Raadsvoorstel Taakstelling Sociaal Domein

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

22 april 2025 Marjolein Foppen en Cybelle Apell 1198977 C. Folmer en D. Poortinga Gemeenteraad Rhenen Openbaar Ombuigingen taakstelling Sociaal Domein 2025

De gemeenteraad besluit: 1) Kennis te nemen van de al in voorbereiding genomen of ingezette structurele maatregelen om binnen het Sociaal Domein om te buigen (€132.778): 1.a Versoberen maatwerk GGdRu (€ 20.278, format C8); de dekking vanuit regulier budget vervalt. Incidenteel worden in 2025 vier van de vijf maatregelen nog gefinancierd vanuit SPUKGALA. Vanaf 2026 is dit geen optie; 1.b. Versterken voorliggend veld Jeugdzorg (€ 30.000, format D8): pilot Inloop ‘ADHD & Autisme’; 1.c Regionale samenwerking rechtmatigheid WMO-zorg (€ 75.000, format C1): verlagen van 1fte naar 0,5 fte 1.d Opheffen subsidieregeling MO en Jeugd (€ 7.500, format D2): opheffen niet gebruikte regeling. 2) Verder invulling te geven aan de taakstelling Sociaal Domein 2025 met de volgende aanvullende structurele maatregelen (€77.647, -/-€42.800): 2.a Stoppen collectieve ondersteuning mantelzorgers (€ 35.000, format C12); 2.b Samenvoegen en verlagen budget subsidieregeling Fonds voor Initiatieven en Buurtbudget (€ 2.500 in 2025, € 5.000 vanaf 2026, format D2); 2.c Niet meer laten uitvoeren benchmark Armoede en Schulden (€ 1.000, format A8); 2.d Herbeoordeling complexe casussen Wmo (- € 42.800; format A9); investeren om toegang kritischer te beheren, formuleren en sturen op realisatie cliëntdoelen, herbeoordelen 30 meest complexe dure casussen begeleiding/ dagbesteding.

Verwachte opbrengst in 2026 is € 55.608 en vanaf 2027 € 45.578; 2.e Functie beleidsadviseur sociaal domein, met specialisatie onderwijs, voor 50% te dekken uit middelen voor onderwijsachterstandenbeleid (€ 39.147, format D30) 3) Verder invulling te geven aan de taakstelling Sociaal Domein 2025 met de volgende aanvullende incidentele maatregelen (€365.123): 3.a Laten vrijvallen restantbudget ‘Visie op het Sociaal Domein’ (€ 13.000, format D16); 3.b Stelpost welzijnsprofessionals (€ 11.485, format C13); opheffen niet gebruikte stelpost; 3.c Reguliere uitgaven ten laste brengen van de SPUK’s SD (€ 20.638, format C23); dit wordt ook gedaan bij 1a 3.d Inzetten deel verwacht BUIG-overschot voor 2025 (€ 100.000, format C14); 3.e Inzetten deel van de Reserve Armoedebestrijding (€ 150.000, format D7); 3.f Impuls muziekonderwijs (€ 20.000, format C6); bestuursprogramma, basisscholen school jaar 2025-2026 vervalt; 3.g Inzetten deel van de SPUK-bibliotheek (€ 50.000, format D5). 4) Het totale bedrag van € 532.748 te verwerken bij de Voorjaarsnota en de Perspectiefnota; zowel de verwachte opbrengsten in 2025 als de investering nodig in 2025 (zie 2d). Inleiding Net als veel andere gemeenten hebben we te maken met financiële tekorten. Bij het maken van de meerjarenbegroting 2025–2028 lukte het niet om de begroting structureel sluitend te krijgen. Dit 1

betekent dat we elk jaar meer uitgeven dan er binnenkomt. Voor 2025 hebben we maatregelen moeten nemen om de begroting sluitend te maken, met zo min mogelijk impact voor inwoners. Hiervoor stelde het college bij de begrotingsraad van 5 november 2024 voor om structurele en incidentele ombuigingen door te voeren. Een aantal maatregelen, met name op het gebied van Jeugdzorg (o.a. versobering verordening Jeugd, herbeoordelen duurste casussen) zijn onderdeel van een maatregelen pakket die al ingezet was voor de begrotingsraad. Deze maatregelen maken dan ook geen deel uit van de taakstelling. Realiseren taakstelling van € 500.000 binnen het Sociaal Domein De gemeenteraad nam tijdens deze raadsvergadering ook een amendement aan om een structurele taakstelling van €500.000 binnen het Sociaal Domein te realiseren. Die betrekking kan hebben op alle onderdelen van het Sociaal Domein. Dat komt boven op de maatregelen die we moeten nemen om de begroting van 2026 sluitend te krijgen. Dit raadsvoorstel geeft uitvoering aan deze taakstelling zoals besloten in amendement 13.A.2 (5 november 2024) en amendement 15.A.1 (11 december 2024) voor het jaar 2025. Dit raadsvoorstel gaat over de taakstelling voor 2025, waarbij we voor een deel kunnen voldoen aan de wens om dit met structurele ombuigingen in te vullen. In de bijlagen vindt u meer informatie over de voorgestelde maatregelen.

Er is meer nodig om de begroting 2026 sluitend te krijgen Voor 2026 en de jaren daarna moeten we opnieuw ombuigen om de begroting sluitend te maken. De begroting 2025, inclusief de aangenomen amendementen van 5 november 2024, bevat taakstellingen die duidelijk raken aan de doelen van het project Ombuigingen. Deze processen hangen met elkaar samen, daarom is het wenselijk om ze in samenhang te laten verlopen. Op 8 juli bespreken we de Perspectiefnota 2026. Dan komen ook de ombuigingen binnen het Sociaal Domein aan bod die nu voor 2025 niet zijn meegenomen, maar technisch wél mogelijk zijn. We leggen dan voorstellen voor ombuigingen in alle domeinen voor aan de gemeenteraad, zodat er een integrale afweging kan worden gemaakt. Kaders Kaders, uitgangspunten en vertrekpunt van dit raadsvoorstel In het amendement staan geen uitgangspunten voor de afwegingen, behalve dat het gaat om structurele ombuigingen van totaal € 500.000 binnen het hele Sociaal Domein. Omdat het amendement geen verdere toelichting geeft, gaat dit raadsvoorstel ervan uit dat dit een extra taakstelling is, bovenop de inspanningen die al nodig zijn om de begroting voor 2026 sluitend te maken. Voor zowel de ombuigingen voor 2026 als voor deze taakstelling geldt het uitgangspunt dat alle maatregelen bespreekbaar zijn.

Ook als ze mogelijk niet passen bij de gemeentelijke visie of beleid, of als ze mogelijk kwetsbare inwoners raken (zie informatienota Ombuigingen Sociaal Domein). Om de taakstelling voor 2025 te halen hebben we gekeken naar de uitvoerbaarheid van ombuigingen. Dat betekent dat ze wettelijk toegestaan en dit jaar technisch haalbaar moeten zijn. Ons vertrekpunt was de situatie in maart 2025. We zijn voor de taakstelling in 2025 uitgegaan van het toen geldende beleid en de financiële stand van zaken. We hebben het zoveel mogelijk structureel ingevuld maar wel gekeken waar investeringen op de langere termijn meer mogelijk maakt (zie bijvoorbeeld investering in WMO – beslispunt 2d). We hebben waar mogelijk wel budget behouden (zie bijvoorbeeld niet inzetten volledige reserve armoede –beslispunt 3e) om beleid te kunnen blijven uitvoeren. Alhoewel alles besproken is proberen we inwoners zoveel mogelijk te ontzien – desondanks zijn we ook gedwongen om maatregelen voor te stellen die kwetsbare inwoners wel raken (zie bijvoorbeeld stoppen impuls muziekonderwijs – beslispunt 3f)

• • •

Programmabegroting 2025-2028 Amendementen taakstelling Sociaal Domein 2025 (november en december 2024) Brief Provincie Utrecht over de financiële situatie gemeente Rhenen d.d. 5 december 2024 2

•

Projectopdracht ombuigingen

Beoogd doel Een bedrag van €500.000 structureel minder uitgeven binnen het Sociaal Domein. Argumenten 1.1 Dit biedt de gemeenteraad inzicht in de reeds genomen stappen en besparingen De collegebesluiten over de maatregelen, de versobering van het maatwerkbudget GGDrU, de pilot Inloop ADHD & Autisme en het opheffen van de subsidieregeling, zijn eerder met de raad gedeeld. Het collegebesluit over de rechtmatigheid van de WMO-zorg wordt naar de raad gestuurd zodra het besluit is genomen. 2.1 Door het kiezen van zoveel mogelijk structurele en zo min mogelijk incidentele maatregelen, wordt het tekort in 2025 en daarna kleiner. Dit draagt bij een sluitende begroting. Door te kiezen voor structurele maatregelen, bereiken we financiële resultaten op de lange termijn. 3.1. Een groot deel van de incidentele maatregelen komt uit posten die niet (meer of helemaal) worden gebruikt of waarvoor nog geen concrete plannen zijn. Zo maken we ruimte in de begroting, terwijl het restant van de reserve Armoedebestrijding beschikbaar blijft voor de uitvoering van het beleidsplan Bestaanszekerheid en Basisvaardigheden. En het organiseren van hulp bij het overstappen van de collectieve gemeentepolis ziektekostenverzekering (ombuigingsformat voor 2026, structurele besparing € 120.000). Kanttekeningen (risico's en nadelen) 1.1. De besparing op de rechtmatigheid van WMO-zorg is nog niet zeker.

De besparing is pas zeker als de bijbehorende overeenkomst bestuurlijk is goedgekeurd en getekend. 1.2 Het stoppen van de collectieve ondersteuning voor mantelzorgers lijkt tegenstrijdig met de wens van het college om mantelzorg te steunen Maar het gaat om een budget dat nu niet wordt gebruikt. Het schrappen ervan heeft dus geen directe gevolgen voor inwoners. De bestaande opdracht voor mantelzorgondersteuning loopt tot 2027 en blijft gewoon doorlopen. Ook de individuele ondersteuning door het sociaal team blijft bestaan. 2.1 Als we strenger beoordelen of iemand Wmo-ondersteuning nodig heeft, kan dat leiden tot meer afwijzingen. Daardoor kunnen er meer bezwaren komen. Dat kost extra tijd en geld. 2.2 Het kost tijd voordat de Wmo-maatregelen effect hebben We verwachten dat het ongeveer een jaar kost voordat de nieuwe werkwijze de normale manier van werken is. 2.3 Bij open-einde regelingen zoals de Wmo en de Jeugdwet is het moeilijk in te schatten wat de financiële gevolgen zouden zijn zonder maatregelen De afgelopen jaren zijn de discussies tussen gemeenten en het Rijk voornamelijk gericht op de onvoldoende rijksbijdragen voor de uitvoering van taken binnen het sociaal domein. Dit heeft geleid tot zorgen en onduidelijkheid over de financiële situatie van gemeenten.

Daarnaast zorgt de wetgeving in het sociaal domein – de open-einde regelingen Jeugdwet en Wmo – voor een beperkte stuurbaarheid van de financiële situatie. 2.4 Het herstructureren van de toegang tot de Wmo en het herbeoordelen van de 30 duurste en meest complexe casussen kosten tijdelijk meer formatie Dit moet als project worden opgepakt. Hiervoor is tijdelijke extra capaciteit nodig. 3.1 Minder ruimte in de begroting betekent ook minder ruimte voor nieuwe plannen of het opvangen van tegenvallers Bij het inzetten van deze incidentele middelen blijft, waar mogelijk en van toepassing, een restant 3

over om risico’s op te vangen (zoals bij de BUIG) of plannen te maken (zoals met de reserve Armoedebestrijding). 3.2 Doordat er in schooljaar 2024-2025 een impuls is gegeven aan muziekonderwijs op basisscholen, kan de verwachting zijn dat dit ook in 2025-2026 doorgaat In schooljaar 2024-2025 heeft het college, vanuit het bestuursprogramma, een impuls gegeven aan muziekonderwijs op basisscholen. Daardoor kunnen scholen, ouders en leerlingen verwachten dat dit ook in 2025-2026 doorgaat. In de communicatie met scholen is wel aangegeven dat dit niet zeker was. Toch kan het stoppen van deze impuls voor ouders en leerlingen als een verrassing komen. Aanvullende financiële notities Het is in 2025 (nog) niet haalbaar om € 500.000 structureel te bezuinigen binnen het Sociaal Domein. Bij de integrale afweging van mogelijke maatregelen voor 2026, tijdens de behandeling van de Perspectiefnota, kunnen verdere ombuigingen worden voorgesteld. Zowel incidentele als structurele opties zullen worden voorgelegd. Vervolg Vervolgstappen De maatregelen worden na vaststelling verwerkt in de P&C-cyclus en uitgevoerd. Monitoring of evaluatie We houden in de gaten of de ombuigingen daadwerkelijk worden gerealiseerd. In het najaar informeren we de gemeenteraad hierover. Participatie N.v.t.

Communicatie We zorgen voor duidelijke communicatie met zowel de gemeenteraad als de inwoners, vooral als de ombuigingen hen raken of van invloed zijn op partners. In dat geval worden zij tijdig geïnformeerd over de gevolgen. Ook plaatsen we een bericht over dit voorstel op onze gemeentelijke kanalen. Bijlagen Bijlage Oplegnotitie maatregelen Taakstelling Sociaal Domein 2025 Bijlage 1: formats bij beslispunt 1 (C8, D8, C1 en D2) Bijlage 2: formats bij beslispunt 2 (C12, D2, A8, A9, D30) Bijlage 3: formats bij beslispunt 3 (D16, C13, C23, C14, D7, C6, D5) Bijlage 4: formats ‘niet mogelijk’ (C2, C9, C15, C16, C18, C24, C63) Bijlage 5: formats niet ingezet voor 2025 taakstelling (D20, C4, D4, A10, A21, C3, C11, C17, C20, C21)

4