Rekenkamerrapport Het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Rhenen in beeld

De raad is tijdig, regelmatig en voldoende geïnformeerd door het college over de voortgang van het duurzaamheids-beleid.

Warmtetransitie: Benoeming van de startwijken is goedgekeurd door de raad. De raad is vele malen geïnformeerd over plannen en maatregelen. Maar doordat er geen indicatoren, data en monitorrapportages zijn, kan de raad onvoldoende de voortgang controleren en sturen.

31

Bijlage 1: Geraadpleegde schriftelijke bronnen -

Jaarrekening 2022

-

Perspectiefnota 2023

-

Kadernota 2024-2027

-

(Meerjaren)begroting 2024 - 2027

-

Zomerrapportage 2023 (o.a. voortgang duurzaamheidsprojecten)

-

Routekaart Energietransitie, omgevingsdienst regio Utrecht, oktober 2019

-

RES (Regionale Energie Strategie) 1.0, juni 2021 (wordt geactualiseerd in RES 2.0), Regio Foodvalley

-

Afval- en grondstoffenbeleidsplan gemeente Rhenen 2020-2030, vastgesteld op 25 augustus 2020

-

Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022 – 2027, Klimaatadaptatie in Rhenen, z.j.

-

Klimaatbestendige Regio Vallei en Veluwe, Werkplan 2021 -2022 (regionale uitwerking RAP)

-

Transitievisie warmte, Rhenen zet stappen naar aardgasvrij, 23-6-21

Water Riool Plan gemeente Rhenen 2023-2027, Stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en klimaatadaptatie, 10-06-2022 Afwegingskader duurzame woningbouw, samen aan de slag voor toekomstbestendig bouwen, provincie Utrecht, jan 2023 Convenant toekomstbestendig bouwen, voor snellere, duurzamere en betaalbare woningbouw, 15-223, opgesteld door Toekomstbestendigbouwen.nl, ondertekend door gemeente Rhenen in 2022 met ambitie goud -

https://www.klimaateffectatlas.nl/nl/

-

https://klimaatvalleienveluwe.nl/atlas/

-

https://klimaatanalyserhenen.nl/

Stakeholdersoverleg RES Foodvallei, 9-7-2021, inclusief Regionale Energie Strategie 1.0, Regio Foodvalley (21-4-21) -

SAMEN VOORUIT! Voortgangsdocument ten behoeve van monitoring RES Regio Foodvalley, mei 2023

- De Rhenense energietransitie en haar ruimtelijke gevolgen, Informatiedocument energietransitie, 18 april 2023, L. de Wit - Evaluatie beleidskader zon-op-land, 30-05-2023 - Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Regio Foodvalley, 30-3-2-23 - Prestatieafspraken 2022-2024 Rhenam Wonen, jaarschijf 2023 - Groeidocument RPLG, maart 2023 - Visie op Rhenen 2035, door raad vastgesteld juni 2023 - Duurzaamheid gemeente Ede, ligt de gemeente op koers op haar doelen te halen, Rekenkamercommissie Ede, 2019

32

Bijlage 2: overzicht informatie aan raad over duurzaamheid Gebruikte trefwoorden voor zoeken in het Raadsinformatiesysteem: duurzaamheid; energietransitie, warmtetransitie, zon-op-daken, circulair, energie-armoede. Daardoor is het overzicht niet volledig. Jaren 2020, 2021, 2022, 2023 Verdeling in raadsbesluit (RB), bestuurlijk voorstel raad/raadsvoorstel (RV), collegebesluit (CB), informatienota (IN), motie/amendement van de raad (MAR) NB bestuurlijke raadsvoorstellen kennen een standaardkopje duurzaamheid. Deze opmerkingen worden hier niet meegenomen. Jaar 2020 RV; 9-10-19, RB 4-2-2020: routekaart energietransitie: De gemeenteraad besluit: 1. De Routekaart Energietransitie vast te stellen als dynamisch document. 2. De acties die worden genoemd in de Routekaart Energietransitie uit te voeren. 3. focus leggen op de toename van het aantal aardgasvrije woningen, de toename van het aantal zonnepanelen op daken, maatregelen voor de gemeentelijke organisatie zelf, de toename van het aantal emissievrije auto’s 4. De benodigde grootschalige duurzame elektriciteit opwek uit te werken nadat de uitkomsten uit het proces voor de Regionale Energie Strategie en de bijdrage van Rhenen hieraan bekend zijn.

RV 11-2-2020, RB 21-4-2020: Bestuurlijke ambitie klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen 2050; de klimaatanalyse (https://klimaatanalyserhenen.nl/) en de klimaatopgave (ruimtelijke adaptatie stedelijk gebied Rhenen) geven feitelijk weer wat wij weten over de gevolgen voor weersextremen in Rhenen. Er zijn nog geen concrete stappen en budget bekend. IN: 1-4-2020: concept RES Foodvalley / RB: 7-7-2020: concept-RES naar RES 1.0 vervolgen, rijk aansporen tot versnellen alternatieve energiebronnen/wat kan regio doen. In stuk staat het risico: Netbeheerders wijzen op risico’s voor de netcapaciteit vanwege het hoge aandeel zonne-energie; aangenomen VVD-motie tot onderzoek kernenergie/kernfusie. RB: 3-6-2020: vaststellen jaarstukken 2019: In de december circulaire 2019 ontvangen bedrag voor de energietransitie van totaal € 237.100 toe te voegen aan de reserve energiebeperking/ duurzaamheid (R00024). RV: 3-6-2020: Begroting Valleihopper 2021-2023: In Regio Foodvalley verband wordt veel aandacht geschonken aan duurzaamheid. Bij de aanbesteding voor de nieuwe contractperiode van de Valleihopper zijn eisen gesteld aan de duurzaamheid van de voertuigen (bv elektrisch rijden). IN-30-06-2020, RB 19-8-2020: Strategische agenda Regio Foodvalley 2020-2025, hoofdstuk over energietransitie, 2050 energieneutraal.

IN: 7-7-2020: Informatienota enquête duurzaamheid: begin 2020 enquête bij het inwonerspanel. Met 685 reacties van de inwoners (=63%) hebben we een representatief beeld van wat er speelt onder de inwoners. De belangrijkste punten : duurzame energie bij voorkeur opwekken op de minst gevoelige plekken, zoveel mogelijk zon op dak en niet ten koste van gronden waarop ons voedsel wordt verbouwd. Maar ook de natuurwaarden zijn heel belangrijk. Met deze voorkeuren wordt zoveel mogelijk rekening gehouden in de Regionale Energie Strategie. De meeste inwoners geven aan behoefte te hebben aan financiële middelen, advies en informatie. Met ons energieloket en gemeentelijke duurzaamheidslening bieden we dit al voor een groot deel.

33

IN-7-7-2020: Maatregelen 1e fase aanpak Coronacrisis 2020-2021: bij kopje Duurzaamheid: eigen investeringen temporiseren (eigen gebouwen); RV 16-6-2020, RB 7-7-2020, Perspectiefnota 2021: Doel op Duurzaamheid: Gemeentelijk inkoopproces circulair inrichten, Energieneutraal als gemeente, Project zonnepanelen Remmerden, allemaal als PM post, door Raad besloten om daardoor (?) die aspecten niet uit te werken. RV: 10-12-2020: RB 2-3-2021/ 23-03-2021; Beleidskader zonnepanelen op land: amendementen over combinatie zonnevelden met windenergie terugleggen bij raad, gebied Binnenveld beperken en daar geen zonnevelden tenzij aan rand/inpasbaar. RV-19-8-2020: RB 19-9-2020: Afval- en grondstoffenbeleid 2020-2030: De gemeente Rhenen heeft de doelstelling om in 2050 circulair te zijn opgenomen in het eigen bestuursprogramma. Deze doelstelling is weer onderverdeeld in de volgende actiepunten: Onderzoek frequentieverhoging ophalen PMD, Voorlichtingscampagne afvalscheiding, Bronscheiding verhogen van 66% naar 75%, Ondergronds inzamelen restafval, Meedoen pilot luierinzameling. De structurele kosten zijn € 432.535 (waarvan €304.000 al verwerkt in de begroting 2021). De overige investeringen en uitgaven zijn extra, maar hier staat een (verwachtte) structurele besparing van €129.000 tegenover.

2021 IN 20-3-23: Informatieblad over ontwikkelingen Remmerden; 27-3-23 schriftelijke vragen Rhenens Belang plus antwoord gemeente RV 2-2-21; RB-23-3-21: Afvalstoffenverordening vastgesteld RV 3-4-2021; RB 9-6-2021,Vaststellen RES 1.0, o.a. ingestemd met gezamenlijk voornemen in Regio Foodvalley om 0,75 TWh aan duurzame energie op te wekken in 2030. IN zj (behandeld in raad op 8-6-2021) Overzicht tussenstand uitvoering bestuursprogramma, onderdeel duurzaamheid en klimaat: alle doelen liggen op koers, ook nulmeting energieneutraal 2040, maar overzicht hanteert soms verwijzingen naar 2020! (dus oude tekst)! Bronscheiding prognose 2019 is 69%. Afvalbeleidsplan met pakket maatregelen is goedgekeurd eind september 2020. In 2021 worden de maatregelen uitgevoerd. We verwachten een positief effect op het percentage. RV 8-6-21 /RB 6-7-21; Perspectiefnota 2022: De gemeentelijke organisatie wil in 2022 energieneutraal zijn. Hiervoor focussen we op ons elektriciteitsverbruik, dit moet duurzaam zijn opgewekt. Op een aantal gebouwen (Huis van de Gemeente, gemeentewerf en het Bestegoed) wordt al duurzame energie (zonne-energie) opgewekt. Voor het Huis van de Gemeente is dat niet voldoende voor eigen gebruik. Daarom wordt de overige energie duurzaam ingekocht (Nederlandse windenergie).

Besluit raad: de overige beleidsvoornemens die door het college als meest wenselijk zijn aangewezen uit te werken in de (meerjaren)begroting 2022 – 2025, mits daar dekking voor beschikbaar is (zie RV bij begroting 2022-2025). RV 6-7-2021/RB 28-9-21; Transitievisie warmte: amendement dat het een inventariserend en vormend document is waar niemand verplicht wordt om aardgasvrij te worden tenzij rijk dwingt. Via de decembercirculaire 2019 is een bedrag van € 202.101,- aan elke gemeente uitgekeerd voor de warmtetransitie. Bij de resultaatbestemming jaarrekening 2019 – in 2020 - is dit bedrag toegevoegd aan de reserve duurzaamheid. De kosten voor de wijkuitvoeringsplannen kunnen derhalve 34

onttrokken worden aan de voorziening duurzaamheid. De geraamde kosten en de onttrekking aan de voorziening zijn verwerkt in de (meerjaren)begroting 2021-2024. Motie 6-7-21 (bij behandeling Perspectiefnota): Zon-op-dak, breed gedragen motie om communicatie en stimulering zo op daken, tlv reserve duurzaamheid. RV 29-9-21/RB 8-11-21: bij programmabegroting 2022-2025: extra beleidsvoornemens: Energieneutraal als gemeente in 2022 (kosten 20k) en Project zonnepanelen bedrijfsmatig vastgoed (kosten 10k). IN 5-10-21: energietransitie: Voortgangsrapportage over routekaart; In de Routekaart is geschetst hoeveel zonnepanelen, zonnevelden en windmolens er nodig zijn op weg naar een energie neutrale gemeente. Het uitgewerkte scenario gaat uit van 253.000 zonnepanelen op daken (c.a. 277 TJ, 0,077 TWh) 61 ha aan zonnevelden (c.a. 164 TJ, 0,045 TWh) en 1 windmolen (0,006 TWh). Info op allerlei terreinen: besparing, warmtetransitie, zonnepanelen, wind, lokaal eigendom,etc. RV 2-11-21, RB 14-12-21 (stuk toen niet behandeld, maar in vergadering 22-2-22), Lokaal eigenaarschap bij grootschalige energieprojecten wordt vastgesteld; streven naar een minimaal percentage van 51% lokaal eigenaarschap, ook in het beleidskader voor zonnepanelen op land bij de evaluatie te verhogen naar 51%.

BV 10-11-21: Verlenging aanstelling afvalcoach (1/2 fte), ter info aan raad; Het gaat om 18 uur per week voor een bedrag van € 28.000 per jaar. De dekking voor deze kosten wordt gevonden in de subsidie zwerfafval, en de hogere opbrengst voor de afvalstromen die hergebruikt kunnen worden (zoals PMD). Deze begrotingswijziging, die budgetneutraal is, wordt in de voorjaarsrapportage 2022 verwerkt. NB In begrotingsbehandeling van 8-11-22 via amendement is afvalcoach weer geschrapt. IN: 23-11-23: Evaluatie lening Duurzaam Wonen: Vergeleken met 2019 (63 duurzaamheidsleningen) en 2020 (23 leningen van 1 januari 2020 tot en met 15 oktober 2020) zijn er beduidend minder leningen (19) verstrekt voor duurzaamheidsmaatregelen. Waarschijnlijk door de gevolgen van de Coronacrisis waardoor er geen informatiebijeenkomsten konden worden georganiseerd in 2020 en 2021. BV/IN (Bestuurlijk Voorstel) 2-11-21: Zonnepark Remmerden; in principe medewerking aan zonnepark voor 25 jaar mits voldaan aan voorwaarden. Principebesluit als memo aan raad gestuurd; Raad moet zelf oppakken.

2022 Informatienota’s over AVU (afvalverwijderaar Utrecht), intentieverklaring betaalbaar wonen; ingekomen stukken/brieven, prestatieplannen Rhenam, nieuwsbrieven Foodvalley, begrotingen Ook in P&C-rapportages, Visie op Rhenen 2035. Bij projecten/vergunningen/bestemmingsplan ook wel duurzaamheidsaspecten als integraal onderdeel in leesmap 25-1-22. Voortgang grofvuilinzameling in leesmap 25-1-22: Ontwikkelingen inzameling luiers- en incontinentiemateriaal college toezegging 20-9-22: Onderzoek huishoudens Rhenen financiële problemen. Raad wordt zo snel mogelijk geïnformeerd over de uitkomst, liefst eerder dan december. Onderzoek met name 35

gericht op communicatie, hoe bereik je de mensen. Ook wordt uitgezocht wat de gevolgen zijn van het rijksbeleid voor het gemeentelijk handelen. Datum toezegging: 20-09-2022 Bestuurlijk voorstel 20-1-22: Mobiliteitsagenda 2022, consulterend naar Cie Economie en Ruimte RV 24-1-22; RB 22-2-22: Lokaal eigenschap: lokaal eigenaarschap bij grootschalige energieprojecten ; met een minimaal percentage van 51% lokaal eigenaarschap met zeggenschap, ook in het beleidskader voor zonnepanelen op land bij de evaluatie te verhogen naar 51% en alleen afwijking wanneer het niet gehaald wordt. (met amendement op eerste voorstel in 2021). RV 16-08-22, RB 20-9-22: Waterrioolplan 2023-2027, waarbij heffing op den duur stijgt naar kostendekkend niveau. 8-11-22 begrotingsbehandeling, amendement: Waarvan een bedrag van maximaal € 1.250.000 ter beschikking kan worden gesteld voor investeringen ter beperking van restafval, na voorafgaande goedkeuring door de raad. RV 21-12-21, RB 25-1-22: Beleidsplan Ruimtelijk Adaptatie: Dit is een vervolg op de ‘‘bestuurlijke ambitie klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen 2050’’ die is vastgesteld in 2020. RV 18-11-22, RB 20-12-22; vaststellen bestuursprogramma 2022-2026: Doelen: wat willen we bereiken?1.

in 2040 energieneutraal, klimaatneutraal in 2050, zo min mogelijk aardgas om richting het landelijke doel aardgasvrij in 2050 te gaan, uitvoering van het huidige bod in Regionale Energie Strategie, de RES 1.0; speciale aandacht voor kwetsbare inwoners en energiearmoede. De onderdelen van de duurzaamheidsboom (energieneutraal, circulariteit en klimaatbestendig) zijn overkoepelende thema's in alle teams. Indicatoren: Percentage hernieuwbare elektriciteit: het percentage hernieuwbare elektriciteit t.o.v. het totale elektriciteitsverbruik; Streefwaarden over duurzaamheid staan vermeld in de Regionale EnergieStrategie 1.0; Streefwaarden over afval staan vermeld in het afval- en grondstoffenbeleid. 2023 Informatie werkbijeenkomst 18-4-23: Energieopwekking: In het meest waarschijnlijke scenario is er 185.000 MWh duurzame opwek nodig in 2040 (om te voorzien in 100% energieneutraliteit). Dit is een stijging van ruim 10% ten opzichte van de huidige voorspelling. In 2021 is het huidige beleidskader Zon-op-land vastgesteld door de gemeenteraad. Middels een amendement is toentertijd afgesproken dat het gehele Binnenveld ten Noorden van de N223 is uitgesloten van zonnevelden. Met de doelstelling voor 100% energieneutraliteit in 2040, ligt voor ons een opgave om 152.300 MWh duurzame energie op te wekken.

Met het huidige beleid, waarin wind wordt geschuwd, komt deze opwek vrijwel volledig uit zonne-installaties op land. Dit komt neer op ongeveer 167 hectare aan zonnevelden (o.b.v. 70% gebruik t.b.v. natuurinclusiviteit). In het tweede kwartaal van 2023 start er een onderzoek naar netcongestie in Remmerden. . Enkele mogelijke oplossingen zijn; het onderling delen van energie en/of warmte, het verplaatsen van bedrijfsactiviteiten in de tijd, de opslag van energie en meer. In het vierde kwartaal van 2023 verwachten we de resultaten van dit onderzoek. Geen verdere info hierover bekend. Bestuurlijk voorstel en nota 30-5-23: Evaluatie Zon-op-land: het beleidskader ‘ zon-op-land’ te vervangen door ‘ energie-op-land’ ; actualisatie beleidskader nodig. Betrekken raad; evaluatie beschikbaar. De conclusie in de evaluatienota: “Het is duidelijk geworden dat met het huidige beleid de doelstelling van 100% energieneutraal in 2040 onhaalbaar is. Daarnaast leiden ingewikkelde formuleringen en tegenstrijdige eisen ertoe dat de ontwikkeling van zonne-energie in de gemeente 36

Rhenen een ineffectief proces is geworden. Ook ontbreekt er een instrument/mechanisme voor het stimuleren van zon op (grote) daken waarmee we de echte stappen te zetten richting de RES-doelstelling van 2030.” Ter consultatie aan commissie op 26-6-23. Toezegging bestuur 07-11-23 over Routekaart Energietransitie 2019: : Portefeuillehouder deelt de zorgen over de uitvoering van ambities in het kader van Routekaart Energietransitie 2019. Hij zegt toe de om actualisatie en de consultatie zeer spoedig met de gemeenteraad te gaan regelen. De gemeenteraad krijgt zo spoedig mogelijk een overzicht met wat het college niet heeft kunnen bereiken in 2023 met daarbij hoe het vervolgproces uitgevoerd gaat worden. De ambities blijven gehandhaafd.

37