Raadsvoorstel vaststellen integraal gebiedsplan uiterwaarden met inpassing Stadsh

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

21 november 2023 Hugo Greeven 1151659 D. Poortinga Gemeenteraad Rhenen Openbaar Vaststellen integraal gebiedsplan uiterwaarden met inpassing Stadshaven

Voorstel: Het college besluit: 1. Het integraal gebiedsplan uiterwaarden met inpassing stadshaven ter consultatie aan de raadscommissie Ruimte en Economie voor te leggen. De gemeenteraad besluit: 1. in te stemmen met het integraal gebiedsplan uiterwaarden met inpassing van de stadshaven; 2. in te stemmen met het voorstel de gemeente verantwoordelijk te stellen voor het beheer en exploitatie van het gebied, inclusief de stadshaven; 3. tot het beschikbaar stellen van een investeringskrediet van € 1.154.800 voor de herontwikkeling van de stadshaven en € 1.640.200 voor de herontwikkeling van het omliggend gebied; 4. tot het in mindering brengen van de schenking van € 300.000 op het investeringskrediet van de stadshaven; 5. tot het instellen van een reserve kapitaallasten ‘herinrichting stadshaven en omliggend gebied’; 6. tot het onttrekken van een bedrag á € 1.788.000 aan de algemene reserve ten behoeve van de dekking van (een deel van) de afschrijvingslasten en dit bedrag toevoegen aan reserve kapitaallasten ‘herinrichting omliggend gebied stadshaven’; 7. om de afschrijvingslasten ‘herontwikkeling omliggend gebied’ voor een bedrag van € 1.788.000 ten laste te laten komen van de reserve kapitaallasten herinrichting omliggend gebied stadshaven; 8.

tot het inzetten van de bruidsschat van € 225.000 voor de dekking van de incidentele advies- en projectkosten en afboeking van de huidige boekwaarde van de haven; 9. in te stemmen met het vaststellingsbesluit (besluit algemeen belang) in het licht van de Wet markt en overheid ten aanzien van de gemeentelijke exploitatie van de haven (ligplaatsen) en de camperplaatsen; 10. tot de invoering van fiscaal parkeren en heffing van liggelden en camperplaatsen; 11. tot het verwerken van de financiële gevolgen van dit voorstel als wijziging van de begroting 2024.

Aanleiding/ korte voorgeschiedenis Op 25 april 2023 vond een werkbijeenkomst plaats voor de raadscommissie Ruimte en Economie, waarbij de aanwezige raadsleden twee scenario’s gepresenteerd kregen inzake het integraal

1

gebiedsplan. Vervolgens vond er op 17 mei een consultatieavond plaats met de raadscommissie, waar de fracties de gelegenheid hadden om hun reactie te geven op de gepresenteerde varianten. Tijdens dit overleg maakten vertegenwoordigers van stichting Uiterwaarden Rhenen (STUR) en de Werkgroep Milieubeheer Rhenen (WMR) gebruik van hun spreekrecht. Daarnaast had het Utrechts Landschap voorafgaand aan het overleg een schriftelijke reactie naar de raad gestuurd. Conclusies en aanbevelingen raadscommissie Op basis van de discussie in de raadscommissie konden we een aantal conclusies en aanbevelingen destilleren. De gepresenteerde scenario’s kenden een stapeling van maatregelen waarin volgens de raadsfracties een heldere lijn ontbrak. Hierdoor leek het oorspronkelijke plan van de stadshaven ondergesneeuwd te raken onder een veelheid van maatregelen. De raadscommissie gaf onder andere de volgende aanbevelingen mee: a) geef de oorspronkelijke initiatiefgroep weer de juiste positie aan tafel; b) neem het ‘plan C’ van de STUR, dat op 17 mei gepresenteerd werd, mee in de verdere afweging van plannen; c) geen camperplaatsen direct aan de havenkade; d) geen verhuur van vaste ligplaatsen, de haven daarmee exclusief open stellen voor passanten; e) betrek actief het Utrechts Landschap bij de verdere planvorming; f) houd rekening met de belangen van de horecaonderneming Moeke.

Bijeenkomst stakeholders Uitgaande van bovengenoemde aanbevelingen is een bijeenkomst georganiseerd met een groot aantal van de betrokken partijen en belangengroepen. Dus alle verschillende visies en belangen aan één tafel met het doel te komen tot een samenhangend plan. Deze bijeenkomst vond op 30 juni jl. plaats met deelname van vertegenwoordigers van de initiatiefgroep, de STUR, Utrechts Landschap, Moeke, de oorspronkelijke klankbordgroep, aangevuld met de portefeuillehouder, de potentiële medefinancier van de haven, externe deskundigen en een ambtelijke vertegenwoordiging. Hier ging een grondige voorbereiding aan vooraf met afzonderlijke gesprekken met de stakeholders om ieders visie, belangen en onderhandelingsruimte goed in kaart te brengen. Volledigheidshalve benadrukken we dat de WMR op dat moment niet aangesloten was maar in latere instantie mede aan tafel is gekomen. Hoofdlijnen integraal plan Deze bijeenkomst is vruchtbaar gebleken en heeft de basis gelegd onder een plan dat met recht een integraal plan genoemd kan worden omdat de afzonderlijke visies, waarden en belangen van de stakeholders verweven zijn tot een integraal plan. We onderscheiden de volgende hoofdlijnen: A. Herontwikkeling van de haven tot een aantrekkelijke, comfortabele, goed uitgeruste stadshaven van beperkte omvang, alleen bedoeld voor passanten die Rhenen via het water aandoen. B.

Verandering van het gebruik van de verkeersruimte, waarbij de fietser en voetganger de dominante verkeersgebruiker worden, het autoverkeer in het havengebied wordt beperkt (overeenkomstig het aantal bestemde parkeerplaatsen) en waarbij de parkeercapaciteit op de Paardenmarkt wordt uitgebreid. C. Toevoeging van natuurwaarden, waaronder maatregelen om de biodiversiteit te herstellen en te verrijken en om het gebied meer te vergroenen. D. Toevoeging van recreatieve elementen zodat we het gebied aantrekkelijker maken voor zowel de eigen inwoners als de bezoekers die Rhenen aandoen via de weg en het water. Gedeeld uitgangspunt Alle betrokkenen delen het uitgangspunt dat het gebied meer verdient dan alleen een opgeknapte haven, omdat de haven (en Moeke) gelegen zijn in een mooi doch kwetsbaar gebied (N2000 gebied) dat lange tijd niet de aandacht en investering heeft gekregen. Daarbij geldt ook dat Rijntakken sinds 2014 aangewezen zijn als Natura2000 gebied, waarbij de gemeente de wettelijke plicht heeft om natuurwaarden en biodiversiteit van dit gebied te herstellen en in stand te houden. Het gebied draagt in een vernieuwde jasje bij aan het aantrekkelijke karakter dat de stad Rhenen zo kenmerkt. Bovendien vragen de stadshaven en de uitbreiding van de Paardenmarkt een zorgvuldige inpassing.

2

Kaders De geldende kaders hier zijn: • Bestuursprogramma 2022-2026 • Visie op Rhenen 2035 • Wettelijke kaders zoals NNN en N2000 • Wro en andere planologische wetgeving • Bestemmingsplan Uiterwaarden • Bestemmingsplan Rhenen buitengebied • Beleidsvisie Recreatie & Toerisme Beoogd effect Rhenen ligt op een unieke locatie, aan de ene kant de Utrechtse Heuvelrug en andere kant de NederRijn. Door die ligging herbergt Rhenen een grote variatie aan karakteristieke landschappen en bijzondere natuur. Vanwege deze kenmerken, in combinatie met de geschiedenis en karakteristieken van de stad, heeft Rhenen veel te bieden voor de eigen bewoner en de bezoeker die Rhenen via de weg en het water aandoet. Met de herinrichting van het projectgebied willen we de functies, (water)recreatie, water, natuur en ondernemerschap (horeca), beter en evenwichtiger met elkaar verbinden. Daarmee vergroten wij de aantrekkelijkheid van het gebied en versterken we de identiteit van de stad. Argumenten 1.1 Het integraal plan concretiseert de ambitie uit het Bestuursprogramma 2022-2026 Het Bestuursprogramma spreekt van een kwaliteitsimpuls van de passantenhaven (stadshaven), het rivieroevergebied en de Loswal en omgeving (zie 7.8 – Bestuursprogramma).

Het integraal plan biedt maatregelen die de kwaliteit van hierboven genoemde deelgebieden verbeteren, waarbij – afhankelijk van het deelgebied – maatregelen worden genomen die voortkomen uit één of meer deelthema’s: Natuur, Recreatie, Haven en Verkeer. 1.2 Het integraal plan draagt bij aan de Visie op Rhenen 2035 In de Visie op Rhenen 2035 zijn de Uiterwaarden één van de deelgebieden waar specifieke opgaven voor opgenomen zijn. Het integraal plan draagt bij aan de volgende opgaven (zie Visie op Rhenen pg. 40): a. Aanleg wandelpaden: de dominante verkeersgebruikers in het nieuwe plan vormen de fietser en de voetganger. Het wandelpad langs de Veerweg wordt verbreed zodat de voetganger veiliger en comfortabeler van centrum naar het water kan lopen. Daarnaast worden er bomen langs de Veerweg geplant zodat er in zomermaanden verkoeling optreedt. De ‘olifantenpaadjes’ door de Veerweide blijven bestaan. Van haven tot aan de Loswal wordt een wandelpromenade aangelegd met her en der zitgelegenheid en begroeiing. Vanwege een beperking van het autoverkeer is het gebied stiller en luwer, wat bijdraagt aan de rust voor de wandelaar. In de toekomst zullen de wandel- en fietsroutes voorbij de Loswal beter aangesloten worden op het pad onderlangs richting de brug. b.

Ontwikkeling haven die voldoet aan de regelgeving van Natura 2000: er is gekozen voor een havenontwerp dat valt binnen het al bestemde gebied ‘Passantenhaven’. De haven is bedoeld voor passanten die maximaal drie nachten in de haven kunnen doorbrengen. De haven zal bestaan uit een oeversteiger, met daaraan gekoppelde vingerpieren, met plek voor rond de 30 vaartuigen en met een losliggende drijvende golfbreker. De haven legt geen beslag op de aangemerkte zone Natura 2000. c. De negatieve effecten van recreatie beperken en herstellen: we willen de aantrekkelijkheid van het gebied rond haven – Moeke – Loswal verhogen, waarbij we de (kleinschalige) recreatie in dit gebied willen concentreren zodat we de recreatie in de Palmerswaard zoveel mogelijk beperken. Daarnaast heeft het vele autoverkeer in het gebied schade toegebracht aan aanwezige flora en fauna. Het gebied blijft evenwel toegankelijk voor autoverkeer maar door middel van verkeersregulerende maatregelen wordt het aantal auto’s beperkt (zie argument 1.4). Daarnaast willen we een aantal maatregelen treffen die de biodiversiteit in het gebied (b.v.

3

Veerweide en langs de Rijn) herstelt en versterkt: zoals aanleg van kleine poeltjes, inzaai van kruidenmengsels in Veerweide en maatregelen die de ecologische zones in het gebied voor de aanwezige of aan te trekken dieren beter en veiliger verbinden. 1.3 Het integraal plan wordt gedragen door alle relevante stakeholders, inclusief Moeke Alle eerder genoemde partijen die een rol hebben gehad bij het ontwerp kwamen op 14 november jl bijeen om kennis te nemen van het concept gebiedsplan. De steun voor het totaalplan was unaniem, juist omdat de partijen de eigen visie en belang terugzagen. De unanieme steun vanuit de stakeholders is een uniek resultaat wat met eerdere plannen niet voor elkaar is gekregen. De consequentie hiervan is dat er niet eenvoudig een onderdeel uitgehaald kan worden omdat het totaal een ontwerp is dat bestaat uit verschillende bouwstenen (haven, natuur, recreatie en verkeer), die tezamen het integraal plan maken dat door de partijen gedragen wordt. Het ontwerp is in dat opzicht ontstaan uit een proces van dialoog met respect voor ieders visie en belang: van de aanwezige ondernemer met een zakelijk belang tot diegene die de natuurwaarde als hoogste goed heeft. Hierbij wordt benadrukt dat ook de horecaonderneming Moeke haar belangen in het plan vertegenwoordigd ziet en zich achter het plan stelt.

De directie van Moeke stemt erin toe dat het autoverkeer gereguleerd wordt en is blij dat het aantal parkeerplaatsen dat conform bestemmingsplan is toegestaan, gehandhaafd blijft. Bovendien wordt het gebied en de haven rondom Moeke verfraaid, wat nieuwe mensen aantrekt. De directie is bereid om jaarlijks een vast aantal dag parkeerkaarten af te nemen zodat zij de parkeerkosten voor haar klanten vergoedt. We voeren nog gesprekken met de directie van Moeke om een en ander te concretiseren. 1.4 De gemeente heeft de wettelijke plicht om natuurwaarden en biodiversiteit van Natura2000 gebieden waaronder het projectgebied te herstellen en in stand te houden Het projectgebied is in 2014 aangewezen als Natura2000 gebied omdat het onderdeel uitmaakt van de Rijntakken. Lange tijd heeft de gemeente geen investeringen gedaan om de biodiversiteit en natuurwaarden te handhaven ondanks de wettelijke plicht. Onderdeel van het voorliggend plan is om deze investeringen te doen, waarbij we het gebied in haar totaliteit ook verstillen en vergroenen. Dit is een belangrijke voorwaarden voor de steun vanuit de STUR, Utrechts Landschap en de WMR. 1.5 Met het integrale gebiedsplan voegen we recreatieve waarden toe Via diverse maatregelen vergroten we de recreatieve aantrekkelijkheid van het gebied voor zowel de bezoekers als de eigen inwoners.

Met de aanleg van onder andere de wandelpromenade, de nieuwe zitplekken langs de Rijn bij de haven, de veerstoep en de Loswal en de vergroening van het gebied dragen we hier aan bij. 1.6 Het gebruik van de verkeersruimte wordt beter afgestemd op het draagvlak van het gebied Het havengebied wordt omringd door Natura 2000 gebied. In het huidig gebruik wordt er nauwelijks rekening gehouden met de kwetsbaarheid van het gebied. In de zomermaanden is er te veel autoverkeer en parkeert men in zones (natuurgebied) waar het bij wet verboden is. het gaat zelfs zover dat ook de Veerweide volstaat met auto’s. In het nieuwe plan nemen we de volgende maatregelen: a) We verleiden de autogebruiker gebruik te maken van de gratis parkeergelegenheid op de Paardenmarkt; b) Het aantal parkeerplaatsen op de Paardenmarkt breiden we uit van de huidige 103 plekken naar 155 plekken. Daarbij maken we gebruik van de strook waar reeds een verkeersbestemming geldt. De uitbreiding van de capaciteit is ook ondersteunend aan autogebruikers die geen gebruik meer kunnen maken van de parkeergelegenheid in de Benedenstad vanwege de introductie van het vergunning-parkeren in dat gebied. c) Een deel van de uitbreiding gebruiken we met name in de zomermaanden als betaalde camperplaatsen met beperkte voorzieningen (water en stroom) zodat we de camperaars zoveel mogelijk concentreren in dit deel van Rhenen.

Camperaars hebben geen toegang tot het havengebied. d) Het gebied rond de haven en Moeke blijft toegankelijk voor het autoverkeer maar het aantal auto’s wordt afgestemd op het aantal beschikbare en vergunde parkeerplekken in het gebied. Conform het vigerend bestemmingsplan zijn er 60 parkeerplekken toegestaan. Om dit bereiken is het voorstel om aan de Veerweg (net voorbij de Buitenomme) een slagboom te 4

plaatsen, inclusief de invoering van fiscaal parkeren. Met andere woorden, automobilisten betalen een beperkt tarief om gebruik te kunnen maken van de parkeergelegenheid beneden bij de haven en Moeke. Het spreekt voor zich dat de slagboom opent zolang er parkeerplaatsen beschikbaar zijn. Dit voorstel wordt gesteund door de directie van Moeke. e) De toegang naar het gebied voor het autoverkeer via de Rijnsraat wordt verboden, via de instelling van een geslotenverklaring C12. De Rijnstraat wordt afgesloten met een slagboom, toegang voor hulpdiensten of voor (eventueel) bouwverkeer blijft gehandhaafd. f) In het gebied worden de voetganger en de fietser de dominante gebruiker, de Veerweg wordt daarbij ingericht als fietsstraat met een goed wandelpad langs de Veerweg. g) Op twee plekken beneden bij de haven richten we goede parkeervoorzieningen in voor fietsers, ook voor elektrische fietsers met oplaadpunten. Met de aanleg van de goede voorzieningen voor de fietser stimuleren we de gezonde mobiliteit en remmen we het recreatieve autoverkeer af. h) De parkeergelegenheid op de Veerplein wordt opgeheven en de capaciteit wordt gecompenseerd met parkeerplaatsen langs de havenkade en aan de centrumkant rond het restaurant Moeke. De Veerstoep wordt ingericht met recreatieve elementen, waaronder een zomerterras en picknicktafels.

We merken hier op dat de provincie Utrecht kenbaar heeft gemaakt dat de gemeente werk dient te maken van het beperken van het aantal auto’s rond de haven en Moeke, overeenkomstig het huidige bestemmingsplan. De provincie ondersteunt daarom de bovengenoemde plannen en de vergunbaarheid van de uitbreiding van de parkeergelegenheid op de Paardenmarkt wordt afhankelijk gesteld van de verkeersluwende maatregelen die we in het gebied rond haven en Moeke treffen. 1.7 De verkeersveiligheid wordt verbeterd, ook door verplaatsing van de zgn. trailerhelling Door beperking van het autoverkeer in het gebied rond de haven en Moeke verbeteren we de veiligheid. Dat doen we omdat het gebied rond de haven in de huidige situatie een knooppunt is van diverse gebruikers: fietsers/voetgangers (die o.a. via het pontje aankomen), auto’s en auto’s met een trailer. Dit intensieve gebruik laat zich moeilijk combineren op dit beperkte stuk. In samenspraak met de gemeente Buren zijn we op zoek gegaan naar een alternatieve plek waar mensen hun vaartuig te water kunnen laten. Op de veerstoepen aan beide kanten is te waterlating wettelijk niet toegestaan maar wel altijd gedoogd. Een en ander leidt tot grote risico’s voor de gebruikers, ook omdat de condities slecht zijn en dus gevaarlijk.

De gemeenten Buren en Rhenen zijn gezamenlijk in gesprek met de eigenaar van het bedrijf Van den Broek die op eigen terrein beschikt over een trailerhelling op een veilige plek. De onderhandelingen hierover lopen nog. Dit alternatief zal bijdragen aan de veiligheid aan zowel de Rhenense als de Burense kant. 1.8 Het integraal gebiedsplan past binnen de huidige bestemmingsplannen In de aanloop naar het definitief ontwerp is er veelvuldig overleg geweest met zowel de provincie als Rijkswaterstaat. Inmiddels heeft Rijkswaterstaat laten weten dat het havenontwerp in zijn huidige vorm vergunbaar is en passend is binnen het vigerend bestemmingsplan. Ook ambtelijk team RO heeft dit bevestigd. Zoals al opgemerkt staat ook de provincie positief tegenover het geheel aan maatregelen, opgenomen in het gebiedsplan, die een kwaliteitsimpuls geven aan het Natura 2000 gebied. Op dit moment toetst de Omgevingsdienst (ODRU) de uitbreiding van de aantal parkeerplaatsen op de Paardenmarkt op het gebied van ecologie/natuur. Een advies valt binnenkort te verwachten. 2 2.1 De gemeente stelt zich verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van de haven en omliggend gebied In tegenstelling tot eerdere plannen zoals gepresenteerd in de raad, is de gemeente tot de conclusie gekomen dat zij de meest aangewezen partij is om het beheer en de exploitatie op zich te nemen.

Deels is dat ingegeven door de wijziging van de ambitie van de initiatiefgroep (zie onder argument 2.2). Er blijken geen alternatieve (commerciële) partijen te zijn die havens van deze omvang willen exploiteren, vanwege de beperkte winstmarges. Bovendien is de investering in haven en omgeving van die orde dat de gemeente de revenuen uit parkeer- sta- en liggeld nodig heeft om de investering deels te kunnen dekken. De toepassing van hedendaagse moderne onlinetechtnologie draagt bij aan 5

een versimpeling van de betaling van het liggeld, zowel bij de stadshaven als Loswal en leiden daarbij tot substantieel lagere exploitatielasten. Een ander aspect dat tot lagere exploitatielasten leidt is het feit dat we in het havenontwerp uitgaan van vaste steigers die het gehele jaar door in het water blijven liggen. Een en ander faciliteert de exploitatie en het beheer. In de financiële paragraaf wordt nadere informatie gegeven over de investerings- en exploitatiebegroting en het dekkingsplan. 2.2

De initiatiefgroep wenst een rol te spelen in het toezicht op het gebruik van de haven, Loswal en camperplaatsen De initiatiefgroep steunt ten volle het havenontwerp dat nu voorligt. De oorspronkelijke gedachte van de initiatiefgroep was dat de groep na voltooiing van de fase Voorlopig ontwerp een stichting zou oprichten die zich verantwoordelijk wilde stellen voor het beheer en de exploitatie van de haven. Onder andere door het wegvallen van de oorspronkelijke financiers is deze ambitie veranderd. Daarnaast waren de overgebleven initiatiefnemers beducht voor een te grote verantwoordelijkheid, met name financieel. Zij stellen zich nu ten doel een vrijwilligersstichting op te richten die, in samenwerking met de gemeente, een actieve bijdrage levert aan het beheer van de stadshaven. De stichting zal toezien dat de gebruikers van de haven, de Loswal en de camperplaatsen voldoen aan hun betalingsverplichting. De stichting zal ook toezien op een ordentelijk gebruik van de locaties, overeenkomstig de kwaliteitswaarde van het gebied. Enkele vrijwilligers kunnen aangesteld worden als invorderingsambtenaar zodat ze de bevoegdheid hebben om de genoemde taak (controle betalingsverplichting) uit te voeren. Daarnaast kunnen de vrijwilligers gasten voorzien van gewenste (toeristische) informatie.

De initiatiefnemers nemen als voorbeeld de inzet van vrijwilligers bij het fietspontje, in exploitatie bij Uiterwaarden BV. Samengevat: de eindverantwoordelijkheid voor het beheer en de exploitatie blijft bij de gemeente, overeenkomstig de huidige situatie. In de nieuwe situatie zullen de initiatiefnemers bijstaan in het beheer, door toe te zien op de betaling van lig- en stageld en door te zien op de rust en goed gebruik van de voorzieningen. 3.1 Met deze investeringen kan de herontwikkeling van de stadshaven en het omliggend gebied worden gerealiseerd De herontwikkeling van de stadshaven en het omliggend gebied vraagt om een integrale aanpak die we hiervoor hebben toegelicht. Voor beide onderdelen hebben we een kostenraming laten opstellen. We stellen voor hier afzonderlijke kredieten voor beschikbaar te stellen: A. Herontwikkeling haven Ontwerp Drijvende steiger Golfbreker Sanitaire voorziening Overige werkzaamheden

131.820 198.630 293.180 125.000 205.790 954.420 95.440 1.049.860 104.986 1.154.800

10% onvoorzien Voorbereiding en toezicht Totaal afgerond B. Herontwikkeling omliggend gebied Uitbreiding parkeren Paardenmarkt Aanpassingen Veerweg, Rijnweg en Rijnstraat Beplantingen Straatmeubilair Sanistation Loswal Slagbomen Overige werkzaamheden Stelposten 15% onvoorzien Voorbereiding en toezicht 6

150.225 479.545 246.650 94.000 60.000 54.750 176.410 35.000 1.296.580 194.487 1.491.067 149.107

Totaal afgerond

1.640.200

Toelichting: • Alle ramingen zijn exclusief BTW. Een deel van de investeringen wordt (gedeeltelijk) terugverdiend door parkeergelden, liggelden en camperplaatsen. Deze vallen onder de zogenaamde ondernemers BTW. De BTW kan worden teruggevorderd waarbij over de in rekening gebrachte tarieven BTW moet worden geheven. Het deel van de investeringen dat betrekking heeft op het openbaar toegankelijk gebied wordt gecompenseerd via het BTW compensatiefonds. • De raming van de kosten van de herontwikkeling van de haven liggen € 229.000 hoger dan het plan van de initiatiefgroep uit 2021. De hogere kosten worden grotendeels veroorzaakt door de gewijzigde constructie van de golfbreker en steiger. In het eerste ontwerp was dit één constructie. Rijkswaterstaat heeft deze constructie afgekeurd. RWS geeft wel haar goedkeuring voor de nu gekozen constructie van een separate drijvende golfbreker en een oeversteiger. De kosten van het omliggend gebied zijn vergelijkbaar met het in de commissie Ruimte en Economie van juli 2023 gepresenteerde scenario reguleren A. • Met dit voorstel investeren we stevig in de haven en het omliggend gebied. In afwachting van deze plannen is de laatste jaren beperkt geïnvesteerd. Met deze investering is er de komende jaren minder groot onderhoud nodig. Deze middelen kunnen echter niet als dekking worden ingezet.

In het meerjarenonderhoudsplan zijn voor de komende 5 jaar geen substantiële bedragen geraamd. In het raadsvoorstel Ontwikkeling passantenhaven is aangegeven dat de huidige steiger aan vervanging toe is. Daarbij is een bedrag genoemd van € 335.000. Hiervoor zijn geen middelen beschikbaar gesteld. Indien we deze voorgestelde investering voor de haven niet zouden doen zullen we als alternatief de huidige steiger moeten vervangen. Deze kosten worden daarmee ‘uitgespaard’. • Bij de investeringen is nog geen rekening gehouden met eventuele subsidies. We zijn de mogelijkheden aan het onderzoeken. Opties zijn de provinciale subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Natuur en Landschap, de rijksregeling duurzaam veilig en de provinciale subsidieregeling biodiversiteit. Het is in dit stadium niet mogelijk om een inschatting te maken van het subsidiebedrag. Het eventuele subsidiebedrag wordt in mindering gebracht op de investering waardoor de afschrijvingslasten lager worden en daarmee de onttrekking uit de reserve kapitaallasten. • De financiële bijdrage van Moeke kan nog niet nader gespecificeerd worden. De wethouder heeft de directie een voorstel gedaan voor een vaste jaarlijkse afname van parkeerkaarten door Moeke. De directie heeft dat voorstel in beraad.

4.1 De schenking van een betrokken bewoner á € 300.000 draagt bij aan verlaging van de gemeentelijke investeringslasten ten behoeve van de vernieuwing van de stadshaven Een betrokken bewoner heeft zich bereid verklaard een schenking te doen á € 300.000 hetgeen ten goede moet komen aan de vernieuwing van de stadshaven. Betrokken persoon heeft gaandeweg, mede vanuit politieke betrokkenheid, belangstelling gekregen voor het havenproject. Hij steunt het voorliggend plan en is bereid de schenking te doen. De schenking dient op de investering in mindering te worden gebracht. 5.1/6.1/7.1 Voor dekking van de investeringen herontwikkeling omliggend gebied is inzet van de algemene reserve nodig Het betreft een integrale aanpak van het gebied met twee afzonderlijke investeringen. Tegenover deze investeringen en daarmee samenhangende exploitatielasten staan ook inkomsten. De investeringen in de haven kunnen worden gedekt door de inkomsten en de inzet van ruimte binnen de begroting (zie financiële toelichting). Dit geldt niet voor de investeringen in het omliggend gebied. Door parkeer regulerende maatregelen met de daaraan gekoppelde invoering van fiscaal parkeren voor de Veerweg genereren we wel inkomsten maar deze zijn onvoldoende om de structurele lasten te dekken. Er resteert een structureel tekort van € 59.600.

Wij kiezen ervoor om het resterende tekort te dekken uit de algemene reserve. We kiezen hiervoor gelet op de begrotingspositie. In de meerjarenbegroting en het financieel perspectief 2023-2027 ramen we in meerjarenperspectief vanaf 2025 positieve resultaten. Maar we constateren ook dat de financiële positie van gemeenten vanaf 2026 verder onder druk komt te staan. Daarnaast hebben we nog een aantal bestuurlijke ambities die nog niet vertaald zijn in de begroting. Daarom kiezen we ervoor de begrotingspositie niet te belasten met dit tekort 7

maar incidenteel te dekken. Dit kan door een deel van de kapitaallasten te dekken uit een in te stellen reserve kapitaallasten herinrichting omliggend gebied stadshaven. Dit betekent dat we jaarlijks € 59.600 van de kapitaallasten dekken ten laste van deze reserve. De reserve dient hiervoor een omvang te hebben van € 1.788.000. We stellen voor om dit bedrag te onttrekken aan de algemene reserve. 8.1 De bruidsschat van € 225.000 valt vrij maar er zijn nog incidentele kosten die gedekt moeten worden Op 27 mei 2021 heeft de raad besloten een bedrag van € 225.000 te reserveren als zogenaamde ‘bruidsschat’ ten behoeve van de stichting die het toekomstige beheer en exploitatie van de haven op zich zou nemen. In het huidige voorstel wordt de gemeente verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van de haven. Het is wel de bedoeling dat er een vrijwilligersstichting wordt opgericht om het dagelijks beheer van de haven uit te voeren maar de financiële exploitatie is voor rekening en risico van de gemeente. Dit betekent dat er geen bruidsschat meer hoeft te worden betaald aan initiatiefnemers en deze middelen vrij vallen. In 2021 heeft de raad ingestemd met een extra bijdrage van € 50.000 (na de eerdere € 50.000) voor planvorming. Dit budget is inmiddels volledig besteed. Voor dit project ramen we de volgende incidentele kosten:

Advies- en onderzoek (deels al uitgevoerd) projectleiding 2024-2025 Aframen boekwaarde Loswal

39.000 76.000 15.400 130.400

De aframing van de boekwaarde Loswal betreft het in 2021 beschikbaar gestelde krediet van € 100.000. Hier is € 15.400 op uitgegeven en derhalve geactiveerd. Alle investeringen zijn nu begrepen in deze kredietaanvraag zodat het krediet Loswal komt te vervallen. We stellen voor om de bruidsschat in te zetten om deze incidentele kosten te dekken (aanwending reserve projecten). Het restant van de bruidsschat zal na afronding van het project worden toegevoegd aan de algemene reserve. 9.1 De exploitatie van de haven en camperplaatsen door de gemeente worden beschouwd als economische activiteit in het algemeen belang De exploitatie van de haven in Rhenen is een economische activiteit in het algemeen belang omdat: a) De haven de stad een gebruiksplek biedt aan het water en water, stad en Utrechtse Heuvelrug middels een haven met elkaar verbindt; b) De vernieuwde haven onderdeel uitmaakt van een integraal gebiedsplan dat een kwaliteitsimpuls geeft aan het Uiterwaardengebied, met toevoeging van recreatieve en natuurwaarden; c) De toeristen die Rhenen via het water aandoen, een economische impuls geven middels bestedingen ten gunste van de horeca, retail en de culturele sector (ondernemers) in de stad; d) Het integraal gebiedsplan waar de vernieuwing van de haven onderdeel van is, past binnen de recent opgestelde Visie op Rhenen en is ondersteunend daaraan; e) De haven biedt

waterrecreanten (pleziervaart) een veilige ligplaats (overnachtingsplek) en deze haven ligt op relatief grote afstand van andere havens in de buurt (Wageningen en Maurik). Ten behoeve van de exploitatie van de haven worden een marktconforme tarieven gehanteerd voor de ligplaatsen, dit na een marktstudie door een deskundige. De tarieven zijn evenwel niet kostendekkend gezien de hoge investeringskosten, die gemoeid zijn met de vernieuwing van de haven. Een kostendekkend tarief ligt globaal 146% hoger dan het marktconforme tarief. Er heeft een beperkte marktconsultatie plaatsgevonden om de belangstelling te peilen van commerciële partijen, maar deze consultatie leidde tot de conclusie dat de haven te beperkt van omvang is (30 plaatsen) voor een winstgevende exploitatie. Eén van de betrokken deskundigen, gespecialiseerd in ‘havens aan de rivier’ benadrukte dat het merendeel van dit soort kleinschalige havens nagenoeg altijd geëxploiteerd worden door de lokale overheid omdat havens van deze schaal geen winstgevende ondernemingen zijn.

8

De exploitatie van de camperplaatsen in Rhenen is een economische activiteit in het algemeen belang omdat: a) De aangeboden camperplaatsen het ongereguleerd en onveilig parkeren en overnachten tegen gaat en daarmee een gereguleerd alternatief bieden voor camperaars; b) De camperaars die Rhenen aandoen, een economische impuls geven middels bestedingen ten gunste van de horeca, retail en de culturele sector (ondernemers) in de stad; c) Het de (verkeers)veiligheid vergroot; d) Het gaat om een beperkt aantal camperplaatsen (7) die niet als reguliere renderende economische activiteit door een commerciële partij geëxploiteerd kan worden. Ten behoeve van de exploitatie van de camperplaatsen wordt een marktconform tarief gehanteerd. Dit tarief is niet kostendekkend, een kostendekkend tarief ligt globaal 25% hoger. De enige alternatieve plaats waar camperaars kunnen overnachten is de camping in Elst (gemeente Rhenen). 10.1 Om de exploitatiekosten (deels) te dekken realiseren we inkomsten uit parkeren, liggelden en camperplaatsen De investeringen en de daarmee samenhangende exploitatielasten kunnen deels worden gedekt met de inkomsten die we in dit gebied genereren. In eerste instantie gaat om de opbrengst van de circa 30 ligplaatsen die worden gecreëerd. Voor het tarief en een inschatting van het aantal passantenovernachtingen is gekeken naar vergelijkbare havens.

Daarbij komen we uit op een tarief van € 15 per bootnacht en een aantal van minimaal 700 tot maximaal 1000 overnachtingen. Daarnaast gaan we uit van een tarief van € 5 voor een dagbezoek en voor de camperplaatsen een tarief van € 10 (zie bijlage Kengetallen en onderbouwing exploitatie haven Rhenen; alle tarieven ex BTW). Om de parkeerdruk rond het havengebied te reguleren stellen wij voor om een slagboom te plaatsen en betaald parkeren in te voeren. Enerzijds willen hiermee de parkeerdruk beperken tot de beschikbare 60 bestemde parkeerplaatsen en anderzijds willen we met een beperkt vast tarief van € 2,50 (exclusief BTW) per dag geen financiële belemmering wordt opwerpen om de haven en Moeke te bezoeken. Wij zijn nog in gesprek met Moeke over de jaarlijkse afname van parkeerkaarten die Moeke beschikbaar kan stellen aan haar klanten. Voor het heffen van een parkeerbelasting en de liggelden/camperplaatsen dienen de betreffende verordeningen te worden aangepast c.q. vernieuwd. De planning is gericht op het realiseren van de haven in 2024. Indien deze planning wordt gehaald zal de raad in 2024 een voorstel worden gedaan tot vaststelling van de betreffende verordeningen. Voor de raming van de opbrengsten en het exploitatieoverzicht verwijzen wij naar de financiële toelichting.

Risico’s en nadelen 1.1 Provincie gaat vooralsnog niet akkoord met uitbreiding parkeervoorziening Paardenmarkt De uitbreiding van de parkeergelegenheid op de Paardenmarkt is een essentiële schakel in het plan om het verkeersgebruik te wijzigen. De druk op de parkeercapaciteit in Rhenen is al groot en ook vergroot door de introductie van het vergunning-parkeren in de Benedenstad. Inmiddels is een Aeriusprojectberekening gemaakt die gunstig uitpakt. Daarnaast loopt er nog een Quick Scan Flora en Fauna, dat binnenkort opgeleverd wordt. Beide onderzoeken dienen aangeboden te worden aan de ODRU voor de toetsing van het al of niet afgeven van een ontheffing. 1.2 De reële inkomsten uit het gebruik van de betaalde parkeerplekken bij de haven, ligplaatsen en camperstaplaatsen kunnen lager uitvallen dan geraamd. De inning van parkeergeld bij de haven, liggeld haven en Loswal en van de camper-staplaatsen is een belangrijk onderdeel van het dekkingsvoorstel voor de investeringen in het gebied. De mogelijkheid bestaat dat meer mensen gebruik maken van de gratis parkeergelegenheid bij de Paardenmarkt, dan nu geraamd. De directie van Moeke geeft aan dat haar gasten gebruik zullen maken van de betaalde parkeervoorziening bij de haven.

We zijn in overleg met de directie van Moeke met het oog op een jaarlijkse afname van een vast aantal dag-parkeerkaarten door Moeke, zodat Moeke de parkeerkosten draagt van haar klanten. Dit zorgt ook voor financiële deelname van Moeke bij de herinrichting van het gebied, waar zij ook van zullen profiteren.

9

1.3 De raad stemt vooralsnog niet in met het gehele pakket aan maatregelen Het hier voorliggend integraal plan vormt een vlechtwerk van maatregelen die tezamen een kwaliteitsimpuls geven aan het gebied, inclusief de haven. Het is ook van belang te onderstrepen dat het integraal plan de belangen en wensen vervlecht van de partijen die intensief hebben meegewerkt in de totstandkoming van het plan. Zij herkennen zich hier dus in. Het is daarom een risico indien om bijvoorbeeld op kostentechnische reden te besluiten een enkel of meerdere elementen uit het plan te laten. De integrale steun vanuit de stakeholders zal dan onder druk komen te staan met alle gevolgen van dien. 1.4

De geraamde bijdragen van derden worden vooralsnog niet geconcretiseerd

In het voorstel gaan we uit van bijdragen van Moeke en eerder genoemde bewoner, vooralsnog liggen hier geen definitieve overeenstemmingen onder. Financiële toelichting Samenvattend geven wij onderstaand een overzicht van het exploitatieresultaat van de stadshaven en het omliggend gebied: A. Exploitatie stadshaven Lasten a. Kapitaallasten b. Onderhoud c. Overige exploitatielasten

35.500 10.000 7.550 53.050

Baten d. Directe inkomsten haven en campers e. Hogere opbrengst toeristenbelasting

21.510 4.630 26.140

Exploitatietekort f. Vrijval huidige budgetten

-26.910 25.310 -1.600

Toelichting a. De investeringen worden afgeschreven in 30 jaar met een rentepercentage van 1,64% b. Op basis van ervaringscijfers wordt rekening gehouden met een onderhoudsbudget gebaseerd op 3% van de onderhoud-gerelateerde investeringen. c. De overige exploitatielasten betreffen eigenaarslasten en verzekeringen, beheer sanitair en een online betaalsysteem. d. Voor de inkomsten van de haven gaan we uit van: • 700 passanten overnachtingen x € 15 • 100 overnachtingen binnenschippers x € 100 per week (met name vakanties) • 350 dagbezoekers x € 5 • 500 camper overnachtingen x € 10 e. De overnachtingen zijn vertaald naar een meeropbrengst voor toeristenbelasting. f. In de huidige begroting zijn budgetten opgenomen die nu kunnen vervallen. Het gaat om het budget voor onderhoud passantenhaven, het budget voor advies- en onderzoekskosten haven en de kapitaallasten van het krediet voor de Loswal. B. Exploitatie omliggend gebied Lasten a. Kapitaallasten b. Onderhoud omliggend gebied incl. slagbomen

68.100 26.000 94.100

Baten c. Opbrengst parkeren

31.500

Exploitatietekort d. Vrijval huidige budgetten

-62.600 3.000 -59.600

10

Toelichting a. De investeringen worden afgeschreven in 30 jaar met een rentepercentage van 1,64% b. Op basis van de investeringsbegroting is berekening gemaakt van het benodigde onderhoud van het gebied. Het betreft een stelpost die nog nader beoordeeld moet worden. c. Voor de opbrengst parkeren houden we rekening met het aantal van 35 auto’s per dag x 350 x € 2,50 d. Het huidige onderhoudsbudget Passantenhaven kan als dekking worden ingezet. Het budget wordt grotendeels ingezet voor de huidige steiger, een klein deel wordt gebruikt voor het omliggend gebied. De exploitatie van de haven is nagenoeg sluitend. De exploitatie van het omliggend gebied heeft een tekort van € 59.600. Zoals onder 7.1 is aangegeven stellen wij voor om een deel van de kapitaallasten ter hoogte van het tekort te dekken uit een in te stellen reserve kapitaallasten herinrichting omliggend gebied stadshaven. Deze reserve dient te worden gevoed door een onttrekking aan de algemene reserve: Tekort omliggend gebied € 59.600 x 30 (afgerond) 1.788.000 Personele gevolgen Na een positief raadsbesluit zal een projectleider worden aangesteld die uitvoering geeft aan de fase Definitief ontwerp en de bijbehorende ruimtelijke procedures. Hij zal het proces uitvoeren in samenwerking met de relevante teams en afdelingen. Waar nodig wordt externe expertise ingehuurd. Een en ander is meegenomen in de begroting.

Duurzaamheid Duurzaamheid is een belangrijk onderdeel van het integrale ontwerp. Enerzijds zal bij de bouw van de haven uitgegaan worden van duurzaam materiaal, hetgeen ook als voorwaarde wordt meegenomen in de aanbesteding. Anderzijds is een deel van de maatregelen van het integraal gebiedsplan bedoeld om onder andere de biodiversiteit te vergroten. Bovendien zijn de maatregelen erop gericht meer verstilling in het gebied te verkrijgen hetgeen ten goede komt aan mens en natuur. Participatie Diverse partijen zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het gebiedsplan. Het initiatief is in eerste instantie ontstaan uit een burgerinitiatief waarbij de focus in eerste instantie lag bij de herontwikkeling van de haven. Een deel van deze groep is tot op de dag van vandaag intensief betrokken geweest bij de planvorming, met specifieke aandacht voor het ontwerp van de stadshaven. Na een eerste brede bewonersavond is er een klankbordgroep ingesteld met deelname van initiatiefgroep, buurtbewoners, de winkeliersvereniging en vertegenwoordigers van de STUR. Met deze groep hebben we de uitgangspunten van het totaalplan gedefinieerd. Vervolgens is er vanaf 30 juni jl intensief gewerkt met een groep van stakeholders waar de directie van Moeke, het Utrechts Landschap en de WMR zich ook bij aansloten.

Zoals al eerder opgemerkt zijn we met deze brede groep uiteindelijk gekomen tot dit gedragen resultaat. Communicatie Zoals hierboven genoemd is de communicatie en participatie van relevante externe partijen goed geborgd, nu en in de toekomst. Zodra de raad een besluit heeft genomen, brengen we een persbericht uit en organiseren we een persmoment met de portefeuillehouder. Na een positief raadsbesluit komt er een brede bewonersavond om een toelichting te geven op de plannen. Tenslotte zullen we de website ook actualiseren. Met de interne teams en afdelingen is er frequent overleg, met name met RO, Financiën, Openbare Werken, Vergunningen, Communicatie en de spelverdeler. Na een positief raadsbesluit is het zaak een projectstructuur op te zetten met een project- en stuurgroep. Tot dusver is het overleg functioneel ingericht om de momenten van overleg zo efficiënt mogelijk in te richten. Deze insteek blijven we volgen.

11

Vervolgprocedure Na de raadsbehandeling en bij een positief besluit volgt de Definitief Ontwerp fase, inclusief ruimtelijke procedures en vergunningstrajecten. De raad zal periodiek op de hoogte gehouden worden van de voortgang. Bijlagen: Bijlage 1: Toelichting ontwerp stadshaven Bijlage 2: Toelichting ontwerp omliggend gebied Bijlage 3: Ontwerpschets integraal plan Bijlage 5: Planning uitvoering planproces Bijlage 6: Inventarisatie vereiste vergunningen ontwikkeling stadshaven

12