Raadsvoorstel vaststellen programmabegroting 2023-2026

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

29 september 2022 Dick Roodbeen 1022993 drs. J.G. Boerkamp Gemeenteraad Rhenen Openbaar Begroting 2023

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. De (digitale) programmabegroting 2023 vast te stellen en de meerjarenraming 2024-2026 voor kennisgeving aan te nemen. 2. In te stemmen met de voorgenomen investeringen 2023 van € 3.714.000 (inclusief extra investering van € 1.250.000 voor plaatsing van 80 containers bij de laagbouw i.v.m. ambitie afval). 3. De vervanging van de huisvuilauto inclusief de opbouw met 1 jaar vervroegen naar 2023. 4. Het voorlopig subsidieplafond vast te stellen op € 760.200. 5. De woonlasten 2023 voor een gemiddeld gezin op hetzelfde niveau te houden als in 2022 en hiervoor een bedrag van € 211.580 te onttrekken aan de reserve bestemmingsheffingen. Aanleiding/ korte voorgeschiedenis Hierbij ontvangt u ter bespreking en vaststelling de programmabegroting 2023-2026. Perspectiefnota 2023 In de perspectiefnota 2023 bent u geïnformeerd over het financieel perspectief voor de jaren 20232026. In dat perspectief lieten de resultaten voor de jaren 2023 tot en met 2025 forse voordelen zien van gemiddeld € 2 miljoen per jaar. Die voordelen waren vooral het gevolg van de gunstige ontwikkeling van het accres uit de meicirculaire 2022. Voor het jaar 2026 was sprake van een tekort van € 147.000. Die daling hangt ook samen met het accres uit de meicirculaire.

Waarschijnlijk heeft het Rijk met de daling al enigszins voorgesorteerd op de nieuwe financieringssystematiek die vanaf 2026 wordt ingevoerd. Gemeenten krijgen vanaf 2026 meer mogelijkheden om belasting te heffen. Hiertegenover staat dan een daling van het gemeentefonds. De mogelijkheden voor gemeenten om belasting te heffen levert ook vraagstukken en werkzaamheden op, waar we als gemeente rekening mee moeten houden. De financiële gevolgen van de wettelijke/onvermijdelijke plannen waren niet verwerkt in het financiële beeld van de perspectiefnota. De begrotingsresultaten 2023 – 2023 liggen in lijn met de cijfers uit de perspectiefnota.

1

* *

In de begrotingsresultaten is de meicirculaire 2022 gebruikt voor de berekening van de uitkering uit het gemeentefonds. De provincie baseert hierop het toezichtregiem voor gemeenten. Op 21 september is de septembercirculaire 2022 verschenen met daarin de laatste ontwikkelingen over het gemeentefonds. Een eerste financieel beeld over deze circulaire en de gevolgen daarvan voor de begrotingsresultaten is verderop in dit voorstel gepresenteerd.

Hieronder volgt een overzicht van een aantal financiële bijstellingen die bij het opstellen van de begroting hebben plaatsgevonden (tabel overgenomen van pag. 158 begroting 2023).

Zoals hiervoor is aangegeven zorgt de daling van het accres uit de meicirculaire van € 1,4 miljard in 2026 voor een tekort. Als tegemoetkoming mogen gemeenten de uitkomsten van de arbitragezaak jeugd voor de jaren 2024 tot en met 2026 voor 100% in hun begroting opnemen in plaats van het eerder afgesproken percentage van 75%. Dit is het resultaat van een overleg tussen Rijk, VNG en IPO. In onze begroting 2023 en de meerjarenraming is met dit extra voordeel vanaf 2024 rekening gehouden. Op Prinsjesdag heeft het Rijk bekend gemaakt dat gemeenten in 2026 met een eenmalige compensatie van € 1 miljard tegemoet worden gekomen voor de daling van het accres 2026 bij de meicirculaire. Het effect daarvan voor onze gemeente is € 878.000 voordelig. Vanwege het eenmalige karakter zegt dit niets over de ontwikkeling van de financiën in de periode daarna. De hiervoor genoemde informatie is verwerkt in de septembercirculaire 2022. De financiële gevolgen van de septembercirculaire zijn niet verwerkt in de gepresenteerde begrotingsresultaten. In onderstaande tabel zijn de begrotingsresultaten geactualiseerd met de uitkomsten over de septembercirculaire.

2

Op pagina 157 van de begroting is op hoofdlijnen een korte toelichting opgenomen over de septembercirculaire. Bestuurlijke ambities en de financiën De opgaven in Nederland en zo ook voor gemeenten zijn groot. Door de alsmaar stijgende prijzen neemt de groep inwoners en bedrijven waarvan de bestaanszekerheid onder druk staat toe. Voor hen is de dagelijkse zorg om rond te komen groot, door onvoldoende of onzekere inkomsten of doordat ze te maken hebben met problematische schulden. Dit zorgt voor stress, gezondheidsproblemen, sociaal isolement en schaamte. In de Najaarsrapportage stelt het college daarom voor om € 500.000 van het verwachte voordelig resultaat 2022 in te zetten voor huishoudens die het financieel moeilijk hebben. Deze maatregel is gericht om de meest kwetsbare inwoners. Bij de begroting 2023 stelt het college voor om de woonlasten 2023 voor een gemiddeld gezin op hetzelfde niveau te houden. Met deze maatregel wil het college alle huishoudens tegemoetkomen. De komende jaren vormen de ruimtelijke opgaven een grote uitdaging. Denk bijvoorbeeld aan het woningtekort, de kwaliteit van de natuur, de transitie van de landbouw en de verduurzaming van de energievoorziening. De aandacht voor de kwetsbare inwoners en de ruimtelijke opgaven vragen de komende jaren om extra financiële middelen.

Dit geldt zowel voor de kaderstelling en de uitvoering als voor de benodigde personele capaciteit. Ook het oplopen van de schuldquotes vraagt de komende jaren aandacht. Naast het reguliere budget voor de uitvoering van het bestuursprogramma en de specifieke middelen voor de opgaven op gebied van duurzaamheid en wonen wil het college ook een deel van de begrotingsresultaten hiervoor inzetten. Een van de wensen is het niet verhogen van de woonlasten de komende jaren voor een gemiddeld gezin. De concrete invulling van andere maatregelen volgt in het bestuursprogramma.

Kaders De kaders worden gevormd door: a. Gemeentewet b. Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) c. Financiële beheersverordening (art. 212) Beoogd effect Door de voorliggende programmabegroting vast te stellen geeft u het college toestemming om de financiële middelen te besteden aan de afgesproken activiteiten/ beleid. De programmabegroting is een belangrijk instrument bij het uitoefenen van de kader stellende en controlerende rol van de gemeenteraad. De gemeenteraad heeft in zijn kader stellende rol het budgetrecht. Het budgetrecht geeft de gemeenteraad de bevoegdheid om financiële middelen aan het college beschikbaar te stellen. Argumenten 1.1. Op grond van artikel 191 Gemeentewet dient de raad in het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar de begroting vast te stellen. De begroting wordt alleen vastgesteld voor het begrotingsjaar 2023. De meerjarenraming 2024 – 2026 is ter kennisname. 2.1. Op grond van de financiële verordening 212 GW dienen de investeringskredieten expliciet te worden vastgesteld door de raad. In de financiële verordening 212 GW is het investerings- en afschrijvingsbeleid opgenomen. Hierin staat dat de raad met de vaststelling van de begroting alle investeringen autoriseert van het begrotingsjaar 2022.

De raad heeft de mogelijkheid om bij de begrotingsbehandeling expliciet een aantal investeringen aan te wijzen die apart ter besluitvorming aan de raad moeten worden voorgelegd. In 2023 zijn de investeringskredieten begroot op € 3.714.000. Op pagina 186 is specificatie opgenomen van deze investeringen 3.1. De levensduur van de huidige huisvuilauto’s zijn in de praktijk korter. Met de extra kapitaallasten door het verkorten van de levensduur met 1 jaar is rekening gehouden in het tarief voor de afvalstoffenheffing 2024. Verder is de wens om een zijlader aan te schaffen in plaats van de traditionele achterlader. De totale kosten bij een zijlader zijn lager en het werk is minder belastend.

3

4.1. Het vaststellen van het subsidieplafond is op grond van artikel 6 van de Algemene subsidieverordening gemeente Rhenen een bevoegdheid van de gemeenteraad. De algemene subsidieverordening gemeente Rhenen is van toepassing voor het indienen van subsidieverzoeken. Een onderdeel van deze subsidieverordening is het instellen van een subsidieplafond voor subsidieregelingen. Op pagina 147 Paragraaf Subsidieverlening is voor de subsidieregelingen een totaal subsidieplafonds opgenomen van € 760.200. De plafonds zijn voor 2023 geïndexeerd met 2,30%. Voor de subsidieregelingen Preventie, VVE en Peuterspeelzalen waren ten tijde van het opstellen van de begroting 2023 de subsidieplafonds nog niet bekend. Deze zijn als een nog nader te bepalen bedrag in het overzicht ‘subsidieplafonds’ opgenomen. 5.1. Het vaststellen van het subsidieplafond is op grond van artikel 6 van de Algemene subsidieverordening gemeente Rhenen een bevoegdheid van de gemeenteraad. Subsidieregeling Vve Het subsidieplafond vve is onder voorbehoud van de toekenning van de rijksbijdrage voor Voor- en Vroegschoolse Educatie 2023. De definitieve hoogte van het subsidieplafond wordt bepaald aan de hand van de bekendmaking van de specifieke uitkering onderwijsachterstanden voor de gemeente Rhenen door het Rijk.

De gemeente betaalt aan de instellingen voor de subsidie voor- en vroegschoolse educatie nooit meer dan de toegekende rijksbijdrage. 5.2. Door de hoge prijzen neemt het aantal inwoners die het financieel niet meer redden toe. Met de generieke maatregel om de woonlasten voor 2023 niet te verhogen wil het college de inwoners tegemoet komen. 1.2/5.3. Op grond van artikel 189 GW heeft de raad het budgetrecht.

Risico’s en nadelen 1.1 Het niet tijdig vaststellen van de begroting betekent dat de gemeente onder preventief toezicht van de provincie kan komen te staan. Naast de tijdigheid van de aanlevering zal de provincie de programmabegroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024-2026 financieel inhoudelijk beoordelen. 1.2 De inflatie ligt met 17,1% in september 2022 op het hoogste niveau sinds de Tweede Wereldoorlog. In de begroting 2023 is in de vorm van een stelpost rekening gehouden met de hoge inflatie. De compensatie die hiervoor bij de meicirculaire uit het gemeentefonds is ontvangen, is gereserveerd in de vorm van een stelpost. Dit geldt ook voor de middelen die hiervoor zijn ontvangen in de septembercirculaire. De hoge inflatie vormt op dit moment een groot risico. Dit risico is niet alleen voor de betaalbaarheid van inwoners van belang, maar ook voor de lasten van onze gemeente. 2.1 De investeringsplanning moet door de raad worden vastgesteld om de investeringen in het jaar 2023 te kunnen realiseren. 3.1 Voor de subsidies waarvoor een subsidieplafond geldt kunnen niet rechtmatig worden verstrekt. Het college heeft de bevoegdheid om de subsidieregelingen en per regeling de voorlopige subsidieplafonds vast te stellen. De door het college gepubliceerde subsidieplafonds dienen door de raad te worden bekrachtigd door het vaststellen van de begroting 2023.

Het subsidieplafond moet vóór het begin van de periode waarvoor het geldt worden bekendgemaakt (artikel 4:27 lid 1 AWB). Concreet houdt dit in dat voor 31 december 2022 het subsidieplafond 2023 met onderverdeling naar rubrieken gepubliceerd moet worden. Als dit niet gebeurt kunnen deze subsidies niet worden verstrekt. Financiële toelichting Zie de begroting 2023 en meerjarenraming 2024 - 2026. Personele gevolgen Niet van toepassing. Duurzaamheid Niet van toepassing. Participatie Niet van toepassing.

4

Communicatie Na vaststelling van de begroting 2023 door de raad zal een infographic worden gemaakt en worden gepubliceerd. Vervolgprocedure - Technische avond 11 oktober 2022 - Commissie Bestuur en Financiën 31 oktober 2022 - Raadsvergadering 8 november 2022 Bijlagen: Bijlage 1: Programmabegroting 2023 - 2026

5