Treasurystatuut 2015
Tekst van het document
Treasurystatuut Gemeente Rhenen 2015
Documentbeheer Versie
0.7
Datum laatste wijziging
1-10-2014
Wat staat in het treasurystatuut? Het treasurystatuut bevat regels/ beleid voor het sturen en het beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico's. In dit treasurystatuut is het treasurybeleid van de gemeente Rhenen op hoofdlijnen vastgelegd. Dat gebeurt in de eerste plaats door het aangeven van de doelstellingen van de treasuryfunctie. Vervolgens geeft het College in het treasurystatuut aan binnen welke richtlijnen en limieten de doelstellingen dienen te worden gerealiseerd. Een richtlijn is een bindend voorschrift voor een handelswijze die gevolgd moet worden en een limiet is een type richtlijn die een uiterste grens aangeeft. Een belangrijk deel van de limieten en richtlijnen is bepaald door de wet financiering decentrale overheden. Door deze limieten en richtlijnen wordt het “risicoprofiel” van de gemeente bepaald waarbinnen de treasuryactiviteiten dienen te worden uitgevoerd.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
2 van 28
Inhoud Inhoud ................................................................................................................. 3 Inleiding ............................................................................................................... 5 I
Begrippenkader ............................................................................................ 6
II
Doelstellingen van de treasuryfunctie ........................................................... 9
Risicobeheer ........................................................................................................11 III
Renterisicobeheer ........................................................................................11
IV
Kredietrisicobeheer .....................................................................................12
V
Intern liquiditeitsrisicobeheer .......................................................................13
VI
Valutarisicobeheer ....................................................................................13
Gemeentefinanciering ...........................................................................................15 VII
Financiering .............................................................................................15
VIII
Uitzettingen .............................................................................................16
IX
Relatiebeheer.............................................................................................17
Kasbeheer ...........................................................................................................19 X
Geldstromenbeheer .....................................................................................19
XI
Saldo- en liquiditeitenbeheer .....................................................................19
Administratieve organisatie en interne controle ........................................................21 XII
Uitgangspunten administratieve organisatie en interne controle .....................21
XIII
Verantwoordelijkheden .............................................................................22
XIV
Bevoegdheden .........................................................................................25
XV
Informatievoorziening ...............................................................................26
XVI
Inwerkingtreding ......................................................................................26
Bijlage 1: credit ratings .........................................................................................27 Overzicht lange termijn ratings: ..........................................................................28 Overzicht korte termijn ratings: ...........................................................................28
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
3 van 28
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
4 van 28
Inleiding De invoering van de regeling schatkistbankieren decentrale overheden (wijziging van de Wet financiering decentrale overheden in verband met het rentedragend aanhouden van liquide middelen in ’s Rijks schatkist (verplicht schatkistbankieren)) en de nieuwe financiële verordening zijn aanleiding tot het actualiseren van het treasurystatuut. In dit treasurystatuut zijn de uitgangspunten, doelstellingen, richtlijnen en limieten vastgelegd van de treasuryfunctie. Het treasurystatuut maakt een objectieve en transparante verantwoording vooraf en achteraf mogelijk. Bij het opstellen van dit treasurystatuut is rekening gehouden met de bepalingen van de wettelijke kaders. In het treasurystatuut worden allereerst het begrippenkader en de doelstellingen van de treasuryfunctie van de gemeente Rhenen geformuleerd. Deze worden vervolgens uitgewerkt voor de drie deelgebieden van treasury: risicobeheer, gemeentefinanciering en kasbeheer. Daarna worden de administratieve organisatie en interne controle van de treasuryfunctie behandeld. Daarbij ligt de nadruk op de verdeling van de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Tot slot worden de uitgangspunten vastgelegd voor de informatie die noodzakelijk is om het gehele proces beheersbaar en meetbaar te maken en te houden.
Naast het treasurystatuut zal de gemeente Rhenen jaarlijks een financieringsparagraaf opnemen in zowel de begroting als in de jaarstukken. In de begroting worden de beleidsplannen voor het komende jaar behandeld. In de jaarstukken wordt dan ingegaan op de resultaten van de beleidsuitvoering.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
5 van 28
I
Begrippenkader
Artikel 1 In dit statuut wordt verstaan onder: Administratie
Het systematisch verzamelen, vastleggen en verwerken van gegevens en het verstrekken van informatie ten behoeve van het besturen, het functioneren en het beheersen van de organisatie en het afleggen van verantwoording hierover, ook omvattende de administratie en verantwoording aangaande de geldmiddelen.
Administratieve organisatie
Het stelsel van organisatorische maatregelen gericht op het tot stand brengen en in standhouden van de goede werking van de administratie.
Agentschap
het Agentschap van de Generale Thesaurie van het ministerie van Financiën
Basispunt
Een basispunt is een eenheid die gelijk is aan 1/100e van een procentpunt.
Bldo
Besluit leningvoorwaarden decentrale overheden (Bldo): in dit besluit staan voorwaarden voor gemeenten die geld willen lenen.
College
College van burgemeester en wethouders
Derivaten
Financiële (beleggings)instrumenten die hun waarde ontlenen aan de waarde van een ander goed, zoals aandelen en olie. Het andere goed wordt de onderliggende waarde genoemd. De onderliggende waarden kunnen financiële producten zoals leningen of obligaties zijn. Men gebruikt financiële derivaten om risico’s te verkleinen of juist te speculeren.
DSL-rente
De dagelijks door een door de minister van Financiën aangewezen elektronisch handelsplatform vastgestelde rentes voor Nederlandse staatsleningen (Dutch State Loans) van verschillende looptijden.
DTC-rente
De dagelijks door een door de minister van Financiën aangewezen elektronisch handelsplatform vastgestelde rentes voor Nederlands schatkistpapier (Dutch Treasury Certificates) van verschillende looptijden.
Financiering
Het aantrekken van benodigde financiële middelen voor een periode van minimaal één jaar. Deze middelen kunnen bestaan uit zowel eigen vermogen als vreemd vermogen.
Financieringsparagraaf
Deze is in de programmabegroting en in de jaarstukken opgenomen waarbij het geplande c.q. gerealiseerde treasurybeheer weergegeven wordt.
Geldstromenbeheer
Al die activiteiten die nodig zijn om liquiditeiten te transfereren zowel binnen de organisatie zelf als tussen de organisatie en derden (betalingsverkeer).
Intern liquiditeitsrisico
De risico’s van mogelijke wijzigingen in de liquiditeitenplanning en meerjaren investeringsplanning waardoor financiële resultaten kunnen afwijken van de verwachtingen.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
6 van 28
Kasgeldlening
Een lening met een looptijd, variërend van één maand tot één jaar. Het bedrag moet ineens worden opgenomen en aan het eind van de looptijd ineens worden afgelost.
Kasgeldlimiet
De kasgeldlimiet stelt dat de gemiddeld netto-vlottende schuld van de gemeente in een kwartaal niet hoger mag zijn dan 8,5% van het begrotingstotaal.
Koersrisico
Het risico dat de financiële activa van de organisatie in waarde verminderen door negatieve koersontwikkelingen.
Kredietfaciliteit
Een overeenkomst tussen een bank en haar cliënt, waarbij de bank de cliënt toestaat tot een bepaald bedrag gelden op te nemen (‘rood staan’) of andere faciliteiten (zoals garanties) te genieten.
Kredietrisico
De risico’s op een waardedaling van een vordering ten gevolge van het niet (tijdig) na kunnen komen van de verplichtingen door de tegenpartij als gevolg van insolventie of deficit.
Liquiditeitenbeheer
Het aantrekken en uitzetten van middelen voor een periode tot één jaar.
Liquiditeitenplanning Een gestructureerd overzicht van de toekomstige inkomsten en uitgaven. Rating
De inschatting van de kans op eventuele wanbetalingen bij toekomstige rente- en aflossingsbetalingen op schuldpapier.
Renterisico
Het gevaar van ongewenste veranderingen van de (financiële) resultaten door rentewijzigingen.
Renterisiconorm
Deze norm beoogt het risico van rentewijziging bij herfinanciering van de vaste schuld te beheersen. De norm wordt berekend aan de hand van een gefixeerd percentage (20%) van het begrotingstotaal bij aanvang van het dienstjaar. De norm mag niet worden overschreden.
Rentevisie
Toekomstverwachtingen over de rente-ontwikkeling.
Ruddo
Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo): regeling waarin bijvoorbeeld staat dat decentrale overheden alleen financiële transacties mogen doen met een instelling die financieel gezond is.
Saldobeheer
Het beheer van de dagelijkse saldi op de rekeningen.
Schatkistbankieren
Het rentedragend aanhouden van liquide middelen in ’s Rijks schatkist. De formele benaming van schatkistbankieren is “Geïntegreerd middelenbeheer” (GMB).
Treasury Commissie
Adviesorgaan bestaande uit de Wethouder Financiën, Gemeente Secretaris, de Manager team Informatie (voorzitter), Senior Financieel Administrateur, de Intern Controller (optioneel) en extern adviseur (optioneel).
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
7 van 28
Treasuryfunctie
De treasuryfunctie omvat alle activiteiten die zich richten op het besturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële stromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s. De treasuryfunctie bestaat uit vier deelfuncties: risicobeheer, financiering, kasbeheer en debiteuren- en crediteurenbeheer.
Ufdo
Uitvoeringsregeling Financiering decentrale overheden (Ufdo): in deze regeling staan de rentepercentages voor de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Deze percentages geven aan hoeveel een gemeente mag lenen.
Wet fido
Wet financiering decentrale overheden (Wet fido): wet die kaders geeft voor wijze waarop gemeenten met financiering, uitzettingen en renterisico dienen om te gaan.
Wet hof
Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof): wet die kaders geeft voor de maximale hoogte van de kasuitgaven voor investeringen van gemeenten.
Gedefinieerde begrippen zijn in de tekstgedeeltes cursief weergegeven.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
8 van 28
II
Doelstellingen van de treasuryfunctie
Artikel 2 De gemeente onderscheidt een viertal doelstellingen van de treasuryfunctie:
In artikel 2 worden de doelstellingen van de treasuryfunctie van de gemeente weergegeven hieronder worden deze afzonderlijk toegelicht.
1. Het verzekeren van duurzame toegang tot financiële markten tegen acceptabele condities.
In de eerste plaats dient de treasuryfunctie ervoor te zorgen dat de gemeente “duurzaam toegang heeft tot de financiële markten tegen acceptabele condities”. De treasuryfunctie dient te waarborgen dat de gemeente duurzaam in staat is de voor haar activiteiten benodigde middelen aan te trekken c.q. haar overtollige middelen uit te zetten. De condities die daarbij worden bedongen, dienen in het licht van de op het betreffende moment gebruikelijke condities, acceptabel (tenminste marktconform) te zijn.
2. Het beschermen van vermogens- en (rente)resultaten van de gemeente tegen ongewenste financiële risico’s zoals renterisico’s, kredietrisico’s, liquiditeitsrisico’s en valutarisico’s.
De gemeente loopt de volgende financiële risico’s: renterisico’s, kredietrisico’s, liquiditeitsrisico’s en valutarisico’s. Het is de taak van de treasuryfunctie dergelijke risico’s tegen acceptabele condities te beperken. In de artikelen 3 tot en met 6 wordt aangegeven op welke wijze dit wordt gewaarborgd.
3. Het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en de financiële posities.
De derde doelstelling van de treasuryfunctie is het minimaliseren van de kosten bij het beheren van de geldstromen en de financiële posities. Deze kosten bestaan o.a. uit rentekosten, provisies en kosten van het betalingsverkeer. Het is de taak van de treasuryfunctie het beheer zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren.
4. Het optimaliseren van de renteresultaten binnen de kaders van de Wet fido respectievelijk de limieten en richtlijnen van het treasurystatuut.
De gemeente streeft ernaar de renteresultaten te optimaliseren. Dit betekent dat de gemeente geen middelen onbenut laat en streeft naar zo hoog mogelijke renteopbrengsten c.q. zo laag mogelijk rentekosten. De prioriteiten van de treasuryfunctie liggen in eerste instantie bij het beheersen en beperken van financiële risico’s; de treasuryfunctie is immers géén winstgerichte afdeling (“profit center”). Binnen het risicoprofiel zoals vastgesteld in de Wet fido en dit treasurystatuut dient te worden gestreefd naar optimalisatie van de renteresultaten.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
9 van 28
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
10 van 28
Risicobeheer III
Renterisicobeheer
Artikel 3 1. De kasgeldlimiet wordt niet overschreden conform de Wet fido.
Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe) rentewijzigingen op de financiële resultaten van de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten van openbare lichamen. Teneinde een grens te stellen aan korte financiering (met een rentetypische looptijd tot één jaar) is in de Wet fido (evenals in de Wet filo) de kasgeldlimiet opgenomen. Juist voor korte financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct een relatief grote invloed hebben op de rentelasten. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage (8,5%) van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het jaar (zie artikel 3 en 4 van de Wet fido en de Uitvoeringsregeling financiering decentrale overheden).
2. De renterisiconorm wordt niet overschreden conform de Wet fido.
Het doel van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld (schuld met een rentetypische looptijd van één jaar of langer) door het aanbrengen van spreiding in de looptijden in de leningenportefeuille. De renterisiconorm kan worden berekend door een vastgesteld percentage (20%) te vermenigvuldigen met het totaal van de jaarbegroting (zie artikel 6 van de Wet fido en de Uitvoeringsregeling financiering decentrale overheden).
3. Nieuwe leningen/uitzettingen worden afgestemd op de bestaande financiële positie en liquiditeitenplanning.
Afstemming op de liquiditeitenplanning beoogt middelen te lenen c.q. uit te zetten gedurende de periode dat zij daadwerkelijk nodig, respectievelijk beschikbaar zijn.
4. De rentetypische looptijd en het renteniveau van de betreffende lening/uitzetting wordt zo veel mogelijk afgestemd op de actuele rentestand en de rentevisie. 5. De rentevisie van de gemeente wordt jaarlijks bij de begroting opgesteld.
Een rentevisie is een toekomstverwachting over de renteontwikkeling. Afhankelijk van de (interne en/of externe) ontwikkelingen zal de gemeente haar rentevisie actualiseren. De rentevisie kan daarbij gebaseerd worden op de rentevisie van enkele financiële instellingen, zoals de huisbankier.
6. Binnen de kaders gesteld onder lid 3 en lid 4, streeft de gemeente naar spreiding in de rentetypische looptijden van leningen/uitzettingen, opdat ook in de toekomst geen overmatige blootstelling aan rentebewegingen optreedt.
Door spreiding aan te brengen in de rentetypische looptijd (de periode dat de rente van een uitzetting vast is) van uitzettingen, wordt de invloed van een rentedaling op de renteresultaten gespreid over meerdere jaren. Deze spreiding is slechts mogelijk indien uit de liquiditeitenplanning blijkt dat middelen gedurende een langere periode beschikbaar zijn.
7. Het gebruik van derivaten is niet toegestaan.
Derivaten zijn financiële instrumenten die hun bestaan ontlenen aan een bepaalde onderliggende waarde. Derivaten kennen een breed toepassingsgebied en worden onder andere gebruikt om renterisico’s te sturen en financieringskosten te minimaliseren. De Wet fido stelt dat derivaten uitsluitend mogen worden gebruikt ter beperking van financiële risico’s.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
11 van 28
Gezien de (mogelijke) complexiteit van derivaten en de beperkte kennis binnen de organisatie over dergelijke instrumenten, is het gebruik van derivaten niet toegestaan.
IV
Kredietrisicobeheer
Artikel 4 1. De gemeente mag leningen of garanties uit hoofde van de publieke taak uitsluitend verstrekken aan door het College goedgekeurde derde partijen, waarbij vooraf schriftelijk advies wordt ingewonnen bij het team informatie/financieel beheer over mogelijke (financiële) risico’s, staatsteunaspecten en de kredietwaardigheid van de betreffende partij.
De Wet fido geeft twee belangrijke beleidsmatige uitgangspunten met betrekking tot treasury. Dit betreft enerzijds de “publieke taak” waarvoor leningen en garanties dienen en anderzijds het prudente karakter van (overige) uitzettingen. Er wordt hierbij dus een specifiek onderscheid gemaakt tussen het verstrekken van leningen “uit hoofde van de publieke taak” en het uitzetten van middelen “uit hoofde van treasury”.
2. Bij het verstrekken van leningen uit hoofde van de publieke taak worden, zoveel mogelijk, zekerheden geëist.
De wet stelt geen eisen aan het verstrekken van leningen en garanties uit hoofde van de publieke taak. Wel wordt in de toelichting op de Wet fido het volgende aangegeven: “Het gemeentebestuur bepaalt de publieke taak. De begroting en de begrotingswijzigingen bepalen het budgettaire kader voor de uitoefening van de publieke taak”. In dit licht is het dus niet het team Financiën die het besluit voor dergelijke garanties en leningen voorbereidt. Wel wordt geadviseerd dat het algemeen bestuur het advies van het team Financiën inwint voordat zij een beslissing neemt t.a.v. het verstrekken van leningen of garanties uit hoofde van de publieke taak. Het team Financiën adviseert over mogelijke (financiële) risico’s, staatsteunaspecten, de kredietwaardigheid van de betreffende partij en de te stellen zekerheden. Daarnaast is het van belang dat het team Financiën de betreffende aanvraag opneemt in de liquiditeitenplanning.
3. Leningen mogen uitsluitend worden aangegaan ten behoeve van uitoefening van de publieke taak. Het zogenaamde in- en doorlenen met het enkele doel de middelen tegen een hoger rendement uit te zetten is verboden.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
Bankieren, zoals het bewust aantrekken van gelden om deze uit te lenen met als doel het genereren van inkomen is verboden.
12 van 28
V
Intern liquiditeitsrisicobeheer
Artikel 5 De gemeente beperkt haar interne liquiditeitsrisico’s door haar treasuryactiviteiten te baseren op een meerjarige liquiditeitenplanning met een looptijd van 4 jaar.
Interne liquiditeitsrisico’s doen zich bijvoorbeeld voor wanneer de gemeente middelen voor een bepaalde periode heeft uitgezet en gedurende de looptijd van de uitzetting blijkt dat de middelen (onverwacht) nodig zijn voor het doen van een investering. Dit kan tot gevolg hebben dat de gemeente tijdelijk een lening moet aantrekken. Dit kan een negatief gevolg hebben voor de financiële resultaten. Ter beperking van dit risico baseert de gemeente haar financiële transacties op een liquiditeitenplanning waarin de toekomstige inkomsten en uitgaven van de gehele organisatie zijn gepland. In de praktijk is het opstellen van een betrouwbare en nauwkeurige liquiditeitenplanning niet eenvoudig. Dit heeft te maken met de inherente onzekerheden die verbonden zijn aan de activiteiten van de gemeente en de hieraan verbonden mogelijke financiële gevolgen. Het is daarom van groot belang dat het team Financiën juist, tijdig en volledig wordt geïnformeerd door de overige teams over de financiële vertaling van hun voorgenomen activiteiten.
VI
Valutarisicobeheer
Artikel 6 Valutarisico’s worden bij de gemeente uitgesloten door uitsluitend leningen te verstrekken, aan te gaan of te garanderen in euro’s.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
Dit betreft een ongewijzigde voortzetting van het beleid binnen de gemeente.
13 van 28
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
14 van 28
Gemeentefinanciering VII Financiering Artikel 7 Bij het aantrekken van financieringen voor een periode van één jaar en langer gelden de volgende uitgangspunten: 1. Financieringen worden uitsluitend aangetrokken ten behoeve van de uitoefening van de publieke taak.
Het aantrekken van middelen met als doel deze met winstoogmerk te beleggen is door artikel 2 lid 2 van de Wet fido (zie ook memorie van toelichting op de Wet fido) nadrukkelijk niet toegestaan.
2. Financiering met externe financieringsmiddelen wordt zoveel mogelijk beperkt door primair de beschikbare interne financieringsmiddelen te gebruiken teneinde de renterisico’s te minimaliseren en het renteresultaat te optimaliseren.
Teneinde de renteresultaten te optimaliseren wordt zoveel mogelijk intern gefinancierd.
3. Toegestane instrumenten bij het aantrekken van financieringen zijn onderhandse leningen.
Onderhandse geldleningen zijn leningen waarbij de voorwaarden van de lening in onderling overleg met de geldgevende partij kunnen worden vastgesteld.
4. De gemeente vraagt offertes op bij minimaal 2 instellingen alvorens een financiering wordt aangetrokken.
Deze richtlijn beoogt de marktconformiteit van financieringen te waarborgen. Middels het opvragen van meerdere offertes wordt bereikt dat de gemeente een objectief beeld heeft van de op dat moment gebruikelijke tarieven en voorwaarden op de financiële markten. Op basis daarvan kan een afgewogen keuze worden gemaakt.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
15 van 28
VIII Uitzettingen Artikel 8 1. Uitzettingen van tijdelijke overtollige financiële middelen uit hoofde van treasury vinden in het kader van het Geïntegreerd middelenbeheer (GMB) uitsluitend plaats bij het Agentschap. 2. De gemeente hanteert bij haar tijdelijke uitzettingen uit hoofde van treasury de instrumenten die het ministerie van Financiën aanbiedt. Deze instrumenten zijn: het aanhouden van middelen in de rekening courant en het aanhouden van middelen in deposito’s.
• •
• •
3. Uitzettingen worden afgestemd op de bestaande financiële positie en de liquiditeitenplanning.
Over de in rekening-courant aangehouden middelen wordt de daggeldrente vergoed. Over een deposito wordt een rente vergoed waarvan de hoogte afhankelijk is van de looptijd van het deposito, waarbij geldt dat voor een deposito met een looptijd van maximaal 12 maanden een rente wordt vergoed die gelijk is aan de bij die looptijd horende DTC-rente, en voor een deposito met een looptijd van meer dan 12 maanden een rente wordt vergoed die gelijk is aan de bij die looptijd horende DSL-rente. Indien de rente, bedoeld bij het eerste en tweede opsommingsteken, negatief is, wordt de betreffende rente gelijk gesteld aan nul. Over een debetstand in de rekening-courant wordt een rente in rekening gebracht die gelijk is aan de daggeldrente, vermeerderd met een boete van 100 basispunten. Indien de daggeldrente negatief is, wordt de rente gelijk gesteld aan 100 basispunten.
Ter beperking van dit risico baseert de gemeente haar financiële transacties op een liquiditeitenplanning waarin de toekomstige inkomsten en uitgaven van de gehele organisatie zijn gepland.
4. Uitgezonderd van de verplichting om in ’s Rijks schatkist te worden aangehouden, zijn: a. middelen voor zover deze, gerekend over een kwartaal gemiddeld het drempelbedrag, bedoeld in het vijfde lid, niet te boven gaan. b. middelen in de vorm van leningen aan andere openbare lichamen, met dien verstande dat openbare lichamen geen leningen kunnen verstrekken aan openbare lichamen waarmee zij belast is met een toezichtsrelatie. c. middelen op een g-rekening (als bedoeld in artikel 1, onder k, van de Uitvoeringsregeling inleners-, keten- en opdrachtgeversaansprakelijkheid 2004) of depot (wanneer het huidige grekeningensysteem wordt vervangen door een systeem van rechtstreekse stortingen (depotstelsel)). 5. Het drempelbedrag, genoemd in het vierde lid, onder a., wordt bepaald op basis van het begrotingstotaal van de gemeente. Voor openbare lichamen met een begroting kleiner of gelijk aan € 500 miljoen is het drempelbedrag gelijk aan 0,75% van het begrotingstotaal, waarbij het drempelbedrag minimaal € 250.000 bedraagt. Treasurystatuut Gemeente Rhenen
16 van 28
IX
Relatiebeheer
Artikel 9 De gemeente beoogt het realiseren van gunstige c.q. marktconforme condities voor af te nemen financiële diensten. Hierbij gelden de volgende uitgangspunten: 1. Bankrelaties dienen, wat betreft hun kredietwaardigheid, minimaal te voldoen aan een AA-rating. De ratings van de bankrelaties worden minimaal 1 keer per jaar beoordeeld en indien gelden worden uitgezet.
Indien de kredietwaardigheid van een bankrelatie waar wij tegoeden hebben staan, niet meer voldoet aan de minimale AA-rating, dan dienen de tegoeden overgeheveld te worden naar een andere bank met wel de minimale AA-rating. Indien die er niet meer zijn beslist het college op basis van advies van de Treasury Commisie.
2. Financiële ondernemingen (kredietinstellingen, beleggingsinstellingen, effecteninstellingen en pensioenfondsen) dienen in landen met minimaal een AA-rating gevestigd te zijn en onder Nederlands of anderszins EER-toezicht te vallen, zoals De Nederlandsche Bank en de Verzekeringskamer. 3. Bankrelaties en hun bancaire condities worden ten minste één keer per 4 jaar beoordeeld.
Op het gebied van relatiebeheer beoogt de treasury het realiseren van zo gunstig mogelijke condities voor de door haar af te nemen diensten. Teneinde structuur aan te brengen in de momenten waarop de beoordeling van bankrelaties plaats heeft, is opgenomen dat deze beoordeling minimaal eens in de 4 jaar plaats moet hebben.
4. Tussenpersonen dienen geregistreerd te staan bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en daarvan een vergunning als makelaar te hebben ontvangen.
Tussenpersonen hebben een intermediairsfunctie bij het afsluiten van financiële transacties en vallen niet onder de “tegenpartijen”. De vereisten van lid 2 zijn voor tussenpersonen dan ook niet van toepassing. Teneinde dit te ondervangen stelt de gemeente als eis dat tussenpersonen geregistreerd staan bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) in Nederland.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
17 van 28
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
18 van 28
Kasbeheer X
Geldstromenbeheer
Artikel 10 Teneinde de kosten van het geldstromenbeheer te minimaliseren wordt: 1. Het liquiditeitsgebruik beperkt door de geldstromen op elkaar af te stemmen. Hierbij wordt erop toegezien dat de liquiditeitspositie voldoende is om te garanderen dat de verplichtingen tijdig kunnen worden nagekomen.
Geldstromenbeheer omvat met name het zorgdragen voor een efficiënt betalingsverkeer. Geldstromen kunnen bijvoorbeeld op elkaar worden afgestemd door een betalingsdatum af te stemmen op verwachte ontvangsten. Hiermee wordt voorkomen dat de gemeente tijdelijk middelen aan moet trekken (c.q. middelen aan haar uitzettingenportefeuille moet onttrekken) teneinde de betreffende betaling (tijdelijk) te financieren.
2. Het betalingsverkeer zoveel mogelijk elektronisch uitgevoerd door één bank, die voldoet aan de eisen in artikel 9.
Het laten uitvoeren van het betalingsverkeer door één bank heeft als voordeel dat de kosten van het overboeken van middelen tussen verschillende banken worden vermeden.
XI
Saldo- en liquiditeitenbeheer
Artikel 11 Voor het saldobeheer en het liquiditeitenbeheer gelden de volgende specifieke richtlijnen: 1. De gemeente streeft naar concentratie van de liquiditeiten binnen één saldo- en rentecompensatiecircuit bij de bank met de gunstigste condities.
Het saldo- en liquiditeitenbeheer betreft het beheer van de dagelijkse saldi op de rekeningen(-courant) van de gemeente. Teneinde de noodzaak tot het doen van interne overboekingen te beperken, worden verschillende rekeningen die de gemeente bij één bank aanhoudt, opgenomen in een rentecompensatiecircuit. Dit is een systeem waarbij de (valutaire) debet- en creditsaldi van alle rekeningen van een organisatie worden samengevoegd tot één gecombineerd saldo, waarover de rente wordt berekend.
2. Indien een liquiditeitsbehoefte ontstaat, kan de gemeente kortlopende middelen aantrekken. Hierbij wordt –conform artikel 3 lid 1– de kasgeldlimiet niet overschreden. 3. Toegestane instrumenten bij het aantrekken van kortlopende middelen zijn daggeld, kasgeldleningen en kredietlimiet op rekening courant.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
In dit lid worden limitatief de toegestane korte termijn financieringsinstrumenten benoemd. De term daggeld staat voor opgenomen of uitgezette middelen voor onbepaalde tijd die dagelijks gewijzigd kan worden. Kasgeldleningen zijn niet verhandelbare leningen voor een vast bedrag en een vaste periode (maximaal 2 jaar) en tegen een vooraf overeengekomen rentepercentage. Kredietlimiet op de rekening courant betreft de mogelijkheid debet (“rood”) te staan op de rekening courant tegen vooraf overeengekomen condities.
19 van 28
4. Toegestane instrumenten bij het extern uitzetten van gelden voor een periode korter dan één jaar zijn –conform artikel 8– het aanhouden van middelen in de rekening courant, het aanhouden van middelen in deposito’s en leningen aan andere openbare lichamen.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
Het is niet toegestaan om gelden extern uit te zetten middels beleggingen (korter of langer dan één jaar). Een belegging is een vorm van investering waarbij geld wordt vastgelegd voor langere of kortere tijd met als doel om in de toekomst financieel voordeel te behalen. Sparen (het uitzetten van gelden op een spaarrekening) valt niet onder de definitie van een belegging.
20 van 28
Administratieve organisatie en interne controle XII Uitgangspunten administratieve organisatie en interne controle Artikel 12 In het kader van de treasuryfunctie gelden de volgende algemene uitgangspunten op het gebied van administratieve organisatie en interne controle:
1. De verantwoordelijkheden en bevoegdheden van treasuryactiviteiten zijn op eenduidige wijze schriftelijk vastgelegd en worden aan de betrokkenen kenbaar gemaakt (zie artikel 16).
Bij de treasuryfunctie zijn meerdere personen en organen betrokken. Met het oog op de omvang en de aard van de transacties en de hiermee samenhangende risico’s, zijn in dit artikel een aantal specifieke uitgangspunten opgenomen teneinde een eenduidige functiescheiding aan te brengen tussen beleidsbepaling en de uitvoering en tussen de administratie en controle op financiële transacties.
2. De administratieve organisatie en interne controle waarborgen,dat: a. de uitvoering rechtmatig en doelmatig is; b. de treasuryactiviteiten adequaat kunnen worden uitgevoerd en bijgestuurd; c. de juistheid, tijdigheid en volledigheid van de informatie verzekerd zijn; en d. schriftelijke vastlegging van de processtappen plaatsvindt (met behulp van transactie/ standaardformulieren). 3. Bij de uit te voeren treasuryactiviteiten is functiescheiding doorgevoerd met als belangrijkste voorwaarden: a. iedere transactie wordt door minimaal twee functionarissen geautoriseerd (het vierogenprincipe); b. de uitvoering en de controle geschieden door afzonderlijke functionarissen; en c. de uitvoering en de registratie in de financiële administratie geschiedt door afzonderlijke functionarissen. 4. Op het gebied van middelenbeheer gelden de volgende algemene uitgangspunten: a. Een transactie wordt onmiddellijk geregistreerd door de functionaris die de transactie heeft afgesloten. Telefonische offertes worden opgevraagd in het bijzijn van een andere (senior) medewerker. Deze offertes worden door 2 medewerkers schriftelijk vastgelegd (treasuryverslag). b. Tegenpartijen wordt opdracht gegeven de schriftelijke bevestigingen van iedere transactie te versturen naar de financiële administratie, zonder tussenkomst van de personen die bevoegd zijn tot het sluiten van de transacties.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
21 van 28
5. De controle op de treasurytransacties vindt plaats tijdens de reguliere interim- en jaarrekeningcontrole.
XIII Verantwoordelijkheden Artikel 13 De taken en verantwoordelijkheden met betrekking tot de treasuryfunctie van de gemeente staan in onderstaande tabel gedefinieerd:
De verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de functionarissen die binnen de gemeente betrokken zijn bij de treasuryactiviteiten zijn in artikel 13 respectievelijk artikel 14 beschreven. De toekenning van de genoemde functies en bijbehorende bevoegdheden en verantwoordelijkheden aan functies en/of functionarissen vindt plaats via de hiertoe dienende documenten (mandaten, besluiten e.d.). Deze verantwoordelijkheden dienen te worden gecommuniceerd naar de betrokkenen.
Functie
Verantwoordelijkheden
Gemeenteraad
• Vaststellen treasurystatuut, inclusief het vaststellen van treasurydoelstellingen, het treasurybeleid, beleidskaders en limieten (kasgeldlimiet en renterisiconorm). • Het vaststellen van de financieringsparagraaf in de begroting en de jaarrekening. • Het houden van toezicht op het treasurybeleid en de uitvoering hiervan. • Het vierjaarlijks evalueren en als gevolg daarvan (eventueel) bijstellen van het treasurybeleid.
College
• Vaststellen treasurystatuut inclusief het vaststellen van treasurydoelstellingen, het treasurybeleid, beleidskaders en limieten (kasgeldlimiet en renterisiconorm). • Het uitvoeren van het treasurybeleid (formele verantwoordelijkheid). • Het achteraf bekrachtigen (contractondertekening) van de afgesloten financieringen en uitzettingen. • Het jaarlijks rapporteren aan de Gemeenteraad over de uitvoering van het treasurybeleid (financieringsparagraaf in de jaarstukken).
Portefeuillehouder Financiën
• Het uitvoeren van het treasurybeleid (politieke verantwoordelijkheid). • Het vooraf accorderen van af te sluiten financieringen en uitzettingen. • Lid van de Treasury Commissie.
Intern Controller
• Het opzetten en wijzigen van administratieve organisatie en interne controle op het gebied van treasury. • Het (laten) uitvoeren van de interne controle op de uitgevoerde treasurytransacties en hierover te rapporteren aan de manager team Informatie (tijdens de reguliere interim- en jaarrekeningcontrole).
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
22 van 28
Functie
Verantwoordelijkheden
Manager team Informatie
• Het uitvoeren van de aan hem/haar gemandateerde treasuryactiviteiten conform het treasurystatuut en de financieringsparagraaf. • Het zorgdragen voor juiste verantwoording van de uitvoering van de door hem/haar gemandateerde treasuryactiviteiten. • Het rapporteren en afleggen van verantwoording aan het college over de uitvoering van het treasurybeheer. • Het uitbrengen van advies over de gevolgen van investeringsvoorstellen op de vereisten van Wet hof en de leningenportefeuille (de schuldenpositie). • Het vooraf schriftelijk accorderen van de af te sluiten kasgeldleningen, financieringen en uitzettingen. • Besluiten tot het aangaan van financiële contracten > 1 jaar (voortvloeiend uit advies van de Treasury Commissie). • Voorzitter van de Treasury Commissie.
Managers
• Het zorgdragen voor een goede kwaliteit van de informatie die hun teams aanleveren aan het Team informatie/financieel beheer met betrekking tot toekomstige uitgaven en ontvangsten.
Budgethouders
• •
Senior financieel administrateur
Het zorgdragen voor het tijdig aanleveren van betrouwbare operationele informatie over toekomstige geldstromen aan het team informatie/ financieel beheer. Het fiatteren van betalingen en ontvangsten, ten laste c.q. ten gunste van hun budgetten, conform de regeling budgetverantwoordelijkheid.
• Het uitvoeren van de activiteiten met betrekking tot de volgende deelfuncties: het risicobeheer, gemeentefinanciering (financiering, uitzetting en relatiebeheer) en kasbeheer. Deze activiteiten moeten conform dit treasurystatuut en de financieringsparagraaf worden uitgevoerd en geautoriseerd (zie artikel 14). • Het opstellen van de rentevisie (financieringsparagraaf in de begroting) en een jaarlijkse meerjarige liquiditeitenplanning. • Het aantrekken en uitzetten van gelden in het kader van het saldo- en liquiditeitenbeheer (<1 jaar) met inachtneming van de kasgeldlimiet. • Het beheren van de geldstromen. • Het onderhouden van contacten met banken, geldmakelaars en overige financiële instellingen. • Het schriftelijk vastleggen van de treasurytransacties en het doorgeven hiervan aan de kassier. • Het opstellen van beleidsvoorstellen op treasurygebied. • Het adviseren van de teams over de financiële gevolgen van hun activiteiten en projecten. • Het aanleveren van tijdige, volledige en betrouwbare gegevens aan de gemeentelijke administratie. • Het afleggen van verantwoording aan de manager team Informatie over de uitvoering van de aan hem/haar gemandateerde activiteiten. • Schriftelijk informeren van de manager team Informatie inzake overschrijdingen van de kasgeldlimiet of de renterisiconorm. • Jaarlijks beoordelen kredietwaardigheid bankrelaties.
• Vierjaarlijks beoordelen bancaire condities bankrelaties. • Lid van de Treasury Commissie.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
23 van 28
Functie
Verantwoordelijkheden
Kassier
• Het overboeken van saldi tussen bankrekeningen. • Het afhandelen (registreren en afstorten) van het gemeentelijke contante en girale betalingsverkeer. • Het aanleveren van tijdige, volledige en juiste gegevens aan de gemeentelijke administratie. • Het dagelijks bijhouden van de liquiditeitenplanning (werkelijke inkomsten en uitgaven). • Het rapporteren aan de Senior financieel administrateur belast met controle over de uitvoering van de aan hem/haar gemandateerde activiteiten.
Financiële administratie
• Het juist, volledig en tijdig administreren van de bezittingen, schulden, rechten, verplichtingen, inkomsten, uitgaven, ontvangsten en betalingen in de verplichtingen- en financiële administratie.
Treasury Commissie
• •
Externe accountant
•
Het adviseren van de manager team Informatie over het aantrekken en of uitzetten van financiële middelen (> 1 jaar) Informeren van Portefeuillehouder Financiën over het aantrekken van langlopende geldleningen. Het in het kader van haar reguliere controletaak adviseren en controleren omtrent de feitelijke naleving van het treasurystatuut.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
24 van 28
XIV Bevoegdheden Artikel 14 In onderstaande tabel staan de bevoegdheden met betrekking tot treasuryactiviteiten weergegeven alsmede de daarbij benodigde autorisatie.
De eindverantwoordelijkheid voor het treasurybeleid ligt primair bij het Algemeen bestuur van de gemeente. Teneinde niet onnodig te worden belast met het dagelijkse treasurybeheer draagt het Algemeen bestuur een deel van haar bevoegdheden over aan de ambtelijke organisatie. De praktische uitvoering van het beleid heeft dus vooral plaats op ambtelijk niveau plaats, met als voordeel een slagvaardiger optreden. Bij de toewijzing van bevoegdheden is zoveel mogelijk rekening gehouden met de vereiste functiescheiding tussen besluitvorming, uitvoering, administratie en controle.
Bevoegd functionaris
Autorisatie door
(eerste handtekening) (tweede handtekening) Saldo-, liquiditeiten- en geldstromenbeheer 1. Het uitzetten van middelen via GMB
Kassier
Manager team Informatie
Senior financieel administrateur
Manager team Informatie
Kassier
Manager team Informatie
4. Bankrekeningen openen/sluiten/wijzigen
Senior financieel administrateur
Manager team Informatie
5. Bankcondities en tarieven afspreken
Senior financieel administrateur
Manager team Informatie
Senior financieel administrateur
Manager team Informatie
2. Het aantrekken van middelen via daggeld of kasgeld 3. Betalingsopdrachten voorbereiden en versturen Bankrelatiebeheer
Financiering en uitzetting 6. Het vaststellen van kredietfaciliteiten
Ondertekening contract burgemeester n.a.v. collegebesluit 7. Het aantrekken van middelen via onderhandse leningen.
Senior financieel administrateur
Manager team Informatie Ondertekening contract burgemeester n.a.v. collegebesluit
8. Het uitzetten van middelen via GMB
Kassier
Manager team Informatie
9. Het verstrekken van leningen aan derden uit hoofde van de publieke taak
College
Gemeenteraad
10. Het garanderen van middelen uit hoofde van de publieke taak
College
Gemeenteraad
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
25 van 28
XV
Informatievoorziening
Artikel 15 Met betrekking tot de treasuryactiviteiten dient tenminste de in de onderstaande tabel opgenomen informatie te worden verstrekt door de betreffende functionarissen:
De tabel in dit artikel geeft weer op welke wijze de informatievoorziening wordt gewaarborgd voor: operationele informatie, beleidsmatige informatie en verantwoordingsinformatie. Het verstrekken van juiste, tijdige, volledige en relevante verantwoordingsinformatie moet gerekend worden tot de belangrijkste succesfactoren voor het kunnen beheersen van de financiële en interne risico’s van de gemeente.
Informatie
Frequentie
Informatieverstrekker
Informatieontvanger
1. Gegevens m.b.t. toekomstige uitgaven en ontvangsten voor de liquiditeitenplanning
Per kwartaal
Budgethouder en budgetbeheer der
Senior Financiële administrateur
2. Liquiditeitenplanning
Halfjaarlijks
Senior financieel administrateur
Manager team Informatie
3. Beleidsplannen voor de financieringsparagraaf (o.a. rentevisie) bij de begroting
Jaarlijks
Senior financieel administrateur
Gemeenteraad
4. Evaluatie treasuryactiviteiten in financieringsparagraaf van de jaarrekening
Jaarlijks
Senior financieel administrateur
Gemeenteraad
5. Treasury Commissie
Ad hoc
Senior financieel administrateur
Manager team Informatie / Interne controle medewerker (optioneel)
Per kwartaal
Senior financieel administrateur
Derden
6. Informatie aan derden (toezichthouder en CBS) zoals genoemd in art. 8 Wet fido
XVI Inwerkingtreding Artikel 16 Dit treasurystatuut treedt in werking met ingang van 1-1-2015. Gelijktijdig wordt het vorige treasurystatuut gemeente Rhenen, vastgesteld in december 2004, ingetrokken.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
26 van 28
Bijlage 1: credit ratings De kredietwaardigheid van een onderneming, dus ook van een bank, speelt een belangrijke rol in de prijs die de bank moet betalen voor het aantrekken van vreemd vermogen (bijv. obligaties) en bij het afsluiten van derivatencontracten. Een mindere kredietwaardigheid betekent een hogere prijs (rentevergoeding). In principe is een credit rating een inschatting van de kans op een eventuele wanbetaling bij toekomstige rente- en aflossingsbetalingen op schuldpapier (obligaties, Medium Term Notes, Commercial Paper enz.). Een hogere rating houdt een betere kredietwaardigheid in. De gebruikte ratingsystemen zijn dermate consistent, dat rating zowel gelijkertijd als in de tijd met elkaar vergelijkbaar zijn. Ratings worden toegekend op aanvraag door de onderneming. De rating agency stelt daarop een comité samen (bestaande uit specialisten), dat de rating zal gaan bepalen. Dit onderzoek duurt drie tot zes maanden, in welke periode de aanvrager tevens gedurende enkele dagen door het comité wordt bezocht. Door interviews en presentaties met het topmanagement wordt een beeld van de organisatie verkregen. De uiteindelijke rating is dan ook gebaseerd op meer informatie dan wat publiekelijk bekend is.
Na bekendmaking van de rating zal de rating agency blijvend contacten onderhouden met de onderneming en deze één of twee keer per jaar bezoeken teneinde zich op de hoogte te houden van alle relevante ontwikkelingen. Enkele bekende rating agency’s zijn Standard & Poor’s, Moody’s en Fitch. Credit ratings zijn er in verschillende vormen, zoals ‘long term’ ratings waarbij het risico van wanbetaling op langere termijn wordt voorspeld, en ‘short term’ ratings, welke de kredietwaardigheid voor de termijn van één jaar weergeven.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
27 van 28
Overzicht lange termijn ratings: Moody’s Aaa
Standard & Poor’s/ Fitch AAA
kwalificatie kredietwaardigheid
Aa
AA
Zeer kredietwaardig. De veiligheidsmarges zijn echter niet zo hoog als bij de AAA-categorie.
A
A
Zeer kredietwaardig. Er zijn echter factoren aanwezig waardoor afbetaling in de toekomst enig gevaar loopt.
Baa
BBB
Kredietwaardig, maar gevoelig voor slechte economische tijding.
Ba
BB
Speculatief, matige bescherming van afbetaling aanwezig.
B
B
Heeft momenteel capaciteit voor rente en aflossing, maar is gevoelig voor faillissement.
Caa
CCC
Enige bescherming voor investeerders is aanwezig, maar grote risico’s op onzekerheid aanwezig.
Ca
CC
Zeer speculatief, meestal achtergestelde schuld aanwezig.
C
C
Rentebetalingen zijn reeds gestopt.
D
Failliet.
Extreem kredietwaardig.
Overzicht korte termijn ratings: Moody’s
Fitch
kwalificatie
P-1
Standard & Poor’s A-1 + / A-1
F1
Capaciteit voor rente en aflossing is extreem resp. zeer groot.
P-2
A-2
F2
Voldoende capaciteit voor tijdige betaling aanwezig. Echter niet zo groot als in de bovenste categorie.
P-3
A-3
F3
Adequate capaciteit voor tijdige betalingen aanwezig. Echter kwetsbaar indien de omstandigheden tegenzitten.
NP
B
B
Speculatief.
C
C
Capaciteit voor tijdige betalingen is zeer twijfelachtig.
D
D
Reeds failliet of binnenkort failliet.
N.b. de ‘–’ en ‘+’ ratings (bijv. AA-) geven aan dat de rating naar beneden(-) of naar boven(+) neigt.
Treasurystatuut Gemeente Rhenen
28 van 28