Raadsvoorstel vaststellen integraal gebiedsplan uiterwaarden met inpassing Stadshaven II

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

20 maart 2024 Hugo Greeven 1162271 D. Poortinga Gemeenteraad Rhenen Openbaar Vaststellen integraal gebiedsplan uiterwaarden met inpassing Stadshaven

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. kennis te nemen van de relevante wet- en regelgeving vanuit hogere overheden en eerder genomen college- en raadsbesluiten die kaderstellend zijn voor het integraal gebiedsplan; 2. in te stemmen met de uitgangspunten van het integraal gebiedsplan uiterwaarden met inpassing van de stadshaven: a. de vernieuwde stadshaven is kleinschalig en biedt voorzieningen die de toekomstige exploitatie optimaliseert; b. fietsers en voetgangers zijn de dominante verkeersgebruikers in het havengebied, het autoverkeer wordt aldaar beperkt overeenkomstig het aantal vergunde parkeerplaatsen, in combinatie met het uitbreiden van parkeergelegenheid aan de Paardenmarkt; c. het gebied is recreatief aantrekkelijk ingericht; d. de natuurwaarden en biodiversiteit in het gebied is versterkt; e. in de omgeving van Rhenen is een trailerhelling beschikbaar om vaartuigen veilig te water te laten. 3. in te stemmen met het voorstel de gemeente verantwoordelijk te stellen voor het beheer en exploitatie van het gebied, inclusief de stadshaven; 4. tot het beschikbaar stellen van een investeringskrediet van € 1.154.800 voor de herontwikkeling van de stadshaven en € 1.640.200 voor de herontwikkeling van het omliggend gebied waarbij de schenking van € 300.000 op het investeringskrediet van de stadshaven in mindering wordt gebracht; 5.

tot het onttrekken van € 1.788.000 aan de algemene reserve ten behoeve van de dekking van een (deel) van de afschrijvingslasten en a. hiervoor een reserve kapitaallasten ‘herinrichting stadshaven en omliggend gebied’ instellen : b. het overhevelen van € 1.788.000 van de algemene reserve aan de reserve kapitaallasten ‘herinrichting omliggend gebied stadshaven’; c. de afschrijvingslasten ‘herontwikkeling omliggend gebied’ voor een bedrag van € 1.788.000 ten laste te laten komen van de reserve kapitaallasten herinrichting omliggend gebied stadshaven; 6. tot het inzetten van de bruidsschat van € 225.000 voor de dekking van de incidentele advies- en projectkosten en afboeking van de huidige boekwaarde van de haven; 7. in te stemmen met het vaststellingsbesluit (besluit algemeen belang) in het licht van de Wet markt en overheid ten aanzien van de gemeentelijke exploitatie van de haven (ligplaatsen) en de camperplaatsen;

1

8. tot de invoering van fiscaal parkeren en heffing van liggelden en camperplaatsen; 9. tot het verwerken van de financiële gevolgen van dit voorstel als wijziging van de begroting 2024.

Aanleiding/ korte voorgeschiedenis Op 25 april 2023 vond een werkbijeenkomst plaats voor de raadscommissie Ruimte en Economie, waarbij de aanwezige raadsleden twee scenario’s gepresenteerd kregen inzake het integraal gebiedsplan. Vervolgens vond er op 17 mei een consultatieavond plaats met de raadscommissie, waar de fracties de gelegenheid hadden om hun reactie te geven op de gepresenteerde varianten. Tijdens dit overleg maakten vertegenwoordigers van stichting Uiterwaarden Rhenen (STUR) en de Werkgroep Milieubeheer Rhenen (WMR) gebruik van hun spreekrecht. Daarnaast had het Utrechts Landschap voorafgaand aan het overleg een schriftelijke reactie naar de raad gestuurd. Conclusies en aanbevelingen raadscommissie (17.05.23) Uit de discussie in de raadscommissie konden we een aantal conclusies en aanbevelingen destilleren. De gepresenteerde scenario’s kenden een stapeling van maatregelen waarin volgens de raadsfracties een heldere lijn ontbrak. Hierdoor leek het oorspronkelijke plan van de stadshaven ondergesneeuwd te raken onder een veelheid van maatregelen.

De raadscommissie gaf onder andere de volgende aanbevelingen mee: a) geef de oorspronkelijke initiatiefgroep weer de juiste positie aan tafel; b) neem het ‘plan C’ van de STUR, dat op 17 mei gepresenteerd werd, mee in de verdere afweging van plannen; c) geen camperplaatsen direct aan de havenkade; d) geen verhuur van vaste ligplaatsen, de haven daarmee exclusief open stellen voor passanten; e) betrek actief het Utrechts Landschap bij de verdere planvorming; f) houd rekening met de belangen van de horecaonderneming Moeke. Bijeenkomst stakeholders Uitgaande van bovengenoemde aanbevelingen is een bijeenkomst georganiseerd met een groot aantal van de betrokken partijen en belangengroepen. Dus alle visies en belangen aan één tafel met het doel te komen tot een samenhangend plan. Deze bijeenkomst vond plaats op 30 juni jl. met deelname van vertegenwoordigers van de initiatiefgroep, de STUR, Utrechts Landschap, Moeke, de oorspronkelijke klankbordgroep, aangevuld met de portefeuillehouder, de potentiële medefinancier van de haven, externe deskundigen en een ambtelijke vertegenwoordiging. Een grondige voorbereiding ging hieraan vooraf met afzonderlijke gesprekken met de stakeholders om ieders visie, belangen en onderhandelingsruimte goed in kaart te brengen.

Volledigheidshalve benadrukken we dat de WMR op dat moment niet aangesloten was maar in latere instantie ook aan de gesprekstafel is gekomen. Hoofdlijnen integraal plan Deze bijeenkomst is vruchtbaar gebleken en heeft de basis gelegd onder een plan dat met recht een integraal plan genoemd kan worden omdat de afzonderlijke visies, waarden en belangen van de stakeholders verweven zijn tot een integraal plan. We onderscheiden de volgende hoofdlijnen: A. Herontwikkeling van de haven tot een aantrekkelijke, comfortabele, goed uitgeruste stadshaven van beperkte omvang, alleen bedoeld voor passanten die Rhenen via het water aandoen. B. Verandering van het gebruik van de verkeersruimte, waarbij de fietser en voetganger de dominante verkeersgebruiker worden, het autoverkeer in het havengebied wordt beperkt (overeenkomstig het aantal bestemde parkeerplaatsen) en waarbij de parkeercapaciteit op de Paardenmarkt wordt uitgebreid. C. Toevoeging van natuurwaarden, waaronder maatregelen om de biodiversiteit te herstellen en te verrijken en om het gebied meer te vergroenen. D. Toevoeging van recreatieve elementen zodat we het gebied aantrekkelijker maken voor zowel de eigen inwoners als de bezoekers die Rhenen aandoen via de weg en het water.

2

Gedeeld uitgangspunt Alle betrokkenen delen het uitgangspunt dat het gebied meer verdient dan alleen een opgeknapte haven, omdat de haven (en Moeke) gelegen zijn in een mooi doch kwetsbaar gebied (N2000 gebied) dat lange tijd niet de aandacht en het nodige onderhoud heeft gekregen. Daarbij geldt dat Rijntakken sinds 2014 aangewezen zijn als Natura2000 gebied, waarbij de gemeente de wettelijke plicht heeft om natuurwaarden en biodiversiteit te herstellen en in stand te houden. Het gebied draagt in een vernieuwd jasje bij aan het aantrekkelijke karakter dat de stad Rhenen zo kenmerkt. Bovendien vragen de stadshaven en de uitbreiding van de Paardenmarkt een zorgvuldige inpassing. Consulterende raadscommissie Op 31 januari 2024 vond er een nieuwe consulterende vergadering plaats van de raadscommissie Economie & Ruimte. Voorafgaand aan dat overleg ontving de raad een eerste concept raadsvoorstel, waarin het integraal gebiedsplan met een gedetailleerde begroting, is gepresenteerd. De raadsleden kregen de gelegenheid vragen te stellen en hun algemene indruk te geven op het voorstel. We hebben de opgehaalde vragen in de bijgevoegde bijlage beantwoord. De uitkomsten van de vergadering zijn ook verwerkt in het definitieve raadsvoorstel dat nu ter besluitvorming voorligt.

Voorlopig Ontwerp (VO) versus Definitief Ontwerp (DO) Belangrijk om te benadrukken dat we in deze fase van het planproces spreken over een Voorlopig Ontwerp. Het VO dat we de raad hier presenteren geeft weer hoe de vernieuwde haven eruit gaat zien en welke maatregelen we globaal willen nemen ten behoeve van de herinrichting van het gebied. Na besluitvorming in de raad gaan we naar de fase van verdere detaillering waarbij op basis van nader onderzoek en gesprekken het Definitief Ontwerp tot stand komt. Om een voorbeeld te geven: er is nog rivierkundig onderzoek nodig om de precieze dikte en lengte van de palen te berekenen zodat de steigers het gehele jaar in het water kunnen blijven. Dergelijk onderzoek wordt pas uitgevoerd nadat de raad een definitief besluit heeft genomen. Op basis van het DO kunnen we starten met bijvoorbeeld de aanvraag van de omgevingsvergunning. Kaders De geldende kaders hier zijn: • Bestuursprogramma 2022-2026 • Visie op Rhenen 2035 • Wettelijke kaders zoals NNN en N2000 • Wro en andere planologische wetgeving • Bestemmingsplan Uiterwaarden • Bestemmingsplan Rhenen buitengebied • Beleidsvisie Recreatie & Toerisme Beoogd effect Rhenen ligt op een unieke locatie, aan de ene kant de Utrechtse Heuvelrug en andere kant de NederRijn. Door die ligging herbergt Rhenen een grote variatie aan karakteristieke landschappen en bijzondere natuur.

Vanwege deze kenmerken, in combinatie met de geschiedenis en karakteristieken van de stad, heeft Rhenen veel te bieden voor de eigen bewoner en de bezoeker die Rhenen via de weg en het water aandoet. Met de herinrichting van het projectgebied willen we de functies, (water)recreatie, water, natuur en ondernemerschap (horeca), beter en evenwichtiger met elkaar verbinden. Daarmee vergroten wij de aantrekkelijkheid van het gebied en versterken we de identiteit van de stad. Argumenten 1.1 Bepaalde wet- en regelgeving en eerder genomen college- en raadsbesluiten zijn kaderstellend voor de herinrichting van het projectgebied We refereren hier aan de volgende wetten en raadsbesluiten: a) In het Bestuursprogramma 2022-2026 staat de ambitie om een kwaliteitsimpuls te realiseren ten behoeve van de passantenhaven (stadshaven), het rivieroevergebied en de Loswal en omgeving (zie 7.8 – Bestuursprogramma).

3

b) Het grootste deel van het plangebied (groene delen) ligt in N2000-gebied, onderdeel van het Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Voor deze gebieden geldt de Wet natuurbescherming (nu onderdeel Omgevingswet). In deze gebieden is het de plicht plant- en diersoorten, die in Europa bedreigd zijn, en hun directe leefomgeving te beschermen om de biodiversiteit te behouden. In dit kader is het plangebied aangewezen als slaap- en foerageergebied voor ganzen. c) Het plangebied maakt ook deel uit van het NatuurNetwerk Nederland (NNN), waarbij gemeenten via de Wet ruimtelijke ordening regels dienen te stellen voor de bescherming, instandhouding en ontwikkeling van de zogenoemde wezenlijke kenmerken en waarden van het betreffende gebied. Dat wordt vastgelegd in het bestemmingsplan. d) Het vigerende bestemmingsplan ‘Uiterwaarden bij de stad Rhenen’ is vastgesteld in 2014. Dit bestemmingsplan maakte het mogelijk om de opgaven van het inrichtingsplan voor de uiterwaarden bij de stad Rhenen mogelijk te maken. Die opgaven, relevant voor voorliggend integraal gebiedsplan, luiden: a) versterken van de natuurwaarden in het gebied; b) realiseren van de parkeervoorziening aan de Paardenmarkt, c) uitbreiding en verbetering van de passantenhaven en d) het creëren van het evenemententerrein.

e) Op grond van bovengenoemd bestemmingsplan is het aantal toegestane parkeerplaatsen bij de haven gesteld op 32. Op basis van een amendement bij de vaststelling van het bestemmingsplan is voor het gebied rond Moeke het maximaal aantal parkeerplekken 27. f) Vanuit de vastgestelde Visie op Rhenen 2035 worden de gewenste kenmerken voor het uiterwaardengebied verwoord: openheid en zicht, natuurgerichte recreatie, bescherming speciale natuurwaarden, bijzondere flora en fauna in verband met zuidhelling en steilranden. De opgaven voor het uitwaardengebied: aanleggen van twee wandelpaden, ontwikkeling van een haven en negatieve effecten van recreatie beperken en herstellen. 2.1 Een meerderheid van alle relevante stakeholders ondersteunen de uitgangspunten van het Voorlopig Ontwerp Een ruime meerderheid van de eerder genoemde partijen die een rol hebben gehad bij de totstandkoming van het ontwerp, steunen de uitgangspunten van het integraal gebiedsplan. De steun voor het plan is groot omdat de partijen de eigen visie en belangen terugzien. Deze steun vanuit de stakeholders is een uniek resultaat omdat we dat met eerdere plannen niet voor elkaar kregen.

De consequentie hiervan is dat er niet eenvoudig een onderdeel uitgehaald kan worden omdat het ontwerp bestaat uit diverse bouwstenen (haven, natuur, recreatie en verkeer), die tezamen het integraal plan maken dat door de partijen gedragen wordt. Het ontwerp is in dat opzicht ontstaan uit een proces van dialoog met respect voor ieders visie en belang: van de aanwezige ondernemer met een zakelijk belang tot diegene die de natuurwaarde als hoogste goed heeft. De positie van de horecaonderneming Moeke verdient specifieke aandacht. Zij kunnen zich vinden in de uitgangspunten van het plan maar hebben vragen over de concrete maatregelen die het autoverkeer naar Moeke gaan reguleren. Daarover vinden gesprekken plaats, waarbij ook de eigenaar van de opstal (het gebouw) sinds kort betrokken is. De inzet van het gesprek is dat we streven naar een set van maatregelen die het autoverkeer reduceert en waarbij we tegelijkertijd zoveel mogelijk rekening houden met de belangen van Moeke. Daarbij willen we benadrukken dat ook Moeke onderkent dat het geheel van maatregelen het gebied verfraaid, wat nieuwe mensen aantrekt. 2a.1 Het Voorlopig Ontwerp van de verbeterde haven past bij de schaal van Rhenen Er is gekozen voor een havenontwerp dat valt binnen het al bestemde gebied ‘Passantenhaven’. De haven is enkel bedoeld voor passanten die maximaal drie nachten in de haven kunnen doorbrengen.

De haven zal bestaan uit een oeversteiger, met daaraan gekoppelde vingerpieren, met plek voor rond de 30 vaartuigen en met een losliggende drijvende golfbreker. De constructie is van dien aard dat de steigers en de golfbreker het gehele jaar in het water liggen. De haven legt geen beslag op de aangemerkte zone Natura 2000. Rijkswaterstaat heeft op grond van het Voorlopig Ontwerp aangegeven dat het ontwerp vergunbaar is.

4

2a.2 De geplande voorzieningen water, elektra en sanitair zijn essentieel voor een gezonde exploitatie Uit onderzoek van de ANWB onder watersporters en toervaarders blijkt dat 80% de aanwezigheid van met name sanitair en elektra belangrijk vindt om een haven aan te doen en er te overnachten. Naast het vergrote ligcomfort door de drijvende golfbreker, zorgen genoemde voorzieningen dus voor meer overnachtingen, een gemiddeld langer verblijf en een hogere tariefstelling. Afwezigheid van sanitair brengt het risico met zich mee dat men loost op het oppervlaktewater. Afwezigheid van elektra heeft het risico dat mensen de dieselmotor laten draaien om energie op te wekken. 2b.1 Het gebruik van de verkeersruimte wordt beter afgestemd op het draagvlak van het gebied De haven en horecaonderneming grenzen aan Natura 2000 gebied. In het huidig gebruik wordt er nauwelijks rekening gehouden met de kwetsbaarheid van het natuurgebied. In de zomermaanden is er te veel autoverkeer en parkeert men in zones (natuurgebied) wat bij wet verboden is. In het nieuwe plan nemen we de volgende samenhangende maatregelen: a) We verleiden de autogebruiker gebruik te maken van de parkeergelegenheid aan de Paardenmarkt; b) Het aantal parkeerplaatsen aan de Paardenmarkt breiden we uit, bij voorkeur met ongeveer 50 plaatsen. Deze uitbreiding valt deels in Natura2000 gebied zodat een ontheffing noodzakelijk is.

De gewenste uitbreiding biedt ook capaciteit voor mensen die voorheen gebruik maakten van parkeerplaatsen in de Benedenstad. Vanwege de introductie van vergunning-parkeren is de mogelijkheid voor niet-bewoners ingeperkt. c) Een deel van de uitbreiding gebruiken we in de zomermaanden als betaalde camperplaatsen met beperkte voorzieningen (water en stroom) zodat we de camperaars zoveel mogelijk concentreren in dit deel van Rhenen. Camperaars hebben geen toegang tot het havengebied. d) Het gebied rond haven en Moeke blijft toegankelijk voor autoverkeer. Echter, het aantal toegestane auto’s wordt afgestemd op het aantal beschikbare en vergunde parkeerplekken in het gebied. Conform het bestemmingsplan zijn dat 60 parkeerplekken. Om dit bereiken zijn maatregelen nodig om het autoverkeer richting haven te reguleren. Er wordt nog gekeken naar de beste optie, uitgaande van verkeerskundig advies, en zoveel als kan rekening houdend met de bedrijfsvoering van de horecaonderneming Moeke. Eén van de opties is plaatsing van een slagboom aan de Veerweg ná het zijpad Buitenomme, inclusief de invoering van fiscaal parkeren. Dat betekent dat bezoekers een keuze kunnen maken voor gratis parkeren aan de Paardenmarkt of parkeren tegen betaling bij de haven. e) De toegang naar het gebied voor het autoverkeer via de Rijnsraat wordt verboden, via de instelling van een geslotenverklaring C12.

De Rijnstraat wordt afgesloten met een slagboom, toegang voor hulpdiensten of voor (eventueel) bouwverkeer blijft gehandhaafd. f) In het gebied worden de voetganger en de fietser de dominante gebruiker, de Veerweg wordt daarbij ingericht als fietsstraat met een goed wandelpad langs de Veerweg. g) Het is de ambitie om de fietsroutes van oost naar west goed op elkaar te laten aansluiten. Er wordt onderzocht of het fiets- en wandelpad richting Rijnbrug beter kan worden ingericht. h) Voor fietsers komt er beneden bij de haven een ruime fietsenstalling, met oplaadpunten voor elektrische fietsers. Met de aanleg van goede voorzieningen stimuleren we de gezonde mobiliteit en remmen we het recreatieve autoverkeer af. i) Van haven tot aan de Loswal wordt een wandelpromenade aangelegd met her en der zitgelegenheid en begroeiing. Vanwege een beperking van het autoverkeer is het gebied stiller en luwer, wat bijdraagt aan de rust voor de wandelaar. j) De parkeergelegenheid op de Veerplein wordt opgeheven en de capaciteit wordt gecompenseerd met parkeerplaatsen langs de havenkade en aan de centrumkant rond het restaurant Moeke. De Veerstoep wordt ingericht met voorzieningen voor bezoekers, waaronder eventueel een zomerterras en picknicktafels.

De provincie Utrecht heeft in gesprekken benadrukt dat de gemeente werk dient te maken van het beperken van het aantal auto’s rond de haven en Moeke, overeenkomstig het huidige bestemmingsplan. De provincie ondersteunt bovengenoemde plannen. De vergunbaarheid van uitbreiding van de parkeergelegenheid aan de Paardenmarkt wordt afhankelijk gesteld van de verkeersluwende maatregelen die we in het gebied rond haven en Moeke treffen.

5

2c.1 Met het integrale gebiedsplan voegen we recreatieve waarden toe Via diverse maatregelen vergroten we de recreatieve aantrekkelijkheid van het gebied voor zowel bezoekers als de eigen inwoners en ondernemers. Met de aanleg van onder andere de wandelpromenade, de nieuwe zitplekken langs de Rijn bij de haven, de veerstoep en de Loswal en de vergroening van het gebied dragen we hier aan bij. Bij de toevoeging van recreatieve elementen bij de Loswal willen we ook rekening houden met wensen vanuit de Jongerenraad. Met het verkeersluwe maken van het gebied verhogen we ook de recreatieve aantrekkelijkheid. Met het versterken van de (kleinschalige) recreatieve functie van dit gebied willen we de recreatieve druk op de Palmerswaard zoveel mogelijk beperken. 2d.1

Het natuurgebied verdient een inhaalslag om de natuurwaarden en de biodiversiteit te herstellen en te versterken Het projectgebied is in 2014 aangewezen als Natura2000 gebied als onderdeel van de Rijntakken. Lange tijd heeft de gemeente geen investeringen gedaan om de biodiversiteit en natuurwaarden te handhaven ondanks de wettelijke plicht. Het gebied is verschraald en oogt verloederd, niet het visitekaartje dat Rhenen juist past. Onderdeel van het voorliggend plan is om deze investeringen te doen, waarbij we het gebied in haar totaliteit ook verstillen en vergroenen. Daarnaast willen we in het gebied maatregelen nemen om de diversiteit aan dier- en plantensoorten terug te brengen. Mogelijke voorbeelden zijn de aanleg van kleine poeltjes, inzaai van kruidenmengsels in Veerweide en maatregelen die de ecologische zones in het gebied voor de aanwezige of aan te trekken dieren beter en veiliger verbinden. Dat is de ambitie van het college en een voorwaarde vanuit al genoemde wetgeving. Investeren in het herstel van natuurwaarden en biodiversiteit is een belangrijke voorwaarden voor de steun vanuit de STUR, Utrechts Landschap en de WMR. 2d.2

De realisatie van het integraal gebiedsplan vraagt natuur-compenserende maatregelen zoals vastgelegd in de provinciale verordening Voor de realisatie van met name de vernieuwing van de haven en de uitbreiding van de parkeervoorziening aan de Paardenmarkt is een omgevingsvergunning vereist. Daarbij moeten we voldoen aan de provinciale verordening en die vereist natuur-compenserende maatregelen in het gebied en meer nadruk op behartiging van de natuur zoals vastgelegd in boven beschreven wetgeving. Dat betekent dat los van de eigen gemeentelijke ambitie om de natuurwaarden en biodiversiteit in het projectgebied te herstellen, is het ook een vereiste vanuit de provincie om goedkeuring te verlenen aan de plannen. 2e.1 De verkeersveiligheid wordt verbeterd, ook door verplaatsing van de zgn. trailerhelling Met het beperken van het autoverkeer in het gebied rond de haven en Moeke verbeteren we de veiligheid. Dat doen we omdat het gebied rond de haven in de huidige situatie een knooppunt is van diverse gebruikers: fietsers/voetgangers (die o.a. via het pontje aankomen), auto’s en auto’s met een trailer. Dit intensieve gebruik laat zich moeilijk combineren op dit beperkte stuk. In samenspraak met de gemeente Buren zijn we bezig een alternatieve plek te creëren waar mensen hun vaartuig veilig te water kunnen laten.

Op de veerstoepen aan beide kanten is te waterlating wettelijk niet toegestaan maar wel altijd gedoogd. Een en ander leidt tot grote risico’s voor de gebruikers, ook omdat de condities slecht zijn en dus gevaarlijk. De gemeenten Buren en Rhenen zijn gezamenlijk in gesprek met de eigenaar van het bedrijf Van den Broek die op eigen terrein beschikt over een trailerhelling op een veilige plek. De onderhandelingen hierover lopen nog. Dit alternatief zal bijdragen aan de veiligheid aan zowel de Rhenense als de Burense kant. Uitgangspunt van beide gemeentebesturen is dat mensen de mogelijkheid moeten hebben om hun vaartuig op een veilige manier te water te laten. 3.1 De gemeente stelt zich verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van de haven en omliggend gebied In tegenstelling tot eerdere plannen zoals gepresenteerd in de raad, is de gemeente tot de conclusie gekomen dat zij de meest aangewezen partij is om het beheer en de exploitatie op zich te nemen. Ten dele ingegeven door de wijziging van de ambitie van de initiatiefgroep (zie onder argument 2.2). Er zijn geen alternatieve (commerciële) partijen die havens van deze omvang willen exploiteren, vanwege de beperkte winstmarges. Bovendien is de investering in haven en omgeving van die orde dat de gemeente de revenuen uit parkeer- sta- en liggeld nodig heeft om de investering deels te 6

kunnen dekken. De toepassing van hedendaagse moderne onlinetechtnologie draagt bij aan een versimpeling van de betaling van het liggeld, zowel bij de stadshaven als Loswal en leiden daarbij tot substantieel lagere exploitatielasten. Een ander aspect dat tot lagere exploitatielasten leidt is het feit dat we in het havenontwerp uitgaan van vaste steigers die het gehele jaar door in het water blijven liggen. Een en ander faciliteert de exploitatie en het beheer. In de financiële paragraaf wordt nadere informatie gegeven over de investerings- en exploitatiebegroting en het dekkingsplan. 3.2

De initiatiefgroep wil een rol spelen in het toezicht op het gebruik van de haven, Loswal en camperplaatsen De initiatiefgroep steunt ten volle het havenontwerp dat nu voorligt. De oorspronkelijke gedachte van de initiatiefgroep was dat de groep na voltooiing van de fase Voorlopig ontwerp een stichting zou oprichten die verantwoordelijk zou zijn voor het beheer en de exploitatie van de haven. Onder andere door het wegvallen van de oorspronkelijke financiers is deze ambitie veranderd. Daarnaast waren de overgebleven initiatiefnemers beducht voor een te grote verantwoordelijkheid, met name financieel. Zij stellen zich nu ten doel een vrijwilligersstichting op te richten die, in samenwerking met de gemeente, een actieve bijdrage levert aan het beheer van de stadshaven. De stichting zal toezien dat de gebruikers van de haven, de Loswal en de camperplaatsen voldoen aan hun betalingsverplichting. De stichting zal ook toezien op een ordentelijk gebruik van de locaties, overeenkomstig de kwaliteitswaarde van het gebied. Enkele vrijwilligers kunnen aangesteld worden als invorderingsambtenaar zodat ze de bevoegdheid hebben om de genoemde taak (controle betalingsverplichting) uit te voeren. Daarnaast kunnen de vrijwilligers gasten voorzien van gewenste (toeristische) informatie.

De initiatiefnemers nemen als voorbeeld de inzet van vrijwilligers bij het fietspontje, in exploitatie bij Uiterwaarden BV. Samengevat: de eindverantwoordelijkheid voor het beheer en de exploitatie blijft bij de gemeente, overeenkomstig de huidige situatie. In de nieuwe situatie zullen de initiatiefnemers bijstaan in het beheer, door toe te zien op de betaling van lig- en stageld en door toe te zien op de rust en goed gebruik van de voorzieningen. 4.1 Met deze investeringen kan de herontwikkeling van de stadshaven en het omliggend gebied worden gerealiseerd De herontwikkeling van de stadshaven en het omliggend gebied vraagt om een integrale aanpak die we hiervoor hebben toegelicht. Voor beide onderdelen hebben we een kostenraming laten opstellen. De investeringsbedragen zijn berekend op basis van het Voorlopig Ontwerp (VO). Er ligt een goede onderbouwing ten grondslag aan investeringsbedragen. Daarnaast zijn ruime budgetten opgenomen voor onvoorzien (10% stadshaven en 15% omliggend gebied). Wij gaan er vooralsnog vanuit dat het Definitief Ontwerp (DO) binnen deze financiële kaders gaat passen. We stellen voor hier afzonderlijke kredieten voor beschikbaar te stellen: A. Herontwikkeling haven Ontwerp Drijvende steiger Golfbreker Sanitaire voorziening Overige werkzaamheden

131.820 198.630 293.180 125.000 205.790 954.420 95.440 1.049.860 104.986 1.154.800

10% onvoorzien Voorbereiding en toezicht Totaal afgerond B. Herontwikkeling omliggend gebied Uitbreiding parkeren Paardenmarkt Aanpassingen Veerweg, Rijnweg en Rijnstraat Beplantingen Straatmeubilair 7

150.225 479.545 246.650 94.000

Sanistation Loswal Slagbomen Overige werkzaamheden Stelposten

60.000 54.750 176.410 35.000 1.296.580 194.487 1.491.067 149.107 1.640.200

15% onvoorzien Voorbereiding en toezicht Totaal afgerond

Toelichting: • Alle ramingen zijn exclusief BTW. Een deel van de investeringen wordt (gedeeltelijk) terugverdiend door parkeergelden, liggelden en camperplaatsen. Deze vallen onder de zogenaamde ondernemers BTW. De BTW kan worden teruggevorderd waarbij over de in rekening gebrachte tarieven BTW moet worden geheven. Het deel van de investeringen dat betrekking heeft op het openbaar toegankelijk gebied wordt gecompenseerd via het BTW compensatiefonds. • De raming van de kosten van de herontwikkeling van de haven liggen € 229.000 hoger dan het plan van de initiatiefgroep uit 2021. De hogere kosten worden grotendeels veroorzaakt door de gewijzigde constructie van de golfbreker en steiger. In het eerste ontwerp was dit één constructie. Rijkswaterstaat heeft deze constructie afgekeurd. RWS geeft wel haar goedkeuring voor de nu gekozen constructie van een separate drijvende golfbreker en een oeversteiger. De kosten van het omliggend gebied zijn vergelijkbaar met het in de commissie Ruimte en Economie van juli 2023 gepresenteerde scenario reguleren A. • Met dit voorstel investeren we stevig in de haven en het omliggend gebied. In afwachting van deze plannen is de laatste jaren beperkt geïnvesteerd. Met deze investering is er de komende jaren minder groot onderhoud nodig. Deze middelen kunnen echter niet als dekking worden ingezet.

In het meerjarenonderhoudsplan zijn voor de komende 5 jaar geen substantiële bedragen geraamd. In het raadsvoorstel Ontwikkeling passantenhaven is aangegeven dat de huidige steiger aan vervanging toe is. Daarbij is een bedrag genoemd van € 335.000. Hiervoor zijn geen middelen beschikbaar gesteld. Indien we deze voorgestelde investering voor de haven niet zouden doen zullen we als alternatief de huidige steiger moeten vervangen. Deze kosten worden daarmee ‘uitgespaard’. • Bij de investeringen is nog geen rekening gehouden met eventuele subsidies. We zijn de mogelijkheden aan het onderzoeken. Opties zijn de provinciale subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap, de rijksregeling duurzaam veilig en de provinciale subsidieregeling biodiversiteit. Het is in dit stadium niet mogelijk om een inschatting te maken van het subsidiebedrag. Het eventuele subsidiebedrag wordt in mindering gebracht op de investering waardoor de afschrijvingslasten lager worden en daarmee de onttrekking uit de reserve kapitaallasten. • De financiële bijdrage van Moeke kan nog niet nader gespecificeerd worden. De wethouder is met de directie van het moederbedrijf in gesprek over de te nemen maatregelen en de eventuele financiële bijdrage van Moeke. Een betrokken bewoner heeft zich bereid verklaard een schenking te doen á € 300.000 hetgeen ten goede moet komen aan de vernieuwing van de stadshaven.

Betrokken persoon heeft gaandeweg, mede vanuit politieke betrokkenheid, belangstelling gekregen voor het havenproject. Hij steunt het voorliggend plan en is bereid de schenking te doen. De schenking dient op de investering in mindering te worden gebracht. 5.1 Voor dekking van de investeringen herontwikkeling omliggend gebied is inzet van de algemene reserve nodig Het betreft een integrale aanpak van het gebied met twee afzonderlijke investeringen. Tegenover deze investeringen en daarmee samenhangende exploitatielasten staan ook inkomsten. De investeringen in de haven kunnen worden gedekt door de inkomsten en de inzet van ruimte binnen de begroting (zie financiële toelichting). Dit geldt niet voor de investeringen in het omliggend gebied. Door parkeer regulerende maatregelen met de daaraan gekoppelde invoering van fiscaal parkeren voor de Veerweg genereren we wel inkomsten maar deze zijn onvoldoende om de structurele lasten te dekken. Er

8

resteert een structureel tekort van € 59.600. Wij kiezen ervoor om het resterende tekort te dekken uit de algemene reserve. We kiezen hiervoor gelet op de begrotingspositie. In de meerjarenbegroting en het financieel perspectief 2023-2027 ramen we in meerjarenperspectief vanaf 2025 positieve resultaten. Maar we constateren ook dat de financiële positie van gemeenten vanaf 2026 verder onder druk komt te staan. Daarnaast hebben we nog een aantal bestuurlijke ambities die nog niet vertaald zijn in de begroting. Daarom kiezen we ervoor de begrotingspositie niet te belasten met dit tekort maar incidenteel te dekken. Dit kan door een deel van de kapitaallasten te dekken uit een in te stellen reserve kapitaallasten herinrichting omliggend gebied stadshaven. Dit betekent dat we jaarlijks € 59.600 van de kapitaallasten dekken ten laste van deze reserve. De reserve dient hiervoor een omvang te hebben van € 1.788.000. We stellen voor om dit bedrag te onttrekken aan de algemene reserve. 6.1 De bruidsschat van € 225.000 valt vrij maar er zijn nog incidentele kosten die gedekt moeten worden Op 27 mei 2021 heeft de raad besloten een bedrag van € 225.000 te reserveren als zogenaamde ‘bruidsschat’ ten behoeve van de stichting die het toekomstige beheer en exploitatie van de haven op zich zou nemen.

In het huidige voorstel wordt de gemeente verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van de haven. Het is wel de bedoeling dat er een vrijwilligersstichting wordt opgericht om het dagelijks beheer van de haven uit te voeren maar de financiële exploitatie is voor rekening en risico van de gemeente. Dit betekent dat er geen bruidsschat meer hoeft te worden betaald aan initiatiefnemers en deze middelen vrij vallen. In 2021 heeft de raad ingestemd met een extra bijdrage van € 50.000 (na de eerdere € 50.000) voor planvorming. Dit budget is inmiddels volledig besteed. Voor dit project ramen we de volgende incidentele kosten:

Advies- en onderzoek (deels al uitgevoerd) projectleiding 2024-2025 Aframen boekwaarde Loswal

39.000 76.000 15.400 130.400

De aframing van de boekwaarde Loswal betreft het in 2021 beschikbaar gestelde krediet van € 100.000. Hier is € 15.400 op uitgegeven en derhalve geactiveerd. Alle investeringen zijn nu begrepen in deze kredietaanvraag zodat het krediet Loswal komt te vervallen. We stellen voor om de bruidsschat in te zetten om deze incidentele kosten te dekken (aanwending reserve projecten). Het restant van de bruidsschat zal na afronding van het project worden toegevoegd aan de algemene reserve. 7.1 De exploitatie van de haven en camperplaatsen door de gemeente worden beschouwd als economische activiteit in het algemeen belang De exploitatie van de haven in Rhenen is een economische activiteit in het algemeen belang omdat: a) De haven de stad een gebruiksplek biedt aan het water en water, stad en Utrechtse Heuvelrug middels een haven met elkaar verbindt; b) De vernieuwde haven onderdeel uitmaakt van een integraal gebiedsplan dat een kwaliteitsimpuls geeft aan het Uiterwaardengebied, met toevoeging van recreatieve en natuurwaarden; c) De toeristen die Rhenen via het water aandoen, een economische impuls geven middels bestedingen ten gunste van de horeca, retail en de culturele sector (ondernemers) in de stad; d) Het integraal gebiedsplan waar de vernieuwing van de haven onderdeel van is, past binnen de recent opgestelde Visie op Rhenen en is ondersteunend daaraan; e) De haven biedt

waterrecreanten (pleziervaart) een veilige ligplaats (overnachtingsplek) en deze haven ligt op relatief grote afstand van andere havens in de buurt (Wageningen en Maurik). Ten behoeve van de exploitatie van de haven worden marktconforme tarieven gehanteerd voor de ligplaatsen, dit na een marktstudie door een deskundige. De tarieven zijn evenwel niet kostendekkend gezien de hoge investeringskosten, die gemoeid zijn met de vernieuwing van de haven. Een kostendekkend tarief ligt globaal 146% hoger dan het marktconforme tarief. Er heeft een beperkte marktconsultatie plaatsgevonden om de belangstelling te peilen van commerciële partijen, maar deze 9

consultatie leidde tot de conclusie dat de haven te beperkt van omvang is (30 plaatsen) voor een winstgevende exploitatie. Eén van de betrokken deskundigen, gespecialiseerd in ‘havens aan de rivier’ benadrukte dat het merendeel van dit soort kleinschalige havens nagenoeg altijd geëxploiteerd worden door de lokale overheid omdat havens van deze schaal geen winstgevende ondernemingen zijn. De exploitatie van de camperplaatsen in Rhenen is een economische activiteit in het algemeen belang omdat: a) De aangeboden camperplaatsen het ongereguleerd en onveilig parkeren en overnachten tegen gaat en daarmee een gereguleerd alternatief bieden voor camperaars; b) De camperaars die Rhenen aandoen, een economische impuls geven middels bestedingen ten gunste van de horeca, retail en de culturele sector (ondernemers) in de stad; c) Het de (verkeers)veiligheid vergroot; d) Het gaat om een beperkt aantal camperplaatsen (7) die niet als reguliere renderende economische activiteit door een commerciële partij geëxploiteerd kan worden. Ten behoeve van de exploitatie van de camperplaatsen wordt een marktconform tarief gehanteerd. Dit tarief is niet kostendekkend, een kostendekkend tarief ligt globaal 25% hoger. De enige alternatieve plaats waar camperaars kunnen overnachten is de camping in Elst (gemeente Rhenen).

8.1 Om de exploitatiekosten (deels) te dekken realiseren we inkomsten uit parkeren, liggelden en camperplaatsen De investeringen en de daarmee samenhangende exploitatielasten kunnen deels worden gedekt met de inkomsten die we in dit gebied genereren. In eerste instantie gaat om de opbrengst van de circa 30 ligplaatsen die worden gecreëerd. Voor het tarief en een inschatting van het aantal passantenovernachtingen is gekeken naar vergelijkbare havens. Daarbij komen we uit op een gemiddeld tarief van € 15 per bootnacht en een aantal van minimaal 700 tot maximaal 1000 overnachtingen. Daarnaast gaan we uit van een tarief van € 5 voor een dagbezoek en voor de camperplaatsen een tarief van € 10 (zie bijlage Kengetallen en onderbouwing exploitatie haven Rhenen; alle tarieven ex BTW). Om de parkeerdruk rond het havengebied te reguleren doen we onderzoek naar de meest passende maatregelen, rekening houdend met de diverse belangen in het gebied. Een mogelijkheid is het plaatsen van een slagboom en het invoeren van betaald parkeren. Enerzijds willen hiermee de parkeerdruk beperken tot de beschikbare 60 bestemde parkeerplaatsen en anderzijds willen we met een beperkt vast tarief van € 2,50 (exclusief BTW) per dag geen financiële belemmering wordt opwerpen om de haven en Moeke te bezoeken.

Voor het heffen van een parkeerbelasting en de liggelden/camperplaatsen dienen de betreffende verordeningen te worden aangepast c.q. vernieuwd. De planning is gericht op het realiseren van de haven in 2024. Indien deze planning wordt gehaald zal de raad in 2024 een voorstel worden gedaan tot vaststelling van de betreffende verordeningen. Voor de raming van de opbrengsten en het exploitatieoverzicht verwijzen wij naar de financiële toelichting. Risico’s en nadelen 1.1 Provincie gaat vooralsnog niet akkoord met uitbreiding parkeervoorziening Paardenmarkt De uitbreiding van de parkeergelegenheid op de Paardenmarkt is een essentiële schakel in het plan om het verkeersgebruik te wijzigen. De druk op de parkeercapaciteit in Rhenen is al groot en ook vergroot door de introductie van het vergunning-parkeren in de Benedenstad. Inmiddels is een Aeriusprojectberekening gemaakt die gunstig uitpakt. Daarnaast loopt er nog een Quick Scan Flora en Fauna, dat binnenkort opgeleverd wordt. Beide onderzoeken dienen aangeboden te worden aan de ODRU voor de toetsing van het al of niet afgeven van een ontheffing. 1.2 De reële inkomsten uit het gebruik van de betaalde parkeerplekken bij de haven, ligplaatsen en camperstaplaatsen kunnen lager uitvallen dan geraamd .

De inning van parkeergeld bij de haven, liggeld haven en Loswal en van de camper-staplaatsen is een belangrijk onderdeel van het dekkingsvoorstel voor de investeringen in het gebied. De mogelijkheid bestaat dat meer mensen gebruik maken van de gratis parkeergelegenheid bij de Paardenmarkt, dan 10

nu geraamd. De directie van Moeke geeft aan dat haar gasten gebruik zullen maken van de betaalde parkeervoorziening bij de haven. We zijn in overleg met de directie van Moeke met het oog op een jaarlijkse afname van een vast aantal dag-parkeerkaarten door Moeke, zodat Moeke de parkeerkosten draagt van haar klanten. Dit zorgt ook voor financiële deelname van Moeke bij de herinrichting van het gebied, waar zij ook van zullen profiteren. 1.3 De raad stemt vooralsnog niet in met het gehele pakket aan maatregelen Het hier voorliggend integraal plan vormt een vlechtwerk van maatregelen die tezamen een kwaliteitsimpuls geven aan het gebied, inclusief de haven. Het is ook van belang te onderstrepen dat het integraal plan de belangen en wensen vervlecht van de partijen die intensief hebben meegewerkt in de totstandkoming van het plan. Zij herkennen zich hier dus in. Het is daarom een risico indien om bijvoorbeeld financiële redenen te besluiten een enkel of meerdere elementen uit het plan te laten. De integrale steun vanuit de stakeholders zal dan onder druk komen te staan met alle gevolgen van dien. 1.4 De geraamde bijdragen van derden worden vooralsnog niet geconcretiseerd In het voorstel gaan we uit van bijdragen van Moeke en eerder genoemde bewoner, vooralsnog liggen hier geen definitieve overeenstemmingen onder.

Financiële toelichting Samenvattend geven wij onderstaand een overzicht van het exploitatieresultaat van de stadshaven en het omliggend gebied: A. Exploitatie stadshaven Lasten a. Kapitaallasten b. Onderhoud c. Overige exploitatielasten

35.500 10.000 7.550 53.050

Baten d. Directe inkomsten haven en campers e. Hogere opbrengst toeristenbelasting

21.510 4.630 26.140

Exploitatietekort f. Vrijval huidige budgetten

-26.910 25.310 -1.600

Toelichting a. De investeringen worden afgeschreven in 30 jaar met een rentepercentage van 1,64% b. Op basis van ervaringscijfers wordt rekening gehouden met een onderhoudsbudget gebaseerd op 3% van de onderhoud-gerelateerde investeringen. c. De overige exploitatielasten betreffen eigenaarslasten en verzekeringen, beheer sanitair en een online betaalsysteem. d. Voor de inkomsten van de haven gaan we uit van: • 700 passanten overnachtingen x € 15 • 100 overnachtingen binnenschippers x € 100 per week (met name vakanties) • 350 dagbezoekers x € 5 • 500 camper overnachtingen x € 10 e. De overnachtingen zijn vertaald naar een meeropbrengst voor toeristenbelasting. f. In de huidige begroting zijn budgetten opgenomen die nu kunnen vervallen. Het gaat om het budget voor onderhoud passantenhaven, het budget voor advies- en onderzoekskosten haven en de kapitaallasten van het krediet voor de Loswal. B. Exploitatie omliggend gebied Lasten a. Kapitaallasten b. Onderhoud omliggend gebied incl. slagbomen

68.100 26.000 94.100

Baten 11

c. Opbrengst parkeren

31.500

Exploitatietekort d. Vrijval huidige budgetten

-62.600 3.000 -59.600

Toelichting a. De investeringen worden afgeschreven in 30 jaar met een rentepercentage van 1,64% b. Op basis van de investeringsbegroting is berekening gemaakt van het benodigde onderhoud van het gebied. Het betreft een stelpost die nog nader beoordeeld moet worden. c. Voor de opbrengst parkeren houden we rekening met het aantal van 35 auto’s per dag x 350 x € 2,50 d. Het huidige onderhoudsbudget Passantenhaven kan als dekking worden ingezet. Het budget wordt grotendeels ingezet voor de huidige steiger, een klein deel wordt gebruikt voor het omliggend gebied. De exploitatie van de haven is nagenoeg sluitend. De exploitatie van het omliggend gebied heeft een tekort van € 59.600. Zoals onder 7.1 is aangegeven stellen wij voor om een deel van de kapitaallasten ter hoogte van het tekort te dekken uit een in te stellen reserve kapitaallasten herinrichting omliggend gebied stadshaven. Deze reserve dient te worden gevoed door een onttrekking aan de algemene reserve: Tekort omliggend gebied € 59.600 x 30 (afgerond) 1.788.000 Personele gevolgen Na een positief raadsbesluit zal een projectleider worden aangesteld die uitvoering geeft aan de fase Definitief ontwerp en de bijbehorende ruimtelijke procedures. Hij zal het proces uitvoeren in samenwerking met de relevante teams en afdelingen. Waar nodig wordt externe expertise ingehuurd. Een en ander is meegenomen in de begroting.

Duurzaamheid Duurzaamheid is een belangrijk onderdeel van het integrale ontwerp. Enerzijds zal bij de bouw van de haven uitgegaan worden van duurzaam materiaal, hetgeen ook als voorwaarde wordt meegenomen in de aanbesteding. Anderzijds is een deel van de maatregelen van het integraal gebiedsplan bedoeld om onder andere de biodiversiteit te vergroten. Bovendien zijn de maatregelen erop gericht meer verstilling in het gebied te verkrijgen hetgeen ten goede komt aan mens en natuur. Participatie Diverse partijen zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het gebiedsplan. Het initiatief is in eerste instantie ontstaan uit een burgerinitiatief waarbij de focus in eerste instantie lag bij de herontwikkeling van de haven. Een deel van deze groep is tot op de dag van vandaag intensief betrokken geweest bij de planvorming, met specifieke aandacht voor het ontwerp van de stadshaven. Na een eerste brede bewonersavond is er een klankbordgroep ingesteld met deelname van initiatiefgroep, buurtbewoners, de winkeliersvereniging en vertegenwoordigers van de STUR. Met deze groep hebben we de uitgangspunten van het totaalplan gedefinieerd. Vervolgens is er vanaf 30 juni jl intensief gewerkt met een groep van stakeholders waar de directie van Moeke, het Utrechts Landschap en de WMR zich ook bij aansloten.

Zoals al eerder opgemerkt zijn we met deze brede groep uiteindelijk gekomen tot dit gedragen resultaat. Communicatie Zoals hierboven genoemd is de communicatie en participatie van relevante externe partijen goed geborgd, nu en in de toekomst. Zodra de raad een besluit heeft genomen, brengen we een persbericht uit en organiseren we een persmoment met de portefeuillehouder. Na een positief raadsbesluit komt er een brede bewonersavond om een toelichting te geven op de plannen. Tenslotte zullen we de website ook actualiseren.

12

Met de interne teams en afdelingen is er frequent overleg, met name met RO, Financiën, Openbare Werken, Vergunningen, Communicatie en de spelverdeler. Na een positief raadsbesluit is het zaak een projectstructuur op te zetten met een project- en stuurgroep. Tot dusver is het overleg functioneel ingericht om de momenten van overleg zo efficiënt mogelijk in te richten. Deze insteek blijven we volgen. Vervolgprocedure Na de raadsbehandeling en bij een positief besluit vervolgen we het traject met het uitwerken van het definitief ontwerp. Dat vraagt nog aanvullende onderzoeken om de verdere details van het plan in te vullen. Na voltooiing van het definitief ontwerp starten we met het vergunningstraject. Na afgifte van alle benodigde vergunningen volgt de aanbesteding van werken. De raad zal periodiek op de hoogte gehouden worden van de voortgang. Bijlagen: Bijlage 1: Toelichting Voorlopig Ontwerp stadshaven Bijlage 2: Toelichting Voorlopig Ontwerp omliggend gebied Bijlage 3: Artist impression ontwerp Bijlage 4: Beantwoording vragen n.a.v. raadscommissie op 31 januari ’24 Bijlage 5: Specificatie investeringen

13