Raadsvoorstel Ontwerp-regionaal risicoprofiel 2023 - Beleidsplan 2024-2027 (1)

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

12 september 2022 Rob Sardemann 1018721 drs. J.A. van der Pas Gemeenteraad Rhenen Openbaar Ontwerp-regionaal risicoprofiel 2023 - Beleidsplan 20242027

Voorstel: De gemeenteraad besluit: met de bijgevoegde brief een zienswijze in te dienen op het Ontwerp Regionaal Risicoprofiel 2023 ‘Veiligheid in samenspel’, inclusief wensen ten behoeve van het nieuwe beleidsplan Veiligheidsregio Utrecht 2024-2027. Aanleiding/ korte voorgeschiedenis Eénmaal in de vier jaar stelt het bestuur van de Veiligheidsregio Utrecht een beleidsplan en het dekkingsplan van de brandweer vast, waarin het beleid is vastgelegd over de taken van de veiligheidsregio. Het huidige beleidsplan beslaat de periode van 2020 tot en met 2023. Op dit moment worden voorbereidingen getroffen om volgend kalenderjaar een nieuw beleidsplan vast te stellen voor de periode 2024 tot en met 2027. Het beleidsplan is mede gebaseerd op het voorliggende regionaal risicoprofiel. Het bijgesloten ontwerp-regionaal risicoprofiel 2023 ’Veiligheid in samenspel’ geeft een overzicht van de veiligheidsrisico’s binnen het verzorgingsgebied van de Veiligheidsregio Utrecht die tot een brand, ramp of crisis kunnen leiden en geeft tevens een inschatting van de gevolgen van deze risico’s voor de hulpverlening. Centraal in dit risicoprofiel staan de veranderingen in de geïdentificeerde risico’s uit 2019, waarbij rekening is gehouden met de risico’s die voortkomen uit recentere ontwikkelingen.

Kaders Het bestuur van de veiligheidsregio stelt het risicoprofiel vast na overleg met de raden van de deelnemende gemeenten. Het risicoprofiel wordt door het bestuur van de Veiligheidsregio Utrecht aangeboden aan de raden van de deelnemende gemeenten met de mogelijkheid hierop een reactie te geven en wensen kenbaar te maken voor het komende beleidsplan. De reacties op het ontwerpregionaal risicoprofiel en de wensen omtrent het in het nieuwe beleidsplan op te nemen beleid zullen worden besproken in de vergadering van het algemeen bestuur op 6 februari 2023. Dan is tevens de vaststelling van het definitieve regionaal risicoprofiel voorzien. Het ontwerp van het nieuwe beleidsplan zal in 3 juli 2023 worden behandeld. Het ontwerp-beleidsplan wordt daarna ter bespreking aan de gemeenteraden voorgelegd. Beoogd effect Het doel van het regionaal risicoprofiel is dat het bestuur in staat wordt gesteld afgewogen beleidskeuzes te maken om de (beperkt) beschikbare middelen zo gericht mogelijk in te zetten op de belangrijkste risico’s en kent hiermee een koppeling met het regionaal beleidsplan.

1

Argumenten

1.1 De veiligheidsregio krijgt steeds grotere rol bij ‘creeping crisis’ Hoofdboodschap van dit risicoprofiel is dat in steeds meer scenario’s een beroep wordt gedaan op de veiligheidsregio. Recente voorbeelden zijn crises zoals Covid-19, opvang Oekraïense ontheemden en (extra) opvang van asielzoekers. De klassieke flitsramp kan zich nog steeds voordoen, maar daarnaast is de verwachting dat er meer en meer sprake zal zijn van langdurige crisis met een langere aanloopperiode, of van een creeping crisis (een voorzienbare, dreigende en/of sluimerende crisis). 1.2 Nieuwe risico’s Net als in het risicoprofiel uit 2019 vormen natuurbrand en overstromingen de grotere veiligheidsrisico’s. Daarnaast zullen de volgende ontwikkelingen in de komende jaren belangrijker worden voor het risicobeeld: • Onder invloed van klimaatverandering worden weersomstandigheden extremer en minder voorspelbaar. Daardoor wordt een groter beroep gedaan op de flexibiliteit van de hulpverleningsorganisatie. De noodzaak tot beperking van de gevolgen zal kunnen doorwerken in ruimtelijke beslissingen; • De energietransitie leidt tot de introductie van nieuwe energiebronnen en -dragers. Deze zullen nieuwe risico’s veroorzaken. Hoe groot die risico’s zijn is nog niet bekend en de risicobeheersing is op dit gebied nog sterk in ontwikkeling.

Ook hier zullen ruimtelijke beslissingen relevant zijn voor de gevolgbeperking; • Als gevolg van extramuralisatie en vergrijzing zullen steeds meer mensen – en niet alleen ouderen – aangewezen zijn op bijzondere voorzieningen of zorg in hun eigen woning. Het Bouwbesluit stelt aan woningen lagere eisen dan aan zorggebouwen. Tijdens een crisis zullen dus steeds vaker mensen verminderd zelfredzaam zijn als het gaat om zichzelf in veiligheid brengen. • Tot slot zal de verdergaande digitalisering kunnen leiden tot meer digitale verstoringen, met maatschappelijke ontwrichting als mogelijk gevolg.

1.3 Het risicoprofiel is een gedeelde verantwoordelijkheid Een groot deel van de risico’s in het regionaal risicoprofiel ligt niet in de primaire beïnvloedingsmogelijkheden van de brandweerzorg van veiligheidsregio, maar vallen qua risicobeheersing binnen taken en verantwoordelijkheden van uiteenlopende crisispartners. De veiligheidsregio Utrecht is verantwoordelijk voor brandweerzorg, crisisbeheersing (onder leiding van de algemeen directeur) en geneeskundige hulpverlening in de regio (onder leiding van de directeur publieke gezondheid). Het regionaal risicoprofiel is niet alleen van de veiligheidsregio als organisatie, maar evenzeer van de crisispartners, zoals gemeenten, politie, GGD, waterschappen ect., waarmee dit regionaal risicoprofiel in samenwerking tot stand is gebracht.

1.4 Het risicoprofiel focust zich ook op complexe risicogebieden Het risicoprofiel beschrijft ontwikkelingen in de samenleving die relevant zijn voor incidentbestrijding en crisisbeheersing. De uitwerking van mogelijke scenario’s voor incidenttypen is gebaseerd op het NVP (Nationaal Veiligheidsprofiel). Daarbij zijn waarschijnlijkheid en gevolgen van elk scenario beschreven. Naast de scenario’s beschrijft het ontwerp-regionaal risicoprofiel risicofocusgebieden. Dat zijn gebieden die een complex en samengesteld risico kennen. De stapeling van risico’s maakt dat de Veiligheidsregio Utrecht met extra aandacht naar de (fysieke) veiligheid in deze gebieden kijkt. 1.5 Bij bepaalde scenario’s grenzen knelpunten in capaciteit De Veiligheidsregio Utrecht is met zijn basiscapaciteit (mensen en materieel) goed toegerust. De Veiligheidsregio Utrecht constateert echter ook dat bij een aantal scenario’s, zoals bij natuurbrand en overstromingen, ook met bijstandsafspraken zich knelpunten in de bestrijding ervan kunnen voordoen omdat de grenzen van mensen en materieel bereikt worden. Veerkracht en zelfredzaamheid van de samenleving zijn aanvullend op de hulpverlening.

2

Ontwikkelingen 1.1 Totstandkoming regionaal risicoprofiel Bij het opstellen van het ontwerp-regionaal risicoprofiel heeft de veiligheidsregio als basis het Nationaal VeiligheidsProfiel (NVP) gebruikt. Tevens heeft de veiligheidsregio gebruik gemaakt van kennis van gemeenten en partners en van de betekenis die zij hebben gegeven aan deze informatie. Eind 2022 wordt een geactualiseerd NVP verwacht. Als dat aanleiding geeft tot herziening, wordt het regionaal risicoprofiel geactualiseerd. 1.2 Evaluatie Wet veiligheidsregio’s Eerder is door een commissie de Wet veiligheidsregio’s geëvalueerd. De adviezen uit deze evaluatie kunnen leiden tot nieuwe wetgeving. In de contourennota, die in het najaar van 2022 wordt gedeeld met de Tweede Kamer, wordt nader uitgewerkt hoe de crisisbeheersing en brandweerzorg in de toekomst vorm krijgen. Of de adviezen uit de evaluatie leiden tot nieuwe wetgeving en hoe een mogelijk nieuwe wet eruit zal zien, is nog niet duidelijk. Twee adviezen zijn in dit verband relevant om nu te noemen: • De commissie adviseert om de Wet Veiligheidsregio’s te wijzigen in een Wet crisisbeheersing en brandweerzorg. De huidige trends in de samenleving vragen om een nadrukkelijker onderscheid in de wet tussen crisisbeheersing en brandweerzorg. Beide moeten gezien worden als eigenstandige vakgebieden, kennen eigen uitdagingen en moeten een eigen ontwikkel pad volgen.

• De commissie adviseert om uit te gaan van de eigen verantwoordelijkheid van partners voor aansluiting bij crisisbeheersing. De commissie constateert dat voor de aanpak van crises een flexibele crisisorganisatie is vereist, die wordt vormgegeven op basis van netwerken van crisispartners. Crisisbeheersing moet meer worden vormgegeven vanuit netwerksamenwerking waarbij alle crisispartners zoveel mogelijk vanuit eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden bijdragen aan crisisbeheersing. Daarbij krijgt de dienst crisisbeheersing van de veiligheidsregio een regisserende taak. De mogelijkheid is reëel dat de conclusies en kernadviezen van de evaluatie Wet Veiligheidsregio’s manifester worden gedurende de nieuwe beleidsperiode na het vaststellen van het nieuwe beleidsplan Veiligheidsregio Utrecht 2024-2027. De vraag is op welke wijze deze geïntegreerd worden in de nieuwe planvorming zoals het regionale risicoprofiel en het nieuwe beleidsplan VRU 2024-2027. Risico’s en nadelen 1.1 Een groter beroep op de veiligheidsregio én een bezuinigingstaakstelling De hoofdboodschap van dit risicoprofiel is dat in steeds meer scenario’s een beroep wordt gedaan op de veiligheidsregio. Voortbordurend op de hoofdboodschap ziet de veiligheidsregio dat het faciliteren van langdurige crisis verder moet worden uitgewerkt, zowel in de reguliere organisatievorm als in de regionale crisisorganisatie.

In de capaciteitsanalyse van het risicoprofiel worden knelpunten benoemd in middelen en personeel. Door de gevolgen en uitwerking van deze constateringen bestaat het risico dat de deelnemende gemeenten in de nieuwe beleidsperiode geconfronteerd kunnen worden met een hogere gemeentelijke bijdrage. Op dit moment wordt voor het nieuwe beleidsplan Veiligheidsregio Utrecht 2024-2027 nog uitgegaan van een bezuinigingstaakstelling als gevolg van het wegvallen van de OMS gelden (openbaar meldsysteem) zoals eerder toegelicht in het voorstel kadernota 2023 VRU. 1.2 Meer flexibele rol van de veiligheidsregio vraagt om een zorgvuldige roldefiniëring De beoogde meer flexibele rol van de veiligheidsregio Utrecht in het risicoprofiel brengt het risico met zich mee dat de veiligheidsregio Utrecht in toenemende mate een uitvoerende organisatie wordt op taken in de crisisbeheersing, hetgeen nu deels al het geval is. Daarom is het van belang dat de veiligheidsregio deze verschuiving van taken en rollen zorgvuldig definieert en faciliteert en daarbij aangeeft wat hiervan de gevolgen zijn voor deelnemende gemeenten. Waarbij het uitgangspunt niet uit het oog moet worden verloren dat crisisbeheersing vanuit netwerksamenwerking wordt vormgegeven, waarbij alle crisispartners zoveel mogelijk vanuit eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden bijdragen aan crisisbeheersing.

3

Financiële toelichting Het regionaal risicoprofiel 2023 vormt een belangrijke input voor het beleidsplan 2024-2027 van de veiligheidsregio Utrecht. In het beleidsplan maakt de veiligheidsregio afwegingen hoe ze om wil gaan met de aanwezige en mogelijke toekomstige risico’s. Na behandeling van het beleidsplan zal nader onderzoek worden gedaan naar de benodigde financiële middelen om de doelstellingen uit het beleidsplan te kunnen realiseren. In de kadernota VRU 2023 is de ambitie uitgesproken om hiervoor geen aanvullende structurele bijdrage te vragen. Personele gevolgen Niet van toepassing Duurzaamheid Niet van toepassing. Participatie Er heeft participatie plaatsgevonden met accounthouders vanuit de VRU en gemeenten, medewerkers van de afdeling Risicobeheersing VRU en adviseurs crisisbeheersing gemeenten uit de regio Utrecht. Communicatie Niet van toepassing. Vervolgprocedure De reactie op het ontwerp-regionaal risicoprofiel en wensen omtrent het in het nieuwe beleidsplan op te nemen beleid moeten uiterlijk 18 november 2022 kenbaar maken aan het dagelijks bestuur van de Veiligheidsregio Utrecht. De reacties worden besproken in de vergadering van het algemeen bestuur.

De vaststelling van het definitieve regionaal risicoprofiel is voorzien voor de vergadering van het algemeen bestuur van 6 februari 2023, waarbij tevens kennis genomen wordt van de wensen in het nieuwe beleidsplan. Het ontwerp-beleidsplan wordt te zijner tijd voor zienswijze voorgelegd aan de raden van de deelnemende gemeenten en zal naar verwachting in de zomer 2023 door het algemeen bestuur worden vastgesteld Bijlagen: Bijlage 1: Aanbiedingsbrief Ontwerp Regionaal Risicoprofiel 2023 VRU Bijlage 2: Ontwerp Regionaal Risicoprofiel 2023 VRU Bijlage 3: Concept Zienswijze Regionaal Risicoprofiel 2023 VRU

4