIMAATADAPTATIE In de afgelopen jaren hebben we de klimaatverandering in toenemende mate kunnen ervaren. Steeds meer bewoners en ondernemers hebben schade, overlast of hinder ondervonden van hevige neerslag, wateroverlast, hitte en droogte. Ongeveer 75% van onze inwoners zegt zich zorgen te maken over de klimaatsverandering. Het doel om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn, is hiermee ook in Ridderkerk duidelijk geagendeerd. In ‘Klimaatadaptatie de quickscan’ (stresstest) uit 2016, zijn de eerste kwetsbaarheden in beeld gebracht. Wat urgent was hebben we aangepakt. Voor de Groenvisie hebben we met onze bewoners ook gesproken over de gevolgen van klimaatverandering. Steeds duidelijker wordt dat we met (her-)inrichting van de openbare ruimte onze leefomgeving kunnen verbeteren. Bewoners zijn gestimuleerd met de Actie Steenbreek om ook zelf maatregelen te treffen. Naast droogte en wateroverlast zien we ook andere nadelige effecten van klimaatverandering die aandacht vragen.

6

De combinatie van hitte en luchtkwaliteit (smog) op onze gezondheid, de afname van de biodiversiteit en bodemdaling vraagt van ons een grote alertheid om tijdig maatregelen te treffen. De ‘Klimaatadaptatie strategie’ geeft aan op welke wijze en met wie we hier de komende jaren aan de slag gaan. In 2020 heeft Ridderkerk het Convenant Klimaatadaptief Bouwen ondertekent. Hiermee hebben we handvatten tot onze beschikking om zowel klimaatadaptief als natuur-inclusief onze ambities voor een gezonde en goede leefomgeving te verwezenlijken. INTERNE DUURZAAMHEID Fairtrade gemeente Sinds mei 2016 is Ridderkerk een Fairtrade Gemeente. Inmiddels heeft iedereen, die Ridderkerk binnenrijdt de felkleurige oranje bordjes aan de lantaarnpalen wel gezien. De werkgroep Fairtrade heeft als doel om zoveel mogelijk bedrijven/verenigingen en maatschappelijke organisaties Fairtrade te certi�iceren om zodoende wereldwijde armoede te bestrijden. De werkgroep heeft

samen met Prof. dr. Rob van Tulder (voorzitter werkgroep en verbonden aan de Rotterdam School of Management Erasmus University) op het Farel College aan 180 leerlingen van de bovenbouw een interactieve presentatie gegeven van Fairtrade naar duurzaamheid. Verduurzamen maatschappelijk vastgoed In 2018 is gestart met een onderzoek naar het verduurzamen van het maatschappelijk vastgoed voor de gemeente Ridderkerk. Het onderzoek maakt inzichtelijk welke investeringen nodig zijn om energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd korter dan 5 jaar uit te voeren. De energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd korter dan 5 jaar worden grotendeels uitgevoerd ten tijde van een natuurlijk vervangmoment. Dit is het moment waarop het planmatig onderhoud uitgevoerd wordt welke volgt uit de Meerjarenonderhoudsplanning. Aanvullend wordt gekeken hoe het maatschappelijk vastgoed gereed wordt gemaakt voor de transitie om uiteindelijk ook aardgasvrij te worden.

Natuur, Milieu en Duurzaamheid, Communicatie & Educatie 2016-2020

Voor de communicatie en educatie rond Natuur, Milieu en Duurzaamheid is het gemeentelijk aanbod gecontinueerd. Daarnaast is de Meerjarenvisie opgesteld en wordt aan de hierin gestelde doelen gewerkt. GEMEENTELIJK AANBOD

Een greep uit het gemeentelijk aanbod van acties in 2020. Blader voor meer aanbod ook eens terug in de eerdere evaluaties. Ravottuh momentjes en 50 dingen boek Stichting Ravottuh heeft samen met de Brede school Ridderkerk een activiteiten programma opgezet om de natuur in directe omgeving te beleven. Of het nu om vogels spotten bij de Waal gaat, of bijen bewonderen bij de Dierenhof of een hut bouwen in de natuur. Ook in Ridderkerk is er genoeg buiten te doen. Stichting Ravottuh verzamelde samen met de Brede School allerlei leuke en spannende activiteiten om buiten te doen.

Het 50-dingen-boek gaat over spelen in de natuur dicht bij je huis. Lekker vies worden hoort daarbij, want dan

hebben kinderen pas goed gespeeld. Het boek geeft daarvoor allerlei ideeën, bijvoorbeeld slootwater �ilteren of wilde bramen plukken. Boomfeestdag In Ridderkerk wordt jaarlijks de boomfeestdag met de basisscholen gevierd. Het doel van de Boomfeestdag is om kinderen van groepen 6 en 7 op een fantasievolle en aansprekende wijze kennis, inzicht en begrip voor bomen bij te brengen. Er zijn tevens gastlessen over de bomen aan basisscholen aangeboden. Ook zijn er gratis bomen weggegeven in de wijken Drievliet (2019) en voor dit jaar de wijk Oost. Om de biodiversiteit te bevorderen worden er 6 verschillende soorten bomen aangeboden. Tiny Forests Na de zomer van 2020 is er een samenwerkingsovereenkomst gesloten tussen de gemeente Ridderkerk en de IVN om 3 tiny forests aan te leggen op of nabij schoolpleinen in Ridderkerk. Door kinderen vroeg in contact te brengen met de natuur wordt gehoopt dat zij een duurzame en gezonde lijfstijl ontwikkelen. Nestkastjes Begin 2020 zijn er vanuit NMDE 100 nestkastjes weggegeven. Dit is gepubliceerd in de Blauw Kai. Daar werden bewoners opgeroepen om nestgelegenheid te creëren voor de koolmees. De koolmees is de natuurlijke vijand van de eikenprocessierups en zo worden bewoners geïnformeerd over de ecologische relatie tussen de koolmees en de eikenprocessierups.

Doelenboom

Zwerfafval acties Ridderkerk faciliteert zwerfafvalacties voor bewoners. Eerst alleen op de landelijke opschoondagen. Dat is structureel eens per jaar. De laatste jaren is Ridderkerk ook aangesloten bij ‘World Clean Up Day’. Ook zijn er gastlessen over zwerfafval opgestart voor de groepen van alle basisscholen. MEERJARENVISIE NMDE In februari 2018 is de Meerjarenvisie 2018-2028 vastgesteld als onderliggend document voor de ontwikkelingen in NMDE (Natuur, Milieu en DuurzaamheidsEducatie). In de Meerjarenvisie wordt een beeld geschetst van de verankering van natuur, milieu en duurzaamheidseducatie in het onderwijs in Ridderkerk voor de komende tien jaren en hoe we dat kunnen bereiken. Met de visie wordt een omslag gemaakt in de rol van de gemeente: van organiseren van activiteiten naar faciliteren en verbinden van vraag en aanbod. Onze toekomst is duurzaam.NL Om het aanbod van gastlessen aan basisscholen te structureren is in 2019 de website www.onzetoekomstisduurzaam.nl opgericht. Zo is er vanuit de gemeente een platform gecreëerd om vraag en aanbod voor NMDE-gastlessen bij elkaar te brengen.

Zwerfafvalles op school