Voorjaarsrapportage 2024-digitaal

Voorjaarsrapportage 2024 1

1

2

INHOUDSOPGAVE 3. Financiële begroting

1. Algemeen

Financieel beeld

36

3.1.1 Inleiding

37

10

3.1.2 Resultaat

38

14

3.1.3 Financiële positie

42

Exploitatie

45

3.2.1 Inleiding

46

1.0

Aanbieding

6

1.1

Visie op Rhenen

8

1.2

Bestuur van de gemeente Rhenen

1.3

Financieel beeld op hoofdlijnen

3.1

3.2

2. Tussentijdse beleidsverantwoording 2.0

Inleiding

15

3.2.2 Exploitatie

46

2.1

Programma Bedrijfsvoering

16

3.2.3 Toelichting op de exploitatie

47

2.2

Programma Dienstverlening

18

Geprognosticeerde balans

65

2.3

Programma Fysiek

20

3.3.1 Inleiding

65

2.4

Programma Sociaal maatschappelijk

26

3.3.2 Balanspositie

66

2.5

Programma Economie en toerisme

29

3.3.3 Toelichting op de balanspositie

67

2.6

Programma Veiligheid en handhaving

32

2.7

Programma Algemene dekkingsmiddelen

34

3.3

3

KADERNOTA 2024–2027

Planning en Control cyclus 2024

BEGROTING 2024–2027

De raad heeft in november 2023 het beleid en de bijbehorende middelen voor het begrotingsjaar 2024 vastgesteld.

VOORJAARSRAPPORTAGE 2024

De raad neemt in het 3e kwartaal 2024 kennis van de voortgang van het beleid en zal de aangepaste budgetten uit de begroting 2024 vaststellen.

NAJAARSRAPPORTAGE 2024

De raad neemt in het 4e kwartaal 2024 kennis van de voortgang van het beleid en stelt de aangepaste budgetten uit de begroting 2024 vast.

JAARSTUKKEN 2024

4

De raad heeft in juli 2023 de kaders voor de begroting 2024 vastgesteld, een besluit genomen over de beleidsvoornemens en is geïnformeerd over het financieel perspectief.

Het college legt in het 3e kwartaal van 2025 verantwoording af aan de raad over het begrotingsjaar 2024.

4

H1 INLEIDING 5

6

Inleiding

H1

AANBIEDING Voor u ligt de voorjaarsrapportage 2024. Het is de eerste tussentijdse verantwoordingsrapportage van dit jaar. In deze rapportage wordt u geïnformeerd over politiek/bestuurlijk relevante ontwikkelingen. Vaak hangen die samen met de ambities uit het bestuursprogramma. Het kunnen echter ook ontwikkelingen binnen het bestaand beleid zijn of relevante trends en ontwikkelingen. Naast de beleidsmatige verantwoording wordt u in deze rapportage per programma geïnformeerd over de ontwikkeling van de financiën in 2024 en zijn voorstellen gedaan om de budgetten bij te stellen. Middels het bestuurlijk voorstel wordt aan de raad gevraagd om in te stemmen met de voorgestelde wijzigingen van de budgetten. Daarmee ontstaat voor het college een geactualiseerd financieel kader waarbinnen zij dienen te handelen.

Naast deze rapportage ontvangt u begin oktober de najaarsrapportage. Deze wordt in de raad van begin november behandeld. Verder is in de raadsplanning een optie opgenomen voor de rapportage bijstelling van het financieel perspectief 2024 – 2028. In hoeverre de raad die wens heeft dient nog te worden besproken.

7

8

8

Visie op Rhenen

H 1.1

1.1 VISIE OP RHENEN ‘Behoud ons Rhenen en maak het nog mooier’ De gemeente Rhenen is een groene gemeente met een sterke geschiedenis. De samenleving is hecht; mensen kennen elkaar en helpen elkaar. Veel vrijwilligers zetten zich in voor de vele verenigingen in onze gemeente. De verschillende kernen hebben hun eigen karakter, zoals de tabaksschuren in Elst, de kerkgemeenschappen in Achterberg en de historische kern van Rhenen. Het goede van de gemeente blijven we onderhouden en verbeteren. Zodat we in 2035 van dit alles nog steeds genieten. In 2035… Extra woningen en meer groen In 2035 zijn er in de kernen ongeveer 1.000 nieuwe woningen bijgebouwd. Eengezinswoningen en flatwoningen, maar ook een knarrenhofje en andere nieuwe woonvormen waar jong en oud samenwonen in één huis of dicht bij elkaar. Hierdoor blijven jongeren, gezinnen en ouderen graag in hun dorp of stad wonen. En in 2035 is er meer groen gekomen. Jong en oud geniet van het groen; om te spelen, te ontmoeten, om te sporten of bijvoorbeeld voor een lekkere wandeling. In de gemeente Rhenen staan we voor elkaar klaar In 2035 staan wij in Rhenen nog steeds klaar voor elkaar. Ook voor de mensen die het moeilijker hebben. We blijven ons ervoor inzetten dat geen inwoner meer in armoede leeft. Rhenen heeft een rijk cultureel leven en veel verschillende sportverenigingen.

Samen naar het museum en muziek maken, lekker buiten wandelen, sporten en spelen. We doen het in 2035 steeds meer. Voor onze gezondheid en omdat we het leuk vinden. Iedereen kan meedoen. Innovatieve bedrijven en duurzaamheid In 2035 zijn er vlak bij het industrieterrein van Remmerden kleine en middelgrote milieuvriendelijke bedrijven bijgekomen. Veel agrarische bedrijven in het Binnenveld hebben in 2035

hun bedrijf verduurzaamd. Het zijn goed lopende bedrijven die zorgen voor ons voedsel, maar er is ook ruimte voor andere activiteiten. Ondanks goede isolatie en energiebesparing gebruiken we meer energie. In 2035 wekken we samen schone energie op door zonnepanelen op onze daken. Dit om zoveel mogelijk te voorkomen dat er grote zonneweides moeten komen. Daarnaast onderzochten we sinds 2022 andere mogelijkheden om aan schone energie te komen. In 2035 ziet onze gemeente er nog groener uit dan nu. Een groene omgeving met meer soorten planten en dieren. De gezonde natuur zorgt voor schone lucht en beschermt ons beter bij extreem weer zoals hitte, droogte en zware regenval. Extra groen en minder stenen helpt ook om wateroverlast te voorkomen. Genieten van mooie natuur en cultuur De inwoners en bezoekers uit de regio genieten in 2035 nog steeds van de natuur, het water, de cultuur en de gezellige restaurantjes in onze gemeente. Langs de Rijn zijn strandjes aangelegd. En er zijn wandelpaden bijgekomen die ook toegankelijk zijn voor mensen in een rolstoel. We zijn trots op onze historische kern van Rhenen. Diverse mooie oude gevels van bijvoorbeeld de Delftse school zijn al hersteld en worden goed onderhouden. In 2035 rijdt er minder doorgaand verkeer door het stadscentrum. Dankzij betere fietspaden en goed openbaar vervoer kunnen we ons snel verplaatsen in de stad en de regio.

De auto blijft populair. Ondanks de verbreding van de Rijnbrug staat in 2035 het verkeer hier in de spits helaas nog steeds wel eens vast. Rhenen blijft een zelfstandige gemeente We vinden het belangrijk om onze zelfstandigheid en onze cultuur-historische identiteit te kunnen bewaren. We willen graag blijven wie we zijn.

9

H 1.1

10

Het bestuur van de gemeente Rhenen

10

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2 HET BESTUUR VAN DE GEMEENTE RHENEN Organisatieschema De inrichting van de organisatie is één van de bouwstenen om de doelen die de gemeente heeft te bereiken. In de afbeelding hieronder is het organisatieschema van de gemeente Rhenen weergegeven.

RAADSGRIFFIE

COMMISSIE RUIMTE & ECONOMIE

FYSIEK

COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS

GEMEENTERAAD RHENEN REKENKAMER

COMMISSIE BESTUUR & FINANCIËN

COMMISSIE SAMENLEVING

INTEGRAAL MANAGEMENT TEAM SOCIAAL

BEDRIJFSVOERING

11

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2.1 College van burgemeester en wethouders Het bestuur van de gemeente wordt gevormd door het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad. Het college van burgemeester en wethouders (college van B&W) is vergelijkbaar met het kabinet. Het college regeert en vormt het dagelijks bestuur van een gemeente. Hieronder volgt de samenstelling van het college van B&W op 1 mei 2024.

Waarnemend burgemeester Corry van Rhee-Oud Ammerveld Portefeuille: coördinatie bestuur en beleid, kabinetszaken, openbare orde en veiligheid, handhaving, versterken lokale democratie en participatie, digitale samenleving, bedrijfsvoering en dienstverlening, spreidingswet en regio Foodvalley.

Wethouder Gert van Laar

Wethouder Dick Poortinga

Wethouder Hans Boerkamp

Wethouder Bert Fintelman

Portefeuille: ruimtelijke ontwikkeling, wonen, ruimtelijke projecten, beheer openbare ruimte, riolering, afvalverwerking, vergunningverlening, omgevingswet en versnelde woonopgaven.

Portefeuille: welzijn, volksgezondheid en sport, kerngericht werken, Participatiewet, economie, recreatie en toerisme, evenementen en cultuur (historie).

Portefeuille: Wet Maatschappelijke Ondersteuning, jeugd, onderwijs en kinderopvang, mobiliteit en bereikbaarheid, basismobiliteit en financiën en belastingen

Portefeuille: landelijk gebied/buitengebied, duurzaamheid/klimaat, natuur/ milieu, gemeentelijk vastgoed, grondbeleid, nutsbedrijven en Foodvalley - eiwitstrantitie

Projecten: Leefbaarheidsplan Elst en gezondheidscentrum Rhenen.

Projecten: Stadshaven.

Projecten: Rijnbrug.

Project: MFG Rhenen

12

Het bestuur van de gemeente Rhenen

H 1.2

1.2.2 Gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste orgaan in een gemeente en is te vergelijken met de Tweede Kamer: - de gemeenteraad bepaalt (de hoofdlijnen van) het beleid en ziet toe op de uitvoering daarvan door het college van B&W, rekening houdend met signalen en informatie uit de samenleving; - de gemeenteraad stelt de begroting en jaarrekening vast en benoemt en ontslaat wethouders.

Bart van der Tang

Marco Mulder

Gert Hovestad

Jan Bosch

Gert Jan van Leeuwen

Leo Schenk

Richard Salari

Ingebrid Kiewiet

Geertje Wiesenekker

Willem Oorschot

Henri Pabstvan 't Slot

Justin Hermsen

Caroline Folmer

Dineke Jansen

Bart Oosterhoff

Ben Hartholt

Eef Brouwer

De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad die verder is samengesteld uit 19 gekozen raadsleden. Op deze pagina staat het overzicht van de gemeenteraad conform de samenstelling op 1 mei 2024.

Gabriëlle Geerts

Jon Agricola

13

1.2 FINANCIEEL BEELD OP HOOFDLIJNEN Financiële positie Rhenen De financiële positie van onze gemeente staat in 2024 onder druk. Een beeld dat we ook terugzien in de perspectiefnota 2025. Op basis van de huidige prognoses verwachten wij in 2024 een tekort van bijna € 2 miljoen. De peildatum van deze prognoses is april-mei 2024. De schuldquote ligt in deze rapportage op hetzelfde niveau als in de begroting 2024. In absolute zin is de omvang van de schulden wel toegenomen met bijna € 5 miljoen. Dit hangt samen met de besluitvorming van de raad over het realiseren van 15 flexwoningen, de aankoop van locatie Maatsteeg en het aanleggen van een kunstgrasveld. We staan in 2024 maar ook de daarop volgende jaren voor forse financiële uitdagingen. De raad heeft met het beschikbaar stellen van een budget voor de projectleider ombuigingen de noodzaak hiervan ook ingezien. Hierdoor hebben wij het proces in mei kunnen opstarten. Ontwikkeling resultaat 2024 Het verwachte resultaat voor 2024 komt uit op € 1.922.000 nadelig. Ten opzichte van de begroting 2024 na wijziging is het resultaat verslechtert met € 1,6 miljoen. De oorzaken hiervan liggen bij de jeugdzorg, het minima en armoedebeleid en bij de inhuur. De belangrijkste oorzaken hiervan liggen in de jeugdzorg, het minima en armoedebeleid en de inhuur. Om de kosten van de jeugdzorg terug te dringen zijn wij bezig met een actieplan.

Maar het zal een enorme uitdaging blijven om de kosten terug te dringen. Bij het minima en armoedebeleid liggen er besluiten van de raad aan ten grondslag. Het beleid werpt daardoor z’n vruchten af, maar het legt wel een groter beslag op de middelen. De kosten van de inhuur zijn (noodzakelijkerwijs) hoger dan gewenst. Dit wordt veroorzaakt door de krapte op de arbeidsmarkt in de publieke sector, de extra taken waarmee gemeenten te maken hebben en het hoge ziekteverzuimpercentage. Voor een uitgebreidere toelichting over de inhuur verwijzen wij naar de bijlage.

Verloopoverzicht resultaat

2024

A. Begroting 2024 vastgesteld

97 V

B. Raadsbesluit begroting 2024

162 N

C. Doorwerking bijstelling financieel perspectief 2024-2027

228 N

D. Raad december: belastingverordeningen 2024

91 V

E. Herijking minimabeleid

107 N 407 N

F. Bijstellingen Voorjaarsnota 2024

1.612 N

Geraamd resultaat 2024

1.922 N

NB: de peildatum van de gepresenteerde bijstellingen onder punt F is april/mei 2024. Daarom zijn in dit bedrag alleen de gevolgen van de meicirculaire 2024 verwerkt die op basis van de voorjaarsnota van het Rijk bij ons bekend konden zijn.Voor meer informatie over de uitkomsten van de meicirculaire 2024 verwijzen wij u naar pagina 40. Hoe gaan we om met tekort 2024? Het tekort 2024 vraagt om keuzes van het bestuur. In dit stadium kiezen wij niet voor onomkeerbare maatregelen en maatregelen die onze inwoners treffen. We kijken vooral naar maatregelen van technische aard, mogelijkheden op organisatieniveau en naar haalbare afwijkingen van beleid. Het korte tijdsbestek waarbinnen die maatregelen hun beslag moeten krijgen werkt daarbij niet in ons voordeel. Onze ambitie is minimaal een halvering van het tekort 2024. Een eventueel tekort bij de jaarstukken komt ten laste van de algemene reserve. 14

H2

BEDRIJFSVOERING EN DI

G AL

EM

EN

ST

VE

EN RL

IN

G

E

DE

K

N KI

GS

M

ID

DE

L

F YS

EN

SO C VE

HA

ND

I LI

HA VIN

GH

G

EI D

&

N ECO

OM

IA AL

IE &

T MA A

R TOE

IS M

I EK

AP SC H

JK PE L I

E

TUSSENTIJDSE BELEIDSVERANTWOORDING 2.0 Inleiding De beleidsverantwoording bestaat uit zeven reguliere programma’s. Ze zijn een vast onderdeel van de producten uit de planning en control cyclus. Een programma is een samenhangende verzameling van activiteiten. De activiteiten worden uitgevoerd om de beoogde bestuurlijke doelen te bereiken. In de voorjaarsrapportage zijn per programma de volgende onderdelen toegelicht:

1. 2. 3. 4.

Wat willen we bereiken? Wat doen we nu? Wat zijn de politiek relevante ontwikkelingen? Wat kost het?

15

16

1

Programma BEDRIJFSVOERING 16

Programma Bedrijsvoering

Wat willen we bereiken? Maatschappelijk doel Inwoners en bedrijven hebben een slagvaardig en betrouwbaar bestuur en gemeentelijke organisatie en kunnen meedenken en meedoen om Rhenen nog mooier te maken.

Wat doen we ervoor?

Reguliere activiteiten: De gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de rekenkamer. Maar ook de bestuurlijke samenwerking. Daarnaast het ondersteunen van het bestuur door de medewerkers van de ondersteunende diensten personeel en organisatie, juridische zaken, communicatie, informatisering & automatisering, facilitaire zaken & documentaire informatievoorziening, financiën en receptie. Tenslotte het beheer van het gemeentelijk vastgoed voor eigen gebruik en het beheer van de buiten gebruik gestelde gebouwen.

Wat zijn de politiek relevante ontwikkelingen?

Rhenen werkt hybride: huisvestingsplan In de organisatievisie is hybride werken opgenomen. De doelstelling van het project is als volgt geformuleerd: "Wij zorgen voor een eigentijds en fijn werkklimaat en gaan hybride werken faciliteren voor alle medewerkers". Daarvoor zijn aanpassingen aan het gebouw en de inrichting nodig. Concreet betekent dit dat er meer vergaderruimtes komen, meer bel- en focusruimtes, flexibele werkplekken, meer ruimte voor ontmoeting en verduurzaming. Uitvoering tweede helft 2024.

H 2.1

Controles digitale veiligheid In oktober 2024 gaat de Europese Richtlijn NIS2 (Network and Information Security directive 2) in. Als gemeente worden wij ingedeeld bij de essentiële entiteiten, waarvoor een zwaarder regime zal gelden. Ontwikkelplan jaarstukken 2022 Inmiddels is er een plan opgesteld, waarin de stappen voor de drie gebieden waarover de NIS2 gaat staan weergegeven: Operationele Technologie, Internet of Things en de “gewone ICT”. Er dient een grote slag te worden gemaakt. Of dit op tijd gaat lukken hangt onder andere af van het uitvoeren van taken die voorheen door Veenendaal werden uitgevoerd. Bij de vaststelling van de jaarrekening 2022 is, in het gesprek tussen raad en college, door het college de toezegging gedaan dat er een ontwikkelplan zou worden opgesteld om te komen tot een verbetering van de verantwoordingsprocessen. Het ontwikkelplan geeft ons de kans om onze interne organisatie te verbeteren. Door te verbeteren krijgen we inzicht, waardoor we meer sturingsmogelijkheden hebben en daarmee transparant kunnen rapporteren. De afgelopen jaren is door Rhenen gewerkt aan de verbetering van de interne beheersing. Tot en met het najaar van 2022 leek deze voldoende, mede gezien de resultaten van de accountantscontroles.

Maar de maatschappelijke behoefte aan transparantie vanuit de overheid en de druk op (onder andere) accountants hebben er toe geleid dat de norm voor de interne controle zwaarder is geworden. Bij de controle van de jaarrekening 2022, werd ineens duidelijk dat de norm en de werkwijzen van Rhenen in toenemende mate uit elkaar zijn gegroeid. Er is een projectgroep opgericht om het proces te begeleiden om te komen tot het voorliggende ontwikkelplan. Het ontwikkeltraject heeft, ten opzichte van 2022, al tot diverse verbeteringen geleid. Zo is de verbijzonderde interne controle uitgebreid naar alle materiële processen, worden alle aanvullende werkzaamheden uitgevoerd en stellen we als gemeente nu zelf de prestatielevering in het sociaal domein vast. Maar we zijn nog niet waar we willen zijn. In de aankomende jaren zetten we hier dan ook volop op in.

Wat kost het? (in € x 1.000) Begroting 2024

Concept Jaarrekening 2023

Jaarrekening 2022

vastgesteld in november 2023

vastgestelde wijzigingen tot voorjaarsnota

wijzigingen voorjaarsnota

na wijzigingen voorjaarsnota

werkelijk

werkelijk

10.479 N

98 N

1.383 N

11.960 N

10.870 N

8.691 N

Saldo mutaties reserves (B)

42 V

0N

188 V

231 V

16 V

238 V

Geraamd resultaat (A+B)

10.437 N

98 N

1.195 N

11.729 N

10.854 N

8.453 N

(in € x 1.000) Saldo van baten en lasten (A)

17

H 2.2

Programma's

2

Programma DIENSTVERLENING 18

Programma Dienstverlening

H 2.2

Wat wilLen we bereiken? Maatschappelijk doel Inwoners en bedrijven hebben een slagvaardig en betrouwbaar bestuur en gemeentelijke organisatie en kunnen meedenken en meedoen om Rhenen nog mooier te maken.

Wat doen we ervoor?

Reguliere activiteiten: Burgerzaken (zoals burgerlijke stand, rijbewijzen, reisdocumenten) en verkiezingen.

Wat kost het? (in € x 1.000) Begroting 2024

Concept Jaarrekening 2023

Jaarrekening 2022

vastgesteld in november 2023

vastgestelde wijzigingen tot voorjaarsnota

wijzigingen voorjaarsnota

na wijzigingen voorjaarsnota

werkelijk

werkelijk

Saldo van baten en lasten (A)

528 N

27 N

7V

547 N

569 N

493 N

Saldo mutaties reserves (B)

0N

0N

0N

0N

0N

160 N

Geraamd resultaat (A+B)

528 N

27 N

7V

547 N

569 N

653 N

(in € x 1.000)

19

20

3

Programma FYSIEK 20

Programma Fysiek

Wat wilLen we bereiken? Maatschappelijk doel Het bevorderen en instandhouden van een gezond en duurzaam leefmilieu / openbare ruimte en in het bijzonder de zorg voor milieu, reiniging, afvalstoffenverwijdering en riolering.

Wat doen we ervoor?

Reguliere activiteiten: Inrichting, aanleg, onderhouden/schoonhouden van wegen, riolering en openbaar groen, de afvalinzameling, de lijkbezorging, het parkeren, de openbare verlichting, speelvoorzieningen en de wijkonderkomens in Rhenen en Elst. Daarnaast principeverzoeken, omgevingsvergunningen, bestemmingswijzigingen, bouwgrondexploitaties en faciliterende grondexploitaties, wonen en het beheer van het woonwagenkamp. Tenslotte de energietransitie, klimaatbestendigheid, grondstoffen en de circulaire economie.

Wat zijn de politiek relevante ontwikkelingen?

Kruising Achterbergsestraatweg In maart heeft er een informatieavond plaatsgevonden voor belanghebbenden. Op 14 maart was de behandeling van het raadsvoorstel over de kaders voor de aanpassing van de kruising. Naar aanleiding van de insprekers heeft de raadscommissie aangegeven meer tijd nodig te hebben. De raad heeft een brief gestuurd naar de Provincie Utrecht. De voortgang van dit project is in hoge mate afhankelijk van welke verkeerskundige oplossing de gemeente voorstaat en welke oplossing de provincie als wegbeheerder van de N233 uiteindelijk verkiest.

H 2.3

Onderzoek naar vermindering restafval Met de eerste maatregelen uit het uitvoeringsprogramma van het afval- en grondstoffenbeleid is de bronscheiding met 5,5% gestegen tot 74% en het restafval is afgenomen van 187kg tot 130kg per inwoner per jaar. We zien echter dat de huidige maatregelen steeds minder effect hebben, waardoor we de doelstellingen (in 2023 naar 110kg en in 2026 tot 70kg restafval per inwoner per jaar) niet halen. Wel heeft de pilot van de luier- en incontinentiemateriaal inzameling, evenals meer gescheiden aanleveren van GFT en textiel in 2023 bijgedragen aan een verdere vermindering van restafval. In 2023 was er 126 kilo restafval per inwoner, de doelstelling van 110kg restafval (in 2023) hebben we hiermee niet gehaald. In 2024 laten we een onderzoek uitvoeren naar mogelijke scenario's voor een nieuw inzamelsysteem, om het aantal kg restafval per inwoner verder omlaag te krijgen (fase 2 afvalbeleidsplan). Naast mogelijkheden voor een nieuw inzamelsysteem is in het onderzoek ook gekeken naar het afvalbrengstation. De uitkomsten van dit onderzoek worden aan de raad gepresenteerd. Interventies om het aanbieden van PMD-zakken te verbeteren Een groot deel van de inwoners van gemeente Rhenen scheidt goed hun afval. Echter ziet gemeente Rhenen helaas op sommige plekken dat PMD-zakken niet op de juiste manier worden aangeboden en dat de PMD-zakken vervuild zijn.

Daarnaast zien we ook een te hoog vervuilingspercentage terug in het laatste samenstellingsonderzoek van RKN van 13 april 2023 (26% stoorstoffen). Om die reden willen RKN en gemeente Rhenen de kwaliteit van het ingezamelde PMD verbeteren. Op 5 containerlocaties met PMD-aanbiedplekken zijn in Q1 interventies aangebracht. Hiermee onderzoeken we de effecten op het aantal te vroeg aangeboden PMD-zakken en op de kwaliteit van het aangeboden PMD. In Q1 en Q2 worden de resultaten gemonitord. Eind Q2 zal de raad het evaluatierapport ontvangen.

In gesprek met Provincie over N225 in Rhenen en Elst We zijn met de Provincie in gesprek over de mogelijkheden om zwaar vrachtverkeer om te leiden op het westelijk gedeelte van de N225. We sluiten aan bij de provinciale planning en doen dit dus eerder dan gepland.

21

Programma Fysiek

Veel nieuwe woningen in voorbereiding Achterberg West 2 Het bestemmingsplan heeft ter inzage gelegen. De wens was om eind 2023 de anterieure overeenkomst te sluiten en dat wordt naar verwachting in Q2 van 2024. Voordat de raad het bestemmingsplan kan vaststellen, willen we de anterieure overeenkomst met de ontwikkelaar gesloten hebben. Vergunningverlening in 2024 is nog steeds haalbaar, maar afhankelijk van de vraag of beroep wordt aangetekend tegen het bestemmingsplan. DAMKRO Elst Overstromingsrisico is een knelpunt gebleken. Voor de buitendijkse ligging van het projectgebied is de regelgeving recent aangescherpt. Vergunningverlening in 2024 en oplevering in 2025, zoals vermeld in de begroting, is niet mogelijk. Eerst moet het ontwerp aangepast worden en daarna kan de bestemmingsplanprocedure doorlopen worden. De inzet voor 2024 wordt om dit proces vlot te trekken door noodzakelijke aanpassingen in het ontwerp door te voeren en alsnog de planologische procedure op te starten. Naast overstromingsrisico is ook stikstof een risico. Gezondheidscentrum We verwachten de oplevering van het nieuwe gezondheidscentrum in 2025 en van alle appartementen in 2026 (er wordt gebouwd in 2 fasen).

H 2.2.3

Achterberg Zuid Het college heeft een principebesluit genomen voor de ontwikkeling van maximaal 90 woningen in Achterberg Zuid. Er is een intentieovereenkomst gesloten met de projectontwikkelaar. De projectontwikkelaar heeft een participatiebijeenkomst georganiseerd. Op basis hiervan wordt het plan in 2024 verder uitgewerkt en getoetst. Populierenlaan 2a In de raad van september 2023 is het bestemmingsplan vastgesteld. Hierdoor wordt de bouw mogelijk van 10 woningen, waarvan 3 appartementen en 7 grondgebondenwoningen. De omgevingsvergunning verwachten we nog conform planning in 2024 te verlenen, gevolgd door de oplevering in 2025. Franseweg 44-46 Aan de Franseweg 44-46 in Elst zijn plannen in voorbereiding voor de bouw van 10 grondgebonden woningen en 5 appartementen. Het terrein wordt nu gebruikt voor vier appartementen en circa 10 garageboxen. Het omgevingsplan is conform planning in februari als ontwerp ter inzage gegaan. Dorpshuis Voor de locatie Dorpshuis is in juli 2022 de verkoopprocedure gestart. Begin 2023 is de beoogd koper bekend gemaakt en tegen dat besluit is een kort geding aangespannen. De rechter

22

Programma Fysiek

bepaalde dat de gemeente een herbeoordeling moest doen en opnieuw moest besluiten over de beoogd koper. De gemeente heeft geprobeerd om de opdracht van de kortgedingrechter binnen de kaders van het verkoopproces uit te voeren. Daarbij is duidelijk geworden dat de gemeente, binnen de verkoopregels, niet kon garanderen dat alle partijen gelijk behandeld werden. Daarom heeft het college in november 2023 besloten het verkoopproces te stoppen. Tegen dat besluit is in december 2023 opnieuw een kort geding aangespannen.

nodig. Financieel vertaalt dit zich in de inzet van ambtelijke capaciteit en de inzet van externe expertise. Voor 2025 is ook het opruimen van het tijdelijk parkeerterrein dat nu op de locatie ligt meegenomen. De grond is door dit tijdelijke gebruik niet eerder dan juli 2025 beschikbaar voor woningbouw. De nu te maken kosten kunnen in de toekomst worden terugverdiend met de te verwachten grondopbrengsten. Uitgangspunt is een tenminste kostendekkende realisatie.

De rechter heeft de gemeente in het gelijk gesteld en de tegenpartij is niet in hoger beroep gegaan. Daarmee is de weg vrij om een nieuw verkoopproces te starten. Dat gaan we voorbereiden, zodat er zo snel mogelijk woningen gerealiseerd kunnen worden.

In 2024 behandelen we principeverzoeken met verschillende woningbouwplannen. Deze variëren van kleinschalige woningbouwhofje tot appartementen.

Locatie voormalige Springplank De grond aan de Platanenlaan, hoek Groeneweg in Rhenen-stad (een deel van het terrein waar basisschool De Springplank gevestigd was) kan verkocht worden voor ontwikkeling. De stedenbouwkundige randvoorwaarden zijn vastgesteld in het tijdelijk omgevingsplan/ bestemmingsplan De Springplank op 20 maart 2012. Het hoofdprogramma is woningbouw in eengezinswoningen en/of appartementen. Voordat tot verkoop kan worden overgegaan moeten onder andere een Selectieleidraad met een Programma van Eisen voor gronduitgifte, algemene verkoopvoorwaarden en een concept Samenwerkings en/of verkoopovereenkomst worden opgesteld. Om de voorbereidingen van de verkoop ter hand te kunnen nemen is een voorbereidingskrediet

H 2.3

NB. Deze locatie is gekozen voor wonen met zorg. Daarom verwijzen wij u ook naar het onderwerp (concrete stappen voor wonen en zorg) op de volgende pagina. We zijn van start met de Omgevingswet Vanaf 1 januari 2024 werken we met de Omgevingswet. Het werken met de Omgevingswet loopt tot nu toe goed. Vergunningvragen komen binnen via het Omgevingsloket. Planinitiatieven toetsen we aan het 'Tijdelijke omgevingsplan van rechtswege'. Hierin staan de bestemmingsplannen, aantal verordeningen en aantal rijksregels (de bruidsschat). Eerste concrete resultaten voor de Versnelde Woonopgave behaald. Voor de Versnelde Woonopgave zijn de volgende actuele ontwikkelingen te melden.

23

Programma Fysiek

De Spreidingswet is aangenomen in januari 2024. Het college heeft de opdracht gekregen om 120 asiel-opvangplekken te organiseren. Op dit moment onderzoeken we hoe we hier uitvoering aan geven. Dit doen we in nauw overleg met het COA (Centraal Orgaan Opvang asielzoekers). De gemeenteraad heeft op 6 februari een investeringskrediet verleend voor de realisatie van 15 flexwoningen op locatie Binnenweg. De aanbesteding voor 15 flexwoningen aan de Binnenweg is gestart in april. De planning is dat de woningen eind 2024 opgeleverd zijn. Samen met Rhenam worden andere locaties voor flexwoningen onderzocht. Ook het verdiepende onderzoek naar geschikte locaties voor flexwoningen loopt in 2024 door. De 10 tijdelijke woningen op Landgoed Prattenburg ten noorden van Elst kunnen tot tenminste augustus 2024 (en waarschijnlijk langer) blijven staan en gebruikt worden voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Het college heeft besloten om te onderzoeken of een gebouw in de Herenstraat geschikt is als doorstroomlocatie voor statushouders. De woon-studio’s die in dit gebouw komen, worden op termijn ook beschikbaar voor andere woningzoekenden. Het participatieproces over de doorstroomlocatie is opgestart. Een gedeelde woonruimte aan de Nieuwe Veenendaalseweg voor 6 Oekraïners en 9 minderjarige vluchtelingen is vanaf november 2023 in gebruik.

H 2.3

Concrete stappen voor wonen en zorg In oktober en november 2023 zijn er twee bijeenkomsten geweest waarbij belanghebbende partijen op het gebied van wonen, welzijn en zorg en belangenvertegenwoordigers werden geconsulteerd. De inbreng van de consultatie is verwerkt tot een richtinggevend kader: hoe ziet een geclusterde woonvorm met 24-uurszorg eruit? Daarnaast is ook een locatieonderzoek geweest. In mei 2024 heeft het college besloten om de locatie Springplank (hoek Platanenlaan en Groeneweg) aan te wijzen als mogelijke locatie voor een geclusterde woonvorm met 24-uurszorg. Voor de plankosten is hiervoor een budget opgenomen in deze Voorjaarsrapportage. Voor Elst wordt in 2024 verder onderzoek gedaan naar een geschikte locatie. Ook heeft het college een concreet programma van eisen voor het ontwikkelen van levensloopbestendige appartementen vastgesteld. Bij de ontwikkeling van de Dokter Wallerstraat wordt dit programma ook meegeven. Strategische aankoop Maatsteeg 20 In het coalitieakkoord staat dat het college een actiever grondbeleid wil voeren, waarbij de financiële risico’s zo laag mogelijk blijven. Eind 2023 was er een mogelijkheid om een boerderij te bemachtigen aan de Maatsteeg 20. Deze aankoop biedt kansen om te schuiven met de puzzelstukjes van de verschillende ruimteclaims.

Daarbij kan het beweging creëren in de gemeentelijke opgaven op het gebied van onder andere de transitie van het landelijk gebied, de verstedelijking en de energiestrategie. De gemeenteraad heeft op 19 maart 2024 het besluit genomen tot aankoop van dit object.

24

Programma Fysiek

H 2.3

Aanvullend budget noodzakelijk voor opstellen gebiedsvisie Dokter Wallerstraat In het bestuursprogramma is een budget toegekend voor het opstellen van de gebiedsvisie Dokter Wallerstraat. De uitvoering hiervan loopt. Ten opzichte van het bestuursprogramma kan nu beter worden gespecificeerd worden welke kosten gemaakt moeten worden voor het opstellen van de gebiedsvisie. Het budget is onvoldoende gebleken. Sindsdien zijn namelijk de werkzaamheden voor het opstellen van de gebiedsvisie aanbesteed aan een stedenbouwkundig bureau, en er zijn procesafspraken gemaakt met Rhenam Wonen. Een aanvullend budget van € 33.000 is noodzakelijk om het opstellen van de gebiedsvisie af te ronden. Verkenning technische mogelijkheden windenergie We gaan voorlopig door met de technische verkenning naar de mogelijkheden voor windenergie, samen met de gemeente Wageningen, conform de RES 1.0. Dit is besproken tijdens de raadscommissie Ruimte & Economie op 14 maart 2024. De provincie Utrecht heeft in de PlanMER de milieueffecten van windturbines onderzocht in onderzoeksgebieden verspreid over de provincie. Een gebied ten zuiden van Rhenen, bij de grens met Wageningen is als kansrijk aangewezen. Ook provincie Gelderland is bezig met een PlanMER. Voor een gezamenlijk project met Wageningen zijn we ook afhankelijk van de Gelderse resultaten.

Wat kost het? (in € x 1.000) Begroting 2024

Concept Jaarrekening 2023

Jaarrekening 2022

vastgesteld in november 2023

vastgestelde wijzigingen tot voorjaarsnota

wijzigingen voorjaarsnota

na wijzigingen voorjaarsnota

werkelijk

werkelijk

Saldo van baten en lasten (A)

4.273 N

265 N

404 N

4.942 N

4.260 N

2.710 N

Saldo mutaties reserves (B)

66 V

186 V

525 N

273 N

239 V

307 N

Geraamd resultaat (A+B)

4.207 N

79 N

929 N

5.215 N

4.021 N

3.017 N

(in € x 1.000)

25

4 26

Programma SOCIAAL MAATSCHAPPELIJK 26

Programma Sociaal maatschappelijk

H 2.4

Wat wilLen we bereiken? Maatschappelijk doel

Rhenen is een vitale gemeente met een effectieve maatwerkondersteuning voor inwoners met een ondersteuningsbehoefte.

Wat zijn de politiek relevante ontwikkelingen?

Jeugdzorg Voor de ontwikkelingen over de jeugdzorg verwijzen wij u naar pagina 41 waar een uitgebreide toelichting is opgenomen.

Wat doen we ervoor?

Reguliere activiteiten: De reguliere activiteiten in programma Sociaal maatschappelijk richten zich op de activiteiten van Jeugd, maatschappelijke ondersteuning en participatie. Voorbeelden hiervan zijn: • Onderwijshuisvesting, peuteropvang, onderwijsachterstandenbeleid en jeugd-/jongerenwerk. • Leerlingenvervoer, jeugdhulp en jeugdveiligheid. • Maatschappelijke huisvesting (gezondheidscentra, sportaccommodaties en dorpshuizen), sport, bibliotheek, muziek, welzijn, vrijwilligers, mantelzorg en buurtsportcoaches. • Individueel toegekende voorzieningen, de taken van de gemeente op het gebied van de Wet verplichte GGZ, de ondersteuning mantelzorgers, individuele welzijnsvragen, bemoeizorg, huiselijk geweld, het Algemeen Maatschappelijk Werk en het (samen met de regio) regelen van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Vluchtelingenwerk, nieuwkomers en maatschappelijke begeleiding. • Werken in de sociale werkvoorziening (WSW-IW4), de gebundelde uitkering (BUIG: uitkeringen in het kader van Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz2004 en loonkostensubsidie), minimabeleid en de schuldhulpverlening.

Toekenning SPUK bibliotheekwerk Deze SPUK is bedoeld als voorbereiding op 2025 wanneer de zorgplicht voor de bibliotheek bij de gemeente komt te liggen. Met deze extra middelen wordt in 2024 en 2025 een impuls gegeven aan de zorgplicht op die punten waar nodig. Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord Rhenen en het Integraal Zorgakkoord; samen zetten we in op een gezonde generatie. Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) bouwen we aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. Begin 2024 zijn beleidsregels vastgesteld om uitvoering te kunnen geven aan het GALA. Op basis hiervan zijn de eerste subsidieaanvragen gehonoreerd. De samenhang met het Integraal Zorgakkoord (IZA) is groot. Zorgpartijen, gemeenten, zorgverzekeraars en maatschappelijke partners werken samen in coalities om tot verbeteringen te komen om de zorg betaalbaar te houden. Gemeenten werken (samen met onze (lokale) kernpartners) aan een integrale inzet op preventie, om een beweging van zorg naar gezondheid te realiseren. Het versterken van de sociale basis is hierin essentieel.

27

27

Programma Sociaal maatschappelijk

H 2.4

Toename inwoners met bijstandsuitkering In de begroting hebben we aangegeven dat we een toename verwachten van inwoners die een bijstandsuitkering nodig hebben. We zien in de eerste twee maanden van 2024 ook daadwerkelijk een toename. Om (gedeeltelijke) uitstroom te bevorderen blijven we ook inzetten op ondersteuning van inwoners met (nog) een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Door bijvoorbeeld inzet vanuit de Steiger en Jobhulpmaatje. En vanuit de arbeidsmarktregio is ondersteuning naar werk mogelijk voor statushouders.

Wat kost het? (in € x 1.000) Begroting 2024

Concept Jaarrekening 2023

Jaarrekening 2022

vastgesteld in november 2023

vastgestelde wijzigingen tot voorjaarsnota

wijzigingen voorjaarsnota

na wijzigingen voorjaarsnota

werkelijk

werkelijk

21.388 N

764 N

690 N

22.842 N

21.745 N

20.203 N

Saldo mutaties reserves (B)

42 V

26 V

118 V

185 V

342 V

287 V

Geraamd resultaat (A+B)

21.346 N

738 N

572 N

22.657 N

21.403 N

19.915 N

(in € x 1.000) Saldo van baten en lasten (A)

28

5

Programma ECONOMIE & TOERISME 29

Programma Economie & toerisme

Wat wilLen we bereiken?

H 2.5

Wat zijn de politiek relevante ontwikkelingen?

Maatschappelijk doel Gemeente Rhenen is een gemeente waar het goed ondernemen is waarbij de kwaliteit van de leefomgeving in acht wordt genomen.

Wat doen we ervoor?

Reguliere activiteiten: a. Economische agenda: faciliteren van de ondernemersverenigingen ten behoeve van het ondernemersklimaat. b. Agrarische sector c. Toerisme & recreatie: realiseren van het uitvoeringsprogramma recreatie & toerisme en de exploitatie van de VVV in het Stadsmuseum en de Stadshaven Rhenen d. Cultuur: cultuur- en erfgoededucatie in het onderwijs en service van de bibliotheek als Informatiepunt Digitale Overheid. e. Samenwerkingsverbanden: de gemeente neemt deel aan de reguliere overleggen in de regio over economische zaken en rondom landbouw.

Regie op landelijk gebied Als gemeente werken we aan een toekomstbestendig landelijk gebied. Deze opgave is omvangrijk, onontkoombaar en complex en betreft een opgave waarbinnen eveneens Rijk, provincie, waterschappen en regio acteren. Daarnaast is de maatschappelijke impact en urgentie groot. Om zelfbewuste regie te voeren en richting te geven aan de vitaliteit en toekomst van het landelijk gebied en de lopende trajecten, gaat gemeente Rhenen een visie op het landelijk gebied ontwikkelen. In 2024 start het proces om te komen tot een visie op het landelijk gebied en we verwachten die in de loop van 2025 af te ronden. Uitvoering Economische Agenda De vacature voor een medewerker EZ blijkt moeilijk te vervulbaar te zijn. Daarom heeft de uitvoering van de Economische Agenda vertraging opgelopen. Herziening uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme Het huidige uitvoeringsprogramma recreatie & toerisme stamt uit de tijd van vóór corona. Door de coronacrisis zijn veel acties uit dit programma niet uitgevoerd. Op dit moment zijn we bezig om het uitvoeringsprogramma te herzien voor 2024-2025 en daarna. In de begroting 2024 zijn geen extra kosten meer geraamd voor de uitvoeringsagenda recreatie & toerisme; de

30

Programma Economie & toerisme

hiervoor in 2023 gereserveerde budgetten zijn overgeheveld naar 2024. Zowel structureel als incidenteel is er hierdoor ruimte voor het herziene uitvoeringsprogramma in 2024 en 2025. Realiseren wandelroutenetwerk Utrecht Oost Het Routebureau Utrecht is, in opdracht van provincie Utrecht, bezig met het uitwerken van het nieuwe wandelroutenetwerk Utrecht Oost. De gemeente Rhenen maakt ook deel uit van dit netwerk. Het definitieve detailontwerp van het netwerk over Rhenens grondgebied is in december 2023 goedgekeurd door het college. De oplevering van het wandelroutenetwerk stond gepland voor eind 2023. Echter heeft het project bij de provincie meerdere malen vertraging opgelopen. De oplevering staat nu gepland voor 2024. De incidentele kosten voor de realisatie van het Wandelroutenetwerk Utrecht-Oost ad € 21.000 zijn overgeheveld naar 2024. Bij oplevering van het Wandelroutenetwerk in 2024 zullen deze kosten uitbetaald worden.

H 2.5

Uitbreiden parkeren Kwintelooijen Door de toegenomen drukte in natuurgebieden en door de recente opening van het nieuwe Bezoekerscentrum is de parkeerdruk op Kwintelooijen de laatste tijd sterk toegenomen. Er moeten hierdoor nieuwe parkeerplekken gerealiseerd worden in het gebied. Voor de korte termijn is gekozen voor het gereed maken van het overloop parkeerterrein voor gebruik het hele jaar rond. Deze overloopvoorziening biedt ruimte aan ca 105 auto’s. Inzetten van deze overloopvoorziening heeft een voorkeur boven andere opties. De voorziening is aanpalend aan de huidige parkeervoorziening en voorkomt daarmee de spreiding van verkeersbewegingen. De kosten worden geraamd op € 70.000 excl. BTW. Met de initiatiefnemer van het bezoekerscentrum is eerder een parkeerregeling getroffen, waarbij vanuit de initiatiefnemer € 35.000 wordt bijgedragen om parkeergelegenheid te realiseren. Hiermee kan de helft van de kosten worden gedekt. Het restant ad € 35.000 wordt meegenomen als voorstel bij de bestemming van het rekeningresultaat 2023.

Voetveer Rhenen- Lienden: veerstoep verbeteren Sinds mei 2023 vaart er een nieuwe elektrische veerpont tussen Rhenen en Lienden. De veerstoep is ernstig toe aan vervanging. Stichting Uiterwaarde zal binnenkort hun plannen presenteren voor deze verbetering. Onderdelen hiervan zijn de huur en/of aankoop van een aanpassing van de laadklep op de dekschuit zodat deze goed past op de veerstoep, en het verlengen van de loopbrug voor de bemanning zodat zij veilig aan boord kunnen gaan. De financiële gevolgen zijn nog niet volledig inzichtelijk en worden meegenomen in de najaarsrapportage. De verwachting is dat de kosten niet volledig kunnen worden opgevangen binnen de budgetten van recreatie & toerisme.

Wat kost het? (in € x 1.000) Begroting 2024

Concept Jaarrekening 2023

Jaarrekening 2022

vastgesteld in november 2023

vastgestelde wijzigingen tot voorjaarsnota

wijzigingen voorjaarsnota

na wijzigingen voorjaarsnota

werkelijk

werkelijk

1.303 N

118 N

349 N

1.770 N

1.208 N

1.054 N

Saldo mutaties reserves (B)

17 V

22 V

198 V

238 V

23 V

15 V

Geraamd resultaat (A+B)

1.286 N

96 N

151 N

1.532 N

1.185 N

1.039 N

(in € x 1.000) Saldo van baten en lasten (A)

31

31

H 2.2

Programma's

6 32

Programma VEILIGHEID & HANDHAVING 32

Programma Veiligheid & handhaving

Wat wilLen we bereiken?

H 2.6

Wat doen we ervoor?

Maatschappelijk doel Rhenen is een gemeente waar inwoners, bezoekers en ondernemers veilig zijn en zich veilig voelen.

Reguliere activiteiten: Criminaliteitsaanpak, ondermijning, buurtbemiddeling, demonstraties, brandweerzorg, crisisbeheersing en geneeskundige zorg. Verder toezicht, juridische en bestuurlijke handhaving en de taken van de boa’s.

Wat kost het? (in € x 1.000) Begroting 2024

Concept Jaarrekening 2023

Jaarrekening 2022

vastgesteld in november 2023

vastgestelde wijzigingen tot voorjaarsnota

wijzigingen voorjaarsnota

na wijzigingen voorjaarsnota

werkelijk

werkelijk

2.493 N

22 N

107 N

2.623 N

2.330 N

2.185 N

Saldo mutaties reserves (B)

56 V

0N

0N

56 V

58 V

87 V

Geraamd resultaat (A+B)

2.437 N

22 N

107 N

2.567 N

2.272 N

2.098 N

(in € x 1.000) Saldo van baten en lasten (A)

33

H 2.2

Programma's

7 34

Programma OVERIGE DEKKINGSMIDDELEN 34

Programma Overige dekkingsmiddelen

H 2.7

In dit programma zijn de middelen verantwoord die vooraf geen bepaald bestedingsdoel hebben of niet toe te rekenen zijn aan de inhoudelijke programma’s. Voorbeelden hiervan zijn: belastingen, uitkeringen uit het gemeentefonds, treasury, dividend en onverdeelde lasten (stelposten). Het programma Algemene dekkingsmiddelen is onderverdeeld in twee deelprogramma’s: 1. Belastingen 2. Overige algemene dekkingsmiddelen.

Wat kost het? (in € x 1.000) Begroting 2024

Concept Jaarrekening 2023

Jaarrekening 2022

vastgesteld in november 2023

vastgestelde wijzigingen tot voorjaarsnota

wijzigingen voorjaarsnota

na wijzigingen voorjaarsnota

werkelijk

werkelijk

40.202 V

28 V

1.335 V

41.565 V

41.208 V

38.845 V

Saldo mutaties reserves (B)

135 V

626 V

0N

761 V

92 V

449 N

Geraamd resultaat (A+B)

40.337 V

654 V

1.335 V

42.326 V

41.300 V

38.396 V

(in € x 1.000) Saldo van baten en lasten (A)

35

H 2.2

Exploitatie

H3 FINANCIËLE BEGROTING

De financiële begroting bestaat uit (een toelichting op): 3.1 Het financieel beeld 3.2 Exploitatie 2024 3.3 Geprognotiseerde balans ultimo 2024

36

Financieel beeld

H 3.1

3.1 Financieel beeld Het financieel beeld bestaat uit: 3.1.1 Inleiding 3.1.2 Resultaat 3.1.3 Financiële positie

3.1.1 Inleiding Een gezonde financiële huishouding is cruciaal om te kunnen investeren in de samenleving. Het gemeentelijk huishoudboekje moet dus op orde zijn. De afgelopen jaren was dit bij onze gemeente het geval, zeker in vergelijking met andere gemeenten waarvan de begroting al tekorten vertoonde. Ook wij zagen de druk op de financiën toenemen. Dit kwam echter niet tot uiting in begrotingstekorten, maar wel in de keuzes die wij konden maken om extra te investeren. Vanaf nu is de druk op de financiële positie ook zichtbaar in het begrotingstekort 2024. Waar bij de vaststelling van de begroting 2024 sprake was van een voordelig resultaat van € 97.000, slaat het begrotingsresultaat nu om in een tekort van bijna € 2 miljoen. Een vergelijkbaar beeld zien we terug in de perspectiefnota 2025. Ombuigingen zijn daarmee op de korte en middellange termijn onvermijdelijk geworden. De signalen die hierop wezen namen de afgelopen maanden toe. De raad heeft met het beschikbaar stellen van een budget voor de projectleider ombuigingen de noodzaak hiervan ook ingezien. Deze informatie is met u gedeeld in de begroting 2024 en in het bestuurlijk voorstel over de projectleider ombuigingen. Begin mei is de projectleider gestart met zijn werkzaamheden. Het is duidelijk dat wij in 2024 maar ook in de komende jaren voor een forse financiële uitdagingen staan.

We zijn ervan overtuigd dat we samen met u deze uitdagingen het hoofd kunnen bieden. We willen de raad nadrukkelijk bij het ombuigingsproces betrekken. Zodra hierover meer bekend is wordt u vanzelfsprekend geïnformeerd. Light versie Zero Based Begroten in Sociaal Domein uitgevoerd Bij de budgetten van het programma Sociaal – Maatschappelijk is in het voorjaar een Zero Based Begroten (ZBB) traject light uitgevoerd. Aanleiding waren de aanzienlijke verschillen bij de budgetten op detailniveau bij de jaarstukken 2023. Het ZBB traject heeft naast meer inzicht, op onderdelen ook geleid tot structurele bijstellingen van de budgetten. Voorbeelden hiervan zijn de budgetten bij jeugd en bij het minima en armoedebeleid. Met deze kwaliteitsslag zijn de budgetten over de hele linie op een adequaat niveau gebracht. Een meer diepgaande beoordeling vindt plaats bij het organisatiebrede Zero Based Begroting traject. Dat traject is onderdeel van het ombuigingsproces.

37

Financieel beeld

3.1.2 Resultaat Het geraamd resultaat 2024 bedraagt € 1.922.000 nadelig. Ten opzichte van de vastgestelde begroting 2024 inclusief de wijzigingen tot en met april is het resultaat met € 1.612.000 verslechterd. Een samenvatting van de grootste financiële bijstellingen uit deze rapportage treft u hierna aan.

H 3.1

Financiële bijstellingen in 2024 In onderstaande tabel zijn de financiële bijstelling met een totaal van € 1.612.000 per programma inzichtelijk gemaakt. Hierbij is een onderscheid aangebracht tussen de bijstellingen van de lasten, baten en de toevoegingen en onttrekkingen reserves. De uitsplitsing is overeenkomstig de nieuwe manier van presenteren zoals die bij de jaarstukken 2023 is doorgevoerd met het oog op de rechtmatigheidsverantwoording. Na de tabel vindt een toelichting op hoofdlijnen plaats.

(€ x 1.000)

Lasten

Baten

Toevoeging reserves

Onttrekking reserves

Totaal wijzigingen voorjaarsnota

Programma 1 - Bedrijfsvoering

1.554 N

171 V

0N

188 V

1.195 N

Programma 2 - Dienstverlening

1N

8V

0N

0N

7V

553 V

957 N

925 N

400 V

929 N

Programma 4 - Sociaal maatschappelijk

3.468 N

2.779 V

0N

118 V

571 N

Programma 5 - Economie & toerisme

475 N

126 V

0N

198 V

151 N

Programma 6 - Veiligheid & handhaving

175 N

67 V

0N

0N

108 N

Programma 7 - Algemene dekkingsmiddelen

523 V

812 V

0N

0N

1.335 V

4.597 N

3.006 V

925 N

904 V

1.612 N

Programma 3 - Fysiek

Geraamd bijstelling Voorjaarsrapportage 2024

Lasten programma 1. Bedrijfsvoering (€ 1.554.000 N): De belangrijkste oorzaak van de hogere lasten zijn de kosten van inhuur van per saldo € 900.000. Verder betreft het de kosten voor de vervanging van het zaaksysteem en de toerekening van de prijsinflatie. Lasten programma 3 Fysiek (€ 553.000 V) Het voordeel op de lasten wordt grotendeels veroorzaakt door de verlaging van de plankosten grondexploitatie Achterberg West met € 247.000 (V) en de mutatie van het saldo naar onderhanden werk (€ 744.000 V). Daarnaast is het niet nog bestede deel van het voorbereidingskrediet 2023 versnelde woonopgave ad € 255.000 (N) doorgeschoven naar 2024. Baten programma 3 Fysiek (€ 957.000 N) Het nadeel op de baten wordt grotendeels veroorzaakt door het verschuiven van de verkoopopbrengst grondexploitatie Achterberg West van € 995.000 (N) naar 2025.

Onttrekking reserves programma 3 Fysiek (€ 400.000 V) Dit voordeel wordt grotendeels veroorzaakt door de onttrekking van de voorbereidingskosten versnelde woonopgaven ad € 255.000 (V) ten laste van de reserve woningbouwopgave. Lasten programma 4 Sociaal - Maatschappelijk Het nadeel bij de lasten wordt grotendeels veroorzaakt door de jeugdzorg via FoodValley en door de indexering naar het prijsniveau 2024 (€ 1.402.000 N). De lasten door de opvang van Oekraïners bedragen naar verwachting € 414.00 (N). Hiertegenover staan de baten van het Rijk. Verder wordt meer gebruik gemaakt van de minimaregelingen (w.o. de cunerapas) en is een bedrag voor energiearmoede geraamd (totaal € 625.000 N). Tegenover het geraamde bedrag voor de energiearmoede staan voor hetzelfde bedrag ook baten. Ook zijn de kosten voor het verlenen van bijstand en voor de uitvoering van de taken op gebied van participatie door de gemeente Veenendaal bijgesteld met € 580.000 N). Verder worden de kosten voor wet inburgering begroot (€ 263.000 N). Hiertegenover staan een rijksbijdrage. Tot slot zijn de personele kosten (inhuur en loonkosten) per saldo met € 613.000 verhoogd.

Toevoeging reserves programma 3 Fysiek (€ 925.000 N) Dit nadeel betreft de reservering van de middelen opvang Oekraïeners. Hiertegenover staat het voordeel van de ontvangen SPUK opvang ontheemden Oekraïne op programma 4. 38

Financieel beeld

Baten programma 4 Sociaal - Maatschappelijk Tegenover de bijgestelde lasten staan op verschillende onderdelen ook daarmee samenhangende baten: a. Opvang Oekraïners: € 1.852.000 (V) b. Wet inburgering: € 263.000 (V) c. Energiearmoede: € 240.000 (V) d. Hoger BUIG budget: € 193.000 (V) Lasten programma 7 Algemene dekkingsmiddelen (€ 523.000 V): Het ‘voordeel’ bij de lasten heeft betrekking op het afboeken van de reservering voor het opvangen van de prijsontwikkelingen 2024 in de programma’s. Baten programma 7 Algemene dekkingsmiddelen (€ 812.000 V): De baten van de uitkering uit het gemeentefonds nemen in 2024 toe met € 766.000 (V). Dit betreft het voordelige effect van de decembercirculaire 2023, verwerking voorinformatie meicirculaire 2024 en de actualisatie van de lokale maatstaven. Voorbeelden hiervan zijn het aantal woonruimten en het aantal inwoners als gevolg van de actualisatie van de woningbouwplanning. Daarnaast is sprake van een voordeel bij de OZB-opbrengsten. Een meer gedetailleerde analyse per programma treft u aan in onderdeel 3.2.3 Toelichting exploitatie 2024. Financiële ontwikkelingen Inhuur De inhuur blijft onverminderd hoog in de organisatie. De belangrijkste oorzaak is het personeelstekort in de publieke sector, waardoor het beroep op inhuur toeneemt. De personeelstekorten kennen verschillende oorzaken: a. Toegenomen vraag naar arbeid en een afgenomen aanbod.

b. Door de energietransitie, digitalisering en de ambities op het gebied van de woningbouw zijn er veel banen bijgekomen. c. Die banen onder punt b. komen bovenop de groeiende arbeidsvraag door de aangetrokken economie. d. Door de vergrijzing gaan er steeds meer mensen met pensioen waardoor het aantal werkenden afneemt. e. De personeelstekorten vergroten de werkdruk. Daardoor neemt het ziekteverzuimpercentage toe (Rhenen 2023: 9,4%), of vertrekken medewerkers eerder.

H 3.1

Dat kan weer leiden tot uitval van de blijvende medewerkers die blijven omdat de werkdruk extra toeneemt. In een aparte bijlage treft u een toelichting aan op de inhuur in 2024. Uitkering gemeentefonds Voorinformatie meicirculaire 2024 In de Voorjaarsnota van het Rijk, die de basis vormt voor de meicirculaire 2024, is besloten om de koppeling van het volume en loon- en prijs accres aan de ontwikkeling van het BBP twee jaar eerder in te voeren, namelijk vanaf 2024. Het nadelig effect wat hierdoor optreedt wordt in 2024 volledig gecompenseerd. Zie onderstaande tabel. (in € x miljoen)

2024

1. Accres Gemeentefonds bbp vanaf 2024

-719

2. Incidentele compensatie Gemeentefonds

719

Totaal effect op Gemeentefonds

-

In de voorjaarsnota van het Rijk zijn ook de financiële gevolgen opgenomen die voortvloeien uit lopende afspraken. Voorbeelden hiervan zijn: 1. Afrekening onderuitputting BTW compensatiefonds 2023 2. De bijgestelde loon en prijsontwikkelingen 2024 op basis van het Centraal Economisch Plan 2024. De financiële consequenties van de hiervoor geschetste ontwikkelingen leiden, samen met het voordeel uit de decembercirculaire en de bijstelling van de lokale maatstaven tot een voordeel van € 766.000 voordelig*. *Na de publicatie van de meicirculaire 2024 (eind mei) bleek er over 2024 sprake te zijn van een hoger voordeel van € 1.364.000. Dat voordeel komt bovenop de bedragen die zijn verwerkt in deze rapportage. Meer informatie over dit voordeel treft u verderop in deze rapportage aan.

39

Financieel beeld

Zorg in natura Jeugdzorg Bij Jeugd maatwerk is een aanzienlijke bijstelling nodig van de begroting. Dit kondigde zich al aan op basis van de realisatiecijfers in 2023, waarover eind 2023 een informatienota is geschreven. Voor 2024 zijn de ramingen gebaseerd op het uitgavenpatroon 2023 met een indexering naar het prijsniveau 2024 van 6,43%.

in het normaliseren, inzetten eigen/netwerkkracht en het afschalen en verkorten van trajecten. Tevens gaan we strakker sturen op verantwoordelijkheden vanuit de Jeugdwet en de Wet passend onderwijs. Tenslotte onderzoeken we hoe de component verblijf verminderd kan worden. Trendlijn: aantal unieke cliënten 389

389

De grootse afwijking ten opzichte van voorgaande jaren zit in de aantallen en zorgzwaarte. In de eerste plaats zien we bij de specialistische ambulante dagbesteding een significante toename. Dit is overigens conform het landelijke beeld. In de tweede plaats is er een sterke stijging bij verblijf; in Rhenen zien we verhoudingsgewijs een grote groei van de uithuisplaatsingen.

H 3.1

386

381

380

373

363

Het financiële beeld van de jeugdzorg is conform het landelijke beeld. We hebben te maken met de na effecten van corona. Dat zorgde voor een toename van de aantallen tot het niveau van voor de pandemie (zie bijgaande grafiek met de ontwikkeling van de aantallen cliënten) en een toename in de zorgzwaarte (zie bijgaande grafiek met de ontwikkeling van de kosten per cliënt ten opzichte van het gemiddelde in Foodvalley). Lokaal gezien zijn daarnaast er veel wisselingen geweest in het personeel. Tevens is het overgaan naar zelforganiserende teams met het vertrek van de coördinator ook van invloed geweest.

360

Om deze trend bij te sturen hebben we een actieplan opgezet én ondertussen al aan het uitvoeren. De maatregelen die we op korte termijn nemen zijn het verscherpen van de kaders door middel van beleidsregels, het instellen van een poortwachter die het jeugdteam gaat coachen

320

363

346

345 340

340 335

322 318

2019

2020

Waarde per cliënt JFV en waarde per cliënt Rhenen per maand

2021

2022

Waarde per cliënt JFV

€ 2.000

314

318 2023

2024

Waarde per cliënt Rhenen

€ 1.500

€ 1.000 2019

2020

2021

2022

2023

2024

40

Financieel beeld

Gemeentefonds Gemeentefonds entefonds

e 2024 air Meicircul 4 2 0 2 Me e icir culaire 2024 ir Meicircula

Geme

H 3.1

b. De neerwaartse bijstelling van de volumina maatstaven op macro niveau zorgen voor een positieve bijstelling van de uitkeringsfactor. Het betreft vooral de neerwaartse bijstelling van de maatstaven lage inkomens met drempel, aantal bijstandontvangers en de OZBmaatstaven. c. Bijstellingen van technische maatstaven zoals lokale centrumfunctie, regionale centrumfunctie e.d. Deze cijfers zijn door het Rijk geactualiseerd op basis van de laatst bekende informatie op statline van het CBS. Tot slot is de hoogte van de niet gedeclareerde BTW 2023 uit het BTW compensatiefonds meegenomen als voordeel in de prognose 2024 van het gemeentefonds. Uitkering gemeentefonds na publicatie van de meicirculaire 2024 Nr.

Omschrijving

2024

1.

Uitkering van het gemeentefonds inclusief mutaties Voorjaarsnota Rijk

38.016

2.

Hogere inkomsten meicirculaire 2024*

1.364

Totaal omvang Gemeentefonds na meicirculaire

39.380

*Bij de meicirculaire zijn extra gelden ontvangen voor een aantal specifieke onderwerpen (taakmutaties): a. Uitvoeringskosten omgevingswet (2024: € 103.000) b. Werkdrukverlaging jeugdbescherming (vanaf 2024: € 35.000 gemiddeld per jaar) c. Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden (vanaf 2024: € 30.000 gemiddeld per jaar) d. Participatie (2024: € 77.000; bedrag loopt daarna af) Uitkomsten meicirculaire 2024 De resultaten van de meicirculaire 2024 laten naast de gevolgen die zijn verwerkt in onze Voorjaarsrapportage 2024 een voordeel zien van € 1.364.000 V. De gevolgen van meicirculaire 2024 die bekend waren uit de Voorjaarnota van het Rijk zijn al verwerkt in het resultaat van de Voorjaarsrapportage 2024.

Geactualiseerd financieel perspectief 2024 na publicatie meicirculaire 2024

Het hogere voordeel in 2024 wordt veroorzaakt door: a. Extra middelen als gevolg van taakmutaties: De mutaties hebben over het algemeen corresponderende gevolgen voor inkomsten en uitgaven. Daardoor zijn de gevolgen voor de gemeente vaak budgettair neutraal.

Financieel perspectief 2024

Nr. Omschrijving

2024

1.

Resultaat Voorjaarsrapportage 2024

1.922 N

2.

Hogere inkomsten meicirculaire 2024

1.364 V

3.

Reservering w.o. taakmutaties

241 N 799 N

41

Financieel beeld

Nadere toelichting resultaat 2024 Het nadelige resultaat over 2024 heeft zich na de vaststelling van de begroting als volgt ontwikkeld: Verloopoverzicht resultaat

2024

A. Begroting 2024 vastgesteld

97 V

B. Amendement begroting 2024

162 N

C. Doorwerking bijstelling financieel perspectief 2024-2027

228 N

D. Raad december: belastingverordeningen 2024

91 V

E. Herijking minimabeleid

107 N 407 N

F. Bijstellingen Voorjaarsnota 2024

1.612 N

Geraamd resultaat 2024

1.922 N

NB. De peildatum van de gepresenteerde bijstellingen onder punt F is april/mei 2024. Daardoor zijn alleen de gevolgen van de meicirculaire 2024 verwerkt die bij ons bekend konden zijn op basis van de voorjaarsnota van het Rijk. In het resultaat kan op verschillende manieren een onderscheid worden aangebracht. De financiële regelgeving maakt een onderscheid tussen het resultaat van baten en lasten (voorheen resultaat voor bestemming) en het geraamd resultaat (voorheen resultaat na bestemming). Het verschil tussen deze resultaten zit in de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. De gemeenteraad is bevoegd om mutaties aan reserves te veranderen. Denk bijvoorbeeld aan het achterwege laten van toevoegingen aan reserves omdat de hoogte van het resultaat het niet toelaat.

Verloopoverzicht resultaat

Geraamd resultaat

Saldo baten en lasten

Mutaties reserves

Voorjaarsnota 2024

1.922 N

3.119 N

1.197 V

Voor een oordeel over de financiële positie van de gemeente wordt het resultaat onderverdeeld in een structureel en incidenteel resultaat. Dit beeld presenteren we in de perspectiefnota, begroting en de jaarstukken. Voor de laatste 2 rapportages geldt dat het een wettelijke

H 3.1

verplichting is. Omdat de perspectiefnota vooraf gaat aan het opstellen van de begroting is het belangrijk om dat beeld ook in de perspectiefnota te presenteren. Bij de toezichtbeslissing van de provincie over de begroting is een belangrijk criterium dat structurele lasten worden gedekt door structurele baten.

3.1.3 Financiële positie Conclusie financiële positie De financiële positie van de gemeente staat onder druk. Dat is vooral te zien in het aanzienlijke tekort van ruim € 1,9 miljoen. De financiële positie van de gemeente beoordelen wij ook op basis van de landelijke kengetallen. In deze rapportage kijken we vooral naar de ontwikkeling van de netto schuldquote en de solvabiliteit. De overige financiële kengetallen zijn niet meegewogen in het oordeel over de financiële positie. Voor de kengetallen grondexploitatie, belastingcapaciteit en weerstandsvermogen geldt dat deze geen risico vormen ten opzichte van het positieve beeld in de jaarstukken 2023. Daarnaast is het positieve beeld uit de jaarstukken 2023 vergelijkbaar met eerdere jaren. Het kengetal over het structurele exploitatieresultaat presenteren we, als voorloper van de begroting, in de perspectiefnota 2025. Dit kengetal maakt inzichtelijk of de structurele lasten zijn gedekt door structurele baten. Een belangrijk criterium bij het bepalen van het toezicht door de provincie. De omvang van de schulden neemt in 2024 naar verwachting toe met € 5 miljoen. De raad heeft het afgelopen jaar, buiten de voorgenomen investeringen in de begroting 2024 om, extra middelen beschikbaar gesteld voor: a. Realisatie van 15 flexwoningen b. Aankoop locatie Maatsteeg c.

Kunstgrasveld Candia Het effect hiervan zien we niet terug in de toename van de schuldquote ten opzichte van de begroting 2024, maar wel in de omvang van de vaste schulden. De schuldquote ligt in deze rapportage op een vergelijkbaar niveau als in begroting 2024, namelijk 97%. De schuldquote wordt uitgedrukt in een percentage van de baten. Omdat de baten zijn gestegen blijft het percentage vrijwel gelijk. Bij een gelijkblijvende omvang van de baten zou de schuldquote ten opzichte van de begroting 2024 stijgen naar 105% (toename van 8%). Volgens de signaalwaarden uit het GTK van de provincie wordt een schuldquote van meer dan 130% als meest risicovol aangemerkt. Ook de solvabiliteitsratio blijft met een omvang van 28% gelijk aan het gepresenteerde beeld in de begroting 2024. Bij de cijfers over de schuldquote en de solvabiliteit moet nog wel een slag om de arm worden gehouden. Voor de berekening is voortgeborduurd op de concept 42