Raadsvoorstel Regiovisie Beschermd Wonen en Beschermd Thuis in de Valleiregio 2024 t m 2029

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

23 januari 2024 Jan Verweij 1156640 drs. J.G. Boerkamp Gemeenteraad Rhenen Openbaar Regiovisie Beschermd Wonen en Beschermd Thuis in de Valleiregio 2024 t/m 2029

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. de Regiovisie Beschermd Wonen en Beschermd Thuis in de Valleiregio 2024 t/m 2029 vast te stellen. Aanleiding/ korte voorgeschiedenis Sinds 2015 is de gemeente volgens de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) verantwoordelijk voor het bieden van Beschermd Wonen. Beschermd Wonen is er voor mensen met psychische kwetsbaarheid, een verslaving of een beperkt leervermogen, die onvoldoende regie op hun leven hebben om zelfstandig (met of zonder begeleiding) te kunnen wonen. De gemeente Ede ontvangt als centrumgemeente de middelen voor Beschermd Wonen voor de gemeenten in de Valleiregio (Barneveld, Ede, Renswoude, Rhenen, Scherpenzeel, Wageningen en Veenendaal) via het gemeentefonds. Het Rijk is voornemens om de middelen voor Beschermd Wonen aan alle afzonderlijke gemeenten uit te keren (‘doordecentralisatie’). Dit om alle gemeenten in staat te stellen voorzieningen (zo dicht mogelijk bij) aan te bieden en daarmee wonen en meedoen voor de doelgroep in de wijk mogelijk te maken. De doordecentralisatie staat al vanaf 2015 op de agenda. De wetswijziging die de doordecentralisatie en het bijbehorend woonplaatsbeginsel mogelijk maakt, is echter keer op keer uitgesteld. In 2023 is het wetsvoorstel door de val van het Kabinet controversieel verklaard.

De verwachting is nu dat de middelen voor Beschermd Wonen per 1 juni 2026 overgaan naar alle gemeenten. Ook na deze doordecentralisatie blijft regionale samenwerking belangrijk en ook zeker niet vrijblijvend. Gemeenten hebben in 2020 in de Algemene Ledenvergadering van de VNG een aantal normen vastgesteld waaraan de onderlinge samenwerking moet voldoen. In deze Norm van Opdrachtgeverschap staat dat gemeenten in een regio richtinggevende afspraken met elkaar maken over wat zij als regio samendoen op het gebied van Beschermd Wonen (en Maatschappelijke opvang) én hoe dit lokaal en bovenregionaal is verbonden. In de Regiovisie Beschermd Wonen en Beschermd Thuis zijn de uitgangspunten hiervoor beschreven. Daarnaast bevat de Regiovisie de leidende principes en ambities hoe de gemeenten samen Beschermd Wonen en Beschermd Thuis verder willen ontwikkelen. Deze sluiten aan op de principes en uitgangspunten van de Visie Sociaal Rhenen, zodat de vertaalslag van de regiovisie naar een lokaal uitvoeringsplan geen discrepantie oplevert met het lokale beleid. De regiovisie is ook nodig als inkoopkader voor Beschermd Wonen/Beschermd Thuis. Het formele inkoopproces gaat binnenkort van start. De huidige contracten met aanbieders kunnen uit juridisch 1

oogpunt niet meer worden verlengd. Omdat met de inkoop de afspraken weer voor langere tijd vast worden gelegd is het belangrijk om de inkoop op basis van een actuele en Vallei breed gedragen regiovisie vorm te geven. Aanbieders weten dan wat de gemeentelijke doelstellingen zijn, wat zij van de gemeenten kunnen verwachten en wat de gemeenten van hen verwachten. Kaders De wettelijke kaders voor dit voorstel worden gevormd door de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (centrumgemeenteconstructie). Het lokale kader wordt gevormd door de Visie op Rhenen 2035 en de Visie Sociaal Rhenen 2030. Beoogd effect Met de vaststelling van deze regiovisie geven we vooruitlopend op de doordecentralisatie, maar conform de landelijke afspraken invulling aan de eisen van de Norm voor Opdrachtgeverschap. Tegelijkertijd verstevigt en verduidelijkt de regiovisie ook de huidige samenwerking onder de centrumgemeenteconstructie. Tenslotte biedt de regiovisie de beleidsmatige basis die nodig is voor het huidige inkooptraject voor BW/BT dat om juridische redenen niet langer uitgesteld kon worden. Argumenten 1.1.Hiermee stemt de raad in met de ambities waarmee Beschermd Wonen en Beschermd Thuis de komende jaren wordt vormgegeven. De regiovisie kent de volgende ambities: • We werken aan een inclusieve samenleving voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid.

We willen dat zij zoveel mogelijk kunnen deelnemen aan het alledaagse leven. • We zetten in op een afname van het gebruik van Beschermd Wonen en een toename van het gebruik van Beschermd Thuis. Het cliëntperspectief staat hierin centraal. In de regiovisie zelf staat de achtergrond bij deze ontwikkeling en het belang ervan beschreven (par.7). • We streven in de gehele regio naar een duurzame uitstroom met een zo kort mogelijke doorlooptijd. • Iedere gemeente zorgt voor passende uitstroommogelijkheden voor inwoners uit de eigen gemeente. • Door een gerichte inkoop zorgen we voor een passend en toereikend zorglandschap voor Beschermd Wonen en Beschermd Thuis. Daarbij zorgen we ook voor voldoende beschikbare, lokale Wmo-voorzieningen of algemeen lokaal aanbod. • We organiseren tussenvormen van voorzieningen (Beschermd Thuis) die voorliggend zijn aan Beschermd Wonen (groot en klein). Deze zijn verspreid over de regio beschikbaar. • We bevorderen ketensamenwerking en stimuleren aanbieders tot innovatie en onderlinge samenwerking, onder meer door het organiseren van Ontwikkeltafels. Een Ontwikkeltafel zorgt ervoor dat aanbieders en gemeenten ook na de inkoop van Beschermd Wonen-voorzieningen en Beschermd Thuis-voorzieningen met elkaar in gesprek blijven over de doorontwikkeling van de dienstverlening.

1.2.Hiermee stemt de raad in met de leidende principes in het beleid voor Beschermd Wonen en Beschermd Thuis De gemeenten geven Beschermd Wonen en Beschermd Thuis vorm volgens de volgende leidende principes: • Normaliseren van wonen en ondersteuning daar waar mogelijk; • Ondersteuning zo licht als kan en zo zwaar als nodig; • Herstelgerichte benadering (kwaliteit van leven centraal); • Spreiding van voorzieningen en woonplekken; • Stimuleren van een stabiele en inclusieve woonplek in de wijk; • Maatschappelijke betrokkenheid. 1.3 Hiermee stemt de raad in met de in de regiovisie vastgelegde samenwerkingsafspraken Adagium:

2

In de Regiovisie staat het adagium: lokaal waar het kan, regionaal waar het meerwaarde heeft. Hiermee geven we aan dat er situaties zijn waarin lokale uitvoering mogelijk is, maar waar bijvoorbeeld vanuit cliëntperspectief, bundeling van expertise of organisatiekracht een regionale voorziening toch de voorkeur kan hebben. Beleid: De gemeenten trekken samen op in de beleidsontwikkeling. De kaders die hieruit volgen (Regiovisie, regionaal uitvoeringsprogramma, bepalingen in de verordening en nadere regels) worden door de afzonderlijke gemeenteraden c.q. colleges vastgesteld. Lokaal stelt elk college een lokaal uitvoeringsprogramma vast. Voor de kleinere gemeenten mag dit onderdeel zijn van een breder beleidsplan. Inkoop: De samenwerkende gemeenten mandateren de gemeente Ede voor besluitvorming rond de inkoop van voorzieningen. Naast de inkoop verzorgt de gemeente Ede het contractmanagement. De gemeente Wageningen kiest ervoor de huidige eigen inkoop Beschermd Wonen en Beschermd Thuis te continueren. Voor specifieke onderdelen van de inkoop sluit de gemeente Wageningen wel aan bij de regionale inkoop. Toegang: De gemeenten Barneveld, Ede, Veenendaal, Wageningen voeren de toegang tot Beschermd Wonen en Beschermd Thuis voor haar eigen inwoners uit. De gemeente Ede voert de toegang ook uit voor inwoners uit Rhenen, Renswoude en Scherpenzeel. 1.4.

met de vaststelling van de regiovisie beslist de gemeenteraad tevens om taken te mandateren aan de gemeente Ede. De gemeente Rhenen, Renswoude en Scherpenzeel zijn te klein om de taken op het gebied van beschermd Wonen zelfstandig uit te voeren. Er zijn te weinig cliënten (1 á 2) op jaarbasis met een beschikking Beschermd Wonen om de expertise die nodig is voor de toegang zelf in huis te hebben en op peil te houden. Daarnaast zijn ook de administratieve lasten ten opzichte van het beperkte aantal beschikkingen in deze gemeente(n), te hoog om de activiteiten zelf uit te voeren. De genoemde drie gemeenten hebben er in overleg met de gemeente Ede voor gekozen, om de gemeente Ede te mandateren om deze taken voor hen uit te voeren. De middelen die de individuele gemeenten hiervoor na de doordecentralisatie tot hun beschikking zouden krijgen worden op grond van deze regiovisie overgedragen aan de gemeente Ede. 1.5. Het voorstel past in het ingezet beleid Vanaf de invoering van de Wmo wordt onder de centrumgemeenteconstructie al samengewerkt door de Valleigemeenten. In deze tijd is er ook geëxperimenteerd met meer zelfstandigheid in de uitvoering voor de wat grotere gemeenten in het samenwerkingsverband. Daarnaast zijn er in die gemeenten ook inhoudelijk projecten uitgevoerd die een verschuiving van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis stimuleerden.

Deze lijn wordt in deze visie gecontinueerd en verstevigd. De ontwikkeling past in hoe we tegen onze samenleving aankijken in onze visie op Rhenen 2035 en ook ons beeld van een inclusieve samenleving in onze Visie Sociaal Rhenen 2030. Risico’s en nadelen 1.1.De omgevingsfactoren vormen teveel een belemmering voor het waarmaken van de ambities van de regiovisie. In de regiovisie worden de omgevingsfactoren genoemd die een sterke invloed hebben op de effectiviteit van het beleid. Met name de krapte op de woningmarkt en de personeelstekorten in de zorg kunnen er voor zorgen dat de verschuiving van Beschermd Wonen en Beschermd Thuis minder of slechts vertraagd kan plaatsvinden. 1.2. De mandatering van de taken aan de gemeente Ede na de doordecentralisatie zijn nog niet exact vastgelegd

3

Na de doordecentralisatie voert onze gemeente de taken op dit beleidsterrein nog maar voor een deel zelf uit. Dit vraagt om goede afspraken met de gemeente Ede. De voorliggende regiovisie biedt hiervoor een basis, maar er is nog een meer gedetailleerd afsprakenkader nodig om de precieze taakverdeling, afstemming en financiële afspraken vast te leggen. Er blijft immers een nog te regelen verhouding tussen wat de gastheergemeente doet en wat er lokaal moet worden gedaan. Deze afspraken worden eerst na de doordecentralisatie met de gemeente Ede gemaakt.

Financiële toelichting De afgelopen jaren is Beschermd Wonen uitgevoerd binnen de financiële kaders van de middelen die de gemeente ontvangt. Naar verwachting vindt de uitvoering van de ambities uit de Regiovisie tevens plaats binnen de financiële kaders. Personele gevolgen Er zijn geen directe personele gevolgen gekoppeld aan dit voorstel. Duurzaamheid Er zijn geen duurzaamheidsaspecten gekoppeld aan dit voorstel. Participatie We hebben de regiovisie in regionaal verband in verschillende bijeenkomsten voorgelegd aan vertegenwoordigers van cliëntenraden, de Adviesraden Sociaal Domein, raadsleden uit de Valleiregio, zorgaanbieders, de twee zorgkantoren, en woningcorporaties. Wij hebben hen gevraagd of zij zich kunnen herkennen in de leidende principes en de ambities uit de regiovisie. Dit bleek in grote lijnen het geval. Communicatie De Regiovisie wordt na vaststelling toegestuurd aan de aanbieders in de regio. De Regiovisie vormt tevens het kader voor de inkoopronde voor 2025 e.v. De Adviesraad Sociaal Domein krijgt schriftelijk antwoord op hun reactie. Vervolgprocedure Besluitvorming in de gemeenteraden: Met de vaststelling door de gemeenteraden van deze visie is het beleidsproces nog niet geheel afgerond.

Eventuele opmerkingen en suggesties bij de raadsbehandeling worden besproken in het Regionaal Bestuurlijk Overleg Wmo, en vervolgens meegenomen in het Regionale Uitvoeringsplan. Uitvoeringsprogramma’s: Om de ambities voor Beschermd Wonen te realiseren, stelt elk college een Uitvoeringsprogramma vast. Met de ontwikkeling van het Uitvoeringsprogramma wordt in het voorjaar/zomer van 2024 een start gemaakt. Voor regionale punten volgt een Regionaal Uitvoeringsprogramma. De inkoop: De huidige contracten lopen af op 1 januari 2025, er is geen mogelijkheid tot het verlengen van de huidige overeenkomsten. Conform de Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) moet de procedure vóór 1 april 2024 gepubliceerd worden, om op 1 januari 2025 de nieuwe contracten in te laten gaan. Er wordt regionaal hard gewerkt aan het inkooptraject, waarbij Ede trekker is.

Bijlagen: Bijlage 1: Regiovisie Beschermd Wonen en Beschermd Thuis in de Valleiregio 2024 t/m 2029; Bijlage 2: Advies Adviesraad Sociaal domein Rhenen; Bijlage 3: Overzicht reacties op Regiovisie Beschermd Wonen en Beschermd Thuis;

4

Bijlage 4: Toelichting op de Regiovisie Beschermd Wonen en Beschermd Thuis voor raadsleden.

5