Raadsvoorstel Routekaart Duurzaamheid 2025 - 2030

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

12 augustus 2025 Johan Edens 16643 Caroline Folmer Gemeenteraad Openbaar Routekaart Duurzaamheid 2025-2030

Voorstel:

<test> De gemeenteraad besluit: 1. in te stemmen met de Routekaart Duurzaamheid 2025-2030 met daarin de activiteiten voor de volgende drie pijlers: energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit (bijlage 1); a) pijler energietransitie is onderverdeeld in drie thema’s: energiebesparing, warmtetransitie en opwerk & netcongestie. De thema’s bevatten de volgende activiteiten: • energiebesparing: Stimuleren energiebesparing bij onze inwoners, Isolatieactie voor eigenaar-bewoners, Bestrijding energiearmoede, Gemeentelijke duurzaamheidslening Duurzaam Wonen, Soortenmanagementplan (SMP), Verduurzamen gemeentelijk vastgoed; • warmtetransitie: Warmteprogramma, Onderzoek naar mogelijkheden voor warmtetransitie per kern; • opwek en netcongestie: plan van aanpak netcongestie, Energy hub Remmerden, Zon op restgrond, Werken aan grootschalige opwek. b) pijler klimaatadaptatie: Klimaatanalyse & risicodialogen, Lokaal Hitteplan, Groenblauwe subsidie en promotie, Weerbaarheid en veerkracht, Heuvelrugtuinen, Vernieuwing Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie; c) pijler circulariteit: Verbinden van circulaire activiteiten, Bevorderen circulariteit eigen organisatie, Toekomstbestendig bedrijventerrein. 2. de Routekaart Energietransitie (2020) in te trekken, inclusief de doelstelling om energieneutraal te zijn in 2040. De landelijke doelstelling is om in 2050 energieneutraal te zijn; 3.

in 2026, na de verkiezingen, een bestuurlijk besluit te nemen over de inzet van de gemeente Rhenen met betrekking tot grootschalige opwek. <Test> Inleiding Deze routekaart vervangt de Routekaart Energietransitie (d.d. februari 2020). In februari 2024 is de raad geïnformeerd over de stand van zaken van de Routekaart Energietransitie. Op 14 maart 2024 is de raad geconsulteerd over het vervolg op de Routekaart en in het bijzonder over de keuze voor een meer integrale aanpak. In de tweede consultatie in september 2024 is die integrale aanpak nader uitgewerkt in de drie pijlers van de Rhenense duurzaamheidsboom. Hierbij is de keuze voor deze drie pijlers bevestigd. Zie bijlage 9. Deze routekaart beschrijft per pijler activiteiten met daarbij de aanpak, bijbehorende indicatoren en de reden waarom we de focus leggen op deze activiteiten (bijvoorbeeld wettelijke verplichting of het

1

ondersteunen van inwoners met landelijke subsidies). In de bijlage is ook opgenomen welke activiteiten we om die reden niet (meer) gaan doen. Een aanzienlijk deel van de middelen voor de uitvoering van de Routekaart wordt sinds 2023 gedekt vanuit de zogenaamde CDOKE-middelen (Capaciteit Decentrale Overheden uitvoering Klimaat- en Energiebeleid). In bijlage 3 treft u een algeheel overzicht van deze en andere middelen aan. Ieder jaar zal het beschikbare CDOKE-budget opnieuw herijkt worden. Een en ander is afhankelijk van de jaarlijkse vaststelling door het Rijk van deze middelen én eventuele reserves vanuit het lopende jaar. Kaders Op Europees, Rijks-, regionaal en gemeentelijk niveau zijn er diverse wettelijke en beleidskaders vastgesteld. Op Europees, landelijk en regionaal niveau gelden de volgende kaders: • -

Energietransitie Het Klimaatakkoord van Parijs (2015) Het Nationale Klimaatakkoord (2019) De Europese-(2023) en Nationale Klimaatwet (2020) De Wet Collectieve Warmte (WCW) (wetsvoorstel1) De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw2) De Regionale Energie Strategie (RES 1.0 Foodvalley)

•

Klimaatadaptatie Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) (2018)

• -

Circulariteit De European Green Deal (2019) Het Fit For 55 pakket van de EU (2024) Nationale actieplan Circulaire Economie (2020). Het Nationaal Programma Circulaire Economie (2023)

-

Op gemeentelijk niveau gelden de volgende kaders: De Visie op Rhenen 2035 Beleidskader Zonnepanelen op Land (2021) Convenant Duurzame Woningbouw (2022) Het Bestuursakkoord 2022-2026 Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2027 Transitievisie Warmte (TVW) (2021) De economische agenda 2023-2026 Lokaal Hitteplan 2025

Doel Door te werken aan energie- en klimaatneutraliteit zijn we minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en schaarse grondstoffen en zijn we minder gevoelig voor weersextremen. Hierdoor worden we zelfredzamer en weerbaarder, en krijgen we meer grip op onze energievoorziening en leefomgeving. Ook voldoen we hiermee aan de wettelijke- en beleidskaders, die Europees, nationaal en lokaal zijn vastgesteld (zie kaders). Argumenten 1 De Tweede Kamer heeft op 3 juli 2025 ingestemd met het wetsvoorstel. Nu volgt de behandeling in

de Eerste Kamer. De Wcw treedt naar verwachting 1 januari 2026 in werking. 2 De Wgiw is in december 2024 aangenomen door de Tweede en Eerste kamer. Het streven is om de Wgiw en het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw) per 1 januari 2026 inwerking te laten treden. 2

1.1 We maken een Routekaart om strategische duurzame doelen te bereiken Met deze routekaart is een prioritering gemaakt, met meetbare activiteiten waarmee we de voortgang kunnen rapporteren en indien nodig bijsturen. Deze routekaart beschrijft hoe wij in de praktijk werken aan de Visie op Rhenen 2035; ‘behoud ons Rhenen en maak het nóg mooier’. De routekaart dient als leidraad, communiceert de koers, en helpt bij het toewijzen van middelen door prioriteiten te stellen en mijlpalen te definiëren. 1a.1 Inwoners en bedrijven worden zelfredzamer en weerbaarder Het besparen van energie door onder andere isolatie helpt bij het structureel verlagen van de energierekening, het verhogen van het wooncomfort en voorkomt dat mensen letterlijk in de kou komen te zitten. Het verkleint de afhankelijkheid van wisselende energieprijzen en helpt mee aan het verminderen van energiearmoede. Hoe minder energie we gebruiken en hoe meer we zelf opwekken, hoe minder afhankelijk we in Rhenen zijn van anderen waar we misschien liever niet afhankelijk van willen zijn. 1a.2 We dragen bij aan het verminderen van netcongestie Waarmee we mogelijkheden creëren voor woningbouw en het uitbreiden van bedrijven (zie ook bijlagen 6, 7 en 8).

1a.3 We werken aan het behoud van een aantrekkelijk vestigingsklimaat in Remmerden De Energy Hub Remmerden is een lokaal energiesysteem waar verschillende partijen samenwerken om energie op te wekken, op te slaan, te gebruiken en/of te verhandelen. Er is een betere afstemming tussen de opwek en het gebruik van elektriciteit, waardoor het energienet efficiënter wordt benut en worden de gevolgen van netcongestie verminderd. Daardoor kunnen bedrijven blijven groeien. Zo werkt Remmerden aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven. Zie ook bijlage 7. 1b.1 Inwoners zijn beter beschermd tegen extreme weersomstandigheden Het weer wordt extremer: om overstromingen te voorkomen en de impact van droogte te verkleinen, is het belangrijk om onze fysieke leefomgeving hier goed op in te richten. Met meer groen, een goede waterafvoer en -opslag zijn we beter bestand tegen hittestress, wateroverlast en droogte. Met behulp van een goede klimaatanalyse en een lokaal hitteplan gaan we hierover in dialoog met organisaties en inwoners. Zij kunnen zich hierdoor beter voorbereiden op weersextremen, waardoor hun weerbaarheid en veerkracht wordt vergroot. 1b.2 Nu investeren in klimaatadaptatie bespaart kosten in de toekomst Schattingen uit 2020 voor de gemeente Rhenen rekenen op minstens 26,4 miljoen euro aan schade door wateroverlast tot en met 2050.

Klimaatadaptatie kan deze schade, en dus de kosten daarvan, verlagen. Daarnaast kan klimaatadaptatie ook het aantal sterftegevallen beperken: een deel van de oversterfte tijdens hittegolven kan namelijk voorkomen worden. 1c.1 Inwoners en ondernemers zijn minder afhankelijk van import en schaarse grondstoffen Inwoners en ondernemers gaan slimmer om met grondstoffen en nemen stap voor stap afscheid van de wegwerpmaatschappij. We zetten in op hergebruik materialen, ondersteunen lokale circulaire initiatieven en dragen bij aan een toekomst waar grondstoffen beschikbaar blijven. 2.1 Uit de stand van zaken ‘Routekaart Energietransitie’ (2024) blijkt dat er focus nodig is en die is aangebracht in de Routekaart Duurzaamheid De raad is geconsulteerd in de voorbereiding op de Routekaart Duurzaamheid, waar zou de meeste aandacht naar toe moeten. Om verwarring te voorkomen is het logisch om de Routekaart Energietransitie te laten vervallen. 2.2. De doelstelling om in 2040 energieneutraal te zijn is, binnen de huidige kaders, niet realistisch In de stand van zaken Routekaart Energietransitie wordt dit genoemd. Dit beeld wordt versterkt in de informatienota ‘stand van zaken energieopgave’ (2025). Energieneutraliteit gaat niet alleen over opwek maar ook over verbruik. Hier hebben we maar beperkte invloed op en speelt ook dat voor de

3

warmtetransitie de vraag naar elektriciteit toeneemt. Het is belangrijk om voor Rhenen realistische doelstellingen te hanteren. 2.3 De doelstelling om energieneutraal te zijn in 2050 is een landelijke doelstelling en daarmee een kader voor de Routekaart Duurzaamheid De beleidsruimte van een gemeente voor duurzaamheid wordt mede vormgegeven door landelijke wet- en regelgeving. Rhenen is op het gebied van duurzaamheid vooral volgend en het is daarmee logisch dat de landelijke doelstelling wordt overgenomen. 3.1 De inzet van de gemeente Rhenen met betrekking tot grootschalige opwek is bij uitstek een politiek besluit Het is daarmee logisch om dit besluit te nemen na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen. Kanttekeningen (risico's en nadelen) 1.1 Om de beleidsdoelen te behalen is ook de inzet van inwoners nodig De inzet en medewerking van inwoners en bedrijven is nodig om de doelstellingen te behalen (denk bijvoorbeeld aan het verduurzamen van de eigen woning). Het is daarom belangrijk dat zij het belang hiervan inzien en goed geïnformeerd worden. Door middel van participatie en communicatie worden inwoners en bedrijven bij veel projecten betrokken. 1.2 Niet iedereen heeft de financiële middelen om mee te doen Uitgangspunt is dat iedereen mee moet kunnen doen.

In sommige gevallen kunnen mensen met een laag inkomen daarom extra ondersteuning krijgen, zoals bij de witgoedregeling en de isolatieactie. Door middel van participatie en communicatie worden inwoners en bedrijven bij veel projecten betrokken. Waar mogelijk ondersteunt de gemeente hen met informatie, advies (o.a. door het Energieloket en via de isolatieactie) en eventueel financiële middelen (zoals subsidies voor het isoleren van de eigen woning en de gemeentelijke lening Duurzaam Wonen). 1.3 Rijksbeleid kan onzekerheden met zich meebrengen Naast eigen middelen zijn zowel de gemeente als haar inwoners afhankelijk van financiering vanuit het Rijk (zoals CDOKE en overige rijkssubsidies). De verwachting is dat die gecontinueerd worden voor de komende jaren. Tegelijk is op dit moment niet in te schatten wat de gevolgen voor de huidige financiering is indien komende kabinetten moeten bezuinigen. Vanuit consequente budgetmonitoring zullen we tijdig anticiperen indien noodzakelijk. Mocht de CDOKE uitkering beëindigd worden, dan moeten we de routekaart herzien en kijken welke activiteiten we stopzetten. 1.4 De keuze voor de in de Routekaart beschreven activiteiten houdt in dat we ook dingen niet doen De activiteiten die we met deze keuze niet uitvoeren staan beschreven in bijlage 5.

2.1 Door landelijke doelstellingen over te nemen lijkt het of Rhenen geen eigen ambities heeft De focus op dit moment is ingegeven door haalbaarheid binnen de bestaande kaders. Het zou kunnen dat in een volgende raadsperiode de kaders worden gewijzigd en dat er daarmee ruimte is om af te wijken van de landelijke doelstelling. 3.1 Het uitstellen van deze besluitvorming tot na de verkiezingen levert vertraging op De vertraging is relatief beperkt. De voortgangsrapportage RES dateert van juni 2025. Bovendien is het belangrijk dat er draagvlak is voor de keuzes die gemaakt worden. Aanvullende financiële notities De kosten voor de uitvoering van de Routekaart Duurzaamheid 2025 – 2030 worden voor het grootste deel betaald uit de financiële middelen die de Rijksoverheid (en Provincie) hiervoor beschikbaar heeft gesteld: • CDOKE-middelen Voor de jaren 2023-2030 heeft het Rijk middelen beschikbaar voor het realiseren van de klimaatdoelen. Voor 2023-2026 zijn deze middelen via de CDOKE-regeling beschikbaar gesteld aan de gemeenten. Verstrekte CDOKE-middelen zijn alleen bedoeld voor het uitvoeren van energie- en

4

klimaatbeleid en moeten jaarlijks worden verantwoord. Deze middelen zijn gelabeld aan verduurzamingsactiviteiten die resulteren in CO2-beperking en mogen geen andere bestemming hebben. Niet gebruikte middelen moeten uiteindelijk worden terugbetaald. Voor de jaren 2026-2030 moet nog een nieuwe regeling worden opgesteld. • SPUK Lokale Aanpak Isolatie Dit is een Rijksbijdrage in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). Het geld mogen gemeenten gebruiken om een isolatieprogramma en subsidieregeling op te zetten voor inwoners met een slecht geïsoleerde woning beneden een bepaalde WOZ-waarde. Dit geld mogen we tot eind 2028 besteden en kan daarna nog twee keer met een jaar worden verlengd tot eind 2030. Geld dat over is, moet worden terugbetaald. • Provinciaal subsidie Isolatievouchers Deze subsidie is bestemd voor inwoners met een grondgebonden koopwoning die in 2022 en/of 2023 Energietoeslag hebben ontvangen (=laagste inkomens). Dit geld mogen we tot uiterlijk eind 2026 gebruiken. Alles wat we niet hebben gebruikt, moeten we in 2027 teruggeven aan de provincie. Dit geld zullen we om twee redenen niet opmaken: 1. De doelgroep is veel kleiner dan door de provincie was ingeschat: circa 50 inwoners in plaats van 163; 2. Het aantal inwoners dat zich heeft aangemeld voor de isolatieactie is lager dan vooraf ingeschat.

• Algemene uitkering klimaatmiddelen/klimaatakkoord In 2019 en 2022 heeft de gemeente vanuit het gemeentefonds middelen ontvangen voor transitievisie warmte, wijkaanpak en energieloketten en uitvoeringskosten klimaatakkoord. Deze incidentele middelen zijn toegevoegd aan de reserve energiebeperking Naast de middelen van het Rijk en Provincie investeren we zelf ook in duurzaamheid. Hiervoor is in de begroting een structureel budget opgenomen. Daarnaast beschikken we over de reserve energiebeperking. Voor een overzicht van de beschikbare middelen en de besteding verwijzen wij naar bijlage 3. Vervolg Vervolgstappen Wanneer de Routekaart is vastgesteld zal deze worden uitgevoerd volgens de Activiteitenplanning die opgenomen is in de Routekaart. Monitoring of evaluatie In 2028 wordt de routekaart tussentijds geëvalueerd en waar nodig bijgesteld. Daarnaast rapporteren we jaarlijks in de P&C-cyclus over de voortgang en de plannen. Waar nodig sturen we bij. Participatie De Adviesgroep Duurzaamheid heeft 4 maart 2025 advies uitgebracht aan het college over de op te stellen routekaart. Dit advies is opgenomen in bijlage 2a net als de bestuurlijke reactie op de punten uit dit advies (bijlage 2b). Bij verschillende individuele projecten, zoals het Warmteprogramma en de risicodialogen voor klimaatadaptatie, zullen bewoners en andere belanghebbenden betrokken worden.

Communicatie Over de Routekaart Duurzaamheid zelf, zal niet actief worden gecommuniceerd. Communicatie vindt wel plaats in het kader van de individuele activiteiten die in de Routekaart zijn opgenomen. Bijlagen Bijlage 1: Routekaart Duurzaamheid 2025 – 2030 Bijlage 2a: Aanbevelingen voor de Routekaart Duurzaamheid van de Adviesgroep Duurzaam Rhenen Bijlage 2b: Bestuurlijke reactie op de Aanbevelingen voor de Routekaart Duurzaamheid

5

Bijlage 3: Overzicht financiële middelen Bijlage 4: Voortgangsrapportage RES: Op weg naar een duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem Bijlage 5: Overzicht van werkzaamheden die we niet uitvoeren Bijlage 6: Informatienota stand van zaken energieopgave Bijlage 7: Zon op dak Remmerden Bijlage 8: Netcongestie Bijlage 9: Consultaties, moties en amendementen

6