Raadsvoorstel Perspectiefnota 2026 - 2029

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

30 mei 2025 Dick Roodbeen 1205796 B. Fintelman Gemeenteraad Rhenen Openbaar Perspectiefnota 2026 – 2029

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. kennis te nemen van de perspectiefnota 2026; 2. in te stemmen met de wettelijke/onvermijdelijke beleidsvoornemens en financiële gevolgen ervan te verwerken in de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029; 3. in te stemmen met de uitgangspunten voor het opstellen van de (meerjaren)begroting 2026-2029. Inleiding In de perspectiefnota 2026 stelt de raad de uitgangspunten (kaders) vast voor het opstellen van de (meerjaren)begroting 2026 – 2029 (MJB2026-2029). Daarnaast neemt de raad een besluit over het opnemen van de beleidsvoornemens in de MJB2026-2029 en informeert het college de raad over de ontwikkeling van het financieel beeld. Tenslotte neemt de raad kennis van de verwachte ontwikkeling van de woonlasten. Meer informatie hierover vindt u in de rapportage bij onderdeel 3.3. Financieel beeld – perspectiefnota 2026 Het financieel beeld laat voor de jaren 2026 tot en met 2029 structurele tekorten zien. In 2026 bedraagt het tekort ruim € 2,3 miljoen. Meerjarig daalt het tekort naar bijna € 0,3 miljoen in 2029. De belangrijkste oorzaak hiervan is een structurele verhoging van het inhuurbudget (met een gefaseerde verlaging in de latere jaren). Hiertegenover staat een hogere uitkering uit het gemeentefonds en een lagere loon- en prijscompensatie.

Beleidsvoornemens* Evenals in de Perspectiefnota 2025 noopt de financiële positie van Rhenen zich tot terughoudendheid in ambities c.q. nieuwe uitgaven. Dit betekent dat alleen de wettelijke /onvermijdelijke beleidsvoornemens zijn gepresenteerd en een besluit wordt gevraagd om deze beleidsvoornemens op te nemen in de (meerjaren)begroting 2026-2029. De financiële gevolgen van de onontkoombare wettelijke/ onvermijdelijke beleidsvoornemens zijn niet in de gepresenteerde resultaten van de perspectiefnota verwerkt. Ze worden expliciet ter besluitvorming aan uw raad voorgelegd en daarna bij het opstellen van de (meerjaren)begroting meegenomen. Ombuigingen* Gelijktijdig met de behandeling van deze nota in de raad wordt een nieuw pakket aan geadviseerde ombuigingsmaatregelen aan u voorgelegd. Dit pakket heeft in 2026 een omvang van € 4,0 miljoen waarvan bijna € 2,6 miljoen aan incidentele maatregelen. De structurele maatregelen bedragen bijna € 1,5 miljoen. Dit pakket is een eerste stap naar een gezonde financiële positie. Maar er is meer nodig

1

omdat extra middelen vanuit het Rijk op voorhand niet te verwachten zijn. Daarmee is het vervolg op het ombuigingstraject tevens een stap richting een mogelijke kerntakendiscussie. *De financiële gevolgen van de beleidsvoornemens en de geadviseerde ombuigingen zijn niet in de resultaten van de perspectiefnota verwerkt. In het onderdeel Financieel Beeld zijn de consequenties hiervan wel gepresenteerd zodat uw raad een zo volledig mogelijk beeld heeft van het financieel perspectief over 2026 – 2029. Financiële positie – resultaten perspectiefnota 2026 De financiële positie van onze gemeente staat voor de jaren 2026 tot en met 2029 onder druk. Dat bleek al uit de cijfers van de (meerjaren)begroting 2025 met een begroot tekort van ruim € 2 miljoen in 2026 aflopend naar € 1,5 miljoen in 2028. In de perspectiefnota verbeteren de resultaten structureel, maar blijft sprake van tekorten. In de tabel hierna is de meerjarige ontwikkeling van de resultaten in beeld gebracht Het vertrekpunt hierbij is de meerjarenraming 2026 – 2028 die bij de vaststelling van de begroting 2025 is gepresenteerd.

Financiële positie – resultaten inclusief beleidsvoornemens en ombuigingen

Resultaten structureel + incidenteel (x € 1.000) Resultaten perspectiefnota 2026 Wettelijke/onvermijdelijke beleidsvoornemens Geadviseerde ombuigingen Geraamd resultaat inclusief beleidsvoornemens en ombuigingen

2026

2027

2028

2029

2.344 N

1.045 N

1.319 N

275 N

445 N

698 N

522 N

777 N

2.789 N

1.743 N

1.841 N

1.052 N

4.076 V

2.032 V

1.453 V

1.425 V

1.287 V

289 V

388 N

373 V

Met uitzondering van 2028 zorgen de ombuigingen voor een verbetering van de begrotingsresultaten (geraamd resultaat). Daarmee is een grote eerste stap gezet in de verbetering van de financiële positie van de gemeente. De omvang van het positieve resultaat in 2029 is echter niet van dien aard dat de financiële positie van de gemeente als solide kan worden beschouwd. In een tijd dat de financiële positie onder druk staat verdient de ontwikkeling van het structurele resultaat extra aandacht omdat dit resultaat belangrijk is voor de provincie bij het bepalen van het toezichtregime. In de volgende tabel is daarom de ontwikkeling van het structurele resultaat gepresenteerd. De structurele resultaten inclusief de beleidsvoornemens en de ombuigingen zijn in de

2

volgende tabel gepresenteerd . Hierbij is rekening gehouden met een positief besluit van uw raad over het instellen van een bestemmingsreserve inhuur bij de Voorjaarsrapportage 2025.

Ontwikkeling woonlasten In deze nota treft u een eerste beeld aan over de verwachte ontwikkeling van de woonlasten (onderdeel 3.3). De woonlasten worden gevormd door de OZB, afvalstoffenheffing en het rioolrecht. De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd voor de berekening van de tarieven: a. De OZB is verhoogd met het gewogen inflatiepercentage 2026 en de te verwachten meerjarige ontwikkeling van het inflatiepercentage (zie 3.2 uitgangspunten begroting 2026-2029). b. Verwerking van de uitvoering van het optimalisatiescenario waarover de raad op 5 november 2024 heeft besloten. c. Doorrekening van de overige kostenontwikkelingen van rioolbeheer en afvalinzameling en verwerking. d. De woonlastendemping is verwerkt conform de begroting 2025. Dat wil zeggen voor 2026 € 265.000. Kaders a. Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet b. Overig vastgesteld beleid Beoogd effect Informeren over de wettelijke / onvermijdelijke beleidsvoornemens in de periode 2026 – 2029. Daarnaast inzicht geven in het verwachte financieel beeld over de jaren 2026 – 2029 en de ontwikkeling van de woonlasten. Tenslotte instemmen met de uitgangspunten voor het opstellen van de (meerjaren) begroting 2026 – 2029. Argumenten 1.1. Hiermee voldoet het college aan de afspraken die zijn vastgelegd in artikel 4 van de financiële verordening (FV) en geeft invulling aan de actieve informatieplicht.

In artikel 4 van de FV staat dat het college voor het zomerreces een nota aanbiedt met een voorstel over de beleidsvoornemens en de financiële kaders voor het volgende begrotingsjaar en de meerjarenraming. 2.1. De financiële positie van de gemeente staat onder druk waardoor het college alleen de onontkoombare beleidsvoornemens in de begroting wil opnemen. Dit argument is vooral van toepassing bij de resultaten van de perspectiefnota exclusief de financiële gevolgen van de beleidsvoornemens en de ombuigingen. Inclusief de gevolgen hiervan ontstaat een positiever beeld, maar blijft de structurele ruimte voor extra beleidsvoornemens beperkt.

3

2.2. De raad heeft het budgetrecht(artikel 189 GW) waardoor de raad een besluit dient te nemen over het beschikbaar stellen van een budget. 3.1 Op basis van artikel 4 lid 2 van de financiële verordening reikt het college bij de perspectiefnota de kaders aan voor het opstellen van de (meerjaren)begroting 2026 – 2029. Met de uitgangspunten die de raad vaststelt heeft het college een kader voor het opstellen van de (meerjaren)begroting 2026-2029. Omdat geen integrale beoordeling heeft plaatsgevonden zijn bepaalde uitgangspunten in dit stadium nog onzeker. Denk bijvoorbeeld aan de opslagpercentages voor de overhead. Hoe het college hiermee wil omgaan kunt u terugvinden bij het onderdeel uitgangspunten in de perspectiefnota. Risico’s en nadelen 1.1 Als de raad niet instemt met het instellen van een bestemmingsreserve inhuur bij de Voorjaarsrapportage dan heeft dit gevolgen voor het structurele resultaat van de gemeente. Om in aanmerking te komen voor het gewenste repressief toezicht van de provincie dient de begroting in ieder geval reëel en structureel sluitend te zijn. De provincie toetst dit uitgangspunt op basis van het 1e jaar. Vertoont dat jaar een tekort dan wordt het laatste jaar hierop beoordeeld. 1.2 Er heeft geen integrale beoordeling van de budgetten plaatsgevonden waardoor niet alle financiële consequenties nu in beeld zijn.

1.3 De gevolgen van de meicirculaire 2025 ontbreken in het huidige financieel perspectief Voor zover de financiële consequenties van de meicirculaire bekend kunnen zijn op basis van de Voorjaarsnota van het Rijk zijn deze verwerkt in het financieel perspectief. De definitieve uitkomsten van de meicirculaire 2025 zijn niet bekend en vormen daarmee een onzekerheid voor het financieel perspectief. Financiële toelichting De financiële bijstellingen worden als wijziging van de (meerjaren)begroting 2025 – 2028 verwerkt. Daarnaast is het jaar 2029 nieuw aan de meerjarenraming toegevoegd. De bijgestelde budgetten vormen de basis voor het opstellen van de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029. Personele gevolgen Niet van toepassing Duurzaamheid Niet van toepassing Participatie Niet van toepassing Communicatie Niet van toepassing Vervolgprocedure Na behandeling van de perspectiefnota in het college gaan de stukken naar de raadsleden en fractievolgers. De verdere behandeling ziet er als volgt uit: 23 juni commissie Bestuur en Financiën 8 juli raadsvergadering Bijlagen: Bijlage 1: Perspectiefnota 2026 - 2029

4