Raadsvoorstel kadernota VRU 2027 en toekomstscenario's (OUD)

Bestuurlijk voorstel college/raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

7 januari 2026 Rob Sardemann 33663 mr. drs. G.A. Kaai Gemeenteraad Rhenen Openbaar Kadernota VRU 2027 en Toekomstscenario’s VRU

Voorstel De gemeenteraad besluit: 1. een zienswijze over de Kadernota 2027 en de Toekomstscenario’s van de Veiligheidsregio Utrecht (VRU) kenbaar te maken; 2. de gewijzigde gemeentelijke bijdrage aan de VRU bij te stellen (2025: € 60k nadeel, 2026 € 112k nadeel) en dit te verwerken in de voorjaarsrapportage 2026 en perspectiefnota 2027.

Inleiding Met de Kadernota 2027 informeert de VRU de gemeenten over de financiële en beleidsmatige kaders voor de begroting 2027. In de Kadernota ligt de nadruk op de ontwikkelingen die effect hebben op de hoogte van de gemeentelijke bijdrage. De Kadernota 2027 is op 1 december 2025 vastgesteld door het algemeen bestuur. De VRU nodigt de gemeenteraad uit een zienswijze kenbaar te maken aan het bestuur van de VRU. Gelijktijdig met de Kadernota 2027 biedt de VRU de uitwerking van de Toekomstscenario’s ter zienswijze aan. De voorstellen in de Toekomstscenario’s zijn van invloed op de hoogte van de gemeentelijke bijdrage in 2026 en in de jaren daarna. In de Kadernota 2027 is een indicatief overzicht opgenomen van het financieel effect op de gemeentelijke bijdrage. Daarmee is dit een ander kadernota zienswijzetraject dan in vorige jaren. De kadernota die jaarlijks vanuit de VRU aan de gemeenteraad werd voorlegt was vrijwel altijd beleidsarm. Dit keer is dat anders en liggen er ingewikkelde en verstrekkende keuzes. Omdat de rek binnen de begroting van de VRU eruit is, wordt voorgesteld de gemeentelijke bijdragen gefaseerd te verhogen, met als doel dat de primaire taakuitvoering van de VRU op orde komt en blijft. Kaders In overeenstemming met de gemeenschappelijke regeling VRU worden de Kadernota 2027 en de Toekomstscenario’s voor zienswijzen voorgelegd aan de gemeenteraden.

Beoogd doel Het doel van VRU is het bundelen van brandweerzorg, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening (GHOR) onder één bestuurlijke regie om burgers beter te beschermen, hulpverlening te verbeteren en de regionale slagkracht te versterken. Argumenten Kadernota 2027 1.1 De korting van 10% op de BDuR is verwerkt zonder verhoging van de gemeentelijke bijdrage 1

Met ingang van 2026 heeft het Rijk een korting van 10% op de BDuR (brede doeluitkering rampenbestrijding) doorgevoerd. In de kadernota is de korting op de BDuR verwerkt zonder dat hiervoor de gemeentelijke bijdrage moet worden verhoogd. 1.2 In de Kadernota 2027 zijn de stelposten voor loon- en prijsstijgingen verwerkt en wordt de gebruikte systematiek onderzocht De stelpost voor loonontwikkeling 2025/2026 is naar beneden bijgesteld van 8,2% naar 7,4% in afwachting van een nieuwe cao voor de veiligheidsregio’s vanaf 1 augustus 2025. Voor 2027 is de loonontwikkeling door het Centraal Planbureau (CPB) op basis van de septembercirculaire 2025 geraamd op 5,7%. De stelposten worden afgewikkeld en verrekend met de gemeentelijke bijdrage zodra de cao voor de betreffende begrotingsperiode bekend is. Naar aanleiding van eerdere zienswijzen (waaronder die van de gemeenteraad Rhenen) heeft het bestuur van de VRU opdracht gegeven tot een gezamenlijke verkenning naar een werkbare afstemming tussen de prijsaanpassingssystematiek van de VRU en de indexeringssystematiek van de gemeenten (het gemeentefonds). 1.3 Voorgesteld wordt om een aantal knelpunten uit de Toekomstscenario’s al in 2026 op te lossen, wat leidt tot een hogere gemeentelijke bijdrage voor 2026 van € 1,7 miljoen Enkele onderwerpen uit de toekomstscenario’s leiden al in 2026 tot operationele en financiële knelpunten.

Het gaat om: investeringen in digitale veiligheid: € 1.705k; investeringen in bedrijfs- en IT-continuïteit: € 449k; extra kosten voor bijstelling van de roosterfactor: € 500k; versterking vakbekwaamheid vanwege toegenomen risico’s gebruik duurzame energiebronnen € 100k; en om te kunnen voldoen aan extra landelijke vakbekwaamheidseisen € 168k. Het is noodzakelijk om in 2026 deze maatregelen te nemen om te kunnen blijven voldoen aan de wettelijke taakuitvoering en aan de eisen van vandaag. Voorgesteld wordt om het verwachte rekeningresultaat van 2025 hiervoor als dekking in te zetten, namelijk € 1,2 miljoen en het resterende bedrag te dekken door de gemeentelijke bijdrage voor 2026 incidenteel te verhogen met een bedrag van € 1,7 miljoen. 1.4 Besluitvorming en de effecten per gemeente over de Toekomstscenario’s worden integraal in de ontwerpbegroting 2027 verwerkt Besluitvorming over de Toekomstscenario’s wordt integraal verwerkt in de ontwerpbegroting VRU 2027 en de geactualiseerde begroting VRU 2026. Dit betekent dat de gemeentelijke bijdrage zoals opgenomen in de Kadernota 2027 in de ontwerpbegroting VRU 2027 wordt aangevuld met het financiële effect van deze besluitvorming. In de Kadernota 2027 zijn in bijlage 3 de financiële effecten per gemeente inzichtelijk gemaakt.

De ontwerpbegroting VRU 2027 wordt, na vaststelling door het algemeen bestuur in maart 2026, voor zienswijze aangeboden aan de gemeenteraden. Toekomstscenario’s 1.5 De rek is uit de begroting van de VRU In de afgelopen jaren is de gemeentelijke bijdrage aan de VRU vrijwel niet verhoogd, met uitzondering van de loon- en prijsindexering. Nieuwe ontwikkelingen of financiële knelpunten zijn binnen de eigen begroting van de VRU opgelost en is er bezuinigd (met in totaal € 19.1 miljoen). 1.6 De VRU is een goedkope veiligheidsregio De brandweerzorg is robuust en efficiënt en behoort tot de goedkoopste van Nederland, juist door een sterk netwerk van brandweervrijwilligers. 1.7 Meer bezuinigingen gaan ten koste van primaire brandweerzorg en veiligheid Omdat de ruimte binnen de begroting van de VRU sinds de regionalisering is ingezet om knelpunten en verschillende ontwikkelingen op te vangen, betekent de nullijn dat de VRU moet bezuinigen op het primaire proces. Om de nullijn te bereiken zouden onder meer 27 van de 70 (vrijwilligers)kazernes uit

2

het vastgestelde dekkingsplan gesloten moeten worden. Ook het toezicht op (brand)veiligheid zal verminderen. Dit heeft grote gevolgen voor de veiligheid van inwoners. 1.8 Om deze redenen heeft het algemeen bestuur heeft na zorgvuldige afweging unaniem besloten in te zetten op het ‘op orde scenario’ Ten aanzien van de bezuinigingslijnen heeft het bestuur geconcludeerd dat deze direct invloed hebben op de wettelijke taakuitvoering van de veiligheidsregio. Daarom heeft het algemeen bestuur unaniem besloten om in te zetten op het ‘op orde’ scenario. Het gaat in het ‘op orde’ om de noodzakelijke vereisten om de taakuitvoering van de VRU verantwoord voort te kunnen zetten. Het ‘op koers’ en ‘op kop’ scenario’s met meer ambities en wensen boven op deze noodzakelijke vereisten, zijn losgelaten. Bij het ‘op orde’ scenario gaat het om de benodigde middelen om de huidige taken te kunnen blijven uitvoeren. (Zie bijlage 2). Ter informatie zijn alle scenario’s en de verschillen daartussen, inzichtelijk gemaakt in een aanvullende toelichting (bijlage 3). Er heeft een gewogen afweging plaatsgevonden van de noodzaak en kosteneffectiviteit van de gevraagde middelen. Daarbij is kritisch gekeken naar eventuele mogelijkheden om toch nog te besparen.

1.9 De gevraagde investeringen voor het ‘op orde’ worden gefaseerd ingevoerd tot 2030 Het ‘op orde’ scenario betreft extra investeringen door: Autonome ontwikkelingen, zoals extra kosten door inwonersgroei en wet- en regelgeving: € 5.945k; Extra investeringen vanuit goed werkgeverschap: € 1.506k en om keuzes op basis van voortschrijdend inzicht: € 2.144k; Daarnaast is na 2030 een post opgenomen om risico’s te dekken voor het werken met een overeenkomst van opdracht voor eigen medewerkers. Bij elkaar betreft dit een structurele verhoging de begroting van de VRU met uiteindelijk € 10,195 miljoen. Voorgesteld wordt om het gemeentelijk basispakket gefaseerd te verhogen: in 2027 met € 4,472 miljoen, in 2028 en 2029 met € 5,253 miljoen, in 2030 met € 5,9 miljoen en na 2030 met € 10,195 miljoen per jaar. 1.10 Een aantal onderwerpen worden verder uitgewerkt, maar gaan wel financiële impact hebben Dat betreft onder andere baten zoals het doorbelasten van dienstverlening liftopsluitingen en ambulancezorg: € 131k, maar ook een aantal kosten zoals de toekomstbestendigheid waterongevallenbestrijding en een vijfde peloton natuurbrandbestrijding: € 648k.

Kanttekeningen 1.1 Zowel de keuze voor bezuinigingen als de keuze voor extra investeringen leiden tot dillema’s Het bestuur van de VRU realiseert zich dat er lastige keuzes voorliggen, gezien de beperkte financiële ruimte bij gemeenten én de VRU. Echter zal een nullijn of een 3% bezuinigingsmaatregel ten koste gaan van het primaire proces van de VRU en uiteindelijk duurder uitpakken. Een groot aantal (vrijwilligers)kazernes zullen moeten sluiten en de controles op (brand)veiligheid zullen sterk worden gereduceerd. De sluiting van vrijwilligersposten betekent echter dat overgegaan moet worden naar de inzet van meer beroepsbrandweer. De kosten zullen hierdoor uiteindelijk aanzienlijk stijgen. Met het verdwijnen van vrijwilligerskazernes, verdwijnt er ook sociaal cement uit de gemeenschap. Want aan elke vrijwilligerskazerne zijn ook mensen verbonden die zich inzetten voor hun gemeenschap. Anderzijds kost het ‘op orde’ scenario de gemeenten in de regio Utrecht jaarlijks ruim 5 miljoen extra oplopend tot ruim 10 miljoen vanaf 2030. Het ‘op orde’ scenario ligt op tafel, juist in een periode dat er geen of beperkt financiële ruimte bij de gemeenten liggen in de regio Utrecht. 1.2 Risico niet behalen ombuigingen De gemeentelijke bijdrage stijgt t.o.v. de vastgestelde begroting 2026 met € 20k.

Bij de ombuigingen 2026 (Format A24 raad 08-07-2025) is voor de VRU een bedrag van € 40k als bezuiniging meegenomen op de gemeentelijke bijdrage vanaf 2026. In onze gemeentelijke begroting is dus slechts rekening gehouden met een bedrag van € 1.331k als bijdrage aan de VRU. De cijfers die nu voorliggen zorgen daarmee per saldo voor een tekort van €60k in 2026. In de monitor ombuigingen bij de Najaarsrapportage 2025 (raad 11-11-2025) is al aangegeven dat het niet waarschijnlijk is dat het ombuigingsbedrag gehaald zou worden.

3

Aanvullende financiële notities De financiële gevolgen voor de gemeente Rhenen van de bijstelde begroting 2026 (2026a) en de kadernota 2027 (2027) zijn als volgt:

Gemeentelijke bijdrage GBTP (zoals vastgesteld bij de begroting 2026) 1. Bijstelling ijkpuntscores 2. Bijstelling loonontwikkeling 3. Bijstelling prijsontwikkeling 4. Incidentele knelpunten 2026 5. Ontwikkelingen bestuurlijke opdrachten Totaal bijdrage Financieel effect Rhenen*

2026a € 1.371.000

2027 € 1.391.000

-€ 2.000 - € 8.000 + € 9.000 + € 21.000 - € 1.000

+ € 61.000 + € 12.000 - € 21.000 –

€ 1.391.000 €60.000

€ 1.443.000 €112.000

Effect van ombuigingen gemeente Rhenen en bijgestelde bijdrage aan de VRU: tekort van €60k in 2026 De gemeentelijke bijdrage stijgt t.o.v. de vastgestelde begroting 2026 met €20k. Bij de ombuigingen 2026 (Format A24 raad 08-07-2025) is voor de VRU een bedrag van €40k als bezuiniging meegenomen op de gemeentelijke bijdrage vanaf 2026. De cijfers die nu voorliggen zorgen daardoor per saldo voor een tekort van €60k in 2026. Toelichting op de bijstellingen 1. Bijstelling ijkpuntscores Dit is een technische bijstelling zonder beleidsmatige impact. De verdeling van de gemeentelijke bijdrage is gebaseerd op ijkpuntscores uit het gemeentefonds. Deze scores worden jaarlijks geactualiseerd op basis van maatstaven zoals aantal woonruimten, bebouwingsdichtheid en centrumfunctie. Voor Rhenen is het aandeel licht gedaald, wat resulteert in een verlaging van de bijdrage met circa € 2k. 2. Bijstelling loonontwikkeling Deze bijstelling is conform de afgesproken systematiek en kan nog wijzigen zodra een nieuwe cao voor veiligheidsregio’s is vastgesteld. De loonontwikkeling volgt het CPB-indexcijfer ‘Prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers’. Voor 2026 is de stelpost verlaagd van 8,2% naar 7,4%, wat een voordeel oplevert van € 8k voor Rhenen. Voor 2027 wordt een loonstijging van 5,7% geraamd, wat leidt tot een verhoging van € 61k. 3.

Bijstelling prijsontwikkeling Deze bijstelling is conform de afgesproken systematiek. De prijsbijstelling is gebaseerd op CPB-indexen voor het bruto binnenlands product en overheidsinvesteringen. Door hogere inflatiecijfers dan eerder geraamd, stijgen de prijsgevoelige budgetten. Voor Rhenen betekent dit een extra bijdrage van € 9k in 2026 en € 12k in 2027. Deze correctie zorgt ervoor dat de VRU kan blijven voldoen aan marktconforme kosten voor materieel en investeringen. 4. Incidentele knelpunten 2026 Deze eenmalige verhoging van de gemeentelijke bijdrage (€ 21k voor Rhenen) is nodig om urgente operationele en financiële knelpunten op te lossen, zoals digitale veiligheid, IT-continuïteit en roosterfactoren. Deze kosten zijn onvermijdbaar en worden in 2026 gedekt via een combinatie van een onttrekking uit de algemene reserve (€ 1.200k) en een extra gemeentelijke bijdrage (€ 1.721k VRU breed). Vanaf 2027 worden deze kosten structureel verwerkt in de begroting via loon- en prijsbijstellingen en besluitvorming over Toekomstscenario’s en financieringssystematiek. 4

5. Ontwikkelingen bestuurlijke opdrachten De verlaging van € 1k hangt samen met opbrengsten uit doorbelasting van kosten voor liftopsluitingen en andere dienstverlening. Deze opbrengsten worden verrekend met de gemeentelijke bijdrage. Het gaat om een beperkte correctie zonder structurele gevolgen. Financiële effecten van de Toekomstscenario’s op de gemeente Rhenen De VRU heeft in beeld gebracht wat er de komende jaren nodig is om de huidige taakuitvoering in stand te laten: in 2027 vraagt dit om € 4.989k extra kosten. Dit bedrag loopt op tot ruim 10,7 miljoen na 2030. Het effect op de gemeentelijke bijdragen voor Rhenen is de komende jaren als volgt: Jaar

Bijdrage

2026 (kadernota) 2027

1.391.000 1.439.000

+48.000

2028

1.448.000

+ 9.000

2029

1.448.000

2030

1.456.000

+ 8.000

Na 2030

1.510.000

+54.000

Totale stijging Jaar

2026 2027 2028 2029 2030 2031 Totale stijging

Stijging (t.o.v. voorgaand jaar)

+ 119.000 Kadernota 2027 (nog niet vastgesteld) 1.391.000 1.443.000 1.506.000 1.516.000 1.516.000 1.524.000

Financieel effect toekomstscenario’s

+ 56.000 + 10.000 + 8.000 + 53.000 127.000

Bijdrage incl. toekomstscenario’s 1.391.000 1.498.000 1.516.000 1.516.000 1.524.000 1.577.000

Met het financiële effect van de Toekomstscenario’s is in de kadernota 2027 nog geen rekening gehouden: naar verwachting wordt dit meegenomen in de begroting 2027. Vervolg Vervolgstappen De ingediende zienswijzen worden besproken tijdens de vergadering van het algemeen bestuur op 30 maart 2026. In deze vergadering worden ook de ontwerpbegroting 2027 en de geactualiseerde begroting 2026 behandeld. Na deze bespreking wordt de ontwerpbegroting 2027 ter zienswijze voorgelegd aan de gemeenteraden. Het algemeen bestuur stelt de definitieve begroting 2027 vervolgens vast op 6 juli 2026. Participatie • In de voorliggende kaders voor de begroting 2027 zijn de adviezen van de Bestuurlijke Adviescommissie Bedrijfsvoering en Financiën van de VRU en de Adviescommissie Gemeentesecretarissen Veiligheid verwerkt; • Op 27 oktober 2025 heeft Jaap Donker, directeur VRU, voor de commissie Bestuur & Financiën een presentatie gehouden over de toekomstscenario’s en de effecten daarvan mede naar aanleiding van het verzoek van de gemeenteraad in de zienswijze om betrokken te worden bij de uitkomsten van de toekomstscenario’s. Zie bijlage 10;

5

• •

Op 24 november jl. heeft een bijeenkomst plaatsgevonden voor accounthouders VRU en ambtenaren financiën van de gemeenten, waarin de voorliggende kaders nader zijn toegelicht; Op 26 november 2025 is door de VRU een Webinar gemeenteraadsleden 26 november 2025 georganiseerd voor alle raadsleden van de 26 deelnemende gemeenten. In dit webinar is nader ingegaan op de Kadernota 2027, de toekomstscenario’s VRU en het programma veerkracht/weerbaarheid.

Communicatie nvt Bijlagen Bijlage 1: Aanbiedingsbrief Toekomstscenario's en kadernota VRU 2027; Bijlage 2: Toekomstscenario’s; Bijlage 3: Toekomstscenario's - alle scenario’s toegelicht; Bijlage 4: Kadernota VRU 2027; Bijlage 5: Overzicht prognose gemeentelijke bijdrage meerjarenraming ontwerpbegroting VRU 2027 inclusief IGPP; Bijlage 6: Aanbiedingsbrief dekkingsplan VRU; Bijlage 7: Dekkingsplan VRU; Bijlage 8: Concept Zienswijze Kadernota VRU 2027 en Toekomstscenario's; Bijlage 9: Raadsbesluit Kadernota VRU 2027 en Toekomstscenario's; Bijlage 10: Presentatie Jaap Donker cie Bestuur & Financiën 27 oktober 2025.

6