Rekenkamerbief Perspectiefnota 2025-2028

Raad van de gemeente Rhenen Postbus 201 3910 AE Rhenen Afschrift aan: leden college van B&W

Rhenen, 24 juni 2024 Geachte leden van de gemeenteraad,

Rekenkamerbrief bij de Perspectiefnota 2025-2028 Met deze brief wil de rekenkamer u een aantal handvatten geven voor de behandeling van de Perspectiefnota 2025-2028 die in de vergadering van de Commissie Bestuur en Financiën van 1 juli 2024 wordt besproken. We doen dit in het besef dat de gemeente voor grote bezuinigingen en taakombuigingen staat als gevolg van voorziene tekorten in de begroting van gemiddeld zo’n € 3,7 miljoen per jaar in de periode 2025-20281. Dit is vooral het gevolg van afnemende baten uit het gemeentefonds en sterk stijgende uitgaven in het sociaal domein. Dat laatste betreft in het bijzonder de uitgaven voor jeugdzorg, minima en armoedebeleid. Daarnaast zijn er nog onzekerheden over de gevolgen van de inzet van het nieuwe kabinet. De schuldquote zal bij ongewijzigd beleid sterk stijgen. Algemeen De voorliggende perspectiefnota is beleidsarm en overwegend vanuit de financiële zorgen ingevuld. Er wordt alleen een beperkt aantal wettelijke en onvermijdelijke beleidsvoornemens gepresenteerd. Van een beargumenteerde afweging van andere beleidsvoornemens of reflectie op het gevoerde beleid is in deze perspectiefnota nauwelijks sprake. De concept jaarrekening is minder dan een week voor de commissievergadering beschikbaar gekomen. Dat maakt het moeilijker om tot een goed oordeel over de oorzaken van de tekorten te komen.

En datzelfde geldt voor de beoordeling van de effecten van het gevoerde beleid. Hebben de inspanningen van de gemeente wel de resultaten opgeleverd die er tevoren van werden verwacht en wat betekent dat dan voor het vervolg? Het komend jaar/komende jaren moet flink gesneden worden in de uitgaven. In de perspectiefnota worden echter geen inhoudelijke suggesties gegeven op welke terreinen en in welke mate dit dan zou kunnen plaatsvinden, laat staan dat duidelijk is wat dit betekent voor de inwoners van de 1

In het bestuurlijk voorstel voor de perspectiefnota zijn ook de kosten en baten voortvloeiend uit de nieuwe beleidsvoorstellen en Meicirculaire verwerkt. Dat levert per saldo een minder groot tekort op van gemiddeld zo’n € 3 miljoen per jaar over de periode 2025-2028. 1

gemeente. In de nota wordt naar het oordeel van de rekenkamer wel heel summier ingegaan op het proces om tot een sluitende begroting te komen voor 2025. Gesuggereerd wordt dat het niet eens zo heel ingewikkeld hoeft te zijn om dit te realiseren. Er zijn al de nodige ideeën voor een technische ombuigingslijst met relatief gemakkelijk te realiseren besparingen. Blijkbaar schort het op diverse terreinen aan doeltreffendheid en doelmatigheid of worden sommige doelen minder relevant geacht. Het echte werk gericht op het terugdringen van de voorziene structurele tekorten vanaf 2025 begint daarna. De verwachting is dat dat proces bij de volgende perspectiefnota is afgerond, vanzelfsprekend na raadpleging van de inwoners en vanuit een duidelijke kaderstelling door de raad. De rekenkamer gaat ervan uit dat die kaderstelling verder gaat dan alleen de financiële kaders, dat het ook beleidsinhoudelijke kaderstelling betreft en dat de raad daar nauw bij betrokken zal zijn. Jeugdzorg De grootste verwachte kostenstijging in 2025 van zo’n € 2,65 miljoen doet zich voor bij de jeugdzorg, in het bijzonder in het deelprogramma Jeugd Maatwerk. De kostenstijging wordt vooral toegeschreven aan toename van het aantal jeugdigen met een maatwerk jeugdzorgvoorziening en een hogere zorgzwaarte.

Ook zou er nog sprake kunnen zijn van een corona-na-ijleffect en was er sprake van problemen van organisatorische en procesmatige aard bij het CJG/Jeugdteam van de gemeente. Het lijkt de Rekenkamer raadzaam bij het onderzoeken van de mogelijkheden tot kostenbeheersing ook nadrukkelijk te kijken naar: • de inkoopsystematiek die in de regio Foodvalley wordt gevolgd; • het geboden voorzieningenpakket; • het vergroten van de grip op de toegang tot jeugdzorg; • het verbeteren van de eerstelijns zorg en het versterken van de in Rhenen aangeboden voorliggende voorzieningen. De rekenkamer heeft u eerder al een rapport toegezonden van de rekenkamer Veenendaal met aanbevelingen over de jeugdzorg die wellicht ook relevant zijn voor de situatie in Rhenen. De rekenkamer komt eind dit jaar ook met een rapport gericht op het preventiebeleid voor jeugdigen. Minima en armoedebeleid Een tweede grote verwachte kostenstijging (iets meer dan € 1 miljoen in 2025) doet zich voor bij het deelprogramma Participatie Maatwerk. Het aantal bijstandsgerechtigden neemt naar verwachting toe. Dat brengt hogere uitgaven voor bijstandsuitkeringen met zich mee, wat overigens gedeeltelijk wordt gecompenseerd door verhoging van het BUIG-budget. Met de toename van het aantal bijstandsgerechtigden neemt ook het beroep op de andere wettelijke minimaregelingen toe.

Onduidelijk is wat het huidige bereik is van deze voorzieningen en daarmee of er nog aanvullende kostenstijgingen in het verschiet liggen als rechthebbenden ook daadwerkelijk gebruik maken van hun rechten. Een andere belangrijke, sterk groeiende uitgavenpost is de Cunerapas waar inwoners met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum gebruik van kunnen maken. Op grond van de stukken is het de rekenkamer niet duidelijk geworden hoe groot de potentiële doelgroep is voor de Cunerapas en of de verwachte stijging van het aantal gebruikers van de pas een onder- of overschatting zal blijken te zijn. We raden u als raad aan toch ook kritisch te kijken naar de doelgroep 2

van de Cunerapas en de aan de pas gekoppelde voordelen. Voor de aan de kinderen en jongeren gekoppelde regelingen bestaan ook alternatieven (Jeugdfonds Sport en Cultuur, Stichting Leergeld, Samen). Bij de afweging van de geboden voorzieningen op de Cunerapas is het wenselijk ook de mogelijke baten in termen van participatie, gezondheid en bestaanszekerheid mee te nemen. Zorgen over kosten en slagkracht ambtelijke organisatie Op diverse plekken in de perspectiefnota wordt verwezen naar hogere uitgaven als gevolg van ziekte en vertrek van personeel, niet optimaal functionerende diensten, tijdelijke inhuur en uitbestede werkzaamheden (DVO-Veenendaal) alsmede moeilijk vervulbare vacatures. In een bijlage bij de voorjaarsnota 2024 geeft het college een specificatie en toelichting op de (tijdelijke) inhuur van medewerkers. Sommigen ter vervanging van langdurig zieken, anderen op grote projecten of als oplossing voor moeilijk vervulbare vacatures. Het overzicht laat zien dat het een breed scala aan werkzaamheden betreft. In de Perspectiefnota wordt aangegeven dat dergelijke problemen zoveel mogelijk vanuit het zittende personeelsbestand worden opgelost. De rekenkamer acht dit beeld niettemin zorgwekkend en vraagt zich af in hoeverre dit ook gevolgen heeft voor de beleidsinhoudelijke slagkracht van de gemeentelijke organisatie en het ‘in control’ zijn over wat de gemeente doet.

Zeker nu aanzienlijke bezuinigingen en mogelijke taakombuigingen voor de deur staan is dit een extra reden tot zorg.

Namens de rekenkamer Rhenen,

Bert Lokhorst voorzitter

3