Raadsvoorstel Netcongestie MFG Rhenen

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

4 juli 2023 Guido Uland 1086032 B. Fintelman Gemeenteraad Rhenen Openbaar Netcongestie MFG Rhenen

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. een accu toe te voegen aan de investering in het MFG Rhenen om het gebouw conform Programma van eisen all-electric, ondanks netcongestie, te laten exploiteren, hiervoor een extra investeringskrediet van maximaal € 725.000 beschikbaar te stellen; 2. de bijkomende (exploitatie) kosten van € 45.000 per jaar op te nemen in de begroting 2024-2027 vanaf het begrotingsjaar 2026; Aanleiding/ korte voorgeschiedenis In december 2020 heeft uw raad besloten tot de aanbesteding van het MFG Rhenen. In maart 2022 is de bouw gegund aan WIND Build & Design samen met Sportfondsen als exploitant. Na gunning is de tijd genomen om te komen van voorlopig ontwerp tot definitief ontwerp. We zijn nu in de fase van het uitvoeringsontwerp, de bouw begint vanaf week 26 (26 juni). Op 17 november 2022 heeft Stedin aangegeven dat er sprake is van een probleem rondom de netcongestie. Op deze dag hadden wij ook een afspraak met Stedin over de aanvraag tot aansluiting van het MFG Rhenen op het elektriciteitsnet. Netcongestie1 vindt plaats op het moment dat het transport van stroom groter is dan de capaciteit van het netwerk. Er wordt dus meer energie gevraagd dan dat het elektriciteitsnetwerk aankan, oftewel filevorming op onze elektriciteitsweg. Dit kan ook een paar uur per dag zijn.

In november 2022 heeft Stedin dus aan de gemeente laten weten, dat zij mogelijk niet voldoende elektriciteit kunnen leveren voor het MFG Rhenen. Welke stappen hebben we gezet? De afgelopen periode is de gemeente diverse malen in gesprek geweest met Stedin, Tennet en de provincie.2 Uit het gesprek op 15 mei met Stedin bleek dat het maximaal te leveren vermogen 100KW voor het gebouw is. De nieuwbouw MFG Rhenen had in eerste instantie 740KW nodig. Dit betekent dus dat er een tekort is van 640KW. Er is onderzocht wat we kunnen doen om de KW naar beneden te krijgen. Door o.a. de laadpalen voor de auto’s op de parkeerplaatsen te laten vervallen en de instellingen van de te gebruiken apparatuur aan te passen, hebben we nog 400 KW nodig i.p.v. 740 KW op het moment van netcongestie. Eind mei heeft Stedin de garantie gegeven dat zij wél tussen 20.00 en 16.00 uur 740 KW kunnen leveren. Maar tussen 16.00 en 20.00 uur kunnen zij niet meer dan 105 KW leveren, dit is het moment van netcongestie. Er moet dus een oplossing gevonden worden voor die vier uur om het gebouw te kunnen voorzien van voldoende elektriciteit. De oplossing moet voorkomen dat er storingen ontstaan op het drukste moment van de dag voor sociale ontmoeting en horeca in het gebouw. 3

1

Meer informatie over netcongestie vindt u in bijlage 1 ‘Rhenen toelichting congestie en perspectief 06062023’, door Stedin. Ook op de website van Stedin is informatie te vinden. 2 In bijlage 2 vindt u het doorgelopen proces en een overzicht van alle contactmomenten die de gemeente heeft gehad met de verschillende partijen. 3 Zie bijlage 3 voor een uitgebreide toelichting en de verschillende oplossingsrichtingen.

1

Achtergrondinformatie op hoofdlijnen Tussen 16.00 en 20.00 uur komen we dus rond de 300 KW te kort. Daarnaast kunnen we de komende jaren zonder accu/batterij geen zonnepanelen plaatsen op het gebouw. Omdat we niet mogen terug leveren. Deze zelf opgewekte zonne-energie is wel onderdeel van de ingediende exploitatie van de exploitant. Door middel van de accu kunnen we wel profiteren van zonne-energie die niet direct wordt verbruikt. Om beide problemen op te lossen presenteren we u twee oplossingen. Waarbij 1 van de 2 oplossingen op verschillende manieren gefinancierd kan worden. Voor allebei de oplossing geldt dat ze in het verlengde van het Programma van Eisen (PvE) bij de aanbesteding van het MFG Rhenen (door Wind/Sportfondsen genoemd MFA Feel Fit Center) liggen. Dit betekent dus dat het uitgangspunt een all-electric gebouw betreft. U kunt ook overwegen de bouw te stoppen.

Dan dient u wel rekening te houden met het volgende • Een afkoopsom van de projectontwikkelaar, die in de miljoenen kan lopen wegens al bestelde materialen, gecontracteerden partijen en engineering en werkvoorbereiding; • Openbreken van getekende exploitatie- en bouwcontracten, eventuele bijkomende kosten zijn nu niet bekend; • Het huidige gebouw ‘t Gastland is in dusdanige staat, dat met name het zwembad niet meer lang kan functioneren in verantwoorde staat, door de verouderde apparatuur en eerdere afspraken van sober onderhoud. Er is ook gekeken naar gasgestookte installaties. Een gasgestookte installatie (cv-ketels) toevoegen aan het gebouw, om het gebouw te verwarmen tussen 16.00 en 20.00 uur is geen oplossing. Omdat er naast warmteopwekking (gasgestookte installatie) ook elektra opwekking noodzakelijk is. Daarnaast is de gasprijs onzeker (zie bijlage 4) en moeten we contracten openbreken. Het belangrijkste is dat met alleen gas toevoegen het tekort vier uur per dag aan elektra niet wordt opgelost. In de oplossingen wordt een gasgenerator genoemd. Die kun je inzetten om met gas elektra te maken om de vier uur per dag door te komen. De oplossingen Wij kiezen daarom voor oplossing 1. Deze oplossing heeft de meeste voordelen ten opzichte van de andere opties. De batterij wordt namelijk binnen geplaatst en lijkt te passen in het gebouw.

Een plaatsing buiten het gebouw, heeft als nadeel dat we weer een (mogelijk) vergunningstraject4 ingaan met een onzekere uitkomst. We verwachten dan mogelijke zienswijzen, die hebben we nu niet gehad. De extra kosten voor een vergunningstraject zijn niet meegenomen in dit voorstel. Hierbij moet u denken aan kosten vergunning, personeelskosten/inhuur en mogelijk extern advies en participatie. Voor alle oplossingen geldt, prijspeil 2023. In geval van optie 1a is dat zeker. Bij optie 1b is moment van plaatsen 2024. Bij optie 2 is ook prijspeil 2023 opgenomen, maar gasprijs is onzeker. Wat zijn resumerend de oplossingen: 1. Een 100% batterij toevoegen, dit kan: a. in eigendom van de gemeente door een batterij/accu te kopen; b. of te leasen van een externe partij, bijvoorbeeld Joulz, er is gekozen voor 10 jaar wegens de onzekerheid van het jaartal 20295; 2. Een gasgenerator in combinatie met een kleine batterij aanschaffen. Bij optie 1b en 2 geldt dat de batterij en/of gasgenerator in een container buiten het gebouw komen te staan. Dit gaat dus ten koste van de terreininrichting en kan als ontsierend door de omgeving worden gezien. Daarnaast kan een gasgenerator geluidsoverlast veroorzaken. Ook moet er volgens Joulz (leasebedrijf accu/batterij) een vergunning traject doorlopen worden.

In een woonwijk is in dit geval een bijzonder traject, deze toepassingen worden normaal gesproken op bedrijventerreinen geplaatst. Er kan bij koop gekozen worden voor Lithium batterij of Super Condensator accu. De lithium variant kent een paar grote nadelen, zoals het bevatten van chemicaliën, het is zeer brandbaar en moet meestal buiten het gebouw opgesteld worden vanwege de verzekering. Daarom stellen wij de Super Condensator voor.6

4 Wat dit exact betekent wordt nog door vergunningen samen met ODRU uitgezocht en nageleverd 5 Er wordt nog een offerte opgevraagd of 7 jaar ook mogelijk is. Deze wordt na geleverd. 6

Zie bijlage 5 voor een totaaloverzicht van de voor- en nadelen van de verschillende varianten.

2

Vergelijkingstabel met kosten (per jaar) en de voor- en nadelen Oplossingen Kapitaallasten Exploitatie Voor- en nadelen overig 1a. € 35.000 € 10.000 Voordelen Geen gasaansluiting, dus ook geen gasverbruik; Eigendom van de gemeente Accu integreren in het gebouw is het uitgangspunt; In te zetten bij laden van energie bij lage prijs en energie af te geven bij hogere prijs. Jaarlijkse inflatie correctie over € 10.000 Nadelen Nadeel relatief grote investering; De kosten zijn gebaseerd op de economische levensduur van 25 jaar. 1b.

€

0

€

132.000

Voordelen Geen gasaansluiting, dus ook geen verbruik; Eén aanspreekpunt tijdens het project; Eén onderhoud- en beheerpartij voor de deze termijn; De kosten zijn gebaseerd op 10 jaar contract Beperkt (10 jaar) in te zetten bij laden energie bij lage prijs en energie af te geven bij hogere prijs. Nadelen Geen eigendom van de gemeente; Containers staan buiten het gebouw en vergunningplicht (volgens Joulz) Jaarlijkse inflatiecorrectie over gehele bedrag.

2

€

15.000

€

35.000

Voordelen Beperktere investering t.o.v. variant 1. Nadelen

3

-

-

-

-

Gasaansluiting moet blijven, gasverbruik / m3 prijs toekomst, prijspeil nu in opgenomen exploitatielast; We wijken af van een all-electric gebouw en dus het PvE; Deze oplossing is minder duurzaam dan opties 1a en 1b; Het is moeilijker uit te leggen aan inwoners dat zij bij nieuwbouw wel van het gas af moeten; Containers staan buiten het gebouw en daarmee vergunningplicht; De gemeente moet de contracten met de exploitant aanpassen.

Onvoorzien De bovenstaande tabel geeft de bijkomende kosten weer op jaarbasis ten opzichte van de huidige in de begroting opgenomen dekking. Bij zowel optie 1a. als oplossing 2 is op de investeringssom een bedrag van € 350.000 in mindering gebracht vanuit de post onvoorzien. Hiermee is de post onvoorzien geminimaliseerd tot een bedrag van rond de € 90.000, dit is ongeveer 0,6% van de totale bouwkosten. Vanuit de post onvoorzien worden tegenvallers of onvoorziene zaken in de voorbereiding of bouw betaald. Voorbeelden zijn hoger uitgevallen onderzoekskosten en blaashal als tijdelijke vervanging van de sporthal, scopewijzigingen e.d. Concreet voorstel Kortom wij stellen optie 1a voor, dus met koop. In dat geval staat de batterij/accu binnen in het gebouw. Hiervoor zijn een paar aanpassingen nodig in de bestaande bouwruimte en inrichting. De gevraagde jaarlijkse bijdrage – zoals weergeven in de tabel - zijn de bijkomende kosten. Er wordt gekeken of we nog kunnen bezuinigen op de volgende punten: • We kijken of aanschaf via Sportfondsen voordeliger kan zijn in verband met de investeringsaftrek; • Ook kan de batterij tot minder gebruik van netstroom leiden en dit kan op termijn een exploitatievoordeel opleveren, echter kunnen we dit pas tijdens de exploitatie kwantificeren; Dit voorstel betekent dat er vooral investeringskosten zijn.

Naast de aanschaf van de accu zijn er kosten voor de engineering en enkele gebouwaanpassingen. Gezien de start van de bouw eind juni, is er onvoldoende tijd om de opties voor die tijd tot op detailniveau te hebben uitgewerkt. De kosten zoals nu voorliggen worden niet hoger. Daarom is optie 1a volgens ons vanuit duurzaamheidsoogpunt en toekomstige mogelijkheden de meest optimale oplossing. Verantwoordelijkheid en probleemeigenaar De energietransitie zoals deze door de huidige en afgelopen kabinetten is ingezet is sneller gegaan dan voorzien. Daarnaast hebben de verschillende kabinetten te weinig prioriteit gegeven aan de versteviging van de energie infrastructuur. De eindverantwoordelijkheid om energieaansluiting te realiseren ligt bij Stedin/Tennet en het Rijk. Eventuele aansprakelijkstelling moet nader worden onderzocht. De onderzoekskosten naar de aansprakelijkheid, komen boven op het voorstel wat hier voorligt. Dit probleem is landelijk veroorzaakt, maar is nu een gemeentelijk probleem geworden. In dit specifieke geval bij het project MFG Rhenen. 4

De opdrachtgever is verantwoordelijk voor het organiseren en realiseren van de nutsaansluitingen. WIND Build & Design denkt en werkt proactief mee bij het bieden van een oplossing, maar de extra kosten liggen bij de opdrachtgever. In dit geval dus bij de gemeente. Kaders Het kader van het project MFG Rhenen bestaat uit de investeringen en kosten die zijn opgenomen in de begroting n.a.v. uw raadsbesluiten van 21 december 2020, 2 november 2021, 20 september 2022 en het amendement bij de begroting 2023 (Hellingbaan). Daarnaast zijn de aanbestedingsdocumenten, waaronder Programma van Eisen, inschrijving en getekende exploitatieen bouwcontracten leidend. Beoogd effect Een oplossing bieden voor het ontstane netcongestieprobleem, zodat de bouw van het MFG Rhenen door kan gaan volgens planning. Argumenten 1.1 Het voorstel past binnen de uitgangspunten van het Programma van Eisen Bij de aanbesteding is aangegeven dat het gebouw all-electric moest worden opgeleverd. Echter door netcongestie is dit niet op de bloktijden tussen 16.00 en 20.00 uur mogelijk en daarvoor bieden wij een oplossing. 1.2 Gezien het grote verschil in de te leveren elektracapaciteit op de bloktijden is een oplossing noodzakelijk Het gebouw kan niet draaien op 105KW aan elektracapaciteit. Een batterij is in alle voorgestelde gevallen noodzakelijk.

1.3 Een gasoplossing kan worden gerealiseerd maar dit betekent dat we de aanbestedingsvoorwaarden moeten aanpassen Aanpassen van de aanbestedingsvoorwaarden kan risico’s met zich meebrengen. En daarmee openbreken van contracten, dit kan problemen opleveren met de aanbestedingsprocedure. Dit kan leiden tot nieuwe voorwaarden om te tekenen. 1.4 Een accu/batterij betekent ook voorbereid op de toekomst en flexibiliteit Doordat salderen verdwijnt en je met een accu gebruik kunt maken van andere vormen van energiecontracten waarbij je op laagste netprijs op een dag bijlaadt en in gebouw stopt als netprijs hoog is. 2.1 Stoppen brengt extra kosten met zich mee en andere problemen In het geval van stoppen met de bouw lopen we tegen risico’s van toekomstige prijsstijgingen op en de afkoopsom van het bouwtraject. Daarnaast zullen exploitatiecontracten opnieuw bekeken en opgesteld moeten worden. 2.2 Geen rekening houden bij de bouw met de netcongestie levert continuïteitproblemen op Als we geen rekening houden met de netcongestie dan hebben we een gebouw dat niet functioneert, doordat er onvoldoende elektriciteit geleverd kan worden. Dit kan leiden tot meerkosten omdat niet werkende apparatuur een kortere levensduur heeft en er op dat moment alsnog naar alternatieven moet worden gezocht. Omdat het gebouw er dan al staat zijn die kosten naar verwachting hoger.

Risico’s en nadelen 1.1 Doordat we eigenaar zijn ligt het risico van het niet functioneren van gebouw bij de gemeente Dit wordt ondervangen door een bijbehorend af te sluiten onderhoud en beheercontract. In de kosten is hier rekening mee gehouden. Dat wil niet zeggen dat er geen storing kan zijn, met als gevolg beperkt gebruik. 2.1 De gereserveerde post onvoorzien blijkt tijdens de bouw door andere oorzaken niet afdoende te zijn Samen met de ontwikkelaar proberen we de kosten zo beheersbaar mogelijk te houden. Extra aanpassingen tijdens de bouw liggen in eerste instantie bij de bouwer/ontwikkelaar. Overigens pas als

5

er een oorzaak ligt die te wijten is aan de gemeente, wetgeving of overmacht wordt er mogelijk iets verrekend. Financiële toelichting De kosten zijn als volgt opgebouwd: een investering van maximaal € 1,075 miljoen, waarbij deze afgeschreven wordt in 25 jaar. Een deel van deze investering wordt afgedekt door de post onvoorzien. Namelijk € 350.000. De extra kapitaallasten zijn dan afgerond naar boven, namelijk op € 35.000 op basis van een annuïteit. De toegepaste rekenrente is 1,5%. Het effect in de exploitatie is aan alle oplossingen toegevoegd. Bij de batterij/accu is het uitgangspunt dat het verbruik niet hoger wordt, immers dit is hetzelfde plan als aangeboden. De resultante van exploitatielasten worden samen met de exploitant beoordeeld, dit betekent niet bij voorbaat dat de gemeente moet bijdragen. De andere twee oplossingen zijn ook jaarlijkse bedragen, waarbij de investering van optie 2 in 10 jaar is afgeschreven op basis annuïteit en reken rente 1,5%. Totaal bijkomende kosten (huidige prijspeil, zie tabel) De bijkomende totale kosten excl. inflatie van optie 1a zijn over 25 jaar € 1.125.000 De bijkomende totale kosten excl. inflatie van optie 1b zijn over 10 jaar € 1.320.000 De bijkomende totale kosten excl. inflatie van optie 2 zijn over 10 jaar € 500.000 Optie 2 met gas heeft het risico dat de prijs structureel omhoog kan gaan, zie bijlage 4.

Dit is in deze opzet niet meegenomen. In de opzet is ook een aanname gedaan dat de gasleiding € 30.000 kost. Naar verwachting zullen veel gemeenten moeite hebben met het presenteren van een structureel sluitende begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027. Uit de kadernota 2024 van onze gemeente blijkt dat wij structurele tekorten hebben vanaf 2026. Wel is het zo dat de VNG en het Rijk gesprekken hebben over de financiële positie van gemeenten en mogelijke compensatie. Personele gevolgen Niet van toepassing Duurzaamheid De keuze die voorligt, doet geen afbreuk aan het duurzame karakter van het gebouw, zoals opgenomen als uitgangspunt bij de aanbesteding. De flexibiliteit en onafhankelijkheid van de netbeheerder, wordt door middel van de batterij versterkt. Participatie Bij dit voorstel zijn de volgende partijen betrokken: • Projectontwikkelaar en onderaannemers • Synarchis in de rol van adviseur • Leveranciers • Stedin • Afdeling Communicatie • Externe installatieadviseur namens de gemeente • Externe installatieadviseur namens de Wind

Communicatie Op 6 juni was er een werkbijeenkomst voor u georganiseerd. Waarin we een technische toelichting hebben gegeven over de ontstane situatie. Een persbericht volgt en- wij informeren hiermee inwoners over de ontstane situatie. In bijlage 1,2, en 3 zijn de presentaties van 6 juni toegevoegd. Bijlage 4 bevat een artikel over gasprijsontwikkeling van de Gelderlander van 7 juni. Bijlage 5, bevat een extra analyse van onze gemeentelijke externe installatieadviseur. Vervolgprocedure Dit besluit wordt verwerkt in het uitvoeringsontwerp van het nieuwe MFG Rhenen.

6

Bijlagen: Bijlage 1: Rhenen toelichting congestie en perspectief 06062023 Stedin Bijlage 2: 6 juni presentatie proces Netcongestie gemeente Bijlage 3: Presentatie MFA Feel Fit Center 2, Wind Design & Build Bijlage 4: Kosten gasprijzen (artikel Gelderlander 7 juni 2023) Bijlage 5: 231110 Rhenen Sportcentrum Netcongestie notitie, EWZ

7