Raadsvoorstel meerjarenbegroting 2026-2029 (2)

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

23 september 2025 Simone Koster 14973 Bert Fintelman Gemeenteraad Openbaar Meerjarenbegroting 2026-2029

Voorstel:

< De gemeenteraad besluit: 1. de programmabegroting 2026 vast te stellen en de meerjarenraming 2027-2029 voor kennisgeving aan te nemen; 2. kennis te nemen van de financiële bijstellingen bij het opstellen van (meerjaren)begroting 20262029: a. 2026: € 120.000 N; b. 2027: € 426.000 N; c. 2028: € 78.000 N; d. 2029: € 179.000 N; 3. met de voorgenomen investeringen 2026 in te stemmen voor een nettobedrag van € 5.616.000; 4. het voorlopig subsidieplafond vast te stellen op € 1.090.000; 5. aanvullende ombuigingen van € 251.000 voor 2026 en 2027 en € 281.000 voor 2028 en 2029 vast te stellen; 6. de noodzakelijke beleidsvoornemens vast te stellen; 7. het bestaande totaalbudget van € 754.000 per jaar voor welzijnsdienstverlening op basis van prijspeil 2026 (begroting 2026) in te zetten voor de opdracht(en) voor welzijnspartijen per 1 januari 2027; 8. Bij een positief besluit over de bestemmingsreserve de (financiële) gevolgen te verwerken in de begroting 2026.

Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2026 en de Meerjarenraming 2027-2029. De begroting voor 2026 is sober. Net als veel andere gemeenten staan we voor stevige uitdagingen. De taken nemen toe, terwijl de financiële ruimte afneemt. Het geld dat we hebben, kunnen we maar één keer uitgeven. En dat vraagt om keuzes en een duidelijke richting. Rhenen staat hierin niet alleen. Uit de meest recente benchmark van BDO blijkt dat 80% van de Nederlandse gemeenten een tekort voorziet in de meerjarenbegroting. Voor 2026 gaat het om een gezamenlijk tekort van ruim € 1,4 miljard. Werken vanuit perspectiefnota en vastgestelde ombuigingen Voor de zomer heeft het college een perspectiefnota gepresenteerd met daarin een financieel beeld. De gemeenteraad heeft deze nota niet vastgesteld. In de vergadering van 8 juli heeft het college aangegeven dat deze uitgangspunten wel worden meegenomen voor de opstelling van de begroting. Dat hebben we gedaan. Op 27 mei en 8 juli heeft u een besluit genomen over de ombuigingen. Deze

1

ombuigingen zijn (geamendeerd) vastgesteld en ook meegenomen als uitgangspunten voor deze begroting. Maatregelen met oog voor onze inwoners, ondernemers en partners Om de begroting voor 2026 sluitend te maken, zijn maatregelen genomen. Daarbij is steeds gezocht naar een goede balans tussen financiële houdbaarheid en maatschappelijke impact. Sinds de zomer is het financiële beeld veranderd. Door correcties en tegenvallers in het gemeentefonds is de opgave groter geworden. Daarom legt het college nu aanvullende ombuigingen voor, voor de jaren 2026 tot en met 2029. Werken aan een solide financiële basis voor de komende jaren Deze begroting bouwt voort op eerder genomen maatregelen en is een volgende stap richting een structureel gezond financieel perspectief. Maar er is meer nodig. Dat vraagt iets van ons allemaal. Komend jaar bekijken de gemeenteraad en het college onze taken. Wat voor gemeente willen we zijn, wat moeten we doen, wat willen we doen en wat kunnen we doen? Blijvend investeren in wat telt Ondanks de financiële druk blijven we investeren in wat telt: goede zorg en ondersteuning, een leefbare omgeving en een duurzame toekomst. Daarbij zoeken we actief de samenwerking met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Woonlastendemping Sinds 2022 zetten we extra middelen in om de woonlasten voor huishoudens te verlagen.

In de begroting van 2024 is besloten om deze middelen gespreid over drie jaar (2024 - 2026) in te zetten. Op deze manier blijft de stijging van de woonlasten voor huishoudens beperkt. U heeft bij de begroting 2024 besloten om de woonlasten te dempen tot en met 2026. Het college voert dat besluit uit in de begroting van 2026. Het is aan de raad om deze keuze te bevestigen, of met voorstellen tot aanpassing te komen. De laatste fase van de woonlastendemping voor 2024 tot en met 2026 is in de begroting 2026 verwerkt. Meer grip op inhuur Naast deze begroting krijgt u ook een apart voorstel over de bestemmingsreserve inhuur. Met dit voorstel legt het college uit waarom zij, naast het reguliere inhuurbudget, deze reserve wil instellen. Kaders - Gemeentewet - Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) - Financiële beheersverordening (art. 212) - Algemene subsidieverordening gemeente Rhenen Beoogd doel Een financieel gezonde gemeente. Argumenten 1.1 Zo maakt de gemeenteraad gebruik van haar budgetrecht De gemeenteraad heeft de bevoegdheid om financiële middelen beschikbaar te stellen voor de uitvoering door het college. Op grond van artikel 191 Gemeentewet dient de raad in het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar de begroting vast te stellen en zo invulling te geven aan haar budgetrecht. De begroting wordt alleen vastgesteld voor het begrotingsjaar 2026.

De meerjarenraming 2027 – 2029 is ter kennisname. 1.2 De begroting is een belangrijk instrument voor de gemeenteraad In de begroting stelt u vast om financiële middelen te besteden aan de afgesproken activiteiten en beleid. Met vaststelling en kennisname van de begroting kan de gemeenteraad haar kaderstellende en controlerende taak in de toekomst uitoefenen.

2

1.3 Zo voldoen we aan (één van) de eisen van de provincie voor repressief toezicht We moeten de begroting voor 15 november aanleveren bij de provincie. Naast de tijdigheid van de aanlevering zal de provincie de (meerjaren)begroting 2026–2029 beoordelen op het reëel en structureel evenwicht. 1.4 Het college is verplicht om een (meerjaren)begroting op te stellen Dit staat in de gemeentewet. 2.1 Dit zijn de reële cijfers op basis van de actuele situatie Deze bijstellingen zijn gebaseerd op gesprekken in de organisatie, ervaringscijfers en extrapolaties van lasten en baten. Bij een extrapolatie bepalen we de prognose voor het hele jaar op basis van de lasten of baten die voor een deel van het jaar bekend zijn. 3.1. Het vaststellen van investeringskredieten is een bevoegdheid van de gemeenteraad In de financiële verordening 212 GW is het investerings- en afschrijvingsbeleid opgenomen. Hierin staat dat de raad met de vaststelling van de begroting alle investeringen autoriseert van het begrotingsjaar 2026. De raad heeft de mogelijkheid om bij de begrotingsbehandeling expliciet een aantal investeringen aan te wijzen die apart ter besluitvorming aan de raad moeten worden voorgelegd. 4.1.

Het vaststellen van het subsidieplafond is op grond van artikel 6 van de Algemene subsidieverordening gemeente Rhenen een bevoegdheid van de gemeenteraad Op pagina 105 van de begroting staan 2 tabellen met de subsidieplafonds en de subsidies op basis van de begrotingspost. De som van deze tabellen (€ 61.114 en € 1.028.731) is € 1.090.000. Dit totaalbedrag is in de paragraaf Subsidieverlening opgenomen voor 2026. 5.1

Deze dragen bij aan de verbetering van onze begrotingspositie 2026 - 2029

Op 8 juli zijn de ombuigingen in de raad behandeld en na amendering vastgesteld. Het financieel perspectief werd met de ombuigingen structureel sluitend en daarmee het uitgangspunt voor de begroting. Door diverse ontwikkelingen (zie de toelichtingen in de begroting 2026-2029 en argument 2.1) is in 2026 het saldo niet significant gewijzigd. Het structurele saldo werd wel flink beïnvloed door deze ontwikkelingen op zowel de baten- als de lastenkant. Daarom wordt een zestal aanvullende ombuigingen aan u voorgelegd. 6.1

Deze beleidsvoornemens zijn wettelijk en/of onvermijdelijk

De beleidsvoornemens waren onderdeel van de perspectiefnota. In de raadsvergadering van 8 juli is die niet vastgesteld. Het college heeft ervoor gekozen de uitgangspunten uit de perspectiefnota over te nemen en daarmee deze beleidsvoornemens. De inhoudelijk toelichting per beleidsvoornemen staat in de begroting 2026 – 2029. 7.1

Zo is het totaalbedrag voor de welzijnsopdracht helder voor de procedure start

Het bedrag van € 754.000 zit al in de begroting 2026 – 2029. De opdracht wordt begin 2026 uitgezet en voor inschrijvers is het belangrijk om vooraf financiële duidelijkheid te hebben. Het is aan de gemeenteraad om een totaalbedrag vast te stellen. In de vertrouwelijke bijlage (bijlage 3) is een overzicht van hoe het budget is opgebouwd. Kanttekeningen (risico's en nadelen) 2.1 Ondanks de ombuigingen blijven er uitdagingen voor structurele begrotingsresultaat In de perspectiefnota 2025 bent u geïnformeerd over het financieel perspectief voor de jaren 20262029. In onderstaande tabel ziet u hoe de meerjarige resultaten zich hebben ontwikkeld na de perspectiefnota 2026. De resultaten zijn exclusief de verwerking van de aanvullende ombuigingsvoorstellen, de noodzakelijke beleidsvoornemens en de septembercirculaire 2025.

3

Het structurele en incidentele resultaat:

2.2. De uitkomsten van de septembercirculaire 2025 zijn niet in het resultaat verwerkt De septembercirculaire is in het afrondende stadium van deze begroting verschenen. Hierdoor konden we de financiële gevolgen niet meer verwerken in de financiële resultaten. De uitkomsten van de septembercirculaire 2025 en de actualisatie van het financieel perspectief worden in een informatienota aan u voorgelegd. Zo kunt u deze informatie betrekken bij uw besluitvorming. 3.1 Risico bij het halen van de onder uitputting op investeringen In de ombuigingen is rekening gehouden met een onder uitputting op de investeringen van 2026. De uiteindelijke realisatie van de onder uitputting blijkt aan het eind van 2026. 4.1 Subsidies waarvoor een subsidieplafond geldt, kunnen niet rechtmatig worden verstrekt Het subsidieplafond moet vóór het begin van de periode waarvoor het geldt worden bekendgemaakt (artikel 4:27 lid 1 AWB). Concreet houdt dit in dat voor 31 december 2025 het subsidieplafond 2026 met onderverdeling naar rubrieken gepubliceerd moet worden. Als dit niet gebeurt kunnen deze subsidies niet worden verstrekt. Het college heeft de bevoegdheid om voor de subsidieregelingen per regeling de voorlopige subsidieplafonds vast te stellen. De subsidieplafonds dienen door de raad te worden bekrachtigd bij het vaststellen van de begroting 2026.

5.1 Aanvullende ombuigingen zijn niet noodzakelijk voor het toezichtsregime van de provincie Het structurele begrotingsresultaat dat de provincie gebruikt voor het toezicht verandert niet door wel of geen ombuigingen. In beide gevallen is dat resultaat pas in 2029 voordelig. Toch zorgen aanvullende ombuigingen ervoor dat de begrotingsresultaten in drie van de vier jaren voordelig blijven. Alleen 2028 is nadelig. Met deze ombuigingen creëren we dus een stevigere begrotingspositie. 6.1 De structurele kapitaallasten van het Integraal Huisvestingsplan onderwijshuisvesting lopen de komende jaren verder op De planperiode van het vastgestelde Integraal Huisvestingsplan onderwijshuisvesting (IHP) loopt van 2026 tot 2043. In deze periode komen drie scholen in aanmerking voor vervangende nieuwbouw of renovatie. De structurele kapitaallasten van het IHP lopen op tot het jaar na oplevering van de laatste school. Hierdoor lopen de structurele lasten van het IHP de komende jaren op tot € 654.331 in 2033. Aanvullende financiële notities De resultaten 2026-2029 ontwikkelingen zich na de voorgestelde aanvullende ombuigingen en de noodzakelijke beleidsvoornemens als volgt:

Omdat de provincie toetst op het structureel sluiten van de begroting, splitsen we de incidentele van de structurele baten en lasten. Dan is dit het beeld:

4

Als u instemt met het apart voorgelegde voorstel voor het instellen van een bestemmingsreserve inhuur personeel, dan verbetert het structurele resultaat en wordt het beeld:

Op 11 maart 2025 is het beleid- en beheerplan wegen vastgesteld waarbij de voorziening onderhoud wegen is gevormd en de reserve onderhoud wegen is opgeheven. De hiermee samenhangende begrotingswijziging is verwerkt in de Najaarsrapportage 2025. De doorverwerking hiervan vindt plaats in de Voorjaarsrapportage 2026 en Perspectiefnota 2027.

Vervolg Na behandeling van de (meerjaren)begroting 2026 – 2029 in het college gaan de stukken naar de raadsleden en fractievolgers. De verdere behandeling ziet er als volgt uit: 8 oktober: technische behandeling 27 oktober: commissie Bestuur en Financiën 11 november: raadsvergadering Bijlagen Bijlage 1: Begroting 2026 Bijlage 2: Overzicht opbouw budget welzijn (vertrouwelijk)

5