Raadsvoorstel Lokaal eigenaarschap bij grootschalige energieprojecten

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

18 oktober 2021 Jetteke Boekschoten-Reinders 928411 drs. J.M. de Heer-Verheij Gemeenteraad Rhenen Openbaar Lokaal eigenaarschap bij grootschalige energieprojecten

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. de uitwerking van lokaal eigenaarschap bij grootschalige energieprojecten vast te stellen; 2. hierbij te streven naar een minimaal percentage van 51% lokaal eigenaarschap; 3. het gehanteerde percentage lokaal eigenaarschap in het beleidskader voor zonnepanelen op land bij de evaluatie te verhogen naar 51%. Aanleiding/ voorgeschiedenis In het Nederlands Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt om met elkaar de CO₂ uitstoot sterk te verminderen. Deze afspraken werken door op regionaal niveau in onder andere de Regionale Energiestrategie en op lokaal niveau in de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Uit de Routekaart Energietransitie blijkt dat het hiervoor noodzakelijk is om naast het besparen van energie en het opwekken van energie via zonnepanelen op daken, ook energie op te wekken via zonnevelden en/of windmolens. Omdat deze energieprojecten vaak veel impact hebben op de leefomgeving, is het belangrijk om de omgeving zoveel mogelijk te betrekken en zeggenschap te geven. Dit kan onder andere via lokaal eigenaarschap. Bij de vaststelling van de Regionale Energiestrategie 1.0 op 9 juni 2021 is een motie aangenomen waarin wordt gevraagd naar een nadere uitwerking van het begrip lokaal eigenaarschap.

Het is belangrijk om als gemeente te besluiten hoe de begrippen ‘lokaal’ en ‘eigenaarschap’ worden ingevuld en welke richtlijnen we projectontwikkelaars mee willen geven. Daarom zijn deze begrippen in het rapport ‘lokaal eigenaarschap bij grootschalige energieprojecten’ nader uitgewerkt. De uitwerking van lokaal eigenaarschap is een algemeen beleidsstuk, dat voor meerdere projecten toepasbaar moet zijn. Het bevat dan ook geen dat ook geen gedetailleerde informatie over alles wat er op projectniveau geregeld moet worden. In het rapport zijn wel lessen verwerkt die we op dit moment in de praktijk leren. Er spelen immers twee initiatieven voor het ontwikkelen van een zonneveld in Rhenen: in de Nude en achter Remmerden. Op 12 januari 2022 hebben we het lokaal eigenaarschap nader besproken tijdens een consulterende bijeenkomst met de raad. Hierbij waren de initiatiefnemers van de projecten en een ervaringsdeskundige vanuit de landelijke belangenvereniging van energie coöperaties (Energie Samen) vertegenwoordigd. Kaders Het klimaatakkoord, de vastgestelde Regionale Energiestrategie (RES) Foodvalley 1.0. Beoogd effect Door duidelijke richtlijnen over lokaal eigenaarschap de lokale omgeving zoveel mogelijk laten meedenken bij en meeprofiteren van een grootschalig energieproject. 1

Argumenten 1.1 Het uitwerken van het begrip lokaal eigenaarschap geeft duidelijkheid, richting en houvast Wanneer duidelijk omschreven staat wat wij in Rhenen onder lokaal eigenaarschap verstaan, kunnen we richtlijnen meegeven aan projectontwikkelaars. Bovendien geeft het ons houvast in de regionale samenwerking in het kader van de Regionale Energiestrategie. 1.2 Het voorstel is een antwoord op de aangenomen motie De raad heeft op 9 juni 2021 in een aangenomen motie aan het college gevraagd om het begrip ‘lokaal eigenaarschap’ verder uit te werken. Het rapport dat bij dit voorstel hoort, is een nadere uitwerking van het begrip. 2.1 Met minimaal 51% lokaal eigenaarschap hebben lokale eigenaren de meerderheid in de zeggenschap Wanneer een grootschalig energieproject voor minimaal 51% in lokaal eigendom is, ontstaat er een meerderheidsaandeel. Dit geeft lokale eigenaren dan ook net iets meer zeggenschap dan de commerciële partijen. 2.2 Minimaal 51% lokaal eigenaarschap laat het belang zien dat wij hechten aan medezeggenschap van de lokale omgeving Door te streven naar minimaal 51% lokaal eigenaarschap, stralen we als gemeente uit dat we lokaal eigenaarschap en medezeggenschap belangrijker vinden dan commercieel eigenaarschap. 3.1 Het percentage lokaal eigenaarschap dat wij als gemeente nastreven moet eenduidig zijn Lokaal eigenaarschap komt in verschillende beleidsstukken terug.

Om onduidelijkheid te voorkomen, moet het vastgestelde percentage dat wij als gemeente nastreven in de verschillende beleidsstukken hetzelfde zijn. Daarom is het goed om het percentage dat wordt genoemd in het beleidskader voor zonnepanelen op land tijdens de geplande evaluatie te wijzigen naar 51%. Risico’s 1.1 Voortschrijdend inzicht kan ervoor zorgen dat het huidige voorstel achterhaald is De energietransitie die we door maken is volop in ontwikkeling. Nieuwe ervaringen en inzichten kunnen ervoor zorgen dat de uitwerking en de richtlijnen uit dit voorstel achterhaald raken. In dat geval zal de uitwerking worden gewijzigd of worden aangevuld en opnieuw ter vaststelling aan de gemeenteraad worden aangeboden. 2.1 Het halen van 51% lokaal eigenaarschap vraagt wat van onze inwoners en ondernemers Om minimaal 51% lokaal eigenaarschap te bereiken, vragen we onze inwoners en ondernemers te investeren. Zowel in tijd (om mee te kunnen beslissen over de invulling van een energieproject) als in geld. Het vraagt de nodige organisatie om het noodzakelijke lokale vermogen voor elkaar te krijgen. De samenwerking met een professionele lokale energie coöperatie is hierbij van grote meerwaarde.

2.2 Het kan zijn dat, ondanks grote inspanning, het percentage van 51% lokaal eigenaarschap niet kan worden gerealiseerd Wanneer het, ook na grote inspanning van de initiatiefnemers, niet lukt om 51% lokaal eigenaarschap in de vorm van zeggenschap te realiseren, kan er gezocht worden naar andere vormen voor het betrekken van de lokale omgeving. Bijvoorbeeld door het instellen van een duurzaamheidsfonds. Het is niet de intentie om een project te beëindigen als het percentage van 51% om goede redenen niet wordt behaald. Financiële gevolgen Er zijn geen financiële gevolgen verbonden aan het vaststellen van voorstel. Personele gevolgen Er zijn geen personele gevolgen verbonden aan het vaststellen van voorstel.

2

Duurzaamheid Het betrekken van de lokale omgeving bij een grootschalig energieproject kan positief bijdragen aan de kans van slagen van een project om duurzame energie op te wekken. Geld uit een duurzaamheidsfonds kan ook worden ingezet voor het realiseren van andere duurzame initiatieven in de omgeving van het energieproject. Hier zullen per project afspraken over worden gemaakt in overleg met de betrokkenen.

Participatie Voor het voorstel zijn diverse bronnen gebruikt, die met behulp van participatie zijn opgesteld (bijvoorbeeld de RES 1.0). Ook hebben we de invulling van het begrip lokaal eigenaarschap in andere Regio Foodvalley gemeenten bij de Rhenense uitwerking betrokken. Intern is het voorstel afgestemd met een medewerker van Ruimtelijke Ordening. Communicatie Na vaststelling zal het voorstel worden gecommuniceerd met initiatiefnemers en projectontwikkelaars van grootschalige energieprojecten (nadat ze contact met de gemeente hebben gezocht). Intern zullen met name medewerkers vanuit Ruimtelijke Ordening worden geïnformeerd over het voorstel. In de algemene communicatie over duurzaamheid zullen we het belang van lokaal eigenaarschap uit blijven dragen naar onze inwoners en ondernemers. Vervolgprocedure Nadat het voorstel is vastgesteld, wijzigen we het percentage lokaal eigenaarschap in het beleidskader voor zonnepanelen op land naar 51%. Dit doen we bij de evaluatie van het beleidsstuk, die gepland staat in het tweede kwartaal van 2022. We leggen dit, samen met eventuele andere wijzigingen, ter vaststelling aan de gemeenteraad voor.

Bijlagen: Bijlage 1: Lokaal eigenaarschap bij grootschalige energieprojecten Bijlage 2: Participatiewaaier Bijlage 3: Werkblad lokaal eigendom NP RES Bijlage 4: Werkblad markt & overheid NP RES Bijlage 5: Besluitvormingsproces uitwerking lokaal eigenaarschap

3