VERSLAG IGW 2025 16 TM 18 JANUARI

Verslag bezoek FoodNL INTERNATIONALE GRÜNE WOCHE BERLIN 16 TOT EN MET 18 JANUARI 2025

Op 16 januari vertrok een delegatie van FoodNL per trein naar Berlijn voor een bezoek aan de Internationale Grüne Woche. FoodNL – het samenwerkingsverband van de vier voedselregio’s AgriFood Capital, FruitDelta Rivierenland, Greenport Venlo en Regio Foodvalley – bracht van 16 tot en met 18 januari 2025 een bezoek aan de grootste Europese agrifoodbeurs. Het bezoek werd op 16 januari afgetrapt met een netwerkbijeenkomst van de provincies Noord- en Zuid-Holland. Het voorafgaand diner stond in het teken van hernieuwde kennismaking van de vier delegaties. Deze bestonden ook dit jaar weer uit bestuurders, ambtelijke vertegenwoordigers, ondernemers en koepelorganisaties van bedrijfsleven en onderwijsinstellingen. Ook vertegenwoordigers van de provincies Noord-Brabant en Gelderland sloten aan. Vanwege de uitbraak van MKZ zijn sommige agrarische ondernemers, bestuurders met relaties in de landbouw en deelnemers die hobbymatig dieren houden, niet meegegaan. De IGW had zelf ook maatregelen genomen om verspreiding van de MKZ te voorkomen.

Tijdens het bezoek stonden ontmoetingen met Europese regio’s, vertegenwoordigers van de agrifoodsector, politici uit Den Haag en Brussel en informatieve bijeenkomsten van onder andere LTO Nederland op het programma. Ook onderling werden de contacten en netwerken aangehaald, met name om te kijken waar lopende projecten in de FoodNL regio’s elkaar kunnen versterken en opgeschaald kunnen worden zodat ze interessant worden voor samenwerking met andere Europese regio’s en voor ondersteuning vanuit Brussel. In Berlijn is o.a. concreet gesproken over ‘trace-ability’ in de varkenssector (herkomst van voeding etc.).

Namens Piglet Treatment Systems en Connecting Agri en Food hebben Twan Claessen en Linda de Bie uitleg gegeven over dit project en is met de aanwezigen gesproken over de vraag hoe dit project op te schalen om in aanmerking te komen voor een EU-subsidie.

Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

2

Diverse ondernemers maakten onderdeel uit van de FoodNL delegatie. Om kennis te maken met ondernemers uit andere EU-regio’s, met belangrijke partijen uit eigen regio zoals VION en MSD die aanwezig waren met een stand op de beurs, en de verbinding te maken met aanwezige onderwijsnetwerken zoals het Greenpact (o.a. HAS greenacademy en Wageningen Universiteit & Research). Bert Urlings van VION (zie foto) vertelde over VION en de belangrijkste uitdagingen waar dit bedrijf voor staat. Data, databeheer en sensortechnologie, met name ten behoeve van het terugdringen van de carbonfootprint, was een belangrijk speerpunt. Net als dierenwelzijn. VION stond dan ook samen met de dierenbescherming op de beurs met een stand.

Propositie FoodNL Op de agenda stond ook een overhandiging van een propositie van FoodNL aan EU-commissaris Hansen waarbij FoodNL aanbiedt om als triple helixen mee te denken in zijn 100 dagen brief voor de EU-commissie. Helaas kon de ontmoeting niet tot stand komen in Berlijn en wordt er gezocht naar een moment in Brussel. Op de agenda van het overleg stond ook het onderwerp Interreg. Vanuit deze regeling is aangeboden om FoodNL te ondersteunen in het doen van aanvragen (regio RijnWaal en RijnMaas). Afgesproken is een oploop te organiseren in een van onze regio’s om te inventariseren welke projecten in aanmerking komen. Eventueel samen met Noordrijn Westfalen. Voor volgend jaar is de suggestie gedaan een gezamenlijke workshop te organiseren op de IGW met andere EU-partnerregio’s. Kennisuitwisseling en krachtenbundeling staan dan centraal. Geconstateerd is dat de ambities in Brussel ook schuiven en dat we daar rekening mee moeten houden. Zo spreekt de nieuwe EU-commissie liever over eiwitinnovatie dan over eiwittransitie.

Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

3

LTO Event Naar een toekomstbestendig en duurzaam Land- en tuinbouwbeleid Staatssecretaris J. Rummenie (BBB) trapte de bijeenkomst af. Hij benadrukte nog een keer de inzet van het kabinet op “state of the art innovaties en doelsturing”. Hij gaf aan daarbij uit te gaan van vertrouwen. “Boeren zijn ook natuurdeskundigen en landschapsarchitect”, daarmee doelend op de belangrijke functie van boeren in het beheer van ons landschap en natuur. In een paneldiscussie met o.a. vertegenwoordigers van het ministerie van LVVN en het NAJK (Nederlands Agrarisch Jongeren Kontact) werd aangedrongen om elkaar te houden aan de doelen en ook ‘Brussel’ te overtuigen van doelsturing. “Ook doelsturing op gebiedsniveau” bepleitte Jan-Kees Goet, SG van het ministerie van LVVN. Ook onze propositie (van FoodNL) aan EU-commissaris Hansen bepleit deze gebiedsaanpak en ondersteuning hiervoor vanuit ‘Brussel’. In het advies van de Strategische Landbouwdialoog werd ook gevraagd om een heldere en robuuste sociaaleconomische aanpak van het platteland in Europa. Dit pleidooi kwam in deze discussie terug via het NAJK. Het deed deugd om te constateren dat een van de stellingen in het paneldebat overeenkwam met ons voorstel aan EU-commissaris Hansen, namelijk: zorgen voor een level ‘playing field’ als het gaat om duurzaamheid (rekening houden met lokale omstandigheden).

De aanwezigen waren het hier wel over eens waarbij wel gewaarschuwd voor een one-size-fits all. Zo uniform is Europa ook weer niet.

The 2024 GFFA, 16th Global Forum for Food and Agriculture De GFFA is een belangrijk evenement dat deskundigen, politici en belangengroepen samenbrengt om oplossingen te ontwikkelen voor toekomstige voedselzekerheid. Enkele leden van onze delegatie hebben het innovation forum bezocht om kennis te nemen van de diverse internationale ontwikkelingen aangaande agri food. Maar ook om te onderzoeken of daar voor ons bruikbare contacten zouden zijn. Het GFFA Innovatieforum bood opnieuw een spannende tentoonstellingsvorm, waarbij innovatieve projecten, praktische voorbeelden en nieuwe oplossingen met betrekking tot het hoofdthema van de GFFA werden gepresenteerd. Tal van wetenschappelijke instellingen, NGO's, bedrijven, waaronder start-ups, overheden en verenigingen presenteerden hun nieuwste innovaties en activiteiten. In totaal 27 exposanten uit diverse landen toonden hun creatieve benaderingen en toekomstgerichte ideeën. Gezonder, duurzamer en betaalbaarder voedsel Vertegenwoordigers van de vier regio’s boden staatssecretaris Jean Rummenie (BBB) van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur een informatiebrochure aan. Hierin wordt beschreven, hoe de Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

4

vier regio’s bijdragen aan een duurzamer voedselsysteem. “Door vandaag te innoveren, maken we ons voedsel van morgen gezonder, duurzamer en betaalbaarder”, vertelde burgemeester Kees van Rooij, voorzitter van de Stuurgroep FoodNL aan staatssecretaris Rummenie. “Wat ons uniek maakt, is dat wij met ondernemers en kennisinstellingen werken aan groei en innovatie in agrifood, aan duurzame en toekomstbestendige voedselsystemen én aan voedselzekerheid voor een groeiende wereldbevolking. Wij richten ons als FoodNL primair op voeding & gezondheid en op eiwitinnovatie.”

Afsluiting Het bezoek werd afgesloten met een diner waarbij een aantal gasten en nieuwkomers in de delegatie gevraagd werd naar hun indrukken. Erik van der Most van VNO-NCW regio ’s-Hertogenbosch was enthousiast over bezoek en kondigde meteen aan het thema agri&food nadrukkelijker op de agenda van VNO-NCW te zetten. Sjoukje Heimovaara, voorzitter Raad van Bestuur van de Wageningen Universiteit roemde de sfeer in de delegatie en de unieke samenwerking in de sector zoals in het Groenpact en FoodNL. André Hogendijk van BO Akkerbouw (kenniscentrum en platform voor akkerbouwketens) gaf als historicus een korte les in waar we vandaag staan in de landbouw en welk uniek pad we hebben afgelegd. Ingrid Vermeer van de Brightland Campus Greenport Venlo……………p.m. [Marcel, kan jij aanvullen?]

Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

5

Suggesties voor vervolg Tijdens de reis zijn de volgende suggesties opgehaald om een vervolg te geven aan ons bezoek aan Berlijn en tips voor een volgende keer. Waar mogelijk heeft de stuurgroep FoodNL al een schot voor de boeg gegeven voor een vervolg van de suggestie/actie: Voorbereiding • Betrek triple helix partners bij de voorbereiding van het bezoek. Ondernemers nog meer in verbinding brengen met ondernemers uit andere EU-regio’s. • Meer trechteren in de doelen en doelen verdelen over de vier regio’s. • Geef ook bestuurders uit de taskforces een rol in de voorbereiding, bijvoorbeeld in het leggen van contacten met andere EU-regio’s. Vervolg: Een fysieke bijeenkomst vooraf organiseren (per delegatie) met het oog op kennismaking en afspreken wie welke (inter)nationale contacten aangaat op basis van de ambities en doelen uit de Taskforcethema’s. Van belang is dan ook die ambities te delen in de delegaties want blijkt dat deze niet breed bekend zijn, en daar (ook) meer ondernemers op uit te nodigen. Bij voorkeur meteen concreet maken in de vorm van proposities zoals het voorbeeld van Piglet Treatment Systems. Het bezoek aan EWRC in oktober 2025 biedt een uitgelezen kans om daar alvast - via bestuurlijke lijnen – regio’s uit te nodigen voor en/of af te spreken in Berlijn.

Dat zou ook kunnen via het organiseren van een eigen FoodNL workshop tijdens het EWRC en daar gericht internationale partners op uitnodigen. Vraagt om een langer verblijf bij EWRC maar dat kwam ook als wens uit de laatste evaluatie. Wellicht ook internationale partners bij IGW uitnodigen op kosten van FoodNL (vaak goedkoper dan zelf op bezoek gaan bij diverse regio’s) Gespreksthema’s • Onderzoek en data, duurzaamheid en mobiliteit. • Maak verbinding met de uitvoeringsagenda’s van de triple helixen (ergo FoodNL is meer dan eiwittransitie en voeding&gezondheid?) • CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) nadrukkelijker op de agenda. Vervolg: Focus is belangrijk. Die blijft op eiwitinnovatie en voeding en gezondheid. Dat neemt niet weg dat daar waar belangrijk voor deze beide thema’s onderwerpen mee worden genomen in de agenda van FoodNL (o.a. CSRD, food&data, food&tech) Kansen • Thema’s die lokaal en subregionaal van belang zijn (bijv. pharma en health) verbinden aan agrifood. • Contact met de WUR intensiveren (o.a. via Rens Koele, PA-adviseur). • FoodNL (actie VNO-NCW) onder de aandacht brengen van Braventure, LIOF, Oost NL en BOM en gezamenlijke handelsmissies organiseren. • FoodNL onder de aandacht brengen van de verschillende afdelingen van VNO-NCW in de FoodNL-regio’s. Te beginnen bij de afd. ’s-Hertogenbosch (bezoek aan Agrifood Plaza).

Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

6

•

Strategische visies (of actualisering/herziening daarvan) van de betrokken ontwikkelmaatschappijen bij FoodNL onderwerp van gesprek/overleg maken met VNO-NCW (te beginnen met Agrifood Capital). Vervolg: deze suggesties vallen onder verantwoordelijkheid van de AFC-delegatie. Vervolgacties: • Contact organiseren met EU-commissaris Hansen om propositie te overhandigen. • Tijdens volgend EWRC concrete afspraken maken met andere EU-regio’s (kennismaking-intenties-proposities) en zorgen voor inhoudelijk programma met voldoende interactie. • Aangeven concrete doelen en acties per taskforce en hoe dit om te zetten in concrete proposities richting Brussel en duiden wat daarvoor nodig is. • Bezoek G. Koopmans (LTO) aan onze regio’s in kader van pilot ondernemingsplannen en doelsturing. LTO informeren over FoodNL. • Uitwisseling ervaringen Ede-Venray met LBV+ • Uitnodigen T. van Campen (VVD)/kamercie. Landbouw n.a.v. doelsturing/stoffenbalans • Ede-Scherpenzeel hebben contacten gelegd met Duitse regio’s zoals Noordrijn-Westfalen, Baden-Würtenberg en Hessen. O.a. in te zetten voor Interreg. • Uitnodigen Prof. dr. ir. Henk Kievit hoogleraar Entrepreneurship and Ecosystems aan Nyenrode Business Universiteit en directeur van het Nyenrode Faculty Expertisecenter Entrepreneurship, • • • •

•

Governance & Stewardship en van het Center for Strategy, Organization & Leadership. Werkatelier Interreg organiseren voor FoodNL regio’s en provincies. Bezoek directeuren FoodNL regio’s aan Brussel en afspreken met collega’s bij DG AGRI en DG SANTE en DG CLIMA. Criteria opstellen voor toewijzing FoodNL middelen om subsidieaanvragen op te stellen. Opgave Taskforce Voeding en Gezondheid: o Uitbreiding netwerk met Duitse, Oost Europese en Scandinavische regio’s o Op foodwaste deelnemers in intentieverklaring uitbreiden o Verkennen subsidiekansen Interreg Brief opstellen voor staatssecretaris met dankwoord en afspraak voor vervolgoverleg.

Vervolg: Prioriteit aan overhandigen propositie aan EU-commissaris Hansen. Met LVVN, Permanente Vertegenwoordiging (PV) in Brussel en marktpartijen wordt gewerkt aan uitnodiging en werkbezoek. Op de agenda vooral kennismaking met de regio’s, circulaire landbouw (carbon foorprint) en stikstof (innovatie en gebiedsgerichte doelsturing). De werkgroep FoodNL organiseert een werkatelier Interreg in april 2025 en een bezoek van de directeuren aan de PV, het HNP en directeuren van DG AGRI, SANTE en CLIMA. Planning is medio april/mei. Inclusief een bezoek aan de nieuwe huisvesting van de PV in Brussel. De voorzitter van FoodNL zal de staatssecretaris via een brief danken voor de ontvangst in Berlijn op het Holland Paviljoen. De propositie is inmiddels breed gedeeld en leidt tot bilaterale afspraken met EU-parlementariërs. Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

7

Bijlage: Lijst van deelnemers

FoodNL is een samenwerkingsverband van vier multihelix agrifoodregio’s: AgriFood Capital, FruitDelta Rivierenland, Greenport Venlo en Regio Foodvalley. Samen vormen zij de grootste aaneengesloten en meest innovatieve voedselproductieregio in Europa. De regio’s werken samen om gezonde groei en innovatie in agrifood te realiseren. De twee innovatiethema’s van FoodNL zijn voeding & gezondheid en eiwitinnovatie. Tijdens de IGW werd ook de nieuwe website van FoodNL gelanceerd. Kijk voor meer informatie op www.foodnl.eu.

AgriFood Capital •

Delegatieleider: Kees van Rooij

Frank den Brok Jules Goris Sander Groenen Leo den Hartog Maarten Jilisen Ronald Luijkx Simon Maas Erik van der Most Hans van der Pas Kees van Rooij Rob Verpoort

Wethouder Oss Regisseur Strategie RNOB/ Vz Werkgroep FoodNL Directeur AgriFood Capital BV Voorzitter Raad van Commissarissen AgriFood Capital/Nutreco Wethouder Land van Cuijk/ Vz TF Voeding & Gezondheid FoodNL Lid TF Eiwittransitie FoodNL Internationale Samenwerking & Projecten AgriFood Capital Voorzitter VNO-NCW Regio ’s-Hertogenbosch Burgemeester Maashorst/ TF Eiwittransitie FoodNL Burgemeester Meierijstad/ Vz FoodNL Gemeente Meierijstad/ TF Voeding & Gezondheid FoodNL

Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

8

Anton de Weerd Wyno Zwanenburg

Bestuurslid AgriFood Capital/ Marel Lobbyist FoodNL

FruitDelta Rivierenland •

Delegatieleider: Ed Goossens (wethouder Zaltbommel)

Bart Claassen Frank Engelbart Janneke Hakkert Jan Willem Kamerman Jan Kottelenberg Vincent van Neerbos Bertil Rebel Eveline Westerop

Wethouder Maasdriel/ Lid Speerpuntberaad Agribusiness Voorzitter Fruitpact FruitDelta Rivierenland Directeur/Secretaris Regio Rivierenland & FruitDelta Rivierenland Regiomanager Gelderland voor FruitDelta Rivierenland Burgemeester Neder-Betuwe/ Vz Speerpuntberaad Agribusiness Burgemeester West Maas en Waal/ Lid DB + AB Regio Rivierenland Public Affairs & Lobby FruitDelta Rivierenland / Lid Werkgroep FoodNL Pactmanager Laanboompact FruitDelta Rivierenland

Greenport Venlo/Crossroads Limburg •

Delegatieleider: Bob Vostermans (burgemeester Peel en Maas)

Jerome Beijers Erik Beurskens Mechie Beurskens Wouter Bollen Nard Clabbers Twan Claessens Marcel Claus Hans Corsten Daan Janssen Petro Kuijpers Boris Meessen Michiel Uitdehaag Ingrid Vermeer Mark Vossen Bob Vostermans

Adviseur Gemeente Venray/ Lid Werkgroep FoodNL Wethouder Horst aan de Maas/ Lid TF Voeding & Gezondheid FoodNL Senior Projectbegeleider Omgevingsprogramma Landelijk Gebied Wethouder Bergen Teammanager Strategische Ontwikkeling/Brightlands Campus Piglets Treatment Systems BV Senior Adviseur Gemeente Venray/ Lid Werkgroep FoodNL Programmamanager Crossroads Limburg Wethouder Venray Senior Adviseur Gemeente Peel en Maas Wethouder Nederweert/ Lid TF Eiwittransitie FoodNL Burgemeester Venray CEO Brightlands Campus Greenport Venlo Vossen Leudal BV Burgemeester Peel en Maas/ Lid Stuurgroep FoodNL

Regio Foodvalley •

Delegatieleider: Maud Hulshof (wethouder Wageningen)

Erik Jan Bijleveld Gerard van Deelen Gijs Eikelenboom Monique Esselbrugge

Wethouder Wageningen Wethouder Scherpenzeel/ Lid TF Voeding & Gezondheid Directeur/ Lid Economic Board Regio Foodvalley Directeur Regio Foodvalley

Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

9

Bert Fintelman Maud Hulshof Tinet de Jonge-Ruitenberg Henk Kievit Dylan Lochtenberg Karlijn Looman Dick Poortinga Martijn Ubbink Erik Salverda Jan Pieter van der Schans Arnold Versteeg

Wethouder Rhenen Wethouder Wageningen Burgemeester Nijkerk Prof. Entrepeneurship & Ecosystemen Nyenrode Wethouder Veenendaal Programmadirecteur Landelijk Gebied Regio Foodvalley Wethouder Rhenen Public Affairs & Lobby Regio Foodvalley Public Affairs & Lobby Gemeente Ede Wethouder Ede Wethouder Ede

Verslag Internationale Grüne Woche Berlijn • 16 t/m 18 januari 2025 • www.foodnl.eu

10