Toelichting bij inspreken commissie Samenleving Rhenen op 2 juni 2026

Voorbereidende notitie bij inspreken, commissie Samenleving gemeente Rhenen

Het Verdrag van Istanbul en de gemeente Rhenen Aan: de leden van de commissie Samenleving, gemeente Rhenen Van: Wanda Peters, inwoner Elst (gemeente Rhenen) en Soroptimist Datum: 27 mei 2026, inspreken op 2 juni 2026

Een persoonlijke aantekening vooraf Ik ben geen expert op gemeentelijk beleid. Ik heb deze notitie samengesteld op basis van wat ik in beperkte tijd op gemeentelijke en regionale kanalen heb kunnen vinden, en op materiaal dat door Soroptimisten is verzameld. Ik kom inspreken vanuit mijn betrokkenheid als Soroptimist en als voorvechter van vrouwenrechten en activist tegen geweld tegen vrouwen. De expertise op het lokale en regionale terrein ligt bij u en bij de ambtelijke organisatie; deze notitie is bedoeld als bouwsteen voor uw gesprek, niet als beleidsanalyse. Eventuele onnauwkeurigheden zijn voor mijn rekening.

Aanleiding Geachte leden van de commissie Samenleving, Op 2 juni 2026 maak ik gebruik van mijn spreektijd om uw aandacht te vragen voor het naleven van het Verdrag van Istanbul in onze gemeente. Deze notitie stuur ik vooraf bij de agenda mee, zodat u zich kunt inlezen en mijn inbreng in context kunt plaatsen. De gemeenteraadsverkiezingen zijn recent achter de rug. In deze weken wordt aan een nieuwe coalitie en aan een raads- of coalitieakkoord gewerkt. Dat maakt het een natuurlijk moment om het Verdrag van Istanbul daarin de plek te geven die het verdient. Zo'n verankering kan de basis vormen voor het verder ontwikkelen en uitvoeren van beleid dat het verdrag waarmaakt. In nog geen anderhalve minuut wordt het verdrag uitgelegd in deze korte video: Soroptimisten en het Verdrag van Istanbul (YouTube). Meer achtergrond op de projectpagina Soroptimisten voor het Verdrag van Istanbul.

1. Het Verdrag van Istanbul Het verdrag, voluit het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (2011), is voor Nederland sinds 1 maart 2016 van kracht. Het verplicht overheden, inclusief gemeenten, om langs vier pijlers te werken (ook wel de 'vier P's' genoemd): •

Preventie: o.a. bewustwording, voorlichting, educatie, training van professionals, gedragsverandering, programma's voor daders.

•

Bescherming: o.a. toegankelijke en gespecialiseerde opvang, hulpverlening, hulplijnen, informatie in begrijpelijke taal.

•

Vervolging: o.a. strafbaarstelling van fysiek en psychisch geweld (waaronder intieme terreur), stalking, gedwongen huwelijk, vrouwelijke genitale verminking, seksuele intimidatie; risicotaxatie; tijdelijke huis- en contactverboden.

•

Gecoördineerd beleid: samenhangend, gefinancierd lokaal en regionaal beleid met monitoring en dataverzameling.

Ik benoem hier ook graag artikel 9: partijen erkennen, stimuleren en ondersteunen het werk van relevante ngo's en het maatschappelijk middenveld dat actief is in de bestrijding van geweld tegen vrouwen, en stellen een effectieve samenwerking met deze organisaties in. Wat het verdrag specifiek van gemeenten vraagt, heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten compact samengevat in een factsheet: VNG-factsheet 'Het Verdrag van Istanbul' (PDF).

2. Geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld in Rhenen, in cijfers Hieronder zijn de landelijke cijfers uit de Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag 2024 (CBS) doorgerekend naar Rhenen (ongeveer 20.000 inwoners, circa 0,11% van de Nederlandse bevolking). Het zijn schattingen; de werkelijke aantallen kunnen afwijken, maar de orde van grootte geeft een indicatie van waar het in onze gemeente om gaat. Volgens de Prevalentiemonitor gaf van de Nederlandse bevolking boven de 16 jaar •

9 procent (bijna 1,3 miljoen mensen) aan in het voorgaande jaar slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld. Voor Rhenen komt dat, naar verhouding van het inwonertal, neer op ongeveer 1.450 personen.

•

12 procent (ruim 1,7 miljoen mensen) gaf aan slachtoffer te zijn geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Voor Rhenen: circa 1.900 personen.

Dat zijn fors hogere aantallen dan de officieel geregistreerde meldingen. Het Veiligheidsbeeld 2023 van Bureau Regionale Veiligheidsstrategie registreerde 8 meldingen huiselijk geweld in Rhenen dat jaar. Het verschil tussen prevalentie en meldingen wijst op forse onderrapportage, iets dat ook landelijk wordt herkend.

3. Waar Rhenen al staat Rhenen werkt op meerdere fronten in regionaal verband en heeft een aantal stevige bouwstenen liggen.

Bestuurlijke en regionale verankering •

Regiovisie 'Voor een Veilig Thuis' (regio Utrecht, geactualiseerd 2020), gedragen door 26 Utrechtse gemeenten.

•

Uitvoeringsprogramma Huiselijk Geweld 2025-2026 gezamenlijk vastgesteld met de gemeenten Veenendaal en Renswoude in mei 2025, met partnergeweld als focus.

•

Integraal Veiligheidsplan basisteam Heuvelrug (2023-2026), met Renswoude, Utrechtse Heuvelrug, Veenendaal en Wijk bij Duurstede.

Concrete ambities voor preventie In het Uitvoeringsprogramma 2025-2026 staan onder de pijler preventie heldere acties. Ik citeer: een informatiemarkt voor scholen, kerken en sportverenigingen (signalen leren herkennen en handelingsperspectief bieden), een project over weerbaarheid in een relatie voor jongeren (in samenwerking met jongerenwerk en VO-scholen), een training voor medewerkers in de buitendienst ('Remmerden'), en aandachtsfunctionarissen voor de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en voor mensenhandel die hun kennis op peil houden door jaarlijks minimaal een cursus of congres te volgen. Dat zijn precies het soort acties die de pijler preventie van het Verdrag van Istanbul vraagt.

Hulpverlening en opvang •

Veilig Thuis Utrecht: 24/7 advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling, werkzaam voor de hele provincie inclusief Rhenen, bereikbaar via 0800-2000.

•

Maatschappelijke opvang via de Valleiregio: voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen valt Rhenen onder de Valleiregio met Ede als centrumgemeente.

•

Vrouwenopvang via Moviera: Moviera is in de regio's Utrecht en Gelderland actief in de opvang van slachtoffers van huiselijk geweld, met opvanglocaties in Utrecht, Arnhem, Nijmegen en Apeldoorn. Voor inwoners van Rhenen ligt het Oranje Huis Gelderland in Arnhem geografisch het dichtstbij (circa 20 km). Hoe vrouwenopvang voor inwoners van Rhenen in de praktijk wordt georganiseerd, met welke capaciteit en bij welke aanbieder, is uit openbare stukken niet eenduidig te achterhalen. Dat is een onderwerp dat het college zou kunnen toelichten. Het verdrag benoemt het belang van het kunnen opvangen van vrouwen, met name als er kinderen zijn, op geringe afstand van het sociale netwerk en de school van het slachtoffer en de kinderen (tenzij dat om veiligheidsredenen niet mogelijk is).

•

Tijdelijk huisverbod: burgemeestersbevoegdheid, met crisisinterventie en procescoördinatie via Veilig Thuis.

Samenwerking met het maatschappelijk middenveld (artikel 9) Een mooi lokaal voorbeeld van artikel 9 is de jaarlijkse samenwerking tussen de gemeente Rhenen en Soroptimistclub Rhenen-Veenendaal rondom de campagne Orange the World - Stop Geweld tegen Vrouwen. Sinds in elk geval 2019 wordt de Cuneratoren tussen 25 november en 10 december oranje verlicht. Sinds 2023 staat op het plein voor het gemeentehuis de oranje Social Sofa met de boodschap 'Stop geweld tegen vrouwen'. In december 2025 vond de afsluiting plaats met 42 rode schoenen op datzelfde plein en een toespraak van wethouder Dick Poortinga.

4. Mijn oproep aan u De campagne is jaarlijks 16 dagen. Het geweld is 365 dagen per jaar de dagelijkse realiteit van teveel vrouwen en meisjes. Op de bestaande basis kan en moet in deze periode van coalitievorming verder worden gebouwd. Het Verdrag van Istanbul is immers een verplichting van onze overheden. Gemeenten zijn medeverantwoordelijk voor de naleving. Concreet vraag ik u om in het komende raads- of coalitieakkoord ten minste de volgende drie elementen op te nemen: 1. Een expliciete intentie. Leg in het akkoord vast dat Rhenen beleid wil ontwikkelen en uitvoeren om alle artikelen van het Verdrag van Istanbul na te leven die op gemeentelijk niveau om invulling vragen, met de vier pijlers als kader. 2. Passende middelen en menskracht. Zorg voor een herkenbare begrotingspost en voldoende uren in de ambtelijke organisatie om die intentie waar te maken. Conform artikel 8 van het verdrag. 3. Een coördinerend aanspreekpunt. Wijs binnen de gemeentelijke organisatie één coördinerende persoon aan voor dit dossier, met mandaat en een directe lijn naar het college. Dit kan een bestaande functie zijn die wordt versterkt, of een nieuw belegd takenpakket. Conform artikel 10 van het verdrag. In de periode daarna kan de gemeente dan beleid verder ontwikkelen en uitvoeren met het Verdrag van Istanbul als kompas. In het verdrag staat wat nodig is om vrouwen veilig te houden.

5. Tot slot Rhenen heeft een goede basis: een regionale aanpak, een eigen uitvoeringsprogramma met concrete preventie-ambities, samenwerking met Veilig Thuis en Moviera, en een actieve invulling van artikel 9 via Orange the World. De stap naar verankering in het raads- of coalitieakkoord bouwt voort op die basis en geeft het thema de plek die het verdient voor de jaren na 2026. Ik dank u voor de gelegenheid om in te spreken en voor uw aandacht. Ik denk graag mee waar dat behulpzaam is. Met vriendelijke groet, Wanda Peters E-mail: wandamathilde@gmail.com Telefoon: 06-40514572

Bronnen en aanvullende informatie Over het Verdrag van Istanbul •

Verdrag van Istanbul (Netwerk VN-Vrouwenverdrag): volledige tekst en GREVIO-rapportages over Nederland.

•

VNG-factsheet 'Het Verdrag van Istanbul' (PDF), voor gemeenten.

•

Soroptimisten voor het Verdrag van Istanbul (projectpagina)

•

Korte video over het verdrag (YouTube, anderhalve minuut)

Statistieken •

Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag 2024 (CBS)

Lokaal en regionaal •

Informatiepagina huiselijk geweld, gemeente Rhenen

•

Bestuursprogramma 2022-2026 gemeente Rhenen (PDF)

•

Regiovisie 'Voor een Veilig Thuis' (regio Utrecht 2020, PDF)

•

Nieuwsbericht uitvoeringsplan Veenendaal/Rhenen/Renswoude 2025-2026

•

Veiligheidsbeeld 2023 Rhenen (Bureau RVS, via De Rijnpost)

•

Beleidsregel Beschermd Wonen Valleiregio (centrumgemeente Ede)

•

Soroptimistclub Rhenen-Veenendaal, Orange the World