Raadsvoorstel Investeringsplan Sociaal Domein

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

8 september 2025 Marjolein Foppen 15993 Caroline Folmer Gemeenteraad Openbaar Investeringsplan Sociaal Domein

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. in te stemmen met het Investeringsplan Sociaal Domein. De onderdelen zijn: a. inzet van Inzet van Artificial Intelligence bij de toegang tot maatwerk (AIDA); b. in kaart brengen, versterken en beter ontsluiten voorliggend veld; c. tijdelijke versterking Jeugdteam met 1 fte; d. tijdelijke versterking Sociaal Team met 0,5 fte 2. de kosten, incidenteel €300.000,- te dekken uit de Algemene Reserve. 3. De financiële gevolgen van dit voorstel te verwerken als wijziging van de begroting 2025.

2<Test> Inleiding De kosten in het sociaal domein stijgen sinds enkele jaren. Deze stijging moet een halt worden toegeroepen. Om dit te realiseren zijn structurele veranderingen in het sociaal domein nodig en moeten we radicaal anders denken! Want als we doen wat we deden, krijgen we wat we altijd al kregen. Ons voorstel om radicaal te veranderen is het verhogen van de drempel tot specialistische zorg. We zien inmiddels dat investeren in het Sociaal Domein loont. Het afgelopen jaar hebben we geïnvesteerd: in een teamleider jeugd, een nieuwe werkwijze bij de Wmo en de nieuwe Verordening Jeugdhulp. Dit om de verwachte landelijke groei van jeugdhulp in 2025 van ca 5% tegen te gaan en de Wmo-uitgaven te stabiliseren. Vooralsnog is het ons als enige gemeente in de regio FoodValley gelukt om het tij van de stijgende jeugdhulpkosten te keren. Een prestatie om trots op te zijn! Voor 2026 hebben we een verdere besparing op de jeugdhulpuitgaven van €188.000,- ingeboekt. Dit door bepaalde casussen, zoals verblijf, langdurige ambulante jeugdhulp, dagbesteding opnieuw te beoordelen in 2025. Ook hierop moeten we extra blijven inzetten. Daarmee zijn we er nog niet. Er komt de komende periode nog veel op gemeenten af in het sociaal domein.

Denk aan de verdere uitwerking van de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, het Aanvullend Zorg & Welzijnsakkoord, het Gezond, en Actief Leven Akkoord (GALA), het Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen, et cetera. Het laten slagen van deze programma's vergt een stevige sociale basis waarin dit kan landen: een goed werkende toegang en een sterk voorliggend veld. Kortom: we willen incidenteel investeren in de toegang en het voorliggend veld met het doel structureel kosten aan de achterkant te besparen. Kaders • Jeugdwet 1

• • • •

Wet Maatschappelijke Ondersteuning Visie Sociaal Rhenen 2030 Verordening Jeugdhulp gemeente Rhenen 2025 Verordening Maatschappelijke Ondersteuning gemeente Rhenen, 2019

Beoogd doel Structureel besparen op maatwerk – zowel jeugdhulp als maatschappelijke ondersteuning - waarbij deze besparing weer kan worden ingezet voor structurele versterking van de toegang en het voorliggend veld. Argumenten 1.1 Investeren leidt tot een besparing op het zorgbudget Als we niets doen, nemen de groei en kosten van het sociaal domein toe. Door te investeren werken we aan een betere kwaliteit van leven, omdat mensen tijdig passende ondersteuning krijgen. Zo kunnen we zwaardere problematiek voorkomen en kunnen mensen langer zelfstandig leven. Jongeren met problemen krijgen sneller hulp, wat hun ontwikkeling en toekomstkansen vergroot. 1.2

Incidenteel investeren leidt tot een structurele besparing die her-geïnvesteerd kan worden in de toegang en het voorliggend veld We willen incidenteel investeren om vervolgens kosten te besparen, o.a. door: • Toepassen van artificial intelligence bij de toegang (AIDA). Te beginnen bij de jeugd: ouders/verzorgers benaderen de toegang en ontvangen ondersteuning via AIDA. AIDA is 24 uur bereikbaar en geeft direct bruikbare adviezen. Wachtlijsten worden voorkomen en administratieve lasten voor het jeugdteam verminderd. Aanschaf en implementatie van AIDA vraagt een investering. • Meer gebruik maken van het algemene aanbod (groepsaanbod en preventieve voorzieningen). Inzichtelijk maken en versterken van het algemene aanbod vraagt een investering. • Meer begeleiding en ondersteuning vanuit de toegangsteams vraagt om uitbreiding/ een investering. Onze teams verlenen laagdrempelig en tijdelijk ondersteuning en hebben hiervoor ook (extra) capaciteit beschikbaar. 1.3

Het begrotingsresultaat is positief beïnvloed door de incidentele middelen Beschermd Wonen, die de gemeente Rhenen van de gemeente Ede heeft ontvangen Op 10 juli heeft de gemeenteraad van Ede bij het vaststellen van de perspectiefnota besloten om de in de afgelopen jaren opgebouwde regionale reserve Beschermd Wonen gedeeltelijk uit te keren aan de regiogemeenten. Voor Rhenen gaat het om een eenmalige uitkering van €949.000,-. 1.4

Het begrotingsresultaat is positief beïnvloed door de compensatie die vanuit het rijk wordt toegekend om de tekorten in de jeugdzorg op te vangen Naar aanleiding van de eerdere afspraken in het voorjaar met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft het kabinet besloten tot compensatie van de incidentele tekorten 2023 en 2024 in de jeugdzorg. Gemeenten ontvangen in totaal € 728 miljoen van het Rijk (Rhenen ontvangt daarvan €720.000) in de algemene uitkering. Daarbij wordt benoemd dat deze kunnen worden ingezet ter ondersteuning van de transformatie van de Jeugdhulp conform de afspraken in de Hervormingsagenda. Het gaat dan om het versterken van de sociale basis en stevige lokale teams, met tevens aandacht voor het verbeteren van kind- en gezinsbescherming en de bredere integrale aanpak sociaal domein. 1.5

Door te investeren in het Sociaal domein voldoen we aan de oproep hiertoe van het college van de gemeente Ede. De gemeente Ede is vanaf 2015 één van de 44 centrumgemeenten in Nederland voor Beschermd Wonen (BW). In deze hoedanigheid beheert gemeente Ede de financiële middelen voor Beschermd Wonen voor de Valleiregio. De jaarlijkse overschotten op de regionale begroting voor Beschermd Wonen zijn tot nu toe gereserveerd in de bestemmingsreserve Beschermd wonen. De middelen zijn juridisch gezien van de gemeente Ede. In de brief die het college van B&W van de gemeente Ede op 14 juli heeft gestuurd over de uitkering van de reserve BW wordt de oproep gedaan deze middelen in te zetten binnen de doelen van het sociaal domein (zie bijlage 3). 2

1.6 Door de toegang en het voorliggend veld te versterken, besparen we op specialistische zorg Ten eerste is het de bedoeling dat alle voorliggende voorzieningen goed in beeld worden gebracht. Als het aanbod in beeld is kunnen inwoners hier zelf gebruik van maken en kunnen onze medewerkers in de toegang (jeugdteam en sociaal team) en maatschappelijke partners inwoners verwijzen naar het voorliggend aanbod. Zo wordt minder vaak en minder snel een beroep gedaan op maatwerk. Ten tweede willen we deze informatie beter ontsluiten, bijvoorbeeld door middel van een website. Zo zorgen we ervoor dat onze inwoners, medewerkers en onze partners weten waar ze (zonder indicatie) naartoe kunnen voor ondersteuning en begeleiding. Tot slot willen we het voorliggende veld versterken. Groepsvoorzieningen en andere laagdrempelige voorzieningen moeten georganiseerd worden. Op dit moment is er vaak alleen individueel specialistisch aanbod en ontbreken alternatieven. 1.7 De toegangsteams ondersteunen de beweging naar een sterkere, meer integrale toegang De beweging maken we alleen als we er als organisatie achter staan. Tijdens verschillende sessies die we sinds vorig jaar zijn gestart, werken we als organisatie toe naar deze verandering.

De toegangsmedewerkers ondersteunen de richting om meer naar de voorkant van de problematiek te komen, zodat specialistische zorg zoveel als mogelijk wordt voorkomen. 2.1. Er is dekking binnen de Algemene Reserve Er wordt in 2025 een bedrag van €949.000,- toegevoegd aan het begrotingsresultaat. Daarnaast ontvangen we extra compensatie vanuit het Rijk voor de overschrijdingen in de jeugdzorg tussen de €600.00 en €800.000. Zie hiervoor ook argumenten 1.3 en 1.4. 3.1 De raad heeft op grond van artikel 189 Gemeentewet het budgetrecht Volgens dit artikel heeft de raad de bevoegdheid om de begroting te wijzigen. Kanttekeningen (risico's en nadelen) 1.1 Mogelijk worden de verwachte besparingen niet (geheel) gerealiseerd Bij de verwachte resultaten gaan we uit van de bestaande situatie. Dat betekent dat we ons baseren op de cijfers van najaar 2025. Ook gaan we uit van gelijkblijvende omstandigheden (bijvoorbeeld het aantal gebruikers van specialistische voorzieningen). De Jeugdwet en de Wmo zijn openeinderegelingen. Als specialistische zorg noodzakelijk is, zal deze gegeven moeten worden. We hebben niet op alle factoren binnen de samenleving invloed. Wel proberen we door dit investeringsplan – daar waar we invloed hebben – de beweging naar de voorkant te stimuleren.

1.2 Er zijn niet voldoende middelen beschikbaar binnen het Sociaal Domein We kunnen dit plan niet uitvoeren zonder aanvullende middelen. Daarmee blijft het risico bestaan op volumegroei binnen de openeinderegelingen: de Jeugdwet en de Wmo. Aanvullende financiële notities Zie argument 1.3, 1.4 en argument 2.1 en 3.1. Vervolg Vervolgstappen • Inzetten van Artificial Intelligence bij de toegang (beoordeling, advies, administratief – AIDA). • Onderzoek naar behoefte aan voorliggende voorzieningen, zowel voor jeugd als voor volwassenen en versterken van het aanbod waar dat nodig is. • In beeld brengen van het voorliggende aanbod, zodat het goed ontsloten is voor onze inwoners en de uitvoerende teams. • Aantrekken van tijdelijk personeel om de toegangsmedewerkers te ondersteunen bij de omslag naar een nieuwe manier van werken (meer zelf begeleiden). Monitoring of evaluatie

3

• •

We monitoren de cijfers van onze openeinderegelingen regelmatig en informeren de gemeenteraad hier 2 maal per jaar over. Van de kwalitatieve voortgang zullen we u voor de zomer van 2026 en begin 2027 informeren.

We informeren de raad op de volgende momenten: • voor de zomer van 2026; • begin 2027; • Na de zomer van 2027. Als de onderdelen succesvol zijn en vervolg behoeven, leggen we een voorstel voor aan de raad. Participatie Zie argumenten. Communicatie We zijn al regelmatig met onze maatschappelijke partners in gesprek over de beweging ‘meer eigen regie, normaliseren, verantwoordelijkheden liggen waar ze horen (denk aan Passend Onderwijs), etc.’. We blijven deze gesprekken voeren en zijn alert op mogelijke gevolgen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de route via de huisarts in het geval van Jeugdhulp. Hierover zijn en blijven we met elkaar in gesprek en anticiperen waar nodig. Bijlagen Bijlage 1: Investeringsplan Sociaal Domein Bijlage 2: Businesscase Investeringsplan Sociaal Domein

4