Raadsvoorstel Haalbaarheidsonderzoek voor woningbouw en werkgelegenheid in het Binnenveld

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

18 november 2025 Jelte Bloemzaad 21772 Gert van Laar Gemeenteraad Openbaar Haalbaarheidsonderzoek voor woningbouw en werkgelegenheid in het Binnenveld

De gemeenteraad besluit: 1. Kennis te nemen van ‘Gebiedsverkenning de Nieuwe Meent’ (zie bijlage 1); 2. Het college opdracht te geven vervolgonderzoek uit te voeren naar de mogelijkheden voor woningbouw en werkgelegenheid, met de volgende zoekgebieden en kaders: a. Zoekgebied 1: rondom Achterberg; b. Zoekgebied 2: tegen de Nijverkamp aan; c. De locaties dienen in totaal 2.500 woningen op te leveren, bovenop de 1.000 woningen die al in de Visie op Rhenen 2035 zijn opgenomen; d. Dat woningbouw pas kan plaatsvinden indien de Rijnbrug is verbreed. 3. Bij het onderzoek de volgende aandachtspunten mee te geven: a. De balans van verschillende opgaven, zoals landhouwtransitie, woningbouw of natuurherstel, in het Binnenveld hierbij essentieel is; b. De vraag en aanbod van elektriciteit en wat dit betekent voor de toekomstige capaciteit van het netwerk c. Dat zo min mogelijk landbouwgrond voor deze ontwikkeling verloren gaat; d. Een goede ontsluiting een belangrijke randvoorwaarde is voor de verdere uitwerking van het onderzoek; e. Participatie met inwoners van het Binnenveld onderdeel is van het verdere onderzoeksproces. 4. De uitkomsten van het vervolgonderzoek te gebruiken bij de actualisatie van de Visie op Rhenen 2035, in 2027. 5. Het vervolgonderzoek te betrekken bij de PPN2027. Inleiding In juni 2023 heeft de gemeenteraad de Visie op Rhenen 2035 vastgesteld.

De Visie op Rhenen 2035 is een toekomst- en omgevingsvisie ineen. Het beschrijft welke kant we met elkaar op willen de komende jaren. En het vormt daarmee het strategisch kader voor de ruimtelijke, maatschappelijke en economische ontwikkeling van Rhenen. Het helpt bij het maken van keuzes in zaken als samenleven, wonen, werken, ontspannen, vervoer. Alle keuzes die de gemeente in de nabije toekomst maakt, moeten in lijn zijn met de Visie op Rhenen 2035. Gebiedsverkenning is verdere uitwerking Visie op Rhenen 2035 In de Visie op Rhenen 2035 staan opgaven voor het landelijk gebied, de randzones en een verkenning van een nieuwe kern. Voor de uitwerking hiervan zijn drie afzonderlijke trajecten gestart: het Programma Landelijk Gebied, de Randzonevisie en de Gebiedsverkenning Binnenveld. De drie ruimtelijke trajecten vormen samen het strategisch kader voor de ruimtelijke, maatschappelijke en economische ontwikkeling van Rhenen. 1

In de commissievergadering van 24 september 2025 consulteerden we de commissie Economie en Ruimte over deze drie ruimtelijke trajecten. Dit deden we aan de hand van de conceptnotities van de drie trajecten, presentaties en verschillende stellingen. De wijze waarop de fracties reflecteerden op de presentaties en stellingen gaf het college input voor de definitieve stukken. In bijlage 3 leest u het verslag van de avond. Tijdens de commissievergadering van 24 september is de vraag gesteld hoeveel oppervlakte landbouwgrond is omgezet naar natuur. In bijlage 7 vindt u een overzicht die antwoord geeft op deze vraag. De drie ruimtelijke trajecten kennen een grote mate van samenhang. Een besluit bij een traject, heeft gevolgen voor de ander. Om die samenhang nog verder te duiden en de grote lijn per traject te geven is een memo opgesteld (zie bijlage 2) Er zijn in de gebiedsverkenning scenario’s en denkrichtingen uitgewerkt De gebiedsverkenning Binnenveld is een eerste inventarisatie van de ruimtelijke kwaliteiten van het Binnenveld, en de beperkingen en uitdagingen voor verstedelijking. Daarnaast biedt het een vooruitblik naar de ruimtelijke mogelijkheden voor verstedelijking in het Binnenveld. Dit is gedaan aan de hand van scenario’s. Per scenario geven we een grove raming van het aantal woningen dat mogelijk is.

De verdere eventuele ontwikkeling van het gebied is van vele factoren afhankelijk. Daarom moet er vervolgonderzoek gedaan worden. Om het zoekgebied te analyseren, is in de gebiedsverkenning bestaande kennis verzameld en samengebracht. De gebiedsverkenning bestaat uit drie onderdelen: 1. Analyse Er is onderzocht wat de belangrijkste kenmerken en uitdagingen zijn op het gebied van landschap, natuur, bodem, water, verkeer, milieu en cultuurhistorie. Dit is gedaan op zowel regionale als lokale schaal. Per onderwerp is gekeken op welk niveau de opgave het meest speelt. 2. Overzicht Op basis van de analyse is een vlekkenplan gemaakt. Dit laat zien waar ruimte is voor ontwikkeling en waar juist beperkingen zijn. 3. Ruimtelijke schets In het kader van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley is gekeken hoe natuur, landbouw en verstedelijking goed gecombineerd kunnen worden. De inzichten zijn verwerkt in een ruimtelijke schets met drie denkrichtingen. Daarbij is rekening gehouden met verkeer en wijze van wonen. Voor elk scenario is een eerste inschatting gemaakt van hoeveel woningen mogelijk zijn.

2

Afweging gemaakt op basis van verkenning en consultatie: uitkomst ligt nu voor Het college heeft op basis van de gebiedsverkenning en de consultatie van de commissie Economie en Ruimte op 24 september 2025 een afweging gemaakt. Daarbij zijn specifieke locaties in het Binnenveld aangewezen die in aanmerking komen voor een vervolgonderzoek voor verstedelijking. De twee zoeklocaties die het college voorstelt zijn Achterberg (zoekgebied 1) en tegen de Nijverkamp aan (zoekgebied 2). Kaders Visie op Rhenen 2035 Verstedelijkingsstrategie ‘Meer landschap, meer stad’ Beoogd doel Uitwerking Visie op Rhenen 2035 Bijdrage leveren aan het verminderen van het woningtekort Argumenten 1.1 Dit is een eerste stap voor de mogelijke ontwikkeling van grootschalige woningbouw in het Binnenveld Met het opstellen van de gebiedsverkenning zijn de mogelijkheden en onmogelijkheden voor verstedelijking (wonen en werken) in beeld gebracht. De gebiedsverkenning is een eerste stap in een lang proces. Met dit onderzoek brachten wij de belangrijkste kwaliteiten en ruimtelijke claims op het gebied in beeld. Het gaat dan om kwaliteiten zoals waterniveau, landschapskenmerken, bodem, etc. Door dit onderzoek werd duidelijk dat verstedelijking in het Binnenveld mogelijk is, mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan.

2.1 Door nu een vervolgonderzoek te doen voor grootschalige woningbouw, dragen we bij aan het verkleinen van de woningtekort in Nederland Nederland kampt met een groot woningtekort. Er moeten de komende jaren zo’n 900.000 woningen worden gebouwd. Gevolg van het woningtekort is dat de woningprijzen stijgen. Ook in de provincie Utrecht en gemeente Rhenen stijgen prijzen en huren, waardoor betaalbare woningen voor veel mensen onbereikbaar worden. Vooral starters vinden moeilijk een woning in gemeente Rhenen. 2.2 Hiermee geven we een eerste invulling van de afspraken die zijn gemaakt bij de Verstedelijkingsstrategie ‘Meer landschap, meer stad’. In 2021 hebben de gemeenteraden van regio Foodvalley, waaronder Rhenen, de verstedelijkingsstrategie vastgesteld. Hierin is een zoeklocatie voor verstedelijking in het Binnenveld opgenomen, vooral nabij de grens met Veenendaal. Met de keuze voor de twee zoeklocaties geeft gemeente Rhenen aan dat zij deze zoeklocatie breder interpreteert dan in de Verstedelijkingsstrategie. Door de twee zoeklocaties te kiezen en verder te onderzoeken houden wij als gemeente Rhenen vast aan de gemaakte afspraken rondom de verstedelijkingsstrategie, vanuit ons eigen identiteit. De verstedelijkingsstrategie wijst meerdere locaties aan voor verstedelijking in regio Foodvalley, met als doel het realiseren van 40.000 woningen.

Dit aantal is afgestemd met het Rijk, onder de voorwaarde dat de bereikbaarheid goed geregeld is. De voorgestelde zoeklocaties dragen hieraan bij. De verstedelijkingsstrategie is opgenomen in de Nota Ruimte van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Zoeklocatie Binnenveld staat als nummer 37 op de lijst van potentiële locaties. Wat dit precies betekent en welke bevoegdheden de minister heeft, is nog onduidelijk. 2.3 De keuze om deze twee zoeklocaties verder te onderzoeken doet het meeste recht aan alle opgaven in het Binnenveld Het Binnenveld is een waardevol gebied voor Rhenen, waar inwoners zich sterk mee verbonden voelen. De toekomstige ruimtelijke invulling vraagt om een zorgvuldige afweging tussen verschillende opgaven: landbouw, wonen, recreatie, energieopwekking, natuur en werken (niet-agrarische bedrijfsfuncties).

3

Met dit voorstel voor vervolgonderzoek willen we nagaan of er voldoende woningen ontwikkeld kunnen worden, terwijl er genoeg ruimte blijft voor andere functies. Met name landbouw. Zo zorgen we voor een goede balans in het gebied. 2.4 Hiermee geven we richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente en houden we regie op ons eigen grondgebied Het Binnenveld is in de Verstedelijkingsstrategie eerder genoemd als mogelijke locatie voor verstedelijking. Ook andere overheden, zoals de provincie Utrecht, houden hier rekening mee. Regio Foodvalley en Provincie Utrecht vragen nu duidelijkheid over hoe Rhenen deze ontwikkeling ziet. Met dit besluit geven we richting aan de toekomst van het gebied en houden we zelf de regie. Zo geven we als gemeente prioriteit aan wat wij lokaal belangrijk vinden. We zorgen dat het vervolgonderzoek binnen de vastgestelde kaders en aandachtspunten wordt uitgevoerd. 2.5 Met deze locaties kunnen we de voorzieningen voor onze inwoners behouden en verder ontwikkelen Rhenen vergrijst, wat gevolgen heeft voor voorzieningen zoals scholen, sportverenigingen en kerken. Door een combinatie van deze zoeklocaties onderzoeken we in hoeverre we woningen kunnen ontwikkelen waarbij de voorzieningen in stand blijven. Dit helpt om jongere inwoners te behouden of aan te trekken, wat positief uitwerkt op lokale voorzieningen en ondernemers. Vooral in Achterberg.

2.6 Met de verbreding van de Rijnbrug als kader zorgen we ervoor dat Rhenen bereikbaar blijft bij eventuele verstedelijking De Rijnbrug is cruciaal voor de bereikbaarheid van regio Foodvalley en voor Rhenen zelf. Nu al zorgen opstoppingen voor problemen. Bij extra woningbouw zal de druk verder toenemen. Daarom stelt het college als kader dat verstedelijking in het Binnenveld pas mogelijk is na verbreding van de Rijnbrug. 3.1 We kunnen vanuit onze identiteit en belangen aangeven wat belangrijk is bij een vervolgonderzoek Doordat de gemeente zelf bepaalt wat zij wil onderzoeken kan zij ook zelf de relevante aandachtspunten en prioriteiten aangeven. Het college vindt hierbij de volgende aandachtspunten belangrijk: a.

De balans van verschillende opgaven, zoals landbouwtransitie, woningbouw of natuurherstel, in het Binnenveld is essentieel Het Binnenveld is een waardevol gebied voor Rhenen. Om dit ook voor toekomstige generaties te behouden, is een zorgvuldige afweging tussen ruimtelijke opgaven essentieel. Het college vindt een gebalanceerde benadering in het vervolgonderzoek binnen de aangewezen locaties noodzakelijk.

b.

De vraag en aanbod van elektriciteit en wat dit betekent voor de toekomstige capaciteit van het elektriciteitsnetwerk Door netcongestie ontstaat in de regio Foodvalley nu al vertraging van woningbouwplannen. Het gaat dan om de vraag naar elektriciteit voor woningen. Maar ook vanwege de productie van elektriciteit. De beperkte capaciteit van het elektriciteitsnetwerk is voor gemeente Rhenen leidend bij eventuele verstedelijking. In het vervolgonderzoek moet hier dan ook nadrukkelijk aandacht voor zijn. Ook dient onderzocht te worden of er alternatieven zijn om huizen te verwarmen.

c.

Zo min mogelijk landbouwgrond voor deze ontwikkeling gaat verloren Landbouw heeft van oudsher een grote betekenis in het Binnenveld. Die waarde erkennen we ook in het programma Landelijk Gebied. Daarom wil het college dat in het vervolgonderzoek duidelijk wordt ingezet op behoud van landbouwgrond, met zo min mogelijk verlies.

4

d.

Een goede bereikbaarheid is een belangrijke randvoorwaarde voor de verdere uitwerking van het onderzoek Bereikbaarheid is een belangrijke bouwsteen in de verstedelijkingsstrategie van 2022. Het was mede aanleiding voor Rijksfinanciering van de verbreding van de Rijnbrug. Ook in de gebiedsverkenning is bereikbaarheid onderzocht. Gezien de huidige verkeersdruk blijft dit een belangrijk aandachtspunt in het vervolgonderzoek voor de beide zoeklocaties.

e.

Participatie en communicatie met inwoners van het Binnenveld is onderdeel van het verdere onderzoeksproces Grootschalige woningbouw heeft impact op de lokale omgeving. Uit de gebiedsverkenning blijkt dat dit mogelijk is, met nadruk op locaties rond Achterberg. Dit raakt inwoners en ondernemers in Achterberg en het Binnenveld. Daarom is goede communicatie en participatie essentieel in het vervolgonderzoek.

4.1 Met de gebiedsverkenning geven we uitwerking aan de opdracht uit de Visie op Rhenen om verstedelijking in het Binnenveld te onderzoeken In de Visie op Rhenen staat dat er een onderzoek moet worden gedaan naar de wenselijkheid en haalbaarheid van een nieuwe woonkern met zelfstandige basisvoorzieningen (zie pag. 37 van de Visie op Rhenen). Deze verkenning onderzoekt of verstedelijking in het Binnenveld mogelijk is en welke locatie de voorkeur heeft. De resultaten uit deze verkenning worden meegenomen in de actualisatie van de Visie op Rhenen. Deze actualisatie vindt om de vier jaar plaats en staat nu gepland in 2027. 4.2 Gemeente Rhenen werkt aan een toekomstbestendige ruimtelijke ordening We werken op dit moment parallel aan meerdere ruimtelijke ontwikkelingsprojecten, waaronder het Programma Landelijk Gebied, de Randzonevisie en de Gebiedsverkenning Binnenveld. Deze projecten zijn allen een uitwerking van de Visie op Rhenen 2035 en hebben als gemeenschappelijk doel het vormgeven van een duurzame en toekomstbestendige ruimtelijke ordening. 5.1 Door het vervolgonderzoek te betrekken bij de PPN 2027 kan de gemeenteraad haar budgetterende rol uitvoeren De exacte invulling van het vervolgonderzoek is nog niet bepaald. Na het raadsbesluit stelt het college een projectvoorstel op, waarin de scope, deelonderzoeken, personele inzet en kosten worden uitgewerkt.

Duidelijk is dat een vervolgonderzoek extra kosten met zich meebrengt. Het projectvoorstel moet inzicht geven in de hoogte van benodigde budget. Nieuw budget dient te worden afgewogen tegen andere prioriteiten in een Perspectiefnota. Het projectvoorstel wordt tegelijk met de perspectiefnota 2027 in juli 2026 aan de gemeenteraad voorgelegd, zodat de raad kennis kan nemen van het vervolgonderzoek en kan besluiten over de benodigde middelen. Mocht de gemeenteraad dit sneller willen dan dient in de voorjaarsnota 2026 budget worden opgenomen. 5.2 Door het vervolgonderzoek te betrekken in de PPN 2027 kan het college nog zoeken naar andere financiële mogelijkheden De gebiedsverkenning die nu voorligt, heeft in totaal €34.000,- gekost. Waarvan regio Foodvalley €25.000,- heeft betaald. Het gemeentelijke aandeel bekostigen we uit het initiatievenbudget. Voor de nodige capaciteit en budgetten kijken we nadrukkelijk naar Rijk, Provincie Utrecht en regio Foodvalley voor ondersteuning. Door het in de PPN2027 op te nemen heeft het college de tijd om additionele financiering te vinden. Kanttekeningen (risico's en nadelen) 1.1 Dit kan grote gevolgen hebben voor het karakter van het Binnenveld, Achterberg en de rest van gemeente Rhenen De gebiedsverkenning verkent mogelijke woningbouwlocaties, maar er is nog geen ontwerp.

De impact op het Binnenveld, Achterberg en haar identiteit is daardoor nog niet duidelijk. Daarom nemen we beide zoeklocaties mee in het vervolgonderzoek. Daarbij wordt rekening gehouden met het dorpse karakter van Achterberg. Bij het vervolgonderzoek wordt verder expliciet aandacht gegeven aan participatie met omwonenden.

5

1.2 De infrastructuur in en rond gemeente Rhenen is al vol Bereikbaarheid is een cruciale randvoorwaarde voor verstedelijking in Rhenen. De infrastructuur is nu al zwaar belast. Extra woningen vergroten die druk en kunnen de leefbaarheid aantasten. Daarom geldt een duidelijke randvoorwaarde voor gemeente Rhenen: zonder goede infrastructuur geen grootschalige verstedelijking in het Binnenveld. Als kader geldt dat woningbouw pas kan plaatsvinden wanneer de Rijnbrug is verbreed. 1.3 Als er woningen bij komen, gaat landbouwgrond verloren De landbouwsector is een belangrijke sector voor gemeente Rhenen. Voor het verdere onderzoek naar de locaties is dan ook een belangrijke voorwaarde dat er zo min mogelijk landbouwgrond verloren gaat. Maar dat verstedelijking ten koste gaat van landbouwgrond is onvermijdelijk. Als gemeente zetten we ons in om zo min mogelijk landbouwgrond verloren te laten gaan. 1.4 Er is onvoldoende capaciteit en financiële middelen beschikbaar Het vervolgonderzoek naar de twee zoeklocaties zal veel gedetailleerder zijn dan de gebiedsverkenning. Dit vraagt capaciteit en middelen. In het projectvoorstel werken we uit welke middelen en capaciteit er nodig zijn. 1.5 Provincie Utrecht heeft een andere scenariovoorkeur qua scenario’s De provincie Utrecht geeft voorkeur om alleen zoeklocatie 2, tegen Nijverkamp, verder te onderzoeken.

Dit vanwege betere ontsluitingsmogelijkheden en de kans op een treinstation, wat autogebruik kan verminderen. In een overleg heeft de gedeputeerde dit aangegeven. De provincie beschikt over verschillende sturende instrumenten in het ruimtelijk domein, zoals een instructieaanwijzing, maar het is nog onduidelijk of ze die zal inzetten. 1.6 We moeten groen compenseren voor woningbouwontwikkeling in het Binnenveld De provinciale regelgeving eist dat als er op een locatie woningen worden ontwikkeld, er extra groen moet worden ontwikkeld ter compensatie (groen groeit mee-beleid). In eventuele vervolggesprekken met provincie Utrecht is de inzet dat dit in onze gemeente niet kan. Als dat moet zal er namelijk nog minder landbouwgrond beschikbaar zijn. Daarbij heeft onze gemeente al genoeg hectaren aan natuur. 1.7 Als wij niet besluiten, raken we de regie kwijt Het Binnenveld is deels in de verstedelijkingsstrategie aangewezen als zoekgebied voor wonen en bedrijvigheid. De verstedelijkingsstrategie is opgenomen in de provinciale omgevingsvisie en de Nota Ruimte van het Rijk. Als Rhenen geen eigen visie geeft op mogelijke verstedelijking, hebben hogere bestuurslagen de mogelijkheid om in te grijpen. Door dit besluit behoudt Rhenen de regie over haar grondgebied.

1.8 Door de benodigde middelen mogelijk in de PPN2027 op te nemen lopen we een half jaar vertraging op Het opnemen van extra krediet in PPN2027 betekent dat het vervolgonderzoek pas in 2027 kan worden uitgevoerd. De raad kan overwegen of eerdere dekking wenselijk is om vertraging te voorkomen. Dit kan dan via de voorjaarsrapportage 2026. Aanvullende financiële notities Zie vervolgstappen Vervolgstappen Na dit besluit zal het college een projectvoorstel schrijven voor het vervolgonderzoek, waarbij ze rekening houdt met de bovenstaande aandachtspunten. Verder wordt in dit projectvoorstel aangegeven welke capaciteit (in uren en kwaliteiten) en welk budget nodig is. Voor de capaciteit en benodigde budgetten kijken we nadrukkelijk naar Rijk, Provincie Utrecht en regio Foodvalley voor ondersteuning. Hierbij is wel het uitgangspunt dat de regie van het vervolgonderzoek bij gemeente Rhenen blijft. Het college streeft ernaar om het projectvoorstel voor het vervolgonderzoek in juli 2026

6

aan u voor te leggen. In juli 2026 wordt eveneens de PPN 2026 aan de gemeenteraad voorgelegd, hierin wordt ook de budgetaanvraag opgenomen voor het vervolgonderzoek. Het is niet uit te sluiten dat er initiatieven komen voor ontwikkelingen in het onderzoeksgebied. Totdat definitief duidelijk is wat er precies gaat komen in de beide zoekgebieden, zal de gemeente niet meewerken aan deze initiatieven. Participatie en communicatie In besluit 3 staan de aandachtspunten genoemd voor het vervolgonderzoek voor de twee zoekgebieden. Uit dit beslispunt blijkt dat participatie en communicatie met de inwoners in de zoekgebieden zeer belangrijk is in het vervolgonderzoek. Op de website van de gemeente is een aparte pagina gereserveerd voor het informeren over de drie ruimtelijke trajecten. Deze verkenning zullen we dan ook hier plaatsen, zodat het voor iedereen te vinden is. Daarnaast wordt dit onderwerp besproken tijdens het wekelijkse persgesprek van het college. Bijlagen Bijlage 1: Gebiedsverkenning 'de Nieuwe Meent' Bijlage 2: Memo over de samenhang van de drie ruimtelijke trajecten Bijlage 3: Verslag consultatie commissie Economie en Ruimte 24 september Bijlage 4: Structuurschets-denkrichting A Bijlage 5: Structuurschets-denkrichting B Bijlage 6: Structuurschets-denkrichting C Bijlage 7: Kaart bestemmingsplannen natuur Bijlage 8: Raadsbesluit

7