Raadsvoorstel resultaten project ombuigingen def

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

27 mei 2025 Jaap Lange 1204146 B. Fintelman Gemeenteraad Rhenen Openbaar Resultaat project ombuigingen

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. 2. 3. 4.

kennis nemen van de gehanteerde aanpak; akkoord te gaan met de voorgestelde structurele ombuigingen van € 1.488.656 in 2026; akkoord te gaan met de voorgestelde incidentele ombuigingen van € 2.587.489 in 2026; kennis te nemen van het feit dat hiermee invulling is gegeven aan de amendementen 13.A.2 (5 november 2024 en 5.A.1 (11 december 2024); 5. deze ombuigingen mee te nemen bij het opstellen van de begroting 2026 -2029; 6. in te stemmen met het 2x per jaar rapporteren over de realisatie van de ombuigingen via de voorjaarsnota en jaarrekening in reguliere P&C-cyclus.

Inleiding De aanleiding onder dit raadsvoorstel is gelegen in de financiële tekorten die bij het opstellen van de begroting 2025 zichtbaar werd. En is gelegen in de daaruit voortvloeiende opdracht van de raad om bij het opleveren van de perspectiefnota 2026 voldoende ombuigingen voor te leggen waarmee een sluitende begroting 2026 kan worden opgesteld. Dit staat los van de taakstellingen voor het Sociaal Domein (€ 500.000) en de ambtelijke organisatie (7 fte). Om tot dit voorstel te komen zijn verschillende (data-) analyses uitgevoerd; zijn niet gebruikte voorstellen en ideeën vanuit het voor de begroting 2025 doorlopen traject heroverwogen en zijn nieuwe suggesties geïnventariseerd. Dit leidt tot de ombuigingen zoals beschreven in de formats per kerntaak (zie bijlage 2, onderdeel 4). Iedere ombuiging kent een technisch mogelijke variant en een voorkeur of advies vanuit het college. Wanneer zonder fundamentele kerntakendiscussie voor de technisch mogelijke varianten gekozen wordt, wordt op dit moment onnodig afbreuk gedaan aan de ruimtelijke en sociaal maatschappelijke kwaliteit en aantrekkelijkheid van Rhenen. Tegen deze achtergrond en met het huidige financieel perspectief als vertrekpunt is het college gekomen tot het nu voorliggende voorstel met ombuigingen.

De op 27 mei 2025 aangenomen amendementen en moties (16.A.1, 16.A.2, 16.M.1 en 16.M.2) behorende bij het Ombuigingen taakstelling Sociaal Domein 2025 (zaaknummer 1198977) zijn niet in dit raadsvoorstel en bijlagen verwerkt.

1

Kaders, uitgangspunten en vertrekpunt van dit raadsvoorstel Ten aanzien van de ombuigingen is er inhoudelijke geen kader. Dit wil zeggen dat alles van bestuursakkoord tot Visie op Rhenen en andere beleidsdocumenten ter discussie mag staan. De invalshoeken wettelijk/niet-wettelijk en beïnvloedbaar/niet-beïnvloedbaar zijn wel als kader gehanteerd. Dit zegt direct iets over de uitvoerbaarheid van ombuigingen. Vanuit dit kader en onderliggende analyses vloeien ook clusters van gerelateerde taken voort die in de verdere uitwerking als kerntaken zijn gebruikt. Deze kerntaken geven meer eenvoudig overzicht over de ombuigingen. En zij geven meer direct inzicht in de samenhang en impact van ombuigingen binnen eenzelfde beleidsveld. Tevens is het toetsingskader van de Provincie waarmee zij de gedegenheid van de in oktober vast te stellen begroting 2026 toetst een kader. Dit betekent dat het onderscheid structureel/incidenteel relevant is. Ook zijn de amendementen 13.A.2 (5 november 2024 en 5.A.1 (11 december 2024) een kader. Met deze amendementen heeft de raad besloten dat er een structurele taakstelling van € 500.000 binnen het Sociaal Domein gerealiseerd moet worden. Met het raadsbesluit Ombuigingen taakstelling Sociaal Domein 2025 (zaaknummer 1198977) is invulling gegeven aan dit amendement voor 2025 en nog niet geheel voor de jaren 2026 - 2029.

Met dit voorstel wordt daar invulling aan gegeven. Tot slot is het financiële kader en vertrekpunt het resultaat na vaststelling van de begroting 2025 en de eerste begrotingswijziging d.d. 11 december 2024. Op dat moment ging het om € 2,1 mio. voor 2026. Dit financiële perspectief is gedurende het opstellen van de perspectiefnota 2026 steeds bijgesteld. Beoogd doel De opdracht van de Raad is het opstellen van een sluitende begroting 2026. Het college heeft dit vertaald in een projectopdracht waarin zij de volgende 3 doelen heeft geformuleerd: 1. Het opleveren van een sluitende begroting 2026. Hiertoe legt zij bij de perspectiefnota 2026 voldoende ombuigingen voor. Eventuele ombuigingen op kerntaken worden niet uit de weg gegaan. Dit betreft voorliggende raadsvoorstel. 2. Het komen tot een solide financiële basis voor de komende 5 jaar, waarvan de eerste weerslag terug te vinden is in de begroting 2027. Om dit te bereiken wordt een kerntakendiscussie georganiseerd. Wat exact de onderliggende vraag is en in welke vorm dit gebeurd, staat nog open. 3. Het monitoren van en rapporteren over de realisatie van de ombuigingen. De wijze van monitoren en rapporteren is in voorliggende voorstel beschreven. Samenvattend: met dit raadsvoorstel wordt invulling gegeven aan doel 1 en doel 3.

Argumenten 1.1 Dit traject laat zien dat een andere, meer bewuste of expliciete manier van omgaan met taken, verantwoordelijkheden en rollen bij het maken van (beleids-) keuzes wenselijk is Over de redenen achter de noodzaak dat gemeenten moeten bezuinigen is veel gezegd en geschreven. De VNG strijdt hard voor de belangen van gemeenten in Den Haag. Én met resultaat kijkend naar de Voorjaarsnota van het Rijk en de verwachte bijstellingen in de meicirculaire.

2

Echter we kunnen als gemeente niet puur op externe invloeden zoals die van de VNG bouwen. Het hebben van een structureel tekort maakt duidelijk dat Rhenen naar de toekomst toe een scherper gesprek moet voeren over (beleids-)keuzes en de inzet van beschikbare middelen. Waar kiest Rhenen wel en niet voor? Welke (maatschappelijke) partij heeft hier welke verantwoordelijkheid? Op welk kwalitatief niveau geeft Rhenen invulling aan haar rol? Welke data ligt hieronder die kan helpen bij het maken van een keuze? Etc. Dit is te zien als een veranderopgaaf voor Rhenen, bestuurlijk en ambtelijk, voor de komende periode. 2.1

Met deze structurele ombuigingen voldoet de begroting 2026 aan het toetsingskader van de Provincie De Provincie toets de begroting van de gemeente in de basis aan het uitgangspunt dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Voldoet de begroting hieraan en is hij op tijd ingezonden, valt de gemeente onder het repressief toezichtsregiem. In bijlage 2 treft u als tweede onderdeel de financiële samenvatting aan waarin het financiële uitgangspunt, de ombuigingen en het hieruit voortvloeiende resultaat opgesplitst zijn in een structureel en incidenteel deel. 3.1 Met deze incidentele ombuigingen voldoet de begroting 2026 aan de opdracht van de Raad De Raad heeft het college opdracht gegeven een sluitende begroting 2026 op te stellen. Met het totaal van de structurele en incidentele ombuigingen wordt aan deze opdracht voldaan. De financiële samenvatting in bijlage 2 geeft u bijbehorend inzicht. 4.1

Alle ombuigingen in het Sociaal Domein tezamen bieden de benodigde ruimte om de taakstelling Sociaal Domein van € 500.000 structureel in te vullen. Met raadsvoorstel Ombuigingen taakstelling Sociaal Domein 2025 (zaaknummer 1198977) is de taakstelling voor 2025 ingevuld. Voor de jaren 2026 t/m 2029 was dit met deze ombuigingen gedeeltelijk gebeurd. In bijlage 2 treft u als zesde en laatste onderdeel de ombuigingen per domein aan, inclusief de ombuigingen behorende bij de taakstelling Sociaal Domein. In dit overzicht ziet u dat de omvang aan ombuigingen Sociaal Domein voor alle jaren meer is dan de amendementen voorschrijven. 6.1

Monitoring op vaste momenten en via reguliere werkzaamheden biedt houvast en herkenbaarheid Het verdient de voorkeur de voortgang te monitoren binnen de reguliere P&C-processen. Denk aan budgetgesprekken tussen beleidsmedewerker en financieel adviseur, portefeuillehoudersoverleggen en bestaande P&C producten (voorjaarsnota & jaarrekening). In bijlage 2 treft u als vijfde onderdeel de voorbeeldrapportage aan inclusief bijbehorende spelregels. Kanttekeningen (risico's en nadelen) 2.1/3.1 Er zullen ombuigingen niet, anders of later gerealiseerd worden. Hoewel alle ombuigingen zorgvuldig zijn opgesteld, en worden gemonitord, bestaat de kans dat de realisatie van een ombuigingen mettertijd niet geheel verloopt zoals verwacht. Mocht dit zo zijn wordt hierover op afgesproken wijze via daarvoor bestemde kanalen gerapporteerd. 2.2/3.2 Ombuigingen hebben impact op diverse beleidsterreinen en derhalve op Rhenen. De voorgestelde ombuigingen hebben impact op het ambitieniveau van verschillende beleidsterreinen. tevens is op onderdelen sprake van een lastenverzwaring voor inwoners en toeristen. Daarmee hebben deze ombuigingen impact op inwoners, ondernemers en andere partijen betrokken bij Rhenen.

3

5.1

Tussen vaststellen perspectiefnota (juli) en begroting 2026 (november) doen zich onverwachte en onvoorziene wijzigingen voor met financiële impact. Met onverwacht wordt vooral gedoeld op ontwikkelingen die buiten de eigen invloedssfeer liggen. Een voorbeeld is de septembercirculaire. Het is vooraf moeilijk te voorspellen wat de impact daarvan is.

Aanvullende financiële notities Een aantal ombuigingsvoorstellen zijn als ‘buffer’ aangemerkt. Dit betekent dat mocht het nodig zijn extra ombuigingen in te zetten, dit de voorstellen zijn waar het college als eerst aan denkt. Mogel i jke "buffer": C33 Onderhoud openba re rui mte D27 Hui s ka mer El s t C28 Duurza a mhei d (va s tgoed) C37 Evenementen (kos tentoerekeni ng) C63 Subs i di e Wel zi jn D23 Va s tgoed: bergi ngen woonwa genka mp - (S) D23 Va s tgoed: bergi ngen woonwa genka mp - (I) C35 voorzi eni ng Project Verkeers vei l i g Bi nnenvel d

2026

2027

2028

2029

pm 1.560 42.000 pm 44.110 150.000

pm 1.560 62.000 49.000 pm 17.440 -

pm 1.560 62.000 49.000 pm 17.440 -

pm 1.560 62.000 49.000 pm 17.440 -

237.670

130.000

130.000

130.000

Vervolg Vervolgstappen ondernemingsraad Op een aantal van de voorgestelde ombuigingen is het adviesrecht of instemmingsrecht van toepassing. Het gaat dan om besluiten over belangrijke investeringen of met een organisatiewijzing tot gevolg hebbend. Nadat u besloten heeft over dit advies zal de bestuurder in de zin van de Wor (de gemeentesecretaris) waar van toepassing deze adviezen vragen aan de or. Wij informeren u bij de behandeling van de begroting over deze adviezen zodat u ze kunt betrekken bij het besluit over de begroting. Vervolgstappen ombuigingen Moties en amendementen: Het kan zijn dat een fractie uit de raad een motie of amendement voor een specifieke ombuigingen wil inbrengen. Dan stelt zij daarmee concreet voor om beslispunt 2 of 3 aan te passen. Voorgesteld wordt om bij het opstellen van moties en amendementen gebruik te maken van bijlage 2, onderdeel 3, ‘Overzicht per kerntaak’ voor het nummer en naam (kopje ‘Voorstellen’) en de aard, incidenteel of structureel (kopje ‘S/I’) van de ombuiging. Tevens wordt voorgesteld om in de motie of amendement eerst voor te stellen wat u met de ombuiging wil (bv geheel of gedeeltelijk afzien van). En geef daarna aan wat u daarvoor in de plaats voorstelt (bv een andere ombuiging verhogen). Let hierbij op dat de motie of het amendement in balans is qua bedrag en qua aard (S en I).

Is dit niet het geval, beïnvloedt dat direct de resultaten zoals weergegeven in bijlage 2, onderdeel 2, ‘Financiële samenvatting’. Deze sluit nu aan op de perspectiefnota 2026. Begroting 2026 Nadat de raad op 8 juli over de ombuigingen besloten heeft, worden deze verwerkt in de begroting 2026. Tevens wordt gestart met de benodigde voorbereiding op realisatie van de ombuigingen in 2026 en volgende jaren.

4

Vervolgstappen kerntakendiscussie In overleg met de Raad wordt na het zomerreces de opdracht voor een kerntakendiscussie geformuleerd. Aansluitend wordt een raadsvoorstel opgesteld waarmee deze opdracht inclusief bijbehorend budget wordt vastgesteld. Na besluit van de raad wordt het voorstel uitgevoerd. Participatie N.v.t. Communicatie Nadat het college heeft ingestemd met het aan de raad voorleggen van de voorgestelde ombuigingen, heeft zij partijen die direct geraakt worden door ombuigingen hier per brief (bijlage 4) over geïnformeerd. In die brief wordt het proces toegelicht even als de mogelijk om in te spreken bij de raad. Tevens is een persbericht verspreid via de daartoe geëigende kanalen. Bijlagen Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3: Bijlage 4: Bijlage 5:

Werksessie raad 9 april 2025 Ombuigingen voor een sluitende begroting 2026 Toelichting formats Conceptbrief ombuigingen Persbericht Rhenens college legt moeilijke keuzes voor

5