Raadsvoorstel verstedelijkingsconcept Groene Metropool

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

13 juli 2021 Jelte Bloemzaad 896215 B. van Eeten College Rhenen Openbaar verstedelijkingsconcept Groene Metropool

Voorstel: 1. Het Verstedelijkingsconcept (deel 1) vast te stellen als basis voor de verdere samenwerking met de partners (rijk, regio’s en provincies) op het gebied van verstedelijking, economie, bereikbaarheid, groen en leefbaarheid, en in te stemmen met het principe van nadere gebiedsuitwerkingen (deel 2). 2. De ontwerpprincipes van dit concept door te vertalen naar ons eigen lokale omgevingsbeleid. 3. Het college te verzoeken om een verstedelijkingsakkoord met het rijk te sluiten over de beoogde verstedelijking en de daarbij horende afspraken (zoals volgordelijkheid, financiering en rolneming) op het gebied van leefomgeving, bereikbaarheid en economie en de raad hierover te informeren.

Aanleiding / voorgeschiedenis Wij werken aan de Verstedelijkingsstrategie Groene Metropool. Dit traject is een samenwerking tussen rijk, provincies Utrecht en Gelderland, de waterschappen en de 26 gemeenten uit de regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley. We formuleren de gezamenlijke voorwaarden voor een haalbare en aantrekkelijke invulling van de verwachte noodzakelijk woningbouw van 100.000 woningen tot 2040 in Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. Vanuit deze prognose zal regio Foodvalley 40.000 woningen moeten bouwen. De impact van de verwachte woningbouwopgave in de regio’s Foodvalley en Arnhem-Nijmegen geeft aanleiding tot het zoeken van partnerschap met rijk en provincies. Deze opgave is een schaalsprong en vraagt samenwerking, gezamenlijk gewogen keuzes en afgestemde, gebundelde investeringen. Het doel is om de groei voor wonen en werken op een goede manier mogelijk maken en tegelijkertijd de landschappelijke waarden en samenhang van onze Groene Metropool te versterken. Met het voorliggende Verstedelijkingsconcept worden de ontwerpprincipes voor een Groene Metropoolregio aan u voorgelegd. In het ontwerpend onderzoek heeft de verkenning plaatsgevonden hoe de forse woningbouwopgave zo goed mogelijk integraal kan worden ingevuld. In de consultatieronde heeft de gemeenteraad zijn reactie gegeven op deze principes.

Inmiddels is het Verstedelijkingsconcept, waarin voor alle bouwstenen (leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen) ontwerpprincipes zijn neergelegd, klaar (deel 1). Dit alles onder het motto “Meer Landschap, Meer stad”.

1

Op gebiedsniveau wordt in acht gebiedsuitwerkingen (waarvan drie sleutelgebieden) gewerkt aan een verdere vertaling van de ontwerpprincipes. Met de samenwerkingsafspraken vormt dit geheel de Verstedelijkingsstrategie. De gebiedsuitwerkingen en samenwerkingsafspraken (deel 2) worden nog verder uitgewerkt. De samenwerking zal uiteindelijk bekrachtigd worden met een zogenoemd Verstedelijkingsakkoord. In dat akkoord staan de voorwaarden voor de verdere samenwerking volgens de principes van het verstedelijkingsconcept, de fasering en de vereiste (onderzoeks)investeringen. De colleges in de regio zullen besluiten over dit Verstedelijkingsakkoord. De Verstedelijkingsstrategie staat niet op zichzelf. Er zijn meer ruimtelijke trajecten in uitvoering. De resultaten van de RES 1.0 zijn meegenomen in het Verstedelijkingsconcept. Deze uitgangspunten bijten elkaar niet. In regio Foodvalley is het verstedelijkingsonderzoek ondersteund door het uitvoeren van een Regionale Ruimtelijke Verkenning Foodvalley. Deze wordt separaat ter besluitvorming voorgelegd. De inzichten uit dat traject hebben inhoudelijk geleid tot een verdieping en daarnaast een bijdrage geleverd aan een gezamenlijk ruimtelijke perspectief op de opgaven in onze regio. De Regionale Ruimtelijke Verkenning Foodvalley maakt de verbinding tussen verstedelijkingsconcept en de RES 1.0.

De Regio Amersfoort werkt momenteel tegelijkertijd aan het Ontwikkelbeeld Amersfoort. Met deze verstedelijkingsstrategie voor de regio Amersfoort is nauwe afstemming, omdat er in het noordelijk deel van Foodvalley overlap is van de regio’s. In het najaar van 2020 hebben alle colleges in de regio’s de Contourennotitie vastgesteld. Via regionale raadsbijeenkomsten, een webinar en een presentatie is de gemeenteraad geïnformeerd over de inzet en de voortgang op dit traject. De consultatieronde bij alle raden (bij gemeente Rhenen was deze consultatieavond op 14 april 2021) en Staten heeft input opgeleverd ter verbetering van keuzes en ontwerpprincipes. Sommige reacties worden meegenomen naar de Gebiedsuitwerkingen en/of het Verstedelijkingsakkoord. Het voorliggende rapport geeft op zowel de gebiedsuitwerkingen als de samenwerkingsafspraken al een doorkijk (deel 2). De ontwerpprincipes en uitgangspunten vertalen wij door naar lokaal beleid, zoals u ook kunt lezen in de aanbiedingsbrief van Foodvalley (bijlage 2). Voor gemeente Rhenen is dat lokale beleid onder andere de ‘visie op Rhenen’. Tijdens de totstandkoming van de visie hebben we de mogelijkheid om met de inwoners over de ontwerpprincipes te spreken en gezamenlijk uit te werken.

Door deel te nemen aan de verstedelijkingsstrategie te hanteren bij de ‘visie op Rhenen’ kunnen we zelf invulling geven aan de ontwerpprincipes en locatiekeuzes. Voor gemeente Rhenen heeft de Verstedelijkingsconcept drie topprioriteiten, namelijk: 1. De nieuwe Meent 2. Het Binnenveld 3. Rhenen als zuidelijke toegang voor de regio FoodValley 1) Binnen de verstedelijkingsconcept zijn verschillende zoekgebieden gedefinieerd voor mogelijke woningbouw. Een van die zoekgebieden ligt binnen onze grenzen, tegen de grens aan met Veenendaal: De nieuwe Meent. Om de mogelijkheden van dit gebied verder te verkennen werken we samen met gemeente Veenendaal. 2) Het Binnenveld heeft als gebied tussen vier gemeenten een belangrijke functie binnen het verstedelijkingsconcept. Het is dan ook belangrijk om een gezamenlijke visie op het Binnenveld en de randen te hebben. Een eerste stap voor zo’n gezamenlijke visie is inmiddels gemaakt. 3) Met de Rijnbrug en twee provinciale wegen is gemeente Rhenen belangrijk voor het verkeer in en uit Foodvalley. Binnen de regio zullen we aandacht vragen voor de (negatieve) gevolgen voor de verkeersstromen die het gevolg zijn van dit verkeer. Kaders Het verstedelijkingsconcept is een kader op zichzelf.

2

Beoogd effect Het deelnemen aan de verstedelijkingsconcept en de bijbehorende strategisch ruimtelijke trajecten maakt het mogelijk om grote ruimtelijke opgaven (woningbouw, landschapsontwikkeling en recreatie, infrastructurele en mobiliteits-oplossingen en economische ontwikkeling) integraal en in nauwere samenwerking en met andere partijen te realiseren. Maar behouden wij onze eigen identiteit. Argumenten 1.1 Met de vier bouwstenen creëren we integraliteit in ruimtelijke afwegingen Met het vaststellen van het Verstedelijkingsconcept (deel 1)worden de ontwerpprincipes uit de vier bouwstenen (leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen) het vertrekpunt voor lokale keuzes. Daarbij vormen de ontwerpprincipes de leidraad voor het beargumenteren van de gemaakte keuzes. 1.2 de integrale opgave kan alleen samen worden uitgevoerd We willen een aantrekkelijke leefomgeving creëren door de randvoorwaarden te stellen voor het faciliteren van de groei voor wonen en werken. Daarbij hoort het maken van integrale keuzes. Een aantal opgaven overstijgt gemeentegrenzen. Andere opgaven krijgen alleen het juist gewicht door agenda’s te bundelen. Samenwerking met partners is daarom noodzakelijk voor een aantal opgaven, zowel ruimtelijk als financieel. Hiermee wordt de impact van deze ingrepen en investeringen vergroot.

1.3 in de gebiedsuitwerkingen wordt de opgave concreet gemaakt Op de schaal van gebiedsuitwerkingen zijn afspraken te maken op uitvoeringsniveau, kan gekozen worden voor het betrekken van de meest relevante partners afhankelijk van de opgave en is afweging van strijdige ontwerpprincipes het beste mogelijk. In de aanbiedingsbrief van Foodvalley staat ook dat de opzet van de gebiedsuitwerkingen nog in volle gang is. 2.1 onze eigen beleid is leidend voor uiteindelijke locatieontwikkeling Door het opnemen van de ontwerpprincipes in visie op Rhenen en het doorwerken daarvan in de omgevingsplannen worden de uitgangspunten in lokale instrumenten verankerd. Hiermee kunnen we dus als gemeente onze inkleuring geven aan de ontwerpprincipes. 3.1 dit bekrachtigt de meerjarige strategische samenwerking Met het ondertekenen van een Verstedelijkingsakkoord weten wij ons verzekerd van steun en partnerschap in grote ruimtelijk keuzes, ingrepen en investeringen. Vanzelfsprekend blijft uw raad hierover geïnformeerd. Risico’s 1.1 het besluit bindt individuele overheden Met het aangaan van de samenwerking gaat de gemeente een verplichting aan om zich naar haar partners te verantwoorden op haar ruimtelijke beleid binnen de verstedelijkingsopgave (locatiekeuze, locatieuitwerking).

Tegenover deze verplichting staat de meerwaarde van een krachtig verband en gezamenlijke (investerings)agenda voor onze plek in de Groene Metropool. 1.2 de gebiedsuitwerkingen zijn te inhoudelijk Onze gezamenlijke regio heeft een bijzonder karakter. De stedelijkheid is sterk verspreid (polycentrisch), verschilt van elkaar en er is nog geen gezamenlijke agenda. Daarnaast is in het ontwerpend onderzoek gebleken dat onze regio relatief weinig opgenomen is in relevante (rijks-)onderzoeken. Hierdoor ontbreekt soms relevante informatie én middelen. Met het inzoomen in gebieden wordt deze lacune verholpen. Tegelijkertijd ontstaat een hechtere en nauwere samenwerking tussen de betrokken partners in het gebied. Daarnaast worden zo mogelijk andere trajecten in de samenwerking geïntegreerd

3

Financiële gevolgen De kosten van het traject worden gedragen door alle deelnemende partners. De samenwerking na het akkoord zal leiden tot gerichte en gezamenlijk afgewogen onderzoeken, investeringen en ontwikkelingen bijvoorbeeld in mobiliteitsoplossingen en ontwikkellocaties. In veel gevallen is daarbij het budgetrecht van de raad van toepassing. Daarvoor komen wij bij uw raad terug. Personele gevolgen Na vaststelling van de verstedelijkingsstrategie zal de uitvoering hiervan ambtelijke inzet vergen. Hoeveel dit precies is, wordt pas duidelijk wanneer de afspraken zijn gemaakt met het Rijk. Nadat deze afspraken zijn gemaakt met het Rijk komt het college bij u terug op dit onderdeel. Duurzaamheid Door een samenwerking aan te gaan met een visie tot en met 2040 zorgen we voor maatregelen die toekomstbestendig zijn. Participatie Bij het opstellen van de Verstedelijkingsstrategie zijn inwoners niet direct betrokken geweest. Het Verstedelijkingconcept waarin de ontwerpprincipes centraal staan is bovenal een belangrijke basis voor de samenwerking tussen de partners (rijk, provincie en beide regio’s). Het afwegingskader komt op lokaal niveau in beeld bij locatiekeuzes en nadere uitwerking, zoals tijdens het totstandkomingsproces voor de ‘visie op Rhenen’. Bij deze besluitvorming is inwonersparticipatie wel van toepassing.

Communicatie In de afgelopen periode is de gemeenteraad betrokken geweest bij de ontwikkeling van de Verstedelijkingsstrategie. Vanaf de contourennotitie is met regelmaat informatie gedeeld over de te doorlopen stappen en het belang van deze samenwerking. Met de consultatie op de ontwerpprincipes van 14 april (commissie Economie en Ruimte) heeft u de lokale context meegegeven. Tijdens het traject rondom de visie op Rhenen kunnen de ontwerpprincipes verder worden ingevuld samen met de samenleving. Vervolgprocedure Wanneer de conceptafspraken gereed zijn stellen alle colleges deze vast, waarna ze worden bekrachtigd in het BO-MIRT (eind november 2021). Na het sluiten van het Verstedelijkingsakkoord worden de colleges, raden en staten geïnformeerd over de strategie, het akkoord de uitkomsten van het overleg en de vervolgstappen. Indien in het akkoord zaken worden afgesproken die raken aan budgetrecht of leiden tot beleidsrijke wijzigingen, wordt u hierbij betrokken voordat besluitvorming plaats heeft. Op basis van het akkoord wordt verder samengewerkt in gebiedsgerichte uitwerkingen (in de acht deelgebieden), waar we daadwerkelijk tot ruimtelijke ontwerpen komen waar belangen worden afgewogen. De samenhang van deze gebiedsuitwerkingen met andere lopende ruimtelijke trajecten is nog een punt van aandacht.

Waar mogelijk worden doelen gecombineerd, om daarmee losse trajecten en bestuurlijke drukte te voorkomen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de inzet op het vervolg van de Regionale Ruimtelijke Verkenning, de gebiedsprocessen in onder meer het Binnenveld, de visie op Rhenen, maar ook het vervolg van de RES zo goed mogelijk met elkaar te verbinden. Bijlagen: Bijlage 1: concept Verstedelijkingsstrategie; meer landschap meer stad Bijlage 2: Aanbieding Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley

4