Raadsvoorstel Vaststellen Nota Erfpachtbeleid 2023

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

17 januari 2023 Mirjam Golbach 1053794 B. Fintelman Gemeenteraad Rhenen openbaar Vaststellen Nota Erfpachtbeleid 2023

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. in te stemmen met de Nota (erf)pachtbeleid 2023 inclusief de Algemene erfpachtbepalingen gemeente Rhenen 2023; 2. tot intrekking van de nota (erf)pachtbeleid 2012 gemeente Rhenen, de wijziging van het (erf)pachtbeleid d.d. 17 december 2013 en de Algemene erfpachtbepalingen gemeente Rhenen 2012. Aanleiding/ korte voorgeschiedenis In de vergadering van 12 november 2013 heeft de raad van de gemeente Rhenen de ‘Nota (Erf)Pachtbeleid 2012’ vastgesteld. Deze nota geeft achtergronden en beleidskaders voor agrarische gebruiksrechten op gemeentelijke eigendommen. In 2019 is de vrijwillige kavelruil succesvol afgerond waardoor de noodzaak is ontstaan voor actualisatie van het pachtbeleid. Daarnaast zijn er sinds 2013 veel nieuwe ontwikkelingen in de landbouw. Ook deze ontwikkelingen vragen om een heroverweging van het huidige pachtbeleid. Tenslotte is de gemeente op grond van een uitspraak van de Hoge Raad van 26 november 2021 verplicht om de verkoop van onroerende zaken openbaar te laten verlopen en selectiecriteria te hanteren als er meerdere gegadigden (kunnen) zijn. Hiervoor is in 2022 een handleiding geschreven. De handleiding is nu verwerkt in de Nota (erf)pachtbeleid 2023. Het nieuwe erfpachtbeleid heeft geen consequenties voor bestaande (pacht)contracten. De afspraken uit deze contracten zullen worden nagekomen.

Met het vaststellen van de Nota (erf)pachtbeleid 2023 wordt besloten om de adviezen zoals opgenomen en genummerd van 1 tot en met 33 in hoofdstuk 6 van de deze nota over te nemen. Kaders De wetgeving met betrekking tot een overeenkomst van een recht van erfpacht, de pachtwetgeving en de wetgeving met betrekking tot een overeenkomst tot bruikleen zoals opgenomen in Boek 5 onder Titel 7, Boek 7 onder Titel 5 en Boek 7a onder Titel 13 van het Burgerlijk Wetboek is van toepassing. Daarnaast is de uitspraak van de Hoge Raad inzake het Didamarrest d.d. 26 november 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1778) en de daaruit voortkomende jurisprudentie van toepassing. Beoogd effect • Actualisatie (erf)pachtbeleid. • Voldoen aan de eisen uit het Didamarrest.

1

• • •

Uitwerking wens gemeente om eigen gronden duurzamer te laten beheren. Uitwerking wens gemeente om sneller over uitgegeven erfpachtgronden te kunnen beschikken in het kader van een actief grondbeleid. Vormgeven aan de wens van agrariërs om gronden langer te kunnen pachten dan 1 jaar.

Argumenten 1.1 Actualisering (erf)pachtbeleid Het huidige (erf)pachtbeleid is meer dan 10 jaar oud en toe aan herziening. In 2019 is de vrijwillige kavelruil succesvol afgerond, wat gevolgen heeft voor het pachtbeleid. Daarnaast zijn er sinds 2013 veel nieuwe ontwikkelingen in de landbouw, zoals de komst van de fosfaatrechten, de stikstofproblematiek en de trend naar meer duurzame en natuurinclusieve landbouw. De ontwikkelingen en hun mogelijke invloed op het pachtbeleid zijn opgenomen in de nieuwe nota (erf)pachtbeleid. 1.2 Verduurzaming (erf)pachtbeleid In het nieuwe beleid wordt duurzaamheid als onderdeel van het gunningsproces meegenomen. Hiermee is de wens van de gemeente uitgewerkt om de eigen gronden duurzamer te (laten) beheren. 1.3 Gemeente kan sneller weer beschikken over uitgegeven erfpachtgronden Erfpachtcontracten worden tot op heden aangegaan voor een periode van 26 jaar. In het nieuwe beleid is opgenomen dat aflopende erfpachtcontracten niet meer opnieuw in erfpacht worden uitgegeven, tenzij hierover contractafspraken zijn gemaakt. In plaats daarvan worden ze uitgegeven in liberale pacht voor een periode van 3 jaar, indien de gemeente opnieuw tot uitgifte besluit. Hierdoor kan de gemeente op relatief korte termijn weer over de pachtgrond beschikken.

1.4 Contractduur liberale pacht naar 3 jaar De gronden die uitgegeven worden in liberale pacht krijgen een contractduur van 3 jaar in plaats van 1 jaar, zodat pachters met meer zekerheid over de grond kunnen beschikken. Voor de gemeente betekent dit lagere beheerkosten. Een uitzondering hierop zijn de percelen in de driehoek Reumersweg, Koerheuvel en Berkenweg. Als deze gronden worden uitgegeven in liberale pacht, dan krijgen ze een contractduur van 1 jaar. 1.5 Aanpassing erfpachtvoorwaarden Het huidige artikel 2 is uit de erfpachtvoorwaarden gehaald, omdat de uitgifte in erfpacht niet meer verloopt via de erfpachtcommissie. Artikel 15 (voorbehoud jacht) is geactualiseerd in verband met de komst van de nieuwe Natuurbeschermingswet. Daarnaast is een verbod op het gebruik van glyfosaat opgenomen, indien het gaat om agrarische erfpacht. Tenslotte zijn enkele foutieve verwijzingen aangepast en is toegevoegd dat bij aanvang van een erfpachtrecht een eenmalige vergoeding van tweemaal de jaarlijkse canon verschuldigd is. 1.7 Het vaststellen van nieuw beleid is een bevoegdheid van de gemeenteraad In de Gemeentewet is bepaald dat de gemeenteraad de algemene kaders stelt; het college van burgemeester en wethouders verzorgt de feitelijke invulling en uitvoering. De gemeenteraad heeft tevens budgetrecht.

De nieuwe nota (erf-)Pachtbeleid moet derhalve worden vastgesteld door de gemeenteraad. 1.8 Handleiding Didamarrest is verwerkt in de nieuwe nota (erf)pachtbeleid Het college heeft in 2022 de ”Handleiding toepassen Didamarrest bij vastgoedtransacties" vastgesteld. De bedoeling was om de handleiding te verwerken in de relevante beleidsstukken op het moment dat deze worden herzien. In de nieuwe nota is daarom de werkwijze uit de handleiding met betrekking tot de uitgiftes in pacht, erfpacht en bruikleen opgenomen. Risico’s en nadelen 1.1 Mogelijk lagere pachtinkomsten Agrarische gronden worden in (erf)pacht uitgegeven via een openbare inschrijving. Hiertoe is de gemeente verplicht op grond van het Didamarrest. De markt bepaalt dus de hoogte van de pachtprijzen. Dit kan ook betekenen dat de biedingen lager zijn dan de gemeente wenselijk vindt. Het 2

college van B &W moet echter instemmen met de gunning. Indien de pachtprijs te laag wordt bevonden, dan kan ze besluiten om niet te gunnen. 1.2 Mogelijke achteruitgang kwaliteit erfpachtgronden Erfpachtcontracten zijn door de gemeente in het verleden aangegaan voor 26 jaar. In het nieuwe beleid worden aflopende erfpachtgronden niet opnieuw in erfpacht uitgegeven, maar in liberale pacht voor 3 jaar. Hiermee kan de gemeente relatief snel weer over de gronden beschikken als zij ze zelf nodig heeft. Hier staat tegenover dat agrariërs minder bereid zullen zijn om te investeren in de grond, omdat ze slechts voor een korte periode de zekerheid hebben dat ze de grond kunnen gebruiken. 1.3 Het gunningsysteem wordt mogelijk als oneerlijk ervaren Het gunningssysteem kan als oneerlijk worden ervaren. Dit is echter niet het geval. Iedereen die aan de criteria voldoet, kan inschrijven op de uit te geven grond. Het hebben van duurzaamheidcertificaten vergroot de kans om grond gegund te krijgen. Maar ook zonder certificaten, kan iemand grond gegund krijgen. Dit hangt mede af van de andere inschrijvers en het bedrag van de inschrijving. 1.4 Nieuwe jurisprudentie Didamarrest Juridisch is het laatste woord nog niet gezegd over het Didam-arrest. Ook de komende tijd zal er geprocedeerd worden en zal er nieuwe jurisprudentie verschijnen over hoe het Didam-arrest moet worden toegepast.

Indien nodig, zal juridische ondersteuning moeten worden gevraagd, danwel de nota erf(pacht)beleid moeten worden aangepast. 1.5 Inschrijvingscriterium strookt niet met het gelijkheidsbeginsel Alleen agrariërs die woonachtig en werkzaam zijn in de gemeente Rhenen kunnen inschrijven op agrarische gronden die de gemeente uitgeeft. Dit is in strijd met het gelijkheidsbeginsel. Het criterium was al opgenomen in het huidige (erf)pachtbeleid. De inschrijvingscriteria zijn in het nieuwe beleid niet veranderd. Financiële toelichting Waarschijnlijk zullen de pachtinkomsten met de invoering van het nieuwe pachtbeleid licht stijgen. Hiervoor zijn drie redenen aan te geven. Ten eerste gaat de looptijd van een deel van de nieuwe liberale pachtcontracten naar 3 jaar. Ten tweede is de gemeente Rhenen verplicht de pacht openbaar uit te geven (Didam arrest). De gemeente geeft hier invulling aan door een openbare pachtinschrijving te organiseren. De verwachting is dat dit tot (licht) hogere pachtprijzen zal leiden. Ten derde worden aflopende erfpachtcontracten in principe opnieuw uitgegeven als geliberaliseerde pacht onder voormelde condities. Een uitgebreidere financiële toelichting is te vinden in de nieuwe nota erfpachtbeleid in paragraaf 6.2.2.4. onder de adviespunten 12 tot en met 17.

Personele gevolgen Aan het vaststellen van de nota (erf)pachtbeleid 2023 zijn geen personele consequenties verbonden. Duurzaamheid Bij de uitgifte van agrarische gronden worden in het nieuwe beleid duurzaamheidscriteria gehanteerd. Wie aantoonbaar zorgt voor goed waterbeheer, verbetering van de bodemvruchtbaarheid en versterking van de biodiversiteit en daarvoor geldige certificaten heeft, maakt meer kans op gunning. Daarnaast wordt bij de uitgifte gekeken naar de afstand tussen de uit te geven kavel en het bedrijf van de gegadigde.

3

Participatie De huidige pachters en erfpachters van de gemeente Rhenen zijn in december 2021/januari 2022 via een enquête gevraagd naar hun mening over het huidige (erf)pachtbeleid, hun ervaringen met de kavelruil en hun visie op het toekomstige (erf)pachtbeleid. De resultaten van de enquête staan vermeld in hoofdstuk 6.1 van het nieuwe beleid en zijn meegenomen bij het schrijven van het gewijzigde (erf)pachtbeleid. Naar aanleiding van de enquête is onder ander de looptijd van de liberale pachtcontracten aangepast. Communicatie Als het college akkoord gaat met het nieuwe (erf)pachtbeleid gaat er een brief naar de (potentiële) pachters en erfpachters. Om hen te informeren over de bespreking van dit onderwerp in de raad, wat het (op hoofdlijnen) voor hen betekent als dit beleid wordt vastgesteld, dat er gelegenheid is om in te spreken en dat er nog een informatiebijeenkomst wordt georganiseerd, zodra het beleid is vastgesteld. Na vaststelling van het nieuwe (erf)pachtbeleid wordt er dus een bijeenkomst georganiseerd om de (potentiële) pachters en erfpachters te informeren. Het beleid zal gepubliceerd worden op www.overheid.nl en er zal een bericht geplaatst worden in het GemeenteNieuws en op de website van de gemeente. De nota zal intern gedeeld worden met het Team Ruimtelijke Ontwikkeling en er zal een bericht op Intré geplaatst worden.

Vervolgprocedure Na vaststelling van het nieuwe (erf)pachtbeleid zal het beleid worden toegepast bij de uitgifte van agrarische eigendommen van de gemeente. Bijlagen: Bijlage 1: Nota (erf)pachtbeleid 2023 Bijlage 2: Handleiding Didamarrest

4